Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 44

Devanagari script

सेविताः सकला वृक्षा श्चातुर्मास्ये विशेषतः । तुलसी सेविता येन सर्ववल्यश्च सेविताः

Transliteration

sevitāḥ sakalā vṛkṣā ścāturmāsye viśeṣataḥ | tulasī sevitā yena sarvavalyaśca sevitāḥ

Translation

ತುಳಸಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸಿದರೆ ಸಮಸ್ತ ವೃಕ್ಷಗಳ ಸೇವೆಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯದಲ್ಲಿ; ಯಾರು ತುಳಸಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಎಲ್ಲ ಲತೆಗಳನ್ನೂ ಸೇವಿಸಿದವರೇ.

Word by Word

• सेविताः: are served/worshipped
• सेविताः: Kriya (Predicate in passive sense/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: सेवित (कृदन्त; √सेव्)
• Form: भूतकृत्-प्रत्ययान्तः (past passive participle), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; वृक्षाः इति विशेष्यः

• सकलाः: all
• सकलाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सकल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे (masc. agreeing with वृक्षाः), प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• वृक्षाः: trees
• वृक्षाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः (masc.), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), बहुवचनम्

• चातुर्मास्ये: in Cāturmāsya
• चातुर्मास्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चातुर्मास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम् (neut.), सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्

• विशेषतः: especially
• विशेषतः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेषतः (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषणम् (adverb), प्रकारार्थे (especially)

• तुलसी: Tulasī (holy basil)
• तुलसी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तुलसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः (fem.), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्

• सेविता: is served/worshipped
• सेविता: Kriya (Predicate in passive sense/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: सेवित (कृदन्त; √सेव्)
• Form: भूतकृत्-प्रत्ययान्तः (past passive participle), स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तुलसी इति विशेष्यः

• येन: by whom
• येन: Karana (Agent/means in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गम्, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• सर्ववल्यः: all creepers
• सर्ववल्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व + वल्ली (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः (fem.), प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; समासः: सर्वाः वल्ल्यः (all creepers)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• सेविताः: are served/worshipped
• सेविताः: Kriya (Predicate in passive sense/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: सेवित (कृदन्त; √सेव्)
• Form: भूतकृत्-प्रत्ययान्तः, स्त्रीलिङ्गे (fem. agreeing with वल्यः), प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

Speaker

Skanda (deduced)

Visual Art Cues

Scene: A devotee gently tending a lush Tulasī plant in a courtyard shrine (vṛndāvana), with surrounding trees and creepers subtly shown as ‘included’ in the merit; monsoon clouds indicate Cāturmāsya.

Characters & Entities

• Tulasī
• Cāturmāsya
• Trees
• Vines/Creepers

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A single focused devotion—service to Tulasī—symbolically encompasses reverence to the entire sacred natural order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The emphasis remains on sacred flora (especially Tulasī) as a portable tīrtha within the Nāgarakhaṇḍa’s tīrtha-mahātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Sevā of Tulasī, particularly in Cāturmāsya, is recommended as a comprehensive devotional act.