Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 81

Devanagari script

ततः प्रोवाच तान्विप्रान्कृतांजलिपुटः स्थितः । वेपमानो भयत्रस्तःकुण्डान्निष्क्रम्य पावकः

Transliteration

tataḥ provāca tānviprānkṛtāṃjalipuṭaḥ sthitaḥ | vepamāno bhayatrastaḥkuṇḍānniṣkramya pāvakaḥ

Translation

ನಂತರ ಪಾವಕನು (ಅಗ್ನಿ) ಕುಂಡದಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಕೃತಾಂಜಲಿಯಾಗಿ ನಿಂತು, ಭಯದಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಾ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು।

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriya-viśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्-तसिल्)
• Form: काल/क्रमवाचक-अव्यय (then/thereupon)

• प्रोवाच: said/spoke
• प्रोवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु √वच्, उपसर्ग प्र-)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• तान्: them
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (accusative), बहुवचन; सर्वनाम

• विप्रान्: brahmins
• विप्रान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (accusative), बहुवचन

• कृताञ्जलिपुटः: with hands joined (having made a folded-hands gesture)
• कृताञ्जलिपुटः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत + अञ्जलि + पुट (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (nominative), एकवचन; बहुव्रीहिः (यस्य अञ्जलिपुटः कृतः सः)

• स्थितः: standing
• स्थितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्थित (कृदन्त; धातु √स्था, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त

• वेपमानः: trembling
• वेपमानः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वेपमान (कृदन्त; धातु √वेप्, शानच्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (nominative), एकवचन; वर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्त (present middle participle)

• भयत्रस्तः: frightened by fear
• भयत्रस्तः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भय + त्रस्त (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (nominative), एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषः (भयेन त्रस्तः)

• कुण्डात्: from the kunda (pit)
• कुण्डात्: Apādāna (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (ablative), एकवचन

• निष्क्रम्य: having come out
• निष्क्रम्य: Pūrvakāla (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: निष्क्रम् (धातु √क्रम्, उपसर्ग निस्/निष्; ल्यप्)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive in -ya): 'having come out'

• पावकः: fire
• पावकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पावक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (nominative), एकवचन

Speaker

Sūta (narrator) (implied from narrative flow)

Tirtha Mahatmya

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: From the kuṇḍa rises a personified Agni—radiant yet visibly trembling—hands folded in añjali, addressing a semicircle of brāhmaṇas; flames and water coexist as a paradoxical aura.

Characters & Entities

• Agni (Pāvaka)
• Brāhmaṇas
• Kuṇḍa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It models humility and respectful approach (añjali) even for a divine power like Agni when confronting dharmic authority and potential wrongdoing.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

The verse situates the event at a kuṇḍa central to the tīrtha-māhātmya, but does not name the site explicitly.

What ritualistic prescription is mentioned?

No prescription is given here; it narrates the ritual setting (kuṇḍa) and the posture of reverence (añjali).