Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10

Devanagari script

यस्तत्र दीपकं दद्यात्कार्तिके मासि च द्विजाः । न स पश्यति रौद्रांस्तान्नरकानेकविंशतिम् । न चांधो जायते क्वापि यत्रयत्र प्रजायते

Transliteration

yastatra dīpakaṃ dadyātkārtike māsi ca dvijāḥ | na sa paśyati raudrāṃstānnarakānekaviṃśatim | na cāṃdho jāyate kvāpi yatrayatra prajāyate

Translation

ಓ ದ್ವಿಜರೇ! ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ದೀಪದಾನ ಮಾಡುವವನು ಆ ಭಯಂಕರ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ನರಕಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮವಾದರೂ ಅವನು ಎಂದಿಗೂ ಅಂಧನಾಗಿ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ.

Word by Word

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• दीपकम्: a lamp
• दीपकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दीपक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• दद्यात्: should give/offer
• दद्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दा (दा॒ दाने; धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• कार्तिके: in Kārttika
• कार्तिके: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कार्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन (मास-विशेषणरूपे)

• मासि: in the month
• मासि: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• द्विजाः: O twice-born (brāhmaṇas)
• द्विजाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; सम्बोधनार्थे प्रयोगः (vocative sense though form = nominative plural)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• पश्यति: sees
• पश्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पश् (पश् दर्शने; धातु)
• Form: लट्-लकार, परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• रौद्रान्: terrible
• रौद्रान्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रौद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (नरकान्)

• तान्: those
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन; सर्वनाम (refers to hells)

• नरकान्: hells
• नरकान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नरक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन

• एक-विंशतिम्: twenty-one
• एक-विंशतिम्: Karma (Apposition to object/कर्म-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: एक (प्रातिपदिक) + विंशति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समास (एकविंशतिः = 21) संख्यावाचक

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• अन्धः: a blind (person)
• अन्धः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• जायते: is born/arises
• जायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जन् (जनीँ प्रादुर्भावे; धातु)
• Form: लट्-लकार, आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• क्वापि: anywhere
• क्वापि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्व (अव्यय) + अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय-समूह; अनिश्चित-देशवाचक (indefinite locative adverb: 'anywhere')

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; सम्बन्ध-देशवाचक (relative adverb: where)

• यत्र: wherever
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरुक्ति (emphatic repetition: 'wherever')

• प्रजायते: is born (again)/is generated
• प्रजायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + √जन् (जनीँ प्रादुर्भावे; धातु)
• Form: लट्-लकार, आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Sūta (deduced from immediate narrative context in this adhyāya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ānarttīya-taḍāga (Kārttika dīpa-dāna sthāna)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Dvijāḥ / Ṛṣis (addressed as twice-born)

Visual Art Cues

Scene: Nightfall at the pond; rows of small lamps float or are placed on the bank; brāhmaṇas and devotees offer dīpas; the darkness recedes, symbolizing freedom from naraka; a motif of clear, luminous eyes signifying freedom from blindness.

Characters & Entities

• Kārttika
• Dīpa-dāna
• Naraka (hells)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A simple act of devotion—offering a lamp in Kārttika at a sanctified place—destroys severe demerit and grants protective blessings.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The “there” indicates the chapter’s praised site: Ānarta Tīrtha / Ānartīya Taḍāga.

What ritualistic prescription is mentioned?

Dīpa-dāna (offering a lamp) at the tīrtha during the month of Kārttika.