Adhyaya 208

Verse 1

विश्वामित्र उवाच । एवं शक्रे दिवं प्राप्ते देवेषु सकलेषु च । गौतमः स्वाश्रमं प्रापत्कोपेन महता ज्वलन्

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ಹೀಗೆ ಶಕ್ರನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ದೇವರೂ ತೆರಳಿದ ನಂತರ, ಗೌತಮನು ಮಹಾಕೋಪದಿಂದ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತ ತನ್ನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಮರಳಿದನು।

Verse 2

ततः स कथयामास सर्वं देवविचेष्टितम् । वरदानं च शक्राय शता नन्दस्य चाग्रतः

ನಂತರ ಅವನು ದೇವತೆಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು; ಶಕ್ರನಿಗೆ ನೀಡಿದ ವರದಾನವನ್ನೂ ಶತಾನಂದನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು।

Verse 3

तच्छ्रुत्वा पितरं प्राह विनयावनतः स्थितः । तातांबाया न कस्मात्त्वं प्रसादं प्रकरोषि मे

ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನು ವಿನಯದಿಂದ ತಲೆಬಾಗಿ ನಿಂತು ತಂದೆಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ತಾತಾ, ನನ್ನ ತಾಯಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ನೀವು ಏಕೆ ಪ್ರಸಾದ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ?”

Verse 4

उत्थापने न ते किञ्चिदसाध्यं विद्यते विभो । तस्मात्कुरु प्रसादं मे यथा स्यान्मम चांबया

ಹೇ ವಿಭೋ, ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ಯಾವುದೂ ಅಸಾಧ್ಯವಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸಾದ ಮಾಡಿ, ನನ್ನ ತಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ನನಗೆ ಪುನಃ ಸಂಗಮವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿರಿ।

Verse 5

समागमो मुनिश्रेष्ठ दीनस्योत्कण्ठितस्य च । तस्मादुत्थाप्य तां तूर्णं प्रायश्चित्तविधिं ततः । तस्मादादिश मे क्षिप्रं येन शुद्धिः प्रजायते

ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ! ದೀನನಿಗೂ ಉತ್ಕಂಠಿತನಿಗೂ ಸಮಾಗಮವೇ ಶರಣ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಎಬ್ಬಿಸಿ, ನಂತರ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಿಧಿಯನ್ನು ವಿಧಿಸಿರಿ. ಹೀಗಾಗಿ ಶುದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗುವಂತೆ ನನಗೆ ಕೂಡಲೇ ಉಪದೇಶಿಸಿರಿ.

Verse 6

गौतम उवाच । मद्यावलिप्तभांडस्य यदि शुद्धिः प्रजायते । तत्स्त्रीणां जायतेशुद्धिर्योनौ शुक्राभिषेचनात्

ಗೌತಮನು ಹೇಳಿದನು—ಮದ್ಯದಿಂದ ಲೇಪಿತವಾದ ಪಾತ್ರಕ್ಕೂ ಶುದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗುವುದಾದರೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ತ್ರೀಯಿಗೂ ಶುದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರಾಭಿಷೇಚನವಾದರೂ ಸಹ.

Verse 7

ब्राह्मणस्तु सुरां पीत्वा मौंजीहोमेन शुध्यति । तिंगिनीं साधयित्वा च न तु नारी विधर्मिता

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಸುರೆಯನ್ನು ಕುಡಿದರೂ ಮೌಂಜೀ-ಹೋಮದಿಂದ ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ತಿಂಗಿನೀ-ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದರೂ ಅಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಸ್ತ್ರೀ ಶುದ್ಧಳಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 8

मद्यभांडमपि प्रायो यथावद्वह्निशोधितम् । विशुध्यति तथा नारी वह्निदग्धा विशुध्यति । यस्या रेतोऽथ संक्रांत मुदरांतेऽन्यसंभवम्

ಮದ್ಯಪಾತ್ರವೂ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅಗ್ನಿಶೋಧನೆಗೊಂಡರೆ ವಿಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಅಗ್ನಿದಗ್ಧಳಾದರೆ ಸ್ತ್ರೀಯೂ ಶುದ್ಧಳಾಗುತ್ತಾಳೆ—ಯಾವಳ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪರಪುರುಷರೇತಃ ಸಂಕ್ರಾಂತವಾಗಿ, ಉದರಾಂತದಲ್ಲಿ ಅನ್ಯಸಂಭವ ಸಂತಾನ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತದೋ.

Verse 9

एतस्मात्कारणान्माता मया ते पुत्र सा शिला । विहिता न हि तस्याश्च विशुद्धिस्तु कथञ्चन

ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ, ಓ ಪುತ್ರಾ, ನಿನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ನಾನು ಆ ಶಿಲೆಯಾಗಿ ವಿಧಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವಳಿಗೆ ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಶುದ್ಧಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

Verse 10

शतानन्द उवाच । यद्येवं साधयिष्यामि तत्कृतेऽहं हुताशनम् । विषं वा भक्षयिष्यामि पतिष्यामि जलाशये

ಶತಾನಂದನು ಹೇಳಿದನು—ಹೀಗೇ ಆಗಿದ್ದರೆ, ಆ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ನಾನು ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅಥವಾ ವಿಷವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅಥವಾ ಜಲಾಶಯದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತೇನೆ—ಯಾವ ರೀತಿಯಾದರೂ ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 11

मातुर्वियोगतस्तात सत्यमेतन्मयोदितम् । धर्मद्रोणाः स्थिताश्चान्ये मन्वाद्या मुनयस्तथा

ತಾತ, ಮಾತೃವಿಯೋಗದಿಂದ ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದು ಸತ್ಯವೇ. ಇತರರೂ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ—ಧರ್ಮದ್ರೋಣರು, ಹಾಗೆಯೇ ಮನು ಮೊದಲಾದ ಮುನಿಗಳೂ।

Verse 12

इतिहासपुराणानि वेदांतानि बहूनि च । संचिंत्य तात सर्वाणि देहि शुद्धिं ममापि ताम् । मम मातुः करिष्यामि नो चेत्प्राणपरिक्षयम्

ಹೇ ತಾತ, ಎಲ್ಲಾ ಇತಿಹಾಸ-ಪುರಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವೇದಾಂತೋಪದೇಶಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ, ನನಗೂ ಆ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು. ನಾನು ನನ್ನ ತಾಯಿಗಾಗಿ ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತೇನೆ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ।

Verse 13

विश्वामित्र उवाच । तच्छ्रुत्वा सुचिरं ध्यात्वा गौतमः प्राह तं सुतम् । परिष्वज्य स्वबाहुभ्यां मूर्ध्न्याघ्राय ततः परम्

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಗೌತಮನು ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ತನ್ನ ಬಾಹುಗಳಿಂದ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಅವನ ಶಿರಸ್ಸನ್ನು ಸ्नेಹದಿಂದ ಮುದ್ದಿಟ್ಟು/ಘ್ರಾಣಿಸಿ, ನಂತರ ಮುಂದಾಗಿ ಮಾತಾಡಿದನು।

Verse 14

यद्येवं वत्स मा कार्षीः साहसं पापसंभवम् । आत्मदेहविघातेन श्रूयतां वचनं मम

ಹೀಗೇ ಆಗಿದ್ದರೆ, ವತ್ಸ, ನಿನ್ನ ದೇಹಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಿ ಪಾಪವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಸಾಹಸ ಮಾಡಬೇಡ. ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು।

Verse 15

मेध्यत्वे तव मातुश्च शुद्धिर्ज्ञाता मया पुरा । यया सा मम हर्म्यार्हा भविष्यति न संशयः

ನಿನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ಮೇಧ್ಯತ್ವ ದೊರಕುವ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ನಾನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ಆ ಶುದ್ಧಿಯಿಂದ ಅವಳು ಪುನಃ ಪವಿತ್ರಳಾಗಿ ನನ್ನ ಗೃಹಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯಳಾಗುವಳು—ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ।

Verse 18

उत्पत्स्यते रवेर्वंशे रामरूपी जना र्दनः । रावणस्य वधार्थाय मानुषं रूपमास्थितः । तस्य पादस्य संस्पर्शाद्भूयः शुद्धा भविष्यति । तस्मात्प्रतीक्ष्य तावत्त्वमौत्सुक्यं व्रज पुत्रक । एतत्सम्यङ्मया ज्ञातं वत्स दिव्येन चक्षुषा

ರವಿ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಾರ್ದನನು ರಾಮರೂಪವಾಗಿ ಜನ್ಮಿಸುವನು. ರಾವಣವಧಾರ್ಥವಾಗಿ ಮಾನವದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಅವನ ಪಾದಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಇದು/ಅವಳು ಪುನಃ ಶುದ್ಧಳಾಗುವಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಷ್ಟರವರೆಗೆ ಕಾಯು; ಪುತ್ರಕ, ಆತುರವನ್ನು ಬಿಡು. ವತ್ಸ, ದಿವ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಾನು ಇದನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ।

Verse 19

एतच्छ्रुत्वा तथेत्युक्त्वा शतानन्दः प्रहर्षितः । स्थितः प्रतीक्षमाणस्तु तं कालं मातृवत्सलः

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಶತಾನಂದನು ಹರ್ಷದಿಂದ ‘ತಥಾಸ್ತು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಮಾತೃವತ್ಸಲನಾಗಿ ಆ ನಿಯತಕಾಲವನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಾ ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತನು।

Verse 20

ततः कालेन महता रामरूपी जनार्दनः । रावणस्य वधार्थाय जातो दशरथालये

ನಂತರ ಬಹುಕಾಲ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಜನಾರ್ದನನು ರಾಮರೂಪವಾಗಿ ರಾವಣವಧಾರ್ಥ ದಶರಥನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜನ್ಮಿಸಿದನು।

Verse 21

स मया भगवा विष्णुर्बालभावेन संस्थितः । निजयज्ञस्यरक्षार्थं समानीतः स्वमाश्रमम् । राक्षसानां विनाशाय यज्ञकर्मविनाशिनाम्

ಅದೇ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಬಾಲಭಾವದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ, ನನ್ನ ಯಜ್ಞರಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ನಾನು ಅವರನ್ನು ನನ್ನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದೆ; ಯಜ್ಞಕರ್ಮವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ರಾಕ್ಷಸರ ವಿನಾಶಕ್ಕಾಗಿ।

Verse 22

हतैस्तै राक्षसै रौद्रैर्मम पूर्णोऽभवन्मखः । अयोध्यायाः समानीतः स मया रघुनंदनः

ಆ ಕ್ರೂರ ರಾಕ್ಷಸರು ಹತರಾದಾಗ ನನ್ನ ಯಜ್ಞವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಯಿತು. ನಂತರ ರಘುವಂಶನಂದನನನ್ನು ನಾನು ಸ್ವತಃ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದೆ.

Verse 23

सीतायाश्च विवाहार्थं लक्ष्मणेन समन्वितः । श्रुत्वा स्वयंवरं तस्याः पार्थिवानां समागमम्

ಸೀತೆಯ ವಿವಾಹಾರ್ಥವಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಅವನು ಹೊರಟನು; ಅವಳ ಸ್ವಯಂವರದ ಸುದ್ದಿಯನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದ ರಾಜರ ಸಮಾಗಮವನ್ನೂ ಕೇಳಿದನು.

Verse 24

ततो मार्गे मया दृष्टा गौतमस्याश्रमे शुभे । अहिल्या सा शिला रूपा प्रमाणेन महत्तमा

ನಂತರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಗೌತಮನ ಶುಭ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಾನು ಅಹಲ್ಯೆಯನ್ನು ಕಂಡೆ—ಅವಳು ಶಿಲಾರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದು, ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ತಾಗಿದ್ದಳು.

Verse 25

ततः प्रोक्तो मया रामः स्पृशेमां वत्स पाणिना । मानुषत्वं लभेद्येन गौतमस्य प्रिया मुनेः । शापदोषेण संजाता शिलेयं तस्य सन्मुनेः

ಆಮೇಲೆ ನಾನು ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದೆ—“ವತ್ಸ, ನಿನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಇದನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸು; ಅದರಿಂದ ಗೌತಮ ಮುನಿಯ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿಗೆ ಪುನಃ ಮಾನವತ್ವ ದೊರೆಯಲಿ. ಶಾಪದೋಷದಿಂದ ಆ ಸನ್ಮುನಿಯ ಪ್ರಿಯೆ ಈ ಶಿಲೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದ್ದಾಳೆ.”

Verse 26

अविकल्पं ततो रामो मम वाक्येन तां शिलाम् । पस्पर्श पार्थिवश्रेष्ठ कौतू हलसमन्वितः

ಆಮೇಲೆ ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಮನು ನನ್ನ ವಾಕ್ಯದಿಂದ ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ಆ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದನು; ಅವನೊಳಗೆ ಪವಿತ್ರ ಕೌತುಕ ತುಂಬಿತ್ತು.

Verse 27

अथ रामेण संस्पृष्टा सहसैवांगना मुनेः । शुशुभे मानुषी जाता दिव्यरूपवपुर्धरा

ಆಗ ರಾಮನ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಮುನಿಯ ಪತ್ನಿ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಮತ್ತೆ ಮಾನವಿಯಾಗಿ, ದಿವ್ಯರೂಪ-ಸೌಂದರ್ಯಯುಕ್ತ ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದಳು।

Verse 28

ततः सा लज्जयाऽविष्टा प्रणिपत्य च गौतमम् । स्मरमाणाऽत्मनः कृत्यं यच्छक्रेण समन्वितम्

ನಂತರ ಅವಳು ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಆವೃತಳಾಗಿ ಗೌತಮನಿಗೆ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ) ಸಂಬಂಧಿತ ತನ್ನ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದಳು।

Verse 29

प्रायश्चित्तं मम स्वामिन्देहि सर्वमशेषतः । यन्नरस्य समायोगे परस्याह प्रजापतिः

‘ಸ್ವಾಮೀ! ನನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ಏನೂ ಉಳಿಯದಂತೆ ದಯಪಾಲಿಸಿ—ಪರಸ್ತ್ರೀ/ಪರಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅನుచಿತ ಸಂಯೋಗಕ್ಕೆ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಹೇಳಿದಂತೆ।’

Verse 30

अहं दुष्करमप्येतत्करिष्यामि न संशयः । येन शुद्धिर्भवेन्मह्यं पुरश्चरणसेवनात्

‘ಇದು ಎಷ್ಟೇ ದುಷ್ಕರವಾದರೂ ನಾನು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ—ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪುರಶ್ಚರಣ ವ್ರತಸೇವೆಯಿಂದ ನನಗೆ ಶುದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗುವಂತೆ।’

Verse 31

ततः संचिंत्य सुचिरं प्रोवाच गौतमस्तदा । कुरु चान्द्रायणशतं कृच्छ्राणां च सहस्रकम्

ಆಗ ಗೌತಮನು ಬಹುಕಾಲ ಚಿಂತಿಸಿ ಹೇಳಿದನು—‘ನೂರು ಚಾಂದ್ರಾಯಣ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಾವಿರ ಕೃಚ್ಛ್ರ ತಪಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸು।’

Verse 32

प्राजापत्यायुतं चापि तीर्थयात्रापरायणा । अष्टषष्टिषु तीर्थेषु यानि तीर्थानि भूतले । तेषां संदर्शनात्सम्यक्ततः शुद्धिमवाप्स्यसि

ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ಪರಾಯಣನಾಗಿ ನೀನು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳನ್ನೂ ಆಚರಿಸು. ಭೂತಲದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಷಷ್ಟಿ ತೀರ್ಥಗಳಿವೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ದರ್ಶಿಸಿದರೆ ನೀನು ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.

Verse 33

सा तथैति प्रतिज्ञाय नित्यं व्रतपरायणा । अष्टषष्टिसु तीर्थेषु वाराणस्यादिषु क्रमात्

ಅವಳು ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿ, ನಿತ್ಯ ವ್ರತ-ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಪರಾಯಣಳಾಗಿ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಷ್ಟಷಷ್ಟಿ ತೀರ್ಥಗಳಿಗೆ ಹೋದಳು—ವಾರಾಣಸಿಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಉಳಿದವುಗಳಿಗೆ.

Verse 34

बभ्राम तानि लिंगानि पूजयन्ती प्रभक्तितः । क्रमेणैव तु संप्राप्ता हाटकेश्वरसंभवम्

ಅವಳು ಆ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಾ ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು; ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದು ಕೊನೆಗೆ ಹಾಟಕೇಶ್ವರನ ಪವಿತ್ರ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ತಲುಪಿದಳು.

Verse 35

यावत्पश्यति सा साध्वी तावन्नागबिलो महान् । पूरितो नागरेणैव मार्गः पातालसंभवः

ಆ ಸಾಧ್ವಿ ನೋಡಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಮಹಾ ನಾಗಬಿಲವು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು; ಪಾತಾಳಸಂಭವವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುವ ಆ ಮಾರ್ಗವು ಸ್ವತಃ ನಾಗದಿಂದಲೇ ತುಂಬಿತು.

Verse 36

गच्छंति येन पूर्वं तु तीर्थयात्रापरायणाः । हाटकेश्वरदेवस्य दर्शनार्थं मुनीश्वराः

ಅದೇ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಹಿಂದೆ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ಪರಾಯಣರಾದ ಮುನೀಶ್ವರರು ಹಾಟಕೇಶ್ವರ ದೇವನ ದರ್ಶನಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು.

Verse 37

अथ सा चिन्तयामास न दृष्टे तु सुरेश्वरे । हाटकेश्वरदेवे च न हि यात्राफलं लभेत्

ಅಂದು ಅವಳು ಮನದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿದಳು—ದೇವಾಧಿಪತಿ ಶ್ರೀ ಹಾಟಕೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನವಾಗದಿದ್ದರೆ, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ನಿಜವಾದ ಫಲ ದೊರೆಯದು।

Verse 38

तस्मात्तपः करि ष्यामि स्थित्वा चैव सुदुष्करम् । येनाहं तत्प्रभावेन तं पश्यामि सुरेश्वरम्

ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ—ಅತಿಕಠಿನ ನಿಯಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತು—ಆ ತಪೋಪ್ರಭಾವದಿಂದ ದೇವಾಧಿಪತಿಯನ್ನು ದರ್ಶಿಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 39

एवं सा निश्चयं कृत्वा तपस्तेपे सुदुष्करम् । दर्शनार्थं हि देवस्य पातालनिलयस्य च

ಹೀಗೆ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಪಾತಾಳನಿಲಯನಾದ ಆ ದೇವನ ದರ್ಶನಾರ್ಥವಾಗಿ ಅವಳು ಅತಿದುರ್ಲಭ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದಳು।

Verse 40

पंचाग्निसाधका ग्रीष्मे हेमन्ते सलिलाश्रया । वर्षास्वाकाशशयना सा बभूव तपस्विनी

ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅವಳು ಪಂಚಾಗ್ನಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದಳು, ಹೇಮಂತದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಳು, ಮಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತೆರೆದ ಆಕಾಶದ ಕೆಳಗೆ ಶಯನಿಸಿದಳು—ಹೀಗೆ ಅವಳು ನಿಜವಾದ ತಪಸ್ವಿನಿಯಾದಳು।

Verse 41

हरलिंगं प्रतिष्ठाप्य स्वनाम्ना चांतिके तदा । त्रिकालं पूजयामास गन्धपुष्पानुलेपनैः

ಆಮೇಲೆ ಅವಳು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಹರಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಸುಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ ಮತ್ತು ಅನುಲೇಪನಗಳಿಂದ ತ್ರಿಕಾಲ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದಳು।

Verse 42

एवं तपसि संस्थायास्तस्याः कालो महान्गतः । न च संदर्शनं जातं हाटकेश्वरसंभवम्

ಈ ರೀತಿ ಘೋರ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಲೀನಳಾಗಿ ಇದ್ದರೂ ಅವಳಿಗೆ ಬಹುಕಾಲ ಕಳೆದಿತು; ಆದರೂ ಹಾಟಕೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಅವನ ಪ್ರಾಕಟ್ಯವೂ ಸಂಭವಿಸಲಿಲ್ಲ।

Verse 43

कस्यचित्त्वथ कालस्य शतानन्दश्च तत्सुतः । स तामन्वेषमाणस्तु तस्मिन्क्षेत्रे समागतः । मातृस्नेह परीतात्मा तीर्थान्वेषणतत्परः

ಕೆಲವು ಕಾಲದ ನಂತರ ಅವಳ ಮಗ ಶತಾನಂದನು ಅವಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಆ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬಂದನು; ಮಾತೃಸ್ನೇಹದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಹೃದಯದಿಂದ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ತತ್ಪರನಾಗಿದ್ದನು।

Verse 44

अथ तां तत्र संवीक्ष्य दारुणे तपसि स्थिताम् । प्रणिपत्य स्थितो दीनः सदुःखो वाक्यमब्रवीत्

ನಂತರ ಅವಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಳಾಗಿ ಕಂಡು, ಅವನು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ದೀನನಾಗಿ ನಿಂತು, ದುಃಖದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು।

Verse 45

किमत्र क्लिश्यते कायस्तपः कृत्वा सुदारुणम् । सप्तषष्टिषु तीर्थेषु यानि लिंगानि तेषु च

ಇಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟು ಭಯಂಕರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ದೇಹವನ್ನು ಏಕೆ ಕಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತೀರಿ? ಅರವತ್ತೇಳು ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಲಿಂಗಗಳು ಎಲ್ಲದಲ್ಲೂ—

Verse 46

माहेश्वराणि लिंगानि तानि दृष्टानि च त्वया । एतत्पातालसंस्थं च हाटकेश्वरसंज्ञितम्

ಆ ಮಾಹೇಶ್ವರ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ನೀನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನೋಡಿದ್ದೀಯೆ; ಆದರೆ ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿ ‘ಹಾಟಕೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಈ (ಲಿಂಗ) ಮಾತ್ರ—

Verse 47

न पश्यति नरः कश्चिद्दृष्टं क्षेत्रे न केनचित् । तेन शुद्धिश्च संजाता स्वभर्त्रा विहिता तु या

ಯಾವ ಪುರುಷನೂ ಅದನ್ನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ; ಈ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅದು ಯಾರಿಗೂ ದರ್ಶನವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಆ ವ್ರತಾಚರಣೆಯಿಂದಲೇ ನಿನ್ನ ಸ್ವಭರ್ತನು ವಿಧಿಸಿದ ಶುದ್ಧಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

Verse 48

तस्मादागच्छ गच्छामस्ताताश्रामपदे शुभे । त्वन्मार्गं वीक्षते तातः कर्षुको वर्षणं यथा

ಆದ್ದರಿಂದ ಬಾ—ನಾವು ಶುಭವಾದ ಆಶ್ರಮಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗೋಣ. ನಿನ್ನ ತಂದೆ ನಿನ್ನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ರೈತನು ಮಳೆಯಿಗಾಗಿ ಕಾಯುವಂತೆ.

Verse 49

आहिल्योवाच । यावत्पश्यामि नो देवं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । तावद्गच्छामि नो गेहं यदा पश्यामि तं हरम्

ಆಹಿಲ್ಯೆ ಹೇಳಿದರು—ಹಾಟಕೇಶ್ವರನೆಂಬ ದೇವನ ದರ್ಶನವಾಗುವವರೆಗೆ ನಾನು ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಹರ (ಶಿವ)ನನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ನಾನು ಮರಳುವೆ.

Verse 50

तदा यास्ये गृहं पुत्र निश्चयोऽयं मया कृतः

ಆಗ ನಾನು ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವೆ, ಪುತ್ರನೇ—ಈ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ನಾನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ.

Verse 51

तच्छ्रुत्वा सोऽपि तां प्राह ह्येष चेन्निश्चयस्तव । मयाऽपि तातपार्श्वे तु प्रगंतव्यं त्वयाप

ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನೂ ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—ಇದು ನಿನ್ನ ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ನಾನೂ ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು.

Verse 52

एवमुक्त्वा ततः सोपि स्थापयामास शांभ वम् । लिंगं च पूजयामास त्रिकालं तपसि स्थितः

ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿ ಅವನು ಶಾಂಭವ (ಶೈವ) ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ತ್ರಿಕಾಲವೂ ಲಿಂಗಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು।

Verse 53

शतानन्दस्तु राजर्षिः गन्धपुष्पानुलेपनैः । नैवेद्यैर्विविधैः सूक्तैर्वेदोक्तैः पर्यतोषयत्

ರಾಜರ್ಷಿ ಶತಾನಂದನು ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ, ಅನುಲೇಪನಗಳಿಂದ, ನಾನಾವಿಧ ನೈವೇದ್ಯಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ವೇದೋಕ್ತ ಸೂಕ್ತಗಳಿಂದ ದೇವರನ್ನು ಪರಿತೋಷಪಡಿಸಿದನು।

Verse 54

षष्ठान्नकालभोज्यस्य व्रतचर्यारतस्य च । एवं तस्याऽपि संस्थस्य गतः कालो महान्मुने । न च तुष्यति देवेश स्ताभ्यां द्वाभ्यां कथञ्चन

ಅವನು ಷಷ್ಠಾನ್ನಕಾಲದಲ್ಲೇ ಭೋಜನಮಾಡಿ, ವ್ರತಚರ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ರತನಾಗಿದ್ದನು; ಹೇ ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ಹೀಗೆ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಕಳೆದರೂ, ದೇವೇಶನು ಆ ಎರಡು ಮಾತ್ರದಿಂದ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ತೃಪ್ತನಾಗಲಿಲ್ಲ।

Verse 55

ततः कालेन महता गौतमोऽपि महामुनिः । आजगाम स्वयं तत्र पुत्रदर्शनलालसः

ನಂತರ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬಳಿಕ ಮಹಾಮುನಿ ಗೌತಮನು ಸ್ವತಃ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು, ಪುತ್ರದರ್ಶನದ ಆಸೆಯಿಂದ।

Verse 56

स दृष्ट्वा भार्यया सार्धं पुत्रं तपसि संस्थितम् । तुतोष प्रथमं तावत्पश्चादुःखसमन्वितः

ಭಾರ್ಯೆಯೊಡನೆ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಪುತ್ರನನ್ನು ಕಂಡು ಅವನು ಮೊದಲು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು; ನಂತರ ದುಃಖದಿಂದ ಆವರಿತನಾದನು।

Verse 57

अहो बत महत्कष्टं पुत्रो मे कृशतां गतः । तपसः संप्रभावेन नयामि स्वगृहं कथम् । भार्येयं च तथा मह्यं विवर्णा तु कृशा स्थिता

ಅಯ್ಯೋ, ಎಷ್ಟು ಮಹಾ ಕಷ್ಟ! ನನ್ನ ಪುತ್ರನು ಕೃಶನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ತಪಸ್ಸಿನ ಪ್ರಬಲ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಅವನನ್ನು ನಾನು ಮನೆಗೆ ಹೇಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಿ? ನನ್ನ ಪತ್ನಿಯೂ ಇಲ್ಲಿ ವರ್ಣಹೀನವಾಗಿ, ಕೃಶವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾಳೆ.

Verse 58

एवं संचिंत्य मनसा तावुभौ प्रत्यभाषत । गम्यतां स्वगृहं कृत्वा तपसः संनिवर्तनम्

ಹೀಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿ ಅವನು ಆ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಹೇಳಿದನು—“ಈಗ ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ; ಈ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸಿ.”

Verse 59

शतानन्द उवाच । तातांबा बहुधा प्रोक्ता तपसः संनिवर्तने । नो गच्छति तथा हर्म्यमदृष्टे हाटकेश्वरे

ಶತಾನಂದನು ಹೇಳಿದನು—“ಪೂಜ್ಯ ತಂದೆ-ತಾಯಿ, ತಪಸ್ಸನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕೆಂದು ನೀವು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಹೇಳಿದರು; ಆದರೆ ಹಾಟಕೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನವಾಗುವವರೆಗೆ ನಾನು ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.”

Verse 60

अहं तया विहीनस्तु नैव यास्यामि निश्चितम् । एवं ज्ञात्वा महाभाग यद्युक्तं तत्समाचर

“ನಾನು ಕೂಡ ಅವಳಿಲ್ಲದೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹೊರಡುವುದಿಲ್ಲ. ಓ ಮಹಾಭಾಗ, ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ಯುಕ್ತವಾದುದನ್ನೇ ಮಾಡಿರಿ.”

Verse 61

गौतम उवाच । यद्येवं निश्चयो वत्स तव मातुश्च संस्थितः । अहं ते दर्शयिष्यामि तपसा हाटकेश्वरम्

ಗೌತಮನು ಹೇಳಿದನು—“ವತ್ಸ, ನಿನ್ನಲ್ಲಿಯೂ ನಿನ್ನ ತಾಯಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಇಂತಹ ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದರೆ, ನಾನು ನನ್ನ ತಪೋಬಲದಿಂದ ನಿನಗೆ ಹಾಟಕೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿಸುತ್ತೇನೆ.”

Verse 62

एवमुक्त्वा ततः सोऽपि तपश्चक्रे महामुनिः । एकांतरोपवासस्तु स्थितो वर्षशतं मुनिः । षष्ठान्नकालभोजी च तावत्काले ततोऽभवत्

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ಮಹಾಮುನಿಯು ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು. ಮುನಿ ನೂರು ವರ್ಷ ಒಂದೊಂದು ದಿನ ಬಿಡಿಸಿ ಉಪವಾಸವಿಟ್ಟು ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದನು; ನಂತರ ಅಷ್ಟೇ ಕಾಲ ಷಷ್ಠಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಭೋಜನಮಾಡಿದನು.

Verse 63

त्रिरात्रभोजी पश्चाच्च स बभूव मुनीश्वरः । तावत्कालं फलैर्निन्ये तावत्कालं जलाशनः । वायुभक्षस्ततो भूयस्तावत्कालमभून्मुनिः

ನಂತರ ಆ ಮುನೀಶ್ವರನು ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಭೋಜನಮಾಡುವವನಾದನು. ಅಷ್ಟೇ ಕಾಲ ಫಲಾಹಾರದಿಂದ ಕಾಲಕಳೆಯಿತು, ಅಷ್ಟೇ ಕಾಲ ಜಲಾಹಾರನಾಗಿದ್ದನು; ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಅಷ್ಟೇ ಕಾಲ ವಾಯುಭಕ್ಷನಾಗಿ ಮುನಿ ಇದ್ದನು.

Verse 64

ततो वर्षसहस्रांते परमे संव्यवस्थिते । प्रभिद्य मेदिनीपृष्ठं निष्क्रांतं लिंगमुत्तमम्

ನಂತರ ಸಾವಿರ ವರ್ಷದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ತಪಸ್ಸು ಪರಮ ಪೂರ್ಣತೆಗೆ ತಲುಪಿದಾಗ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಲಿಂಗವು ಹೊರಬಂದು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿತು.

Verse 65

द्वादशार्कप्रतीकाशं सर्वलक्षणलक्षितम । एतस्मिन्नंतरे देवः शंभुः प्रत्यक्षतां गतः

ಅದು ಹನ್ನೆರಡು ಸೂರ್ಯರಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಲಕ್ಷಿತವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ದೇವ ಶಂಭು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.

Verse 66

एतस्मिन्नेव काले तु भगवाञ्छशिशेखरः । तस्य दृष्टिपथं गत्वा वाक्यमेतदुवाच ह

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶಶಿಶೇಖರನು ಅವನ ದೃಷ್ಟಿಪಥಕ್ಕೆ ಬಂದು ಈ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 67

गौतमाऽहं प्रतुष्टस्ते तपसाऽनेन सुव्रत

ಹೇ ಗೌತಮ! ಈ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಹೇ ಸುವ್ರತಧಾರೀ।

Verse 68

एतच्च मामकं लिंगं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । पातालाच्च विनिष्क्रांतं तव भक्त्या महामुने

ಹೇ ಮಹಾಮುನಿ! ನನ್ನ ಈ ಲಿಂಗವು ‘ಹಾಟಕೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ನಿನ್ನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಇದು ಪಾತಾಳದಿಂದ ಹೊರಬಂದಿದೆ।

Verse 69

एतदर्थं तपस्तप्तं सभार्येण त्वया हि तत् । सपुत्रेणाखिलं जातं फलं तस्य यथेप्सितम्

ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನೀನು ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಇದೇ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದಿ; ಪುತ್ರನೊಡನೆ ಆ ತಪಸ್ಸಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಫಲವು ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ।

Verse 70

एतत्पश्यतु ते भार्या अहिल्या दिव्यरूपिणी । अष्टषष्ट्युद्भवं येन यात्राफलमवाप्नुयात्

ನಿನ್ನ ದಿವ್ಯರೂಪಿಣಿ ಪತ್ನಿ ಅಹಲ್ಯೆಯೂ ಇದನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡಲಿ; ಇದರಿಂದ ‘ಅಷ್ಟಷಷ್ಟಿ’ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರಾಕಟ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಾತ್ರಾಫಲ ದೊರೆಯಲಿ।

Verse 71

त्वं चापि प्रार्थय वरं येन सर्वं ददामि ते

ನೀನು ಕೂಡ ವರವನ್ನು ಬೇಡು; ಅದರಿಂದ ನಾನು ನಿನಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ದಾನಮಾಡುವೆನು।

Verse 72

गौतम उवाच । हाटकेश्वरसंज्ञे तु सकृद्दृष्टे च यत्फलम् । पातालस्थे च यत्पुण्यं नराणां जायते फलम् । दृष्टेनानेन तत्पुण्यं पूजितेन विशेषतः

ಗೌತಮನು ಹೇಳಿದರು—ಹಾಟಕೇಶ್ವರನೆಂಬ ಶಿವನನ್ನು ಒಂದೇ ಬಾರಿ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದರೆ ದೊರೆಯುವ ಫಲವೂ, ಅವನು ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವಾಗ ಜನರಿಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ಪುಣ್ಯವೂ, ಅದೇ ಪುಣ್ಯವು ಈ ಪ್ರಕಟ ಲಿಂಗದ ದರ್ಶನದಿಂದ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಇನ್ನೂ ವಿಶೇಷ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ।

Verse 73

अन्येऽपि ये जनास्तच्च पूजयंति प्रभक्तितः । चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां ते प्रयांतु त्रिविष्टपम्

ಮತ್ತೆ ಇತರ ಜನರೂ ಪರಮಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಚೈತ್ರ ಶುದ್ಧ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಇದನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ, ಅವರು ತ್ರಿವಿಷ್ಟಪ (ಸ್ವರ್ಗ)ವನ್ನು ಸೇರುವಂತಾಗಲಿ।

Verse 74

एतल्लिंगं न जानंति नराः सिद्ध्यभिकांक्षिणः । विशंति विवरं तेन हाटकेश्वरकांक्षया

ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಯಸುವ ಜನರು ಈ ಲಿಂಗವನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಟಕೇಶ್ವರನ ಆಸೆಯಿಂದ ಆ ಭ್ರಮೆಯ ಕಾರಣ ಅವರು ಒಂದು ಬಿರುಕು/ಗುಹೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 76

मुच्यंते मानवास्तद्वच्छतानंदेश्वरादपि । तस्मिन्दिने विहितया ताभ्यां चैव प्रपूजया

ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಶತಾನಂದೇಶ್ವರನಿಂದಲೂ ಮಾನವರು ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಆ ದಿನದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಪೂಜೆಯಿಂದ।

Verse 77

विश्वामित्र उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु व्याप्तः स्वर्गोऽखिलो नृप । मानुषैरपि पापाढ्यैः सर्वधर्मविवर्जितैः

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನೇ, ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವರ್ಗವು ಪಾಪಭಾರಿತರಾದ, ಸರ್ವಧರ್ಮವಿವರ್ಜಿತರಾದ ಮಾನವರಿಂದಲೂ ತುಂಬಿಹೋಗಿದೆ।

Verse 78

न कश्चित्कुरुते यज्ञं तीर्थ यात्रामथापरम् । न व्रतं नियमं चैव दानस्यापि कथामपि

ಯಾರೂ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯನ್ನೂ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ವ್ರತ-ನಿಯಮ ಪಾಲನೆ ಇಲ್ಲ; ದಾನದ ಮಾತೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 79

अपि पापसमोपेता लिंगस्यास्य प्रभावतः । परदारोद्भवा त्पापादहिल्येश्वरदर्शनात्

ಪಾಪಭಾರದಿಂದ ಕೂಡಿದವನೂ ಈ ಲಿಂಗದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ, ಅಹಿಲ್ಯೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದ ಪರಸ್ತ್ರೀಗಮನಜನ್ಯ ಪಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 80

ततो भीताः सुराः सर्वे सस्पर्धैर्मानुषैर्वृताः । प्रोचुः पुरंदरं गत्वा व्यथया प्रया युताः

ಆಮೇಲೆ ಎಲ್ಲ ದೇವರೂ ಭೀತರಾದರು; ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಾನವರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ವ್ಯಥೆ-ವ್ಯಾಕುಲತೆಯಿಂದ ಪುರಂದರ (ಇಂದ್ರ)ನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ತಮ್ಮ ದುಃಖವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು.

Verse 81

मर्त्यलोके सहस्राक्ष सर्वे धर्माः क्षयं गताः । अपि पापसमाचारा अभ्येत्य पुरुषा इह

‘ಓ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷ (ಇಂದ್ರ)! ಮর্ত್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳು ಕ್ಷಯಗೊಂಡಿವೆ; ಪಾಪಾಚಾರಿಗಳಾದ ಪುರುಷರೂ ಸಹ ಇಲ್ಲಿ (ಈ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ) ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.’

Verse 82

अस्माभिः सह गर्वाढ्याः स्पर्धां कुर्वंति सर्वदा । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे लिंगत्रयमनुत्तमम्

‘ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ತುಂಬಿ ಅವರು ನಮ್ಮೊಡನೆಯೂ ಸದಾ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಟಕೇಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುತ್ತಮವಾದ ಲಿಂಗತ್ರಯವಿದೆ.’

Verse 83

यत्स्थितं स्थापितं तत्र गौतमेन महात्मना । सपुत्रेण सदारेण तस्य पूजाप्रभावतः

ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಪವಿತ್ರ ಲಿಂಗವನ್ನು ಮಹಾತ್ಮ ಗೌತಮನು ತನ್ನ ಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು; ಅವನ ಪೂಜಾಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅದರ ಮಹಿಮೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 84

अपि पापसमाचारा इहागच्छंति तेऽखिलाः । यमस्य नरकाः सर्वे सांप्रतं शून्यतां गताः

ಪಾಪಾಚಾರಿಗಳೂ ಸಹ ಎಲ್ಲರೂ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಾರೆ; ಆದಕಾರಣ ಈಗ ಯಮನ ಎಲ್ಲಾ ನರಕಗಳು ಶೂನ್ಯವಾಗಿವೆ।

Verse 85

गौतमेन समानीतः पातालाद्धाटकेश्वरः । तपसा तोषयित्वा तु तत्र स्थाने सुरेश्वरः

ಗೌತಮನು ಪಾತಾಳದಿಂದ ಹಾಟಕೇಶ್ವರನನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ತಂದನು; ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ತೃಪ್ತನಾದ ದೇವೇಶ್ವರನು ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 86

तत्प्रभावादयं जातो व्यवहारो धरातले

ಆ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೇ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗಿದೆ।

Verse 87

एवं ज्ञात्वा प्रवर्तंते यथा यज्ञास्तथा कुरु । तैर्विना नैव तृप्तिः स्यादस्माकं च कथंचन

ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ಅವರು ಯಥಾಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರವೃತ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಮಾಡಬೇಕೋ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿ. ಅವುಗಳಿಲ್ಲದೆ ನಮಗೆ ಯಾವ ರೀತಿಯ ತೃಪ್ತಿಯೂ ಆಗದು।

Verse 89

गत्वा धरातलं सर्वे ममादेशाद्द्रुतं ततः । स्वशक्त्या वारयध्वं भो गौतमेश्वरपूजकान्

ಆದುದರಿಂದ ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಓ ದೇವರೆ, ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಗೌತಮೇಶ್ವರ ಪೂಜಕರನ್ನು ತಡೆಯಿರಿ।

Verse 90

अहिल्येश्वरदेवस्य शतानंदेश्वरस्य च । शक्रादेशं तु संप्राप्य ते गता धरणीतले

ಶಕ್ರನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಅವರು ಭೂಮಿಗೆ ಇಳಿದು, ಶ್ರೀ ಅಹಿಲ್ಯೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಶತಾನಂದೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳ ಕಡೆಗೆ ಹೋದರು।

Verse 91

कामादिका नरान्भेजुर्गौतमेश्वरपूजकान् । तथाऽहिल्येश्वरस्यापि शतानंदेश्वरस्य च

ಕಾಮಾದಿ ವಿಕಾರಗಳು ಜನರನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿತು—ಗೌತಮೇಶ್ವರ ಪೂಜಕರನ್ನೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಅಹಿಲ್ಯೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಶತಾನಂದೇಶ್ವರ ಭಕ್ತರನ್ನೂ ಸಹ।

Verse 92

ततो भूयो मखा जाताः समग्रे धरणीतले । संपूर्णदक्षिणाः सर्वे वतानि नियमास्तथा

ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಸಮಗ್ರ ಭೂಮಿಯೆಲ್ಲೆಡೆ ಯಜ್ಞಗಳು ನಡೆಯತೊಡಗಿದವು; ಎಲ್ಲವೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ದಕ್ಷಿಣೆಯೊಂದಿಗೆ, ವ್ರತ-ನಿಯಮಗಳೂ ಸಹ ಆಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು।

Verse 93

तीर्थयात्रा जपो होमो याश्चान्याः सुकृतक्रियाः । एतत्सर्वं मया ख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि धराधिप

ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ, ಜಪ, ಹೋಮ ಮತ್ತು ಇತರ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಗಳು—ಓ ಧರಾಧಿಪ, ನೀನು ಕೇಳಿದ ಕಾರಣ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆನು।

Verse 94

गयाकूप्यनुषंगेण शक्रगौतमचेष्टितम् । बालमण्डनमाहात्म्यं शक्रेश्वरसमन्वितम्

ಗಯಾಕೂಪಿಯ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಶಕ್ರ ಮತ್ತು ಗೌತಮರ ಚರಿತವನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಶಕ್ರೇಶ್ವರಸಹಿತ ಬಾಲಮಂಡನದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ನಾನು ವರ್ಣಿಸಿದೆನು।

Verse 95

इन्द्रस्य स्थापनं मर्त्ये अहिल्याख्यानमेव च । गौतमेश्वरमाहात्म्यं तथाहिल्येश्वरस्य च

ಇಂದ್ರನು ಮর্ত್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತನಾದ ವಿಷಯ, ಅಹಲ್ಯಾಖ್ಯಾನ, ಗೌತಮೇಶ್ವರ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಹಾಗೂ ಅಹಿಲ್ಯೇಶ್ವರ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನೂ ನಾನು ಹೇಳಿದೆನು।

Verse 96

यश्चैतच्छृणुयान्नित्यं श्रद्धया परया युतः । स मुच्येत्पातकात्सद्यः परदारसमुद्भवात्

ಯಾರು ಪರಮ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಇದನ್ನು ನಿತ್ಯ ಶ್ರವಣಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಪರದಾರಸಂಬಂಧದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪಾಪದಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 98

तच्छ्रुत्वा वासवस्तत्र समाहूय च मन्मथम् । क्रोधं लोभं तथा दंभं मत्सरं द्वेषसंयुतम्

ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ವಾಸವ (ಇಂದ್ರ) ಅಲ್ಲಿ ಮನ್ಮಥನನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ದಂಭ, ಮತ್ಸರ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷವನ್ನೂ ಆಮಂತ್ರಿಸಿದನು।

Verse 208

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये गौतमेश्वराहिल्येश्वर शतानन्देश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಸ್ಕಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಏಕಾಶೀತಿಸಾಹಸ್ರೀ ಸಂಹಿತೆಯ ಷಷ್ಠ ನಾಗರಖಂಡದ ಹಾಟಕೇಶ್ವರಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಗೌತಮೇಶ್ವರ–ಅಹಿಲ್ಯೇಶ್ವರ–ಶತಾನಂದೇಶ್ವರ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವರ್ಣನ’ ಎಂಬ 208ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು।