Adhyaya 37

Verse 1

अगस्त्य उवाच । सर्वज्ञसूनो षड्वक्त्र सर्वार्थकुशल प्रभो । प्रादुर्भावं निशम्यैषां लिंगानां मुक्तिदायिनाम्

ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಉವಾಚ—ಹೇ ಸರ್ವಜ್ಞನ ಪುತ್ರ, ಹೇ ಷಡ್ವಕ್ತ್ರ ಪ್ರಭೋ, ಸರ್ವಾರ್ಥಕುಶಲನೇ! ಈ ಮುಕ್ತಿದಾಯಕ ಲಿಂಗಗಳ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವನ್ನು ಕೇಳಿ (ನಾನು ಇನ್ನಷ್ಟು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ)।

Verse 2

नितरां परितृप्तोस्मि सुधां पीत्वेव निर्जरः । ओंकारप्रमुखैर्लिंगैरिदमानंदकाननम्

ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ—ಅಮೃತವನ್ನು ಕುಡಿದ ಅಮರನಂತೆ; ಓಂಕಾರಪ್ರಮುಖ ಲಿಂಗಗಳು ಈ ಉಪವನವನ್ನು ಆನಂದಕಾನನವಾಗಿಸಿವೆ.

Verse 3

आनंदमेवजनयेदपि पापजुषामिह । परानंदमहं प्राप्तः श्रुत्वैतल्लिंगकीर्तनम्

ಇಲ್ಲಿ ಈ ಲಿಂಗದ ಕೀರ್ತನ ಮಾತ್ರವೂ ಪಾಪದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದವರಿಗೂ ಆನಂದವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಲಿಂಗಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾನೂ ಪರಮಾನಂದವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ.

Verse 4

जीवन्मुक्तैवासं हि क्षेत्रतत्त्वश्रुतेरहम् । स्कंददक्षेश्वरादीनि लिंगानीह चतुर्दश । यान्युक्तानि समाचक्ष्व तत्प्रभावमशेषतः

ಈ ಕ್ಷೇತ್ರತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾನು ಜೀವन्मುಕ್ತನಂತೆ ಆಗಿದ್ದೇನೆ. ಈಗ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಕಂದ, ದಕ್ಷೇಶ್ವರ ಮೊದಲಾದಂತೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲಿಂಗಗಳ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಅವಶೇಷವಿಲ್ಲದೆ ವಿವರಿಸು.

Verse 5

यो दक्षो गर्हयामास मध्ये देवसभं विभुम् । स कथं लिंगमीशस्य प्रत्यस्थापयदद्भुतम्

ದೇವಸಭೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಭುವಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದ ಆ ದಕ್ಷನು, ಅದೇ ಈಶ್ವರನ ಅದ್ಭುತ ಲಿಂಗವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು?

Verse 6

इति श्रुत्वा शिखिरथः कुंभयोनेरुदीरितम् । सूत संकथयामास दक्षेश्वर समुद्भवम्

ಕುಂಭಯೋನಿ (ಅಗಸ್ತ್ಯ) ಹೇಳಿದುದನ್ನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿ, ಹೇ ಸೂತ, ಶಿಖಿರಥನು ನಂತರ ದಕ್ಷೇಶ್ವರನ ಉದ್ಭವವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಕಥಿಸಿದನು.

Verse 7

स्कंद उवाच । आकर्णय मुने वच्मि कथां कल्मषहारिणीम् । पुरश्चरणकामोसौ दक्षः काशीं समाययौ

ಸ್ಕಂದನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮುನೇ, ಕೇಳು; ಕಲ್ಮಷವನ್ನು ಹರಿಸುವ ಕಥೆಯನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುವೆನು. ಪುರಶ್ಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಯಸಿ ಆ ದಕ್ಷನು ಕಾಶಿಗೆ ಬಂದನು.

Verse 8

छागवक्त्रो विरूपास्यो दधीचि परिधिक्कृतः । प्रायश्चित्तविधानार्थं सूपदिष्टः स्वयंभुवा

ಮೇಕಮುಖನಾಗಿ ವಿಕೃತವದನನಾಗಿ, ದಧೀಚಿಯಿಂದ ಧಿಕ್ಕೃತನಾದ ಅವನು, ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಿಧಾನದ ನಿಮಿತ್ತ ಸ್ವಯಂಭೂ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಯಿಂದ ಸಮ್ಯಗ್ ಉಪದೇಶಿತನಾದನು.

Verse 9

एकदा देवदेवस्य सेवार्थं शशिमौलिनः । कैलासमगमद्विष्णुः पद्मयोनिपुरस्कृतः

ಒಮ್ಮೆ ದೇವದೇವನಾದ ಶಶಿಮೌಲಿಯ ಸೇವಾರ್ಥವಾಗಿ, ಪದ್ಮಯೋನಿ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಯನ್ನು ಮುಂಚಿಟ್ಟು ವಿಷ್ಣು ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು.

Verse 10

इंद्रादयो लोकपाला विश्वेदेवा मरुद्गणाः । आदित्या वसवो रुद्राः साध्या विद्याधरोरगाः

ಇಂದ್ರಾದಿ ಲೋಕಪಾಲಕರು, ವಿಶ್ವೇದೇವರು, ಮರುದ್ಗಣಗಳು; ಆದಿತ್ಯರು, ವಸುಗಳು, ರುದ್ರರು, ಸಾಧ್ಯರು, ವಿದ್ಯಾಧರರು, ಉರಗರು—ಎಲ್ಲರೂ ಅಲ್ಲಿ ಸಮಾಗತರಾದರು.

Verse 11

ऋषयोऽप्सरसोयक्षा गंधर्वाः सिद्धचारणाः । तैर्नतो देवदेवेशः परिहृष्टतनूरुहैः

ಋಷಿಗಳು, ಅಪ್ಸರಸರು, ಯಕ್ಷರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಸಿದ್ಧರು, ಚಾರಣರು—ಪರಮಾನಂದದಿಂದ ರೋಮಾಂಚಿತವಾಗಿ ದೇವದೇವೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು.

Verse 12

स्तुतश्च नाना स्तुतिभिः शंभुनापि कृतादराः । विविशुश्चासनश्रेण्यां तन्मुखासक्तदृष्टयः

ಅವರು ನಾನಾವಿಧ ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಶಂಭುವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು; ಶಂಭುವೂ ಆದರದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಅವರು ಆಸನಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಅವನ ಮುಖದ ಮೇಲೆಯೇ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಲಗ್ನಗೊಳಿಸಿದರು.

Verse 13

अथ तेषूपविष्टेषु शंभुना विष्टरश्रवाः । कृतहस्तपरिस्पर्शमानः पृष्टो महादरम्

ಎಲ್ಲರೂ ಆಸನಸ್ಥರಾದ ಬಳಿಕ, ವಿಷ್ಟರಶ್ರವಾಃ ಸಂಪ್ರದಾಯಾನುಸಾರ ಗೌರವದಿಂದ ಹಸ್ತಸ್ಪರ್ಶ ಮಾಡಿ, ಮಹಾದರದಿಂದ ಶಂಭುವಿಂದ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.

Verse 14

श्रीवत्सलांछन हरे दैत्यवंशदवानल । कच्चित्पालयितुं शक्तिस्त्रिलोकीमस्त्यकुंठिता

ಶ್ರೀವತ್ಸಲಾಂಛನ ಹರಿ, ದೈತ್ಯವಂಶದ ದಾವಾನಲ! ನಿನ್ನ ಅಕುಂಠಿತ ಶಕ್ತಿ ಇಂದಿಗೂ ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಿದೆಯೇ?

Verse 15

दितिजान्दनुजान्दुष्टान्कच्चिच्छासि रणांगणे । अपि कुद्धान्महीदेवान्मामिव प्रतिमन्यसे

ರಣಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ದಿತಿಜರು, ದನುಜರು ಎಂಬ ದುಷ್ಟ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನೀನು ಇನ್ನೂ ಶಿಕ್ಷಿಸುತ್ತೀಯೇ? ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ರುದ್ಧರಾದ ಭೂದೇವ ರಾಜರನ್ನೂ ನನ್ನಂತೆಯೇ ಪ್ರತಿದ್ವಂದ್ವಿಗಳೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೀಯೇ?

Verse 16

बाधया रहिता गावः कच्चित्संति महीतले । स्त्रियः संति हि सुश्रीकाः पतिव्रतपरायणाः

ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹಸುಗಳು ಕಷ್ಟ-ಬಾಧೆಯಿಲ್ಲದೆ ಇದೆಯೇ? ಹಾಗೆಯೇ ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿಯರಾದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಪತಿವ್ರತಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪರಾಯಣರಾಗಿದೆಯೇ?

Verse 17

विधियज्ञाः प्रवर्तंते पृथिव्यां बहुदक्षिणाः । निराबाधं तपः कच्चिदस्ति शश्वत्तपस्विनाम्

ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವಿಧಿನಿಯಮ ಯಜ್ಞಗಳು ಬಹು ದಕ್ಷಿಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆಯೇ? ಮತ್ತು ಸದಾ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವ ತಪಸ್ವಿಗಳ ತಪಸ್ಸು ನಿರ್ಬಾಧವಾಗಿ ಇದೆಯೇ?

Verse 18

निष्प्रत्यूहं पठंत्येव सांगान्वेदान्द्विजोत्तमाः । महीपालाः प्रजाः कच्चित्पांति त्वमिवकेशव

ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜರು ಕಚ್ಚಿತ್ ಅಂಗಸಹಿತ ವೇದಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಿ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆಯೇ? ಓ ಕೇಶವ, ರಾಜರು ಕಚ್ಚಿತ್ ನೀನು ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಂತೆ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆಯೇ?

Verse 19

स्वेषु स्वेषु च धर्मेषु कच्चिद्वर्णाश्रमास्तथा । निष्ठावंतो हि तिष्ठंति प्रहृष्टेंद्रियमानसाः

ವರ್ಣಾಶ್ರಮದವರು ಕಚ್ಚಿತ್ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠಾವಂತರಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ—ಇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ಮನಸ್ಸೂ ಹರ್ಷದಿಂದ ತೃಪ್ತವಾಗಿರುವಂತೆ?

Verse 20

धूर्जटिः परिपृछ्येति हृष्टं वैकुंठनायकम् । ब्रह्माणं चापि पप्रच्छ ब्राह्मं तेजः समेधते

ಇಂತೆ ಧೂರ್ಜಟಿ (ಶಿವ) ಹರ್ಷಿತ ವೈಕುಂಠನಾಯಕನನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು; ಬ್ರಾಹ್ಮ ತೇಜಸ್ಸು ಇನ್ನಷ್ಟು ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು.

Verse 21

सत्यमस्खलितं कच्चिदस्ति त्रैलोक्यमंडपे । तीर्थावरोधो न क्वापि केनचित्क्रियते विधे

ಓ ವಿಧಿ (ಬ್ರಹ್ಮಾ), ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮಂಡಪದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವು ಕಚ್ಚಿತ್ ಅಸ್ಖಲಿತವಾಗಿ ಅಚಲವಾಗಿದೆಯೇ? ಎಲ್ಲಾದರೂ ಯಾರಿಂದಾದರೂ ತೀರ್ಥಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲವಲ್ಲ?

Verse 22

इंद्रादयः सुराः कच्चित्स्वेषु स्वेषु पुरेष्वहो । राज्यं प्रशासति स्वस्थाः कृष्णदोर्दंडपालिताः

ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವರುಗಳು ಕಚ್ಚಿತ್ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪುರಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಡಳಿತ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ—ಕೃಷ್ಣನ ಭುಜದಂಡದ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ?

Verse 23

प्रत्येकं परिपृच्छयेशः सर्वानित्थं कृतादरान् । पृष्ट्वा गमनकार्यं च तेषां कृत्वा मनोरथान्

ಪ್ರಭುವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರನ್ನೂ ವಿನಯದಿಂದ ವಿಚಾರಿಸಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಯಥೋಚಿತ ಗೌರವವನ್ನಿತ್ತನು. ಅವರ ಪ್ರಯಾಣಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅವರ ಮನೋರಥಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿ, ಅವರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲು ಸಿದ್ಧನಾದನು।

Verse 24

विससर्जाथ तान्सर्वान्देवः सौधं समाविशत् । गतेष्वथ च देवेषु स्वस्व धिष्ण्येषु हृष्टवत्

ನಂತರ ದೇವನು ಅವರನ್ನೆಲ್ಲ ವಿದಾಯಗೊಳಿಸಿ ತನ್ನ ಸೌಧಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಧಿಷ್ಣ್ಯಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದಾಗ ಅವರು ಹರ್ಷದಿಂದ ಹೊರಟರು।

Verse 25

मध्ये मार्गं स चिंतोभूद्दक्षः सत्याः पिता तदा । अन्यदेवसमानं स मानं प्राप न चाधिकम्

ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸತಿಯ ತಂದೆ ದಕ್ಷನು ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು. ಅವನಿಗೆ ಇತರ ದೇವತೆಗಳಷ್ಟೇ ಗೌರವ ದೊರಕಿತು; ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಲ್ಲ।

Verse 26

अतीव क्षुब्धचित्तोभून्मंदराघाततोऽब्धिवत् । उवाच च मनस्येतन्महाक्रोधरयांधदृक्

ಮಂದರ ಪರ್ವತಾಘಾತದಿಂದ ಸಮುದ್ರ ಕುದಿಯುವಂತೆ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಷುಬ್ಧವಾಯಿತು. ಮಹಾಕ್ರೋಧದ ವೇಗದಿಂದ ಅಂಧನಾಗಿ ಅವನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಹೀಗೆಂದನು।

Verse 27

अतीवगर्वितो जातः सती मे प्राप्य कन्यकाम् । कस्यचिन्नाप्यसौ प्रायो न कोस्यापि क्वचित्पुनः

ನನ್ನ ಪುತ್ರಿ ಸತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಬಳಿಕ ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಗರ್ವಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಬಹುತೇಕ ಯಾರಿಗೂ ನಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ—ಎಂದಿಗೂ, ಯಾರಿಗೂ ಅಲ್ಲ।

Verse 28

किं वंश्यस्त्वेष किं गोत्रः किं देशीयः किमात्मकः । किं वृत्तिः किं समाचारो विपा दी वृषवाहनः

ಇವನು ಯಾವ ವಂಶದವನು? ಯಾವ ಗೋತ್ರದವನು? ಯಾವ ದೇಶದವನು—ಅವನ ಸ್ವಭಾವವೇನು? ಅವನ ಜೀವನವೃತ್ತಿ ಏನು, ಅವನ ಆಚರಣೆಗಳು ಏನು—ವಿಚಿತ್ರ ವಿಪತ್ತುಗಳಿಂದ ಆವರಿತನಾದ ಈ ವೃಷಧ್ವಜನು?

Verse 29

न प्रायशस्तपस्व्येष क्व तपः क्वास्त्रधारणम् । न गृहस्थेषु गण्योसौ श्मशाननिलयो यतः

ಇವನು ಬಹುಶಃ ತಪಸ್ವಿಯಲ್ಲ—ಎಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು, ಎಲ್ಲಿ ಅಸ್ತ್ರಧಾರಣೆ? ಗೃಹಸ್ಥರಲ್ಲಿಯೂ ಇವನು ಗಣ್ಯನಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನ ನಿವಾಸ ಶ್ಮಶಾನವೇ.

Verse 30

असौ न ब्रह्मचारी स्यात्कृतपाणिग्रह स्थितिः । वानप्रस्थ्यं कुतश्चास्मिन्नैश्वर्यमदमोहिते

ಇವನು ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಪಾಣಿಗ್ರಹಣ (ವಿವಾಹ) ಮಾಡಿದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ. ಐಶ್ವರ್ಯಮದದಿಂದ ಮೋಹಿತನಾದ ಅವನಲ್ಲಿ ವಾನಪ್ರಸ್ಥ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?

Verse 31

न ब्राह्मणोभवत्येष यतो वेदो न वेत्त्यमुम् । शस्त्रास्त्रधारणात्प्रायः क्षत्रियः स्यान्न सोप्ययम्

ಇವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ (ನನ್ನ ಮಾತಿನಂತೆ) ಅವನು ವೇದವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಧಾರಣೆಯಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯನೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು, ಆದರೆ ಇವನು ಅದೂ ಅಲ್ಲ.

Verse 32

क्षतात्संत्राणनात्क्षत्रं तत्क्वास्मिन्प्रलयप्रिये । वैश्योपि न भवेदेष सदा निर्धनचेष्टनः

ಗಾಯಗೊಂಡವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದರಿಂದ ‘ಕ್ಷತ್ರ’ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ—ಆದರೆ ಪ್ರಳಯಪ್ರಿಯನಾದ ಇವನಲ್ಲಿ ಅದು ಎಲ್ಲಿದೆ? ಇವನು ವೈಶ್ಯನೂ ಅಲ್ಲ; ಸದಾ ದರಿದ್ರನಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 33

शूद्रोपि न भवेत्प्रायो नागयज्ञोपवीतवान् । एवं वर्णाश्रमातीतः कोसौ सम्यङ्नकीर्त्यते

ಅವನು ಸಾಮಾನ್ಯಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಶೂದ್ರನೂ ಅಲ್ಲ; ನಾಗಯಜ್ಞದ ಉಪವೀತಧಾರಿಯೂ ಅಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾತೀತನಾದ ಅವನು ಯಾರು? ಅವನನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್‌ವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಕೀರ್ತಿಸಬೇಕು?

Verse 34

सर्वः प्रकृत्या ज्ञायेत स्थाणुः प्रकृतिवर्जितः । प्रायशः पुरुषोनासावर्धनारीवपुर्यतः

ಎಲ್ಲರೂ ಯಾವುದೋ ಸ್ವಭಾವ-ಲಕ್ಷಣದಿಂದ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಸ್ಥಾಣು (ಶಿವ) ಅಂತಹ ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ವಜ್ರಿತನು. ಆದರೂ ಅವನು ಕೇವಲ ಪುರುಷನಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರ—ಅರ್ಧ-ನಾರಿ ರೂಪ—ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನು.

Verse 35

योषापि न भवेदेष यतोसौ श्मश्रुलाननः । नपुंसकोपि न भवेल्लिंगमस्ययतोर्च्यते

ಅವನು ಸ್ತ್ರೀಯೂ ಅಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನ ಮುಖ ದಾಡಿಯುಳ್ಳದು. ಅವನು ನಪುಂಸಕನೂ ಅಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನ ಲಿಂಗವು ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

Verse 36

बालोपि न भवत्येष यतोऽयं बहुवार्षिकः । अनादिवृद्धो लोकेषु गीयते चोग्र एष यत्

ಅವನು ಬಾಲಕನೂ ಅಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಬಹುವರ್ಷಿಕನು. ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ‘ಅನಾದಿಯಿಂದ ವೃದ್ಧ’ ಹಾಗೂ ‘ಉಗ್ರ’ ಎಂದು ಗೀತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 37

अतो युवत्वं संभाव्यं नात्र नूनं चिरंतने । वृद्धोऽपि न भवत्येष जरामरणवर्जितः

ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನಲ್ಲಿ ಯೌವನವನ್ನೂ ಕಲ್ಪಿಸಬಹುದು—ಆದರೆ ಇಲ್ಲ, ಓ ಚಿರಂತನನೇ! ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವೂ ಅವನಿಗೆ ಇಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಜರಾ-ಮರಣವರ್ಜಿತನು.

Verse 38

ब्रह्मादीन्संहरेत्प्रांते तथापि च न पातकी । पुण्यलेशोपि नास्त्यस्मिन्ब्रह्ममौलिच्छिदिक्रुधा

ಅಂತ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದರೂ ಅವನು ಪಾಪಿಯಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಶಿರವನ್ನು ಛೇದಿಸಿದ ಕೋಪದಿಂದ ಅವನಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯದ ಲವಲೇಶವೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 40

अहो धार्ष्ट्यं महद्दृष्टं जटिलस्याद्य चाद्भुतम् । यदासनान्नोत्थितोसौ दृष्ट्वा मां श्वशुरं गुरुम्

ಅಹೋ! ಈ ಜಟாதாரಿಯ ಮಹಾ ಧಾರ್ಷ್ಟ್ಯ ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ನೋಡಿ; ಮಾವನೂ ಮತ್ತು ಗುರುವೂ ಆದ ನನ್ನನ್ನು ಕಂಡೂ ಆಸನದಿಂದ ಏಳಲಿಲ್ಲ.

Verse 41

एवंभूता भवंत्येव मातापितृविवर्जिताः । निर्गुणा अकुलीनाश्च कर्मभ्रष्टा निरंकुशाः

ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಲ್ಲದವರು ಹೀಗೆಯೇ ಇರುತ್ತಾರೆ; ಗುಣಹೀನರು, ಕುಲಹೀನರು, ಕರ್ಮಭ್ರಷ್ಟರು ಮತ್ತು ನಿರಂಕುಶರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

Verse 42

स्वच्छंदचारिणोऽनाथाः सर्वत्र स्वाभिमानिनः । अकिंचना अपिप्रायस्तथापीश्वरमानिनः

ಅವರು ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವವರು, ಅನಾಥರು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅಭಿಮಾನವುಳ್ಳವರು. ಏನೂ ಇಲ್ಲದವರಾದರೂ, ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಈಶ್ವರನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 43

जामातॄणां स्वभावोयं प्रायशो गर्वभाजनम् । किंचिदैश्वयर्मासाद्य भवत्येव न संशयः

ಅಳಿಯಂದಿರ ಸ್ವಭಾವವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗರ್ವದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಐಶ್ವರ್ಯ ಸಿಕ್ಕಿದರೂ ಅವರಿಗೆ ಗರ್ವ ಬರುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

Verse 44

द्विजराजः स गर्विष्ठो रोहिणीप्रेमनिर्भरः । कृत्तिकादिषु चास्नेही मया शप्तः क्षयीकृतः

ಆ ದ್ವಿಜರಾಜ ಚಂದ್ರನು ಗರ್ವದಿಂದ ಉಬ್ಬಿ, ರೋಹಿಣೀಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಲೀನನಾಗಿ, ಕೃತ್ತಿಕಾದಿ ಪತ್ನಿಯರ ಮೇಲೆ ಸ್ನೇಹವಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದನು; ನನ್ನ ಶಾಪದಿಂದ ಅವನು ಕ್ಷಯಗೊಂಡನು.

Verse 45

अस्याहं गर्वसर्वस्वं हरिष्याम्येव शूलिनः । यथावमानितश्चाहमनेनास्य गृहं गतः

ಹೇ ಶೂಲಿನ! ಅವನ ಗರ್ವದ ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನೂ ನಾನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವೆನು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವನ ಮನೆಗೆ ಹೋದಾಗ ಅವನು ನನ್ನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದನು.

Verse 46

तथास्याहं करिष्यामि मानहानिं च सर्वतः । संप्रधार्येति बहुशः स तु दक्षः प्रजापतिः

‘ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಅವನ ಮಾನಹಾನಿ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನು ಮರುಮರು ಚಿಂತಿಸಿದನು.

Verse 47

प्राप्य स्वभवनं देवानाजुहाव सवासवान् । अहं यियक्षुर्यूयं मे यज्ञसाहाय्यकारिणः

ತನ್ನ ಭವನವನ್ನು ತಲುಪಿ ವಾಸವ (ಇಂದ್ರ) ಸಹಿತ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಹೇಳಿದನು—‘ನಾನು ಯಜ್ಞ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ; ನೀವು ನನ್ನ ಯಜ್ಞಸಹಾಯಕರಾಗಿರಿ.’

Verse 48

भवंतु यज्ञसंभारानानयंतु त्वरान्विताः । श्वेतद्वीपमथो गत्वा चक्रे चक्रिणमच्युतम्

‘ಯಜ್ಞಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ತಂದುಕೊಡಿ.’ ನಂತರ ಅವನು ಶ್ವೇತದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಚಕ್ರಧಾರಿ ಅಚ್ಯುತನನ್ನು ಅಧಿಷ್ಠಾತೃವಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಿದನು.

Verse 49

महाक्रतूपद्रष्टारं यज्ञपूरुषमेव च । तस्यर्त्विजोभवन्सर्व ऋषयो ब्रह्मवादिनः

ಆ ಮಹಾಕ್ರತುವಿನ ಉಪದ್ರಷ್ಟನಾಗಿ ಯಜ್ಞಪುರುಷನನ್ನೇ ಅವನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು; ಮತ್ತು ಆ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಗಳಾದ ಎಲ್ಲ ಋಷಿಗಳು ಋತ್ವಿಜರಾಗಿ (ಯಾಜಕರಾಗಿ) ಆದರು.

Verse 50

प्रावर्तत ततस्तस्य दक्षस्य च महाध्वरः । दृष्ट्वा देवनिकायांश्च तस्मिन्दक्ष महाध्वरे

ನಂತರ ದಕ್ಷನ ಮಹಾಧ್ವರ (ಮಹಾಯಜ್ಞಸತ್ರ) ಆರಂಭವಾಯಿತು. ದಕ್ಷನ ಆ ಮಹಾಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ದೇವನಿಕಾಯಗಳು ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ—

Verse 51

अनीश्वरांस्ततो वेधा व्याजं कृत्वा गृहं ययौ । दधीचिरथ संवीक्ष्य सर्वांस्त्रैलोक्यवासिनः

ಆಗ ವೇಧಾ (ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ) ಅವರನ್ನು ಈಶ್ವರರಹಿತರಾಗಿ ಕಂಡು ನೆಪವೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿ ತನ್ನ ಗೃಹಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು. ಬಳಿಕ ದಧೀಚಿ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯವಾಸಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ—

Verse 52

दक्षयज्ञे समायातान्सतीश्वरविवर्जितान् । प्राप्तसंमानसंभारान्वासोलंकृतिपूर्वकम्

ದಕ್ಷಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಸಮಾಗತರಾದವರು—ಸತೀ ಹಾಗೂ ಈಶ್ವರರಹಿತರು—ಅವರಿಗೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸನ್ಮಾನ, ದಾನ, ವಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಆದರಿಸಲಾಯಿತು.

Verse 53

दक्षस्य हि शुभोदर्कमिच्छन्प्रोवाच चेति वै । दधीचिरुवाच । दक्षप्रजापते दक्ष साक्षाद्धातृस्वरूपधृक्

ದಕ್ಷನ ಶುಭಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿ ಅವನು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ದಧೀಚಿ ಹೇಳಿದರು— “ಓ ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತೇ, ಓ ದಕ್ಷ! ನೀನು ಸాక్షಾತ್ ಧಾತೃ (ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ) ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು.”

Verse 54

न चास्ति तव सामर्थ्यं क्वापि कस्यापि निश्चितम् । यादृशः क्रतुसंभारस्तव चेह समीक्ष्यते

ನಿನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಎಲ್ಲಿಯೂ, ಯಾವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ನಿಶ್ಚಿತವಲ್ಲ; ಆದರೂ ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ಕ್ರತುವಿಗೆ ತಕ್ಕ ಮಹತ್ತಾದ ಸಂಭಾರವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ।

Verse 55

न तादृङ्नेदसि प्रायः क्वापि ज्ञातो महामते । क्रतुस्तु नैव कर्तव्यो नास्ति क्रतुसमो रिपुः

ಓ ಮಹಾಮತೇ! ಅಂಥ ಯಥೋಚಿತ ಆಧಾರವು ಪ್ರಾಯಃ ಎಲ್ಲಿಯೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ರತು ಮಾಡಬಾರದು—ಅನుచಿತ ಕ್ರತುವಿನಷ್ಟು ಶತ್ರು ಮತ್ತಿಲ್ಲ।

Verse 56

कर्तव्यश्चेत्तदाकार्यः स्याच्चेत्संपत्ति रीदृशी । साक्षादग्निः स्वयं कुंडे साक्षादिंद्रादिदेवताः

ಮಾಡಲೇಬೇಕಾದರೆ, ಇಂತಹ ಅಸಾಧಾರಣ ಸಂಪತ್ತಿ ಇದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಮಾಡಬೇಕು—ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಸాక్షಾತ್ ಅಗ್ನಿ ಸ್ವಯಂ, ಹಾಗೆಯೇ ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರತ്യക്ഷವಾಗಿರಬೇಕು।

Verse 57

साक्षाच्च सर्वे मंत्रा वै साक्षाद्यज्ञपुमानसौ । आचार्यपदवीमेष देवाचार्यः स्वयं चरेत् । साक्षाद्ब्रह्मा स्वयं चैष भृगुर्वै कर्मकांडवित्

ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಮಂತ್ರಗಳೂ ಸాక్షಾತ್ ಉಪಸ್ಥಿತರಿರಬೇಕು; ಯಜ್ಞಪುರುಷನೂ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಕಟನಾಗಬೇಕು. ಆಚಾರ್ಯಪದವಿಯನ್ನು ದೇವಾಚಾರ್ಯನೇ ಸ್ವತಃ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು. ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸ್ವಯಂ ಇರಬೇಕು, ಹಾಗೆಯೇ ಕರ್ಮಕಾಂಡವಿತ್ ಭೃಗು ಕೂಡ।

Verse 58

अयं पूषा भगस्त्वेष इयं देवी सरस्वती । एते च सर्वदिक्पाला यज्ञरक्षाकृतः स्वयम्

ಇಲ್ಲಿ ಪೂಷಾ, ಇಲ್ಲಿ ಭಗ, ಇಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಸರಸ್ವತಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಪಾಲರೂ ಸ್ವಯಂ ಯಜ್ಞರಕ್ಷಕರಾಗಿ ಇದ್ದಾರೆ।

Verse 59

त्वं च दीक्षां शुभां प्राप्तो देव्या च शतरूपया । जामाता त्वेष ते धर्मः पत्नीभिर्दशभिः सह

ನೀನು ದೇವಿ ಶತರೂಪೆಯಿಂದ ಶುಭ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವೆ. ಇವನೇ ನಿನ್ನ ಅಳಿಯ ಧರ್ಮನು, ತನ್ನ ಹತ್ತು ಪತ್ನಿಗಳೊಂದಿಗೆ.

Verse 60

स्वयमेव हि कुर्वीत धर्मकार्यं प्रयत्नतः । ओषधीनामयं नाथस्तव जामातृषूत्तमः

ಅವನು ಸ್ವತಃ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಧರ್ಮಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಿ. ಇವನು ಔಷಧಿಗಳ ಅಧಿಪತಿ, ನಿನ್ನ ಅಳಿಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು.

Verse 61

सप्तविंशतिभिः सार्धं पत्नीभिस्तव कार्यकृत् । ओषधीः पूरयेत्सर्वा द्विजराजो महासुधीः

ಅವನು ತನ್ನ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ಪತ್ನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ದ್ವಿಜರಾಜನಾದ ಮಹಾಸುಧೀ ಎಲ್ಲ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸುವನು.

Verse 62

दीक्षितो राजसूयस्य दत्तत्रैलोक्यदक्षिणः । मारीचः कश्यपश्चासौ प्रजापतिषु सत्तमः । त्रयोदशमिताभिश्च भार्याभिस्तव कार्यकृत्

ಅವನು ರಾಜಸೂಯಕ್ಕೆ ದೀಕ್ಷಿತನಾಗಿ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಿದವನು. ಆ ಮરીಚಿ-ಕಶ್ಯಪನು ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು; ತನ್ನ ಹದಿಮೂರು ಪತ್ನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವನು.

Verse 63

हविः कामदुघा सूते कल्पवृक्षः समित्कुशान् । दारुपात्राणि सर्वाणि शकटं मंडपादिकम्

ಕಾಮಧೇನು ಹವಿಸ್ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷವು ಸಮಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕುಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲಾ ಮರದ ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಶಕಟ, ಮಂಟಪಾದಿ ಯಜ್ಞೋಪಕರಣಗಳೂ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 64

विश्वकर्माप्यलंकारान्कुरुतेभ्यागतर्त्विजाम् । वसूनि चाऽपि वासांसि वसवोष्टौ ददत्यपि

ಆಗಮಿಸಿದ ಋತ್ವಿಜರಿಗಾಗಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನೂ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅಷ್ಟ ವಸುಗಳು ಧನವನ್ನೂ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೂ ದಾನಮಾಡುತ್ತಾರೆ।

Verse 65

स्वयंलक्ष्मीरलंकुर्याद्यावै चात्र सुवासिनीः

ಇಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸುಮಂಗಲ ವೇಷಧಾರಿಣಿ ಸುವಾಸಿನೀ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಸ್ವಯಂ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯೇ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ।

Verse 66

सर्वे सुखाय मे दक्ष वीक्षमाणस्य सर्वतः । एकं दुःखाकरोत्येव यत्त्वं विस्मृतवानसि

ಹೇ ದಕ್ಷ! ನಾನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೋಡಿದರೂ ಎಲ್ಲವೂ ನನ್ನ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಒಂದೇ ವಿಷಯ ದುಃಖ ಕೊಡುತ್ತದೆ—ನೀನು ಅದನ್ನು ಮರೆತಿರುವೆ।

Verse 67

जीवहीनो यथा देहो भूषितोपि न शोभते । तथेश्वरं विना यज्ञः श्मशानमिव लक्ष्यते

ಜೀವವಿಲ್ಲದ ದೇಹವು ಅಲಂಕರಿಸಿದರೂ ಶೋಭಿಸದಂತೆ, ಈಶ್ವರನಿಲ್ಲದ ಯಜ್ಞವು ಶ್ಮಶಾನದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ।

Verse 68

इत्थं दधीचिवचनं श्रुत्वा दक्षः प्रजापतिः । भृशं जज्वाल कोपेन हविषा कृष्णवर्त्मवत्

ದಧೀಚಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನು ಕೋಪದಿಂದ ಭಾರಿಯಾಗಿ ಜ್ವಲಿಸಿದನು—ಹವಿಷ್ಯದ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಕಪ್ಪು ಹೊಗೆಯ ದಾರಿ ಏಳುವಂತೆ।

Verse 69

पूर्वस्तुत्याति संहृष्टो दृष्टो योसौ दधीचिना । स एव चापि कोपाग्निमुद्वमन्वीक्षितो मुखात्

ದಧೀಚಿಯು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ತುತಿಯಿಂದ ಪರಮ ಹರ್ಷಿತನಾಗಿ ಕಂಡವನೇ, ಈಗ ಮುಖದಿಂದ ಕೋಪಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಉಗುಳುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು।

Verse 70

प्रत्युवाचाथ तं विप्रं वेपमानांगयष्टिकः । दक्षः प्रजापती रोषाज्जिघांसुरिव तं द्विजम्

ಆಮೇಲೆ ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನು ಆ ವಿಪ್ರನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು; ರೋಷದಿಂದ ಅವನ ದೇಹ ಕಂಪಿಸುತ್ತಿತ್ತು, ಆ ದ್ವಿಜನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬೇಕೆಂಬವನಂತೆ।

Verse 71

दक्ष उवाच । ब्राह्मणोसि दधीचे त्वं किं करोमि तवात्र वै । दीक्षामहमहो प्राप्तः कर्तुं नायाति किंचन

ದಕ್ಷನು ಹೇಳಿದನು— “ದಧೀಚಿ, ನೀನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು; ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿನಗೆ ಏನು ಮಾಡಬಲ್ಲೆ? ಅಹೋ, ನಾನು ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ; ಈಗ ನನಗೆ ಮತ್ತೇನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ।”

Verse 72

भवान्केन समाहूतो यदत्रागान्महाजडः । आगतोपि हि केन त्वं पृष्ट इत्थं प्रब्रवीषि यत्

“ನಿನ್ನನ್ನು ಯಾರು ಕರೆಯಿದರು, ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದೆ, ಓ ಮಹಾಮೂಢನೇ? ಬಂದ ಮೇಲೂ—ನಿನ್ನನ್ನು ಯಾರು ಕೇಳಿದರು, ನೀನು ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವೆ?”

Verse 73

सर्वमंगलमांगल्यो यत्र श्रीमानयं हरिः । स्वयं वै यज्ञपुरुषः स मखः किं श्मशानवत्

“ಎಲ್ಲ ಮಂಗಳಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಗಳನಾದ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಹರಿಯು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಸನ್ನಿಹಿತನಾಗಿರುವಾಗ—ಅವನೇ ಯಜ್ಞಪುರುಷ—ಅಂತಹ ಮಖವು ಶ್ಮಶಾನವಂತೆ ಹೇಗೆ ಆಗಬಹುದು?”

Verse 74

यत्र वज्रधरः शक्रः शतयज्ञैकदीक्षितः । त्रयस्त्रिंशतिकोटीनाममराणां पतिः स्वयम्

ಅಲ್ಲಿ ವಜ್ರಧಾರಿ ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ) ಸ್ವತಃ ಶತಯಜ್ಞದೀಕ್ಷಿತನಾಗಿ, ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ಕೋಟಿ ಅಮರರ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ।

Verse 75

तं त्वंचोपमिमीषेमुं श्मशानेन महामखम् । धर्मराट्च स्वयं यत्र धर्माधर्मैककोविदः

ಆ ಮಹಾಯಜ್ಞವನ್ನು ನೀನು ಶ್ಮಶಾನಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತೀಯಾ? ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಧರ್ಮರಾಜನು, ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಗಳ ಏಕೈಕ ವಿವೇಕಿ, ಉಪಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ।

Verse 76

श्रीदोस्ति यत्र श्रीदाता साक्षाद्यत्राशुशुक्षणिः । तं यज्ञमुपमासि त्वममंगलभुवातया

ಎಲ್ಲಿ ಶ್ರೀದಾತನು ಸ್ವಯಂ ಶ್ರೀಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೋ, ಎಲ್ಲಿ ಆಶುಶುಕ್ಷಣಿ ಸాక్షಾತ್ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೋ—ಆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೀನು ಅಮಂಗಳಭೂಮಿಗೆ ಹೇಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತೀಯ?

Verse 77

देवाचार्यः स्वयं यत्र क्रतोराचार्यतागतः । अभिमानवशात्तं त्वमाख्यासि पितृकाननम्

ಎಲ್ಲಿ ದೇವಾಚಾರ್ಯನು ಸ್ವಯಂ ಕ್ರತುವಿನ ಆಚಾರ್ಯನಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದಾನೋ—ಆದರೂ ಅಹಂಕಾರವಶದಿಂದ ನೀನು ಅದನ್ನು ‘ಪಿತೃಕಾನನ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೀಯ।

Verse 78

यत्रार्त्विज्यं भजंतेऽमी वसिष्ठप्रमुखर्षयः । तमध्वरं समाचक्षे मंगलेतरभूमिवत्

ಎಲ್ಲಿ ವಸಿಷ್ಠಪ್ರಮುಖ ಋಷಿಗಳು ಋತ್ವಿಜ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೋ—ಆ ಅಧ್ವರವನ್ನು ಅಮಂಗಳಭೂಮಿಯಂತೆ ಹೇಗೆ ವರ್ಣಿಸಬಹುದು?

Verse 79

निशम्येति मुनिः प्राह दधीचिर्ज्ञानिनां वरः । सर्वमंगलमांगल्यो भवेद्यज्ञपुमान्हरिः

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಮುನಿ ದಧೀಚಿ ಹೇಳಿದರು— ‘ಯಜ್ಞಪುರುಷನಾದ ಹರಿಯೇ ಸರ್ವ ಮಂಗಳಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮ ಮಂಗಳಸ್ವರೂಪನು.’

Verse 80

तथापि शांभवी शक्तिर्वेदे विष्णुः प्रपठ्यते । वामांगं स्रष्टुराद्यस्य हरिस्तदितरद्विधिः

ಆದರೂ ವೇದದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ‘ಶಾಂಭವೀ ಶಕ್ತಿ’ ಎಂದು ಪಠಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನ ವಾಮಾಂಗ ಹರಿಯೇ; ಇತರಾಂಗ ವಿಧಿ (ಬ್ರಹ್ಮ).

Verse 81

दीक्षितो योश्वमेधानां शतस्य कुलिशायुधः । दुर्वाससा क्षणेनापि नीतो निःश्रीकतां हि सः

ವಜ್ರಾಯುಧಧಾರಿಯಾದವನು ನೂರು ಅಶ್ವಮೇಧಗಳಿಗೆ ದೀಕ್ಷಿತನಾಗಿದ್ದರೂ, ದುರ್ವಾಸನಿಂದ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲೇ ಶ್ರೀಹೀನನಾಗಿ ನಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.

Verse 82

पुनराराध्य भूतेशं प्रापैकाममरावतीम् । यस्त्वया धर्मराजोत्र कथितः क्रतुरक्षकः

ಭೂತೇಶನನ್ನು ಪುನಃ ಆರಾಧಿಸಿ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಅಮರಾವತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು. ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ರತುರಕ್ಷಕನೆಂದು ಹೇಳಿದ ಧರ್ಮರಾಜನು ಇವನೇ.

Verse 83

बलं तस्याखिलैर्ज्ञातं श्वेतं पाशयतः पुरा । धनदस्त्र्यंबकसखस्तच्चक्षुश्चाशुशुक्षणिः

ಶ್ವೇತನನ್ನು ಪಾಶದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತನಾಗಿ ಅವನು ನೋಡಿದಾಗ, ಅವನ ಬಲವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹಿಂದೆಯೇ ತಿಳಿಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ತ್ರ್ಯಂಬಕನ ಸ್ನೇಹಿತ ಧನದ (ಕುಬೇರ) ಇದ್ದನು; ಆಶುಶುಕ್ಷಣಿಯೂ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳ ಸಾಕ್ಷಿಯಂತೆ ಇದ್ದನು.

Verse 84

पार्ष्णिग्राह्यभवद्रुद्रो देवाचार्यस्य वै तदा । यदा तारामधार्षीत्स द्विजराजोऽतिसुंदरीम्

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವಗುರುವಿನ ಪರವಾಗಿ ರುದ್ರನು ಅಪರಾಧಿಯನ್ನು ಮಡಿಲು/ಕಾಲ್ಮಡಿ ಹಿಡಿದು ಹಿಡಿಯುವವನಂತೆ ಆಯಿತನು; ಏಕೆಂದರೆ ಅದೇ ವೇಳೆ ದ್ವಿಜರಾಜ ಚಂದ್ರನು ಅತಿಸುಂದರಿ ತಾರೆಯನ್ನು ಅಧರ್ಷಿಸಿದನು।

Verse 85

तं विदंति वसिष्ठाद्यास्तवार्त्विज्यं भजंति ये । एको रुद्रो न द्वितीयः संविदाना अपीति हि

ವಸಿಷ್ಠಾದಿ ಋಷಿಗಳು ನಿಮ್ಮ ಋತ್ವಿಜ್ಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವವರು ಅವನನ್ನು ತತ್ತ್ವತಃ ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—“ರುದ್ರ ಒಬ್ಬನೇ, ಎರಡನೆಯವನು ಇಲ್ಲ।”

Verse 86

प्रावर्तंतर्षयोन्येपि गौरवात्तव ते क्रतौ । यदि मे ब्राह्मणस्यैकं शृणोषि वचनं हितम्

ನಿಮ್ಮ ಮೇಲಿನ ಗೌರವದಿಂದ ಇತರ ಋಷಿಗಳೂ ನಿಮ್ಮ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ಮುಂದಾದರು. ನೀವು ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾದ ನನ್ನ ಒಂದು ಹಿತವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ—

Verse 87

तदा क्रतुफलाधीशं विश्वेशं त्वं समाह्वय । विना तेन क्रतुरसौ कृतोप्यकृत एव हि

ಆಗ ಯಜ್ಞಫಲಾಧೀಶನಾದ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರನನ್ನು ಆವಾಹಿಸು; ಅವನಿಲ್ಲದೆ ಈ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿದರೂ ನಿಜವಾಗಿ ಮಾಡದಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ।

Verse 88

सति तस्म्निमहादेवे विश्वकर्मैकसाक्षिणि । तवापि चैषा सर्वेषां फलिष्यंति मनोरथाः

ಆ ಮಹಾದೇವನು—ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳ ಏಕೈಕ ಸಾಕ್ಷಿ—ಇರುವಾಗ, ನಿನ್ನದೂ ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲರ ಮನೋರಥಗಳೂ ಫಲಿಸುತ್ತವೆ।

Verse 89

यथा जडानि बीजानि न फलंति स्वयं तथा । जडानि सर्वकर्माणि न फलंतीश्वरं विना

ಜಡವಾದ ಬೀಜಗಳು ತಾವೇ ಫಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಜಡವಾದ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳೂ ಈಶ್ವರನಿಲ್ಲದೆ ಫಲ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 90

अर्थहीना यथा वाणी धर्महीना यथा तनुः । पतिहीना यथा नारी शिवहीना तथा क्रिया

ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದ ವಾಣಿ ವ್ಯರ್ಥ; ಧರ್ಮವಿಲ್ಲದ ದೇಹ ವ್ಯರ್ಥ; ಪತಿಹೀನ ಸ್ತ್ರೀ ಶೂನ್ಯ—ಹಾಗೆಯೇ ಶಿವವಿಲ್ಲದ ಕ್ರಿಯೆ ನಿಷ್ಫಲ।

Verse 91

गंगाहीना यथा देशाः पुत्रहीना यथा गृहाः । दानहीना यथा संपच्छिवहीना तथा क्रिया

ಗಂಗೆಯಿಲ್ಲದ ದೇಶ ಹೀನ; ಪುತ್ರರಿಲ್ಲದ ಮನೆ ಹೀನ; ದಾನವಿಲ್ಲದ ಸಂಪತ್ತು ಹೀನ—ಹಾಗೆಯೇ ಶಿವವಿಲ್ಲದ ಕ್ರಿಯೆಯೂ ಹೀನ।

Verse 92

मंत्रिहीनं यथा राज्यं श्रुतिहीना यथा द्विजाः । योषा हीनं यथा सौख्यं शिवहीना तथा क्रिया

ಮಂತ್ರಿಗಳಿಲ್ಲದ ರಾಜ್ಯ ದೋಷಯುಕ್ತ; ಶ್ರುತಿಯಿಲ್ಲದ ದ್ವಿಜರು ದೋಷಯುಕ್ತ; ಪತ್ನಿಯಿಲ್ಲದ ಸುಖ ಅಪೂರ್ಣ—ಹಾಗೆಯೇ ಶಿವವಿಲ್ಲದ ಕ್ರಿಯೆ ದೋಷಯುಕ್ತ।

Verse 93

दर्भहीना यथा संध्या तिलहीनं च तर्पणम् । हविर्हीनो यथा होमः शिवहीना तथा क्रिया

ದರ್ಭವಿಲ್ಲದ ಸಂಧ್ಯೆ ಅಪೂರ್ಣ; ಎಳ್ಳಿಲ್ಲದ ತರ್ಪಣ ಅಪೂರ್ಣ; ಹವಿಸ್ಸಿಲ್ಲದ ಹೋಮ ಅಪೂರ್ಣ—ಹಾಗೆಯೇ ಶಿವವಿಲ್ಲದ ಕ್ರಿಯೆಯೂ ಅಪೂರ್ಣ।

Verse 94

इत्थं दधीचिनाख्यातं जग्राह वचनं न तत् । दक्षो दक्षोपि तत्रैव शंभोर्माया विमोहितः

ದಧೀಚಿಯು ಹೀಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದರೂ ದಕ್ಷನು ಆ ವಚನವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಸಮರ್ಥನಾದ ದಕ್ಷನೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಶಂಭು (ಶಿವ)ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ವಿಮೋಹಿತನಾದನು.

Verse 95

प्रोवाच च भृशं क्रुद्धः का चिंता तव मे क्रतोः । क्रतुमुख्यानि सर्वाणि यानि कर्माणि सर्वतः

ಆಮೇಲೆ ಅವನು ಬಹಳ ಕೋಪಗೊಂಡು ಹೇಳಿದನು—“ನನ್ನ ಯಜ್ಞದ ಬಗ್ಗೆ ನಿನಗೆ ಏನು ಚಿಂತೆ? ಯಜ್ಞದ ಎಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯ ಕರ್ಮಗಳು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ.”

Verse 96

तानि सिद्ध्यंति नियतं यथार्थकरणादिह । अयथार्थविधानेन सिद्ध्येत्कर्मापि नेशितुः

“ಇಲ್ಲಿ ಅವು ಯಥಾರ್ಥ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ನೆರವೇರಿಸಿದರೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅಯಥಾರ್ಥ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ, ನಿಯಂತನಾದ ಪ್ರಭುವಿಲ್ಲದೆ, ಕರ್ಮವೂ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯದು.”

Verse 97

स्वकर्मसिद्धये चाथ सर्व एव हि चेश्वरः । ईश्वरः कर्मणां साक्षी यत्त्वयापीति भाषितम्

“ಸ್ವಕರ್ಮಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನೂ ಕರ್ತೃತ್ವದಿಂದ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ‘ಈಶ್ವರ’ನಂತೆಯೇ. ಆದರೂ ಕರ್ಮಗಳ ಸಾಕ್ಷಿ ಮಾತ್ರ ಈಶ್ವರನೇ—ಎಂದು ನೀನೂ ಹೇಳಿದ್ದೀಯ.”

Verse 98

तत्तथास्तु परं साक्षी नार्थं दद्याच्च कुत्रचित्

“ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ; ಪರಮನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿರಲಿ. ಆದರೆ ಅವನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಫಲವನ್ನು ನೀಡಬಾರದು—ಇದೇ ನನ್ನ ಮಾತು.”

Verse 99

जडानि सर्वकर्माणि न फलंतीश्वरं विना । यदुक्तं भवता तत्राप्यहो दृष्टांतयाम्यहम्

ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳೂ ಜಡ; ಈಶ್ವರನಿಲ್ಲದೆ ಅವು ಫಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನೀವು ಹೇಳಿದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ—ಇಗೋ, ನಾನು ಒಂದು ದೃಷ್ಟಾಂತದಿಂದ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 100

जडान्यपि च बीजानि कालं संप्राप्यवात्मनः । अंकूरयंति कालाच्च पुष्प्यंति च फलंति च

ಜಡವಾದ ಬೀಜಗಳೂ ತಮ್ಮ ಕಾಲವನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ತಾವೇ ಮೊಳೆಯುತ್ತವೆ; ನಂತರ ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಟ್ಟು ಫಲ ಕೊಡುತ್ತವೆ.

Verse 110

आदिदेश समीपस्थानालोक्य परितस्त्विति । ब्राह्मणापसदं चामुं परिदूरयताशु वै

ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದವರನ್ನು ಸುತ್ತಲೂ ನೋಡಿ ಅವನು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು—“ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಪಸದನನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಇಲ್ಲಿ നിന്ന് ದೂರ, ಬಹುದೂರಕ್ಕೆ ಓಡಿಸಿ ಬಿಡಿರಿ.”

Verse 120

ब्रह्मघोषेण तारेण व्योमशब्दगुणं स्फुटम् । कारितं तेन दक्षेण विप्राणां हृष्टचेतसाम्

ಉನ್ನತ ಹಾಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟ ಬ್ರಹ್ಮಘೋಷದಿಂದ ಅವನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿನ ಶಬ್ದಗುಣವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು; ಹರ್ಷಚಿತ್ತರಾದ ವಿಪ್ರರಿಗಾಗಿ ದಕ್ಷನು ಅದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.

Verse 127

विद्याधरैर्ननंदे च वसुधा ववृधे भृशम् । महाविभवसंभारे तस्मिन्दाक्षे महाक्रतौ । इत्थं प्रवृत्तेऽथ मुनिः कैलासं नारदो ययौ

ವಿದ್ಯಾಧರರು ಹರ್ಷಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಬಹಳವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಮಹಾವೈಭವದ ಸಿದ್ಧತೆಗಳ ನಡುವೆ ದಕ್ಷನ ಮಹಾಕ್ರತು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆಗ ಮುನಿ ನಾರದನು ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದನು.