Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

Devanagari script

यौ ते पादौ रजोध्वस्तौ केशैर्मे निर्मलीकृतौ । तद्ब्रूहि किंकरोम्यद्य गृहायातस्य ते मुने

Transliteration

yau te pādau rajodhvastau keśairme nirmalīkṛtau | tadbrūhi kiṃkaromyadya gṛhāyātasya te mune

Translation

ನಿಮ್ಮ ಆ ಎರಡು ಪಾದಗಳು ಧೂಳಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ್ದವು; ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ನನ್ನ ಕೇಶಗಳಿಂದ ಅವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿದೆ. ಈಗ ಹೇಳಿರಿ, ಓ ಮುನಿಯೇ, ಇಂದು ನೀವು ನನ್ನ ಮನೆಗೆ ಬಂದಿರುವಾಗ ನಾನು ಯಾವ ಸೇವೆ ಮಾಡಲಿ?

Word by Word

• यौ: which (two)
• यौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), द्विवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• ते: your
• ते: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6), एकवचन; सर्वनाम

• पादौ: feet (two)
• पादौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), द्विवचन

• रजोध्वस्तौ: covered with dust
• रजोध्वस्तौ: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रजस् + ध्वस्त (प्रातिपदिके)
• Form: समासः तृतीया-तत्पुरुष (rajasā dhvastaḥ = covered/soiled with dust); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), द्विवचन

• केशैः: with (my) hair
• केशैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: केश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन

• मे: my
• मे: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6), एकवचन; सर्वनाम

• निर्मलीकृतौ: have been cleansed
• निर्मलीकृतौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निर्मलीकृ (धातु: कृ + उपसर्ग/नामधातु)
• Form: कृदन्त (क्त/कृत-प्रत्यय, past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), द्विवचन; कर्मणि (made clean)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; निर्देश (that)

• ब्रूहि: tell (me)
• ब्रूहि: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• किम्: what
• किम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; प्रश्न

• करोमि: do (I do)
• करोमि: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अद्य: today
• अद्य: Adverbial (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (today/now)

• गृहायातस्य: of you who have come home
• गृहायातस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: गृह + आयात (प्रातिपदिके)
• Form: समासः तत्पुरुष (गृहं प्रति आयातः = come to the house); कृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन

• ते: your
• ते: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6), एकवचन

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

Speaker

Ānarta king (addressing Durvāsā)

Visual Art Cues

Scene: The host bows low, hair touching the sage’s feet; dust rises subtly; the sage stands composed with staff and water-pot; attendants watch in respectful silence.

Characters & Entities

• Durvāsā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Humility and service to the holy—symbolized by reverence to the sage’s feet—opens the way for guidance and blessing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is not naming a tīrtha; it highlights the dharmic conduct that typically precedes tīrtha-related boons in the chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

Service to the guest-sage (śuśrūṣā/sevā) is implied; the detailed vow instructions appear later.