Adhyaya 42

Verse 1

अगस्तिरुवाच । कथं निकटतः कालो ज्ञायते हरनंदन । तानि चिह्नानि कतिचिद्ब्रूहि मे परिपृच्छतः

ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಹರನಂದನ! ಕಾಲ (ಮರಣ) ಸಮೀಪವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯುವುದು? ನಾನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ; ಆ ಚಿಹ್ನೆಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ನನಗೆ ಹೇಳು।

Verse 2

कुमार उवाच । वदामि कालचिह्नानि जायंते यानि देहिनाम् । मृत्यौ निकटमापन्ने मुने तानि निशामय

ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದರು—ದೇಹಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಕಾಲಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಹೇ ಮುನಿಯೇ! ಮರಣ ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ ಆ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸು।

Verse 3

याम्यनासापुटे यस्य वायुर्वाति दिवानिशम् । अखंडमेव तस्यायुः क्षयत्यब्दत्रयेण हि

ಯಾರ ದಕ್ಷಿಣ ನಾಸಾಪುಟದಿಂದ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಶ್ವಾಸವಾಯು ಹರಿಯುತ್ತದೋ, ಅವನ ಆಯುಷ್ಯ ಅಖಂಡವಾಗಿ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ; ನಿಜವಾಗಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲೇ ಅದು ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.

Verse 4

अहोरात्रं त्र्यहोरात्रं रविर्वहति संततम् । अब्दमेकं च तस्येह जीवनावधिरुच्यते

‘ರವಿನಾಡಿ’ (ದಕ್ಷಿಣ ನಾಸಾಪುಟದ ಪ್ರವಾಹ) ಒಂದು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಅಥವಾ ಮೂರು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಗಳು ಅಡಚಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ಹರಿದರೆ, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವನ ಜೀವನಾವಧಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ವರ್ಷವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 5

वहेन्नासापुटयुगे दशाहानि निरंतरम् । वातश्चेत्सह संक्रांतिस्तया जीवेद्दिनत्रयम्

ಎರಡು ನಾಸಾಪುಟಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹತ್ತು ದಿನ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಶ್ವಾಸ ಹರಿದು, ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ವಾಯುಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ‘ಸಂಕ್ರಾಂತಿ’ ಕೂಡ ಸಂಭವಿಸಿದರೆ, ಆ ಲಕ್ಷಣದಿಂದ ಅವನು ಇನ್ನೂ ಮೂರು ದಿನ ಮಾತ್ರ ಜೀವಿಸುವನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 6

नासावर्त्म द्वयं हित्वा मातरिश्वा मुखाद्वहेत् । शंसेद्दिनद्वयादर्वाक्प्रयाणं तस्य चाध्वनि

ಎರಡು ನಾಸಾಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪ್ರಾಣವಾಯು ಬಾಯಿಂದ ಹರಿಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದರೆ, ಅವನ ಅಂತಿಮ ಪಥದ ಪ್ರಯಾಣ (ಮರಣ) ಎರಡು ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಸಂಭವಿಸುವುದೆಂದು ಘೋಷಿಸಬೇಕು.

Verse 7

अकस्मादेवयत्काले मृत्युः सन्निहितो भवेत् । चिंतनीयः प्रयत्नेन स कालो मृत्युभीरुणा

ಯಾವಾಗ ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಮರಣವು ಸಮೀಪವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೋ, ಆಗ ಮರಣಭೀತನಾದವನು ಆ ಕಾಲವನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸಬೇಕು; ಹೀಗಾಗಿ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ನಡೆದು ಅಪ್ರಮತ್ತನಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 8

सूर्ये सप्तमराशिस्थे जन्मर्क्षस्थे निशाकरे । पौष्णः स कालो द्रष्टव्यो यदा याम्ये रविर्वहेत्

ಸೂರ್ಯನು ಸಪ್ತಮ ರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದು, ಚಂದ್ರನು ಜನ್ಮನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವಾಗ, ದಕ್ಷಿಣ (ಬಲ) ನಾಸಾರಂಧ್ರದಿಂದ ‘ಸೌರ’ ಶ್ವಾಸ ಹರಿದರೆ—ಆ ಸಮಯವನ್ನು ‘ಪೌಷ್ಣ’ ಕಾಲವೆಂದು ತಿಳಿದು ಗಮನಿಸಬೇಕು.

Verse 9

अकस्माद्वीक्षते यस्तु पुरुषं कृष्णपिंगलम् । तस्मिन्नेव क्षणेऽरूपं स जीवेद्वत्सरद्वयम्

ಯಾರಾದರೂ ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಕೃಷ್ಣ-ಪಿಂಗಳ (ಕಪ್ಪು-ಹಳದಿ ಛಾಯೆ) ವರ್ಣದ ಪುರುಷನನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ಆ ಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ—ನಿಮಿತ್ತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವೂ ಅರೂಪವೂ ಆದರೂ—ಅವನ ಆಯುಷ್ಯ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 10

यस्य बीजं मलं मूत्रं क्षुतं मूत्रं मलं तु वा । इहैकदा पतेद्यस्य अब्दं तस्यायुरिष्यते

ಯಾರದೇ ವೀರ್ಯ, ಮಲ, ಮೂತ್ರ, ಅಥವಾ ಸೀನಿಕೆ (ಮೂತ್ರ ಅಥವಾ ಮಲದೊಂದಿಗೆ) ಇಲ್ಲಿ ಅನಾಯಾಸವಾಗಿ ಒಮ್ಮೆವಾದರೂ ಹೊರಬಿದ್ದರೆ, ಅವನ ಉಳಿದ ಆಯುಷ್ಯ ಒಂದು ವರ್ಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 12

व्यभ्रेह्नि वारिपूर्णास्यः पृष्ठीकृत्य दिवाकरम् । फूत्कृत्याश्विंद्रचापं न पश्येत्षण्मासजीवितः

ಮೋಡರಹಿತ ದಿನದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಬಾಯಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಬೆನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ ಊದಿದಾಗ, ಇಂದ್ರಚಾಪ (ಮಳೆಬಿಲ್ಲು) ಕಾಣದಿದ್ದರೆ—ಅವನು ‘ಷಣ್ಮಾಸಜೀವಿ’ (ಆರು ತಿಂಗಳ ಆಯುಷ್ಯ) ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 13

अरुंधतीं ध्रुवं चैव विष्णोस्त्रीणिपदानि च । आसन्नमृत्युर्नोपश्येच्चतुर्थं मातृमंडलम्

ಮರಣ ಸಮೀಪಿಸಿದವನು ಅರುಂಧತೀ, ಧ್ರುವ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೂರು ಪಾದಗಳು (ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ) ಇವುಗಳನ್ನು ಕಾಣಲಾರನು; ಹಾಗೆಯೇ ನಾಲ್ಕನೆಯದು—ಮಾತೃಮಂಡಲ (ಮಾತೃಗಣದ ವಲಯ)ವನ್ನೂ ಕಾಣಲಾರನು.

Verse 14

अरुंधती भवेज्जिह्वा ध्रुवो नासाग्रमुच्यते । विष्णोः पदानि भ्रूमध्ये नेत्रयोर्मातृमंडलम्

ಜಿಹ್ವೆ ಅರುಂಧತೀಯಂತೆ ಕಾಣಿಸಿ, ಮೂಗಿನ ತುದಿ ಧ್ರುವವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟು; ಭ್ರೂಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತೃಮಂಡಲ ಕಾಣಿಸಿದರೆ—ಇವು ಮರಣ ಸಮೀಪದ ಅಪಶಕುನ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಎಂದು ಗಣ್ಯ.

Verse 15

वेत्ति नीलादिवर्णस्य कटम्लादिरसस्यहि । अकस्मादन्यथाभावं षण्मासेन स मृत्युभाक्

ನೀಲಾದಿ ವರ್ಣಗಳು ಹಾಗೂ ಕಟು–ಅಮ್ಲಾದಿ ರಸಗಳು ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಬೇರೆಯಾಗಿ ತೋರುವುದನ್ನು ಅರಿತರೆ, ಆ ನರನು ಆರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮೃತ್ಯುಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 16

षण्मासमृत्योर्मर्त्यस्य कंठोष्ठरसना रदाः । शुष्यंति सततं तद्वद्विच्छायास्तालुपंचमाः

ಆರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮರಣವಾಗಲಿರುವ ಮর্ত್ಯನ ಕಂಠ, ತುಟಿಗಳು, ಜಿಹ್ವೆ ಮತ್ತು ಹಲ್ಲುಗಳು ಸದಾ ಒಣಗುತ್ತವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಐದನೆಯದು ಆದ ತಾಲು ಕాంతಿಹೀನವಾಗಿ ಸಹಜ ಛಾಯೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

Verse 17

रेतः करजनेत्रांता नीलिमानं भजंति चेत् । तर्हि कीनाशनगरीं षष्ठेमासि व्रजेन्नरः

ವೀರ್ಯ, ನಖಗಳು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿನ ಮೂಲೆಗಳು ನೀಲಿಮೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದರೆ, ಆ ನರನು ಆರನೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಯಮನಗರಿಯಾದ ಯಮಪುರಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 19

द्रुतमारुह्यशरठस्त्रिवर्णो यस्य मस्तके । प्रयाति याति तस्यायुः षण्मासेन परिक्षयम्

ಯಾರ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ವೇಗವಾಗಿ ಏರಿ ತ್ರಿವರ್ಣದ ಹಲ್ಲಿ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಹೊರಟುಹೋದರೆ, ಅವನ ಆಯುಷ್ಯ ಆರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷಯಗೊಂಡು ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ.

Verse 20

सुस्नातस्यापि यस्याशु हृदयं परिशुष्यति । चरणौ च करौ वापि त्रिमासं तस्य जीवितम्

ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೂ ಯಾರ ಹೃದಯಪ್ರದೇಶವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಒಣಗಿಬಿಡುತ್ತದೋ, ಮತ್ತು ಪಾದಗಳು ಅಥವಾ ಕೈಗಳೂ ಶೋಷಗೊಳ್ಳುತ್ತವೋ—ಅವನ ಜೀವಿತವು ಮೂರು ತಿಂಗಳು ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ।

Verse 21

प्रतिबिंबं भवेद्यस्य पदखंडपदाकृति । पांसौ वा कर्दमे वापि पंचमासान्स जीवति

ಧೂಳಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಯಾರ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ಪಾದಗಳು ಮುರಿದಂತೆಯೋ ವಿಕೃತವಾಗಿಯೋ ಕಾಣುತ್ತದೋ—ಅವನು ಐದು ತಿಂಗಳು ಮಾತ್ರ ಜೀವಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 22

छाया प्रकंपते यस्य देहबंधेपि निश्चले । कृतांतदूता बध्नंति चतुर्थे मासि तं नरम्

ದೇಹವು ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿದ್ದರೂ ಯಾರ ನೆರಳು ಕಂಪಿಸುತ್ತದೋ—ಕೃತಾಂತ (ಮರಣ)ದ ದೂತರು ನಾಲ್ಕನೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಆ ನರನನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 23

निजस्य प्रतिबिंबस्य नीराज्यमुकुरादिषु । उत्तमांगं न यः पश्येत्समासेन विनश्यति

ನಿರ್ಮಲ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಾದರೂ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ಉತ್ತಮಾಂಗ (ಶಿರಸ್ಸು) ಕಾಣದವನು—ಒಂದು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 24

मतिर्भ्रश्येत्स्खलेद्वाणी धनुरैद्रं निरक्षितै । रात्रौ चंद्रद्वयं चापि दिवा द्वौ च दिवाकरौ

ಮತಿ ಭ್ರಷ್ಟವಾಗಿ, ವಾಣಿ ತಡಕಾಡಿ, ಮಳೆ ಇಲ್ಲದೇ ಇಂದ್ರಧನು ಕಾಣಿಸಿ; ರಾತ್ರಿ ಎರಡು ಚಂದ್ರರು ಮತ್ತು ಹಗಲು ಎರಡು ಸೂರ್ಯರು ಕಾಣಿಸಿದರೆ—ಇವು ಭಯಾನಕ ಅಶುಭ ನಿಮಿತ್ತಗಳು।

Verse 25

दिवा च तारकाचक्रं रात्रौ व्योमवितारकम् । युगपच्च चतुर्दिक्षु शाक्रं कोदंडमंडलम्

ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ನಕ್ಷತ್ರಚಕ್ರ ಕಾಣುವುದು, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಆಕಾಶ ಅಸಹಜವಾಗಿ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವುದು, ಹಾಗೆಯೇ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಧನುಸ್ಸಿನ ವೃತ್ತಮಂಡಲ ಕಾಣುವುದು—ಇವು ಇಲ್ಲಿ ಅಶುಭ ಉತ್ಪಾತ-ಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ।

Verse 26

भूरुहे भूधराग्रे च गंधर्वनगरालयम् । दिवापिशाच नृत्यं च एते पंचत्वहेतवः

ಮರದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಪರ್ವತಶಿಖರದಲ್ಲಿ ‘ಗಂಧರ್ವನಗರ’ (ಮೃಗತೃಷ್ಣೆಯಂತ ಭ್ರಮದೃಶ್ಯ) ಕಾಣುವುದು, ಹಾಗೆಯೇ ಹಗಲಲ್ಲೇ ಪಿಶಾಚನೃತ್ಯ ಕಾಣುವುದು—ಇವು ಮರಣಕ್ಕೆ (ಪಂಚತ್ವಕ್ಕೆ) ಕಾರಣಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।

Verse 27

सर्वेष्वेतेषु चिह्नेषु यद्येकमपि वीक्षते । तदा मासावधिं मृत्युः प्रतीक्षेत न चाधिकम्

ಈ ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದನ್ನಾದರೂ ಯಾರಾದರೂ ಕಂಡರೆ, ಮರಣವು ಒಂದು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಕಾಯುತ್ತದೆ—ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಲ್ಲ।

Verse 28

करावरुद्ध श्रवणः शृणोति न यदा ध्वनिम् । स्थूलः कृशः कृशस्थूलस्तदामासान्निवर्तते

ಕೈಗಳಿಂದ ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದರೂ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿಸದಿರುವುದು, ಹಾಗೆಯೇ ದೇಹವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ಥೂಲ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೃಶ, ಅಥವಾ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಕೃಶ-ಸ್ಥೂಲವಾಗುವುದು—ಅప్పుడు ಕೆಲವು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಗಳು ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತವೆ (ನಿವೃತ್ತವಾಗುತ್ತವೆ)।

Verse 29

यः पश्येदात्मनश्छायां दक्षिणाशा समाश्रिताम् । दिनानि पंच जीवित्वा पंचत्वमुपयाति सः

ಯಾರು ತನ್ನ ನೆರಳನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ವಾಲಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಐದು ದಿನ ಮಾತ್ರ ಜೀವಿಸಿ ಪಂಚತ್ವ (ಮರಣ)ವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ।

Verse 30

प्रोह्यते भक्ष्यते वापि पिशाचासुरवायसैः । भूतैः प्रेतैः श्वभिर्गृध्रैर्गोमायुखरसूकरैः

ಪಿಶಾಚರು, ಅಸುರರು, ಕಾಗೆಗಳು, ಭೂತ-ಪ್ರೇತಗಳು, ನಾಯಿಗಳು, ಗಿಡುಗಗಳು, ನರಿಗಳು, ಕತ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಂದಿಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದಾಗಲಿ ಅಥವಾ ತಿನ್ನುತ್ತಿರುವುದಾಗಲಿ ಕಂಡರೆ—ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಘೋರ ಅಪಶಕುನ.

Verse 31

रासभैः करभैः कीशैः श्वेनैरश्वतरैर्बकैः । स्वप्ने स जीवितं त्यक्त्वा वर्षांते यममीक्षते

ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಕತ್ತೆಗಳು, ಒಂಟೆಗಳು, ಕೋತಿಗಳು, ನಾಯಿಗಳು, ಖಚ್ಚರಗಳು ಮತ್ತು ಬಕಗಳು ಸುತ್ತುವರಿದಂತೆ (ಅಥವಾ ಕಾಡಿದಂತೆ) ಕಂಡರೆ—ಅವನು ಜೀವ ತ್ಯಜಿಸಿ ವರ್ಷದ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಯಮನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

Verse 32

गंधपुष्पांशुकैः शोणैः स्वां तनुं भूषितां नरः । यः पश्येत्स्वप्नसमये सोऽष्टौ मासाननित्यहो

ಸ್ವಪ್ನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ತನ್ನದೇ ದೇಹವನ್ನು ಕೆಂಪು ಸುಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿ ಕಂಡರೆ—ಅಯ್ಯೋ, ಅವನು ಅನಿತ್ಯನು; (ಇನ್ನೂ) ಎಂಟು ತಿಂಗಳು ಮಾತ್ರ ಶೇಷ.

Verse 33

पांसुराशि च वल्मीकं यूपदंडमथापि वा । योधिरोहति वै स्वप्ने स षष्ठे मासि नश्यति

ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಧೂಳಿನ ರಾಶಿ, ವಲ್ಮೀಕ (ಎರಳಿನ ಗುಡ್ಡ) ಅಥವಾ ಯೂಪದಂಡ (ಯಜ್ಞಸ್ತಂಭ) ಮೇಲೆ ಏರಿದರೆ—ಅವನು ಆರನೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 34

रासभारूढमात्मानं तैलाभ्यक्तं च मुंडितम् । नीयमानं यमाशां यः स्वप्ने पश्येत्स्वपूर्वजान्

ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ತನ್ನನ್ನು ಕತ್ತೆಯ ಮೇಲೆ ಏರಿಸಿ, ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚಿ, ಮುಂಡನ ಮಾಡಿಸಿ, ಯಮದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಕಂಡು, ತನ್ನ ಪರಲೋಕಗತ ಪೂರ್ವಜರನ್ನೂ ಕಂಡರೆ—ಅದು ಸಮೀಪಮರಣದ ಅತ್ಯಂತ ಘೋರ ಸೂಚನೆ.

Verse 35

स्वमौलौ स्वतनौ वापि यः पश्येत्स्वप्नगो नरः । तृणानि शुष्ककाष्ठानि षष्ठे मासि न तिष्ठति

ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ತನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಒಣಕಟ್ಟಿಗೆ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಕಂಡರೆ, ಅವನು ಆರನೇ ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಉಳಿಯನು—ಇದು ಮೃತ್ಯುಲಕ್ಷಣ.

Verse 36

लोहदंडधरं कृष्णं पुरुषं कृष्णवाससम् । स्वयं योग्रे स्थितं पश्येत्स त्रीन्मासान्न लंघयेत्

ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ವಸ್ತ್ರಧಾರಿಯಾದ, ಕಬ್ಬಿಣದ ದಂಡ ಹಿಡಿದ, ಜೂಗ/ಧುರಿಯ ಬಳಿ ನಿಂತಿರುವ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣ ಪುರುಷನನ್ನು ಕಂಡರೆ, ಅವನು ಮೂರು ತಿಂಗಳು ಮೀರನು—ಮೃತ್ಯುಸೂಚನೆ.

Verse 37

काली कुमारी यं स्वप्ने बद्नीयाद्बाहु पाशकैः । स मासेन समीक्षेत नगरींशमनोषिताम्

ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಕಾಳಿಯಂತಿರುವ ಕುಮಾರಿ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಭುಜಪಾಶಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿದರೆ, ಅವನು ಒಂದು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಶಮನ (ಯಮ) ವಾಸಿಸುವ ನಗರಿಯನ್ನು ಕಾಣುವನು—ಅಂದರೆ ಯಮಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ.

Verse 38

नरो यो वानरारूढो यायात्प्राचीदिशं स्वपन् । दिनैः स पंचभिरेव पश्येत्संयमिनीं पुरीम्

ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ಕೋತಿಯ ಮೇಲೆ ಏರಿ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಕೇವಲ ಐದು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯಮಿನೀ ಪುರಿ—ಯಮನ ನಗರಿ—ಯನ್ನು ಕಾಣುವನು.

Verse 39

कृपणोपि वदान्यः स्याद्वदान्यः कृपणो यदि । प्रकृतेर्विकृतिश्चेत्स्यात्तदा पंचत्वमृच्छति

ಕೃಪಣನೂ ದಾನಿಯಾಗಿಬಿಡುವುದು, ಅಥವಾ ದಾನಿಯೇ ಕೃಪಣನಾಗುವುದು—ಅಂದರೆ ಸಹಜ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ವಿಕೃತಿ ಉಂಟಾದರೆ—ಅವನು ಪಂಚತ್ವ (ಪಂಚಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಲಯ), ಅಂದರೆ ಮರಣವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.

Verse 40

एतानि कालचिह्नानि संत्यन्यानि बहून्यपि । ज्ञात्वाभ्यसेन्नरो योगमथवाकाशिकां श्रयेत्

ಇವು ಕಾಲದ (ಮರಣದ) ಲಕ್ಷಣಗಳು; ಇವಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕವಿವೆ. ಅವನ್ನು ತಿಳಿದು ಮನುಷ್ಯನು ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಿ, ಇಲ್ಲವೆ ಕಾಶಿಕಾ (ಕಾಶೀ)ಯ ಶರಣು ಸೇರುಲಿ.

Verse 41

न कालवंचनोपायं मुनेन्यमवयाम्यहम् । विना मृत्युजयं काशीनाथं गर्भावरोधकम्

ಓ ಮುನಿಯೇ! ಕಾಲವನ್ನು ವಂಚಿಸುವ ಯಾವ ಉಪಾಯವನ್ನೂ ನಾನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ—ಕೇವಲ ಕಾಶೀನಾಥನು, ‘ಮೃತ್ಯುಂಜಯ’ನು, ಗರ್ಭಪ್ರವೇಶವನ್ನು (ಪುನರ್ಜನ್ಮವನ್ನು) ತಡೆಯುವವನು—ಅವನನ್ನು ಹೊರತು.

Verse 42

तावद्गर्जंति पापानि तावद्गर्जेद्यमो नृपः । यावद्विश्वेशशरणं नरो न निरतो व्रजेत्

ಪಾಪಗಳು ಅಷ್ಟರವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತವೆ, ರಾಜ ಯಮನೂ ಅಷ್ಟರವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾನೆ—ಮನುಷ್ಯನು ವಿಶ್ವೇಶ (ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ) ಶರಣದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿಷ್ಠನಾಗುವವರೆಗೆ.

Verse 43

प्राप्तविश्वेश्वरावासः पीतोत्तरवहापयाः । स्पृष्ट विश्वेशसल्लिंगः कश्च याति न वंद्यताम्

ವಿಶ್ವೇಶ್ವರನ ನಿವಾಸವನ್ನು ಪಡೆದವನು, ಉತ್ತರवाहಿನಿ ಗಂಗಾಜಲವನ್ನು ಕುಡಿದವನು, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವೇಶನ ಶುಭ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದವನು—ಯಾರು ವಂದನೀಯನಾಗದೆ ಉಳಿಯುವನು?

Verse 44

करिष्येत्कुपितःकालः किंकाशीवासिनां नृणाम् । काले शिवः स्वयं कर्णे यत्र मंत्रोपदेशकः

ಕೋಪಗೊಂಡ ಕಾಲವು ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಏನು ಮಾಡಬಲ್ಲದು? ಅಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಶಿವನು ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರೋಪದೇಶ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 45

यथा प्रयाति शिशुता कौमारं च यथा गतम् । सत्वरं गत्वरं तद्वद्यौवनं चापि वार्धकम

ಯಥಾ ಶೈಶವವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕೌಮಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಕೌಮಾರವೂ ಬೇಗನೆ ಕಳೆಯುವದೋ, ತಥೈವ ಯೌವನವೂ ವೇಗವಾಗಿ ಸರಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ; ಅದರ ಹಿಂದೆ ವಾರ್ಧಕ್ಯವು ಸಮೀಪವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ।

Verse 46

यावन्नहि जराक्रांतिर्यावन्नेंद्रियवैक्लवम् । तावत्सर्वं फल्गुरूपं हित्वा काशीं श्रयेत्सुधीः

ಜರೆಯು ಇನ್ನೂ ಆವರಿಸದವರೆಗೆ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಇನ್ನೂ ವೈಕಲ್ಯಗೊಳ್ಳದವರೆಗೆ—ಅಷ್ಟರವರೆಗೆ ಕ್ಷುದ್ರವೆನಿಸುವ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ, ಸುಧೀನು ಕಾಶಿಯನ್ನು ಶರಣಾಗಿ ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕು।

Verse 47

अन्यानि काललक्ष्माणि तिष्ठंतु कलशोद्भव । जरैव प्रथमं लक्ष्म चित्रं तत्रापि भीर्नहि

ಓ ಕಲಶೋದ್ಭವ! ಕಾಲದ ಇತರ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಇರಲಿ; ಆದರೆ ಜರೆಯೇ ಮೊದಲನೆಯದು, ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣ. ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ, ಆಗಲೂ ಜನರು ಭಯಪಡುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 48

पराभूतो हि जरया सर्वैश्च परिभूयते । हृततारुण्यमाणिक्यो धनहीनः पुमानिव

ಜರೆಯಿಂದ ಪರಾಭವಗೊಂಡ ಪುರುಷನು ಎಲ್ಲರಿಂದಲೂ ತಿರಸ್ಕೃತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಯೌವನರೂಪ ಮಣಿಕ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವನು ಧನಹೀನನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ।

Verse 49

सुतावाक्यं न कुर्वंति पत्नी प्रेमापि मुंचति । बांधवा नैव मन्यंते जरसाश्लेषितं नरम्

ಮಕ್ಕಳು ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಪತ್ನಿಯೂ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾಳೆ; ಬಂಧುಗಳೂ ಜರೆಯ ಅಪ್ಪುಗೆಯಲ್ಲಿರುವ ಆ ನರನನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 50

आश्लिष्टं जरया दृष्ट्वा परयोषिद्विशंकिता । भवेत्पराङ्मुखी नित्यं प्रणयिन्यपि कामिनी

ಜರೆಯಿಂದ ಆಲಿಂಗಿತನಾದ ಪುರುಷನನ್ನು ಕಂಡು, ಪರಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಶಂಕಿತ-ಭೀತಳಾದ ಕಾಮಿನಿ—ಪ್ರೇಯಸಿಯಾದರೂ—ನಿತ್ಯ ಮುಖ ತಿರುಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ।

Verse 51

न जरा सदृशो व्याधिर्न दुःखं जरया समम् । कारयित्र्यपमानस्य जरैव मरणं नृणाम्

ಜರೆಯಂತ ರೋಗವಿಲ್ಲ, ಜರೆಯಂತ ದುಃಖವಿಲ್ಲ; ಅಪಮಾನವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವದು ಜರೆಯೇ, ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಜರೆಯೇ ಮರಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।

Verse 52

न जीयते तथा कालस्तपसा योगयुक्तिभिः । यथा चिरेणकालेन काशीवासाद्विजीयते

ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೋ ಯೋಗಸಾಧನೆಗಳಿಂದಲೋ ಕಾಲವನ್ನು ಹಾಗೆ ಜಯಿಸಲಾಗದು; ದೀರ್ಘಕಾಲ ಕಾಶೀವಾಸದಿಂದ ಕಾಲ ಜಯವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 53

विनायज्ञैर्विनादानैर्विना व्रतजपादिभिः । विनातिपुण्यसंभारैः कः काशीं प्राप्तुमीहते

ಯಜ್ಞವಿಲ್ಲದೆ, ದಾನವಿಲ್ಲದೆ, ವ್ರತ-ಜಪಾದಿಗಳಿಲ್ಲದೆ—ಮಹಾ ಪುಣ್ಯಸಂಚಯವಿಲ್ಲದೆ—ಕಾಶಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯಾರು ಇಚ್ಛಿಸುವರು?

Verse 54

काशीप्राप्तिरयं योगःकाथीप्राप्तिरिदं तपः । काशीप्राप्तिरिदं दानं काशीप्राप्तिः शिवैकता

ಈ ಯೋಗವೇ ಕಾಶೀಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಈ ತಪವೇ ಕಾಶೀಪ್ರಾಪ್ತಿ; ಈ ದಾನವೇ ಕಾಶೀಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಶಿವೈಕ್ಯವೇ ಕಾಶೀಪ್ರಾಪ್ತಿಯೇ ಆಗಿದೆ।

Verse 55

कः कलिकोथवा कालः का जरा किं च दुष्कृतम् । का रुजः केंतराया वा श्रिता वाराणसी यदि

ಯಾರು ವಾರಾಣಸಿಯನ್ನು ಶರಣಾಗಿ ಆಶ್ರಯಿಸಿದರೋ, ಅವರಿಗೆ ಕಲಿಯ ಬಲವೇನು? ಕಾಲದ ಅಧಿಕಾರವೇನು? ಆಗ ಜರೆಯೇನು, ಪಾಪವೇನು, ರೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತರಾಯಗಳು ಯಾವವು? ಕಾಶಿಯೇ ನಿಜ ಆಶ್ರಯವಾದರೆ।

Verse 56

कलिस्तानेव बाधेत कालस्तांश्च जिघांसति

ಕಲಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಕಾಡುತ್ತದೆ; ಕಾಲವೂ ಅವರನ್ನೇ ಸಂಹರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಶೀ-ಶರಣಾಗತರ ಮೇಲೆ ಅವರ ಅಧಿಕಾರ ನಿಲ್ಲದು।

Verse 57

एनांसि तांश्च बाधंते ये न काशीं समाश्रिताः । काशीसमाश्रिता यैश्च यैश्च विश्वेश्वरोर्चितः । तारकं ज्ञानमासाद्य ते मुक्ताः कर्मपाशतः

ಕಾಶಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸದವರನ್ನು ಪಾಪಗಳು ಕಾಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವವರು ತಾರಕಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದು ಕರ್ಮಪಾಶದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ।

Verse 58

धनिनो न तथा सौख्यं प्राप्नुवंति नराः क्वचित् । यथा निधनतः काश्यां लभते सुखमव्ययम्

ಧನಿಗಳು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಅಷ್ಟು ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯರು; ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ದೇಹತ್ಯಾಗದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಅವ್ಯಯ ಆನಂದಕ್ಕೆ ಸಮವಿಲ್ಲ।

Verse 59

वरं काशीसमावासी नासीनो द्युसदां पदम् । दुःखांतं लभते पूर्वः सुखांतं लभते परः

ದೇವಪದದಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾದವನಿಗಿಂತ ಕಾಶೀವಾಸಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಮೊದಲವನು ದುಃಖಾಂತವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಎರಡವನು ಸುಖಾಂತವನ್ನೇ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 60

स्थितोपि भगवनीशो मंदरं चारुकंदरम् । काशीं विना रतिं नाऽप दिवोदासनृपोषिताम्

ಸುಂದರ ಗುಹೆಗಳಿರುವ ಮಂದರ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ್ದರೂ ಭಗವಾನ್ ಈಶ್ವರನು ಕಾಶಿಯಿಲ್ಲದೆ ರತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ; ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಶಿಯನ್ನು ರಾಜ ದಿವೋದಾಸನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದನು।