Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

ततः स व्यसनासक्तो वार्यमाणोऽपि सज्जनैः । हारयामास सप्तांगं राज्यं मुक्त्वा च तां प्रियाम्

Transliteration

tataḥ sa vyasanāsakto vāryamāṇo'pi sajjanaiḥ | hārayāmāsa saptāṃgaṃ rājyaṃ muktvā ca tāṃ priyām

Translation

ನಂತರ ಅವನು ಆ ವ್ಯಸನಕ್ಕೆ ಆಸಕ್ತನಾಗಿ, ಸಜ್ಜನರು ತಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ, ತನ್ನ ಸಪ್ತಾಂಗ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಪ್ರಿಯೆಯನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿದನು।

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्-प्रभव)
• Form: अव्ययम्; ततोऽर्थे (thereupon/then)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• व्यसनासक्तः: addicted to vice/misfortune
• व्यसनासक्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: व्यसन+आसक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; आ+√सञ्ज् धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् 'सः'

• वार्यमाणः: being restrained
• वार्यमाणः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √वृ (धातु; वारयति caus.) → वार्यमाण (कृदन्त; कर्मणि वर्तमानकाले शतृ/शानच्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मणि वर्तमानकृदन्तः (being restrained/forbidden)

• अपि: even though
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अपि-भाव (even/though)

• सज्जनैः: by good people
• सज्जनैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: सज्जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• हारयामास: caused to lose / lost
• हारयामास: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √हृ (धातु) caus. हारयति + आमास (परिप्रयोग)
• Form: लिट्-लकारः (Periphrastic perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; णिजन्त (causative)

• सप्ताङ्गम्: seven-limbed (complete)
• सप्ताङ्गम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सप्त+अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; द्विगुसमासः; विशेषणम् 'राज्यम्'

• राज्यम्: kingdom
• राज्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• मुक्त्वा: having abandoned
• मुक्त्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √मुच् (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (Gerund/Absolutive)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चय (conjunction)

• ताम्: her
• ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• प्रियाम्: beloved
• प्रियाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् 'ताम्'

Speaker

Sūta

Visual Art Cues

Scene: A poignant departure: Nala leaving the palace/city gates, stripped of royal insignia; Damayantī left behind or searching; the kingdom’s banners lowered; a sense of desolation.

Characters & Entities

• Nala
• Damayantī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ignoring wise counsel and clinging to destructive habits can dismantle prosperity, duty, and relationships—dharma requires self-restraint.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse continues the lead-in to the Carmamuṇḍā Devī place-māhātmya; the site’s glory is supported by the moral narrative arc.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a narrative warning illustrating the fruits of adharma.