Adhyaya 32

Verse 1

व्यास उवाच । ततश्च रामदूतास्ते नत्वा राममथाब्रुवन् । रामराम महाबाहो वरनारी शुभानना

ವ್ಯಾಸರು ಹೇಳಿದರು—ನಂತರ ರಾಮನ ದೂತರು ರಾಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹೇಳಿದರು—“ರಾಮ ರಾಮ, ಹೇ ಮಹಾಬಾಹೋ, ನಾವು ಒಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು, ಶುಭಮುಖಿಯನ್ನು, ಕಂಡೆವು…”

Verse 2

सुवस्त्रभूषाभरणां मृदुवाक्यपरायणाम् । एकाकिनीं क्रदमानाम दृष्ट्वा तां विस्मिता वयम्

ನಾವು ಅವಳನ್ನು ಕಂಡೆವು—ಉತ್ತಮ ವಸ್ತ್ರಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತಳಾಗಿ, ಮೃದು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರತಳಾಗಿ—ಆದರೂ ಏಕಾಕಿನಿಯಾಗಿ ಅಳುತ್ತಿದ್ದುದು; ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ ನಾವು ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟೆವು।

Verse 3

समीपवर्तिनो भूत्वा पृष्टा सा सुरसुन्दरी । का त्वं देवि वरारोहे देवी वा दानवी नु किम्

ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅವರು ಆ ದಿವ್ಯಸುಂದರಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು—“ದೇವಿ, ವರಾರೋಹೆ! ನೀನು ಯಾರು? ನೀನು ದೇವಿಯೇ, ಅಥವಾ ದಾನವಿಯೇ?”

Verse 4

रामः पृच्छति देवि त्वां ब्रूहि सर्वं यथातथम् । तच्छ्रुत्वा वचनं रामा सोवाच मधुरं वचः

“ದೇವಿ, ರಾಮನು ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ—ಯಥಾತಥವಾಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳು।” ಆ ಮಾತು ಕೇಳಿ ಆಕೆ ಮಧುರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದಳು।

Verse 5

रामं प्रेषयत भद्रं वो मम दुःखापहं परम्

“ರಾಮನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ; ನಿಮಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ—ಅವನೇ ನನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ಪರಮವಾಗಿ ನಿವಾರಿಸಬಲ್ಲನು।”

Verse 6

तदाकर्ण्य ततो रामः संभ्रमात्त्वरितो ययौ । दृष्ट्वा तां दुःखसंतप्तां स्वयं दुःखमवाप सः । उवाच वचनं रामः कृतांजलिपुटस्तदा

ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಮನು ಆತುರದಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ವೇಗವಾಗಿ ಹೋದನು. ದುಃಖದಿಂದ ತಪ್ತಳಾದ ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನಿಗೂ ಶೋಕ ಉಂಟಾಯಿತು. ನಂತರ ರಾಮನು ಅಂಜಲಿ ಬದ್ಧವಾಗಿ ಗೌರವದಿಂದ ಮಾತಾಡಿದನು।

Verse 7

श्रीराम उवाच । का त्वं शुभे कस्य परिग्रहो वा केनावधूता विजने निरस्ता । मुष्टं धनं केन च तावकीनमाचक्ष्व मातः सकलं ममाग्रे

ಶ್ರೀರಾಮನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಶುಭೆ, ನೀನು ಯಾರು? ಯಾರ ಪತ್ನಿ? ಯಾರು ನಿನ್ನನ್ನು ಈ ನಿರ್ಜನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿ ತ್ಯಜಿಸಿದರು? ಮತ್ತು ಯಾರು ನಿನ್ನ ಮುಷ್ಟಿಮಾತ್ರ ಧನವನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದರು? ಹೇ ಮಾತೆ, ನನ್ನ ಮುಂದೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೇಳು।

Verse 8

इत्युक्त्वा चातिदुःखार्तो रामो मतिमतां वरः । प्रणामं दंडवच्चक्रे चक्रपाणिरिवापरः

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಅತಿದುಃಖದಿಂದ ಆಕ್ರಾಂತನಾದ, ಬುದ್ಧಿವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಮನು ದಂಡವತ್ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದನು—ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಚಕ್ರಪಾಣಿ ವಿಷ್ಣುವಿನಂತೆ।

Verse 9

तयाभिवंदितो रामः प्रगम्य च पुनःपुनः । तुष्टया परया प्रीत्या स्तुतो मधुरया गिरा

ಅವಳು ಮರುಮರು ಮುಂದೆ ಬಂದು ರಾಮನಿಗೆ ಅಭಿವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದಳು; ಪರಮ ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ, ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ಮಧುರ ವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದಳು।

Verse 10

परमात्मन्परेशान दुःखहारिन्सनातन । यदर्थमवतारस्ते तच्च कार्यं त्वया कृतम्

ಹೇ ಪರಮಾತ್ಮಾ, ಹೇ ಪರೇಶ್ವರ, ಹೇ ದುಃಖಹಾರಿನ್, ಹೇ ಸನಾತನ! ನಿನ್ನ ಅವತಾರದ ಉದ್ದೇಶ ಏನಿತ್ತೋ, ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೀನು ಸಾಧಿಸಿ ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದೀ।

Verse 11

रावणः कुम्भकर्णश्च शक्रजित्प्रमुखास्तथा । खरदूषणत्रिशिरोमारीचाक्षकुमारकाः

ರಾವಣ, ಕುಂಭಕರ್ಣ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಮೊದಲಾದವರು; ಹಾಗೆಯೇ ಖರ, ದೂಷಣ, ತ್ರಿಶಿರ, ಮಾರೀಚ, ಅಕ್ಷ ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಕ್ಷಸಕುಮಾರರು—

Verse 12

असंख्या निर्जिता रौद्रा राक्षसाः समरांगणे

ಸಮರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯ ಕ್ರೂರ ರೌದ್ರ ರಾಕ್ಷಸರು ಜಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು।

Verse 13

किं वच्मि लोकेश सुकीर्त्तिमद्य ते वेधास्त्वदीयांगजपद्मसंभवः । विश्वं निविष्टं च ततो ददर्श वटस्य पत्रे हि यथो वटो मतः

ಹೇ ಲೋಕೇಶ! ಇಂದು ನಿನ್ನ ಸುಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ನಾನು ಏನು ಹೇಳಲಿ? ನಿನ್ನ ಅಂಗಜ ಪದ್ಮದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ವೇಧಾ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನೂ ನಿನ್ನೊಳಗೆ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವು ನಿವಿಷ್ಟವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು—ವಟಪತ್ರದಲ್ಲೇ ವಟವೃಕ್ಷ ಕಾಣುವಂತೆ।

Verse 14

धन्यो दशरथो लोके कौशल्या जननी तव । ययोर्जातोसि गोविंद जगदीश परः पुमान्

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದಶರಥನು ಧನ್ಯನು, ನಿನ್ನ ಜನನಿ ಕೌಶಲ್ಯೆಯೂ ಧನ್ಯಳು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವರಲ್ಲಿಯೇ ನೀನು ಜನಿಸಿದ್ದೆ—ಹೇ ಗೋವಿಂದ, ಹೇ ಜಗದೀಶ, ಹೇ ಪರಮಪುರುಷ।

Verse 15

धन्यं च तत्कुलं राम यत्र त्वमागतः स्वयम् । धन्याऽयोध्यापुरी राम धन्यो लोकस्त्वदाश्रयः

ಹೇ ರಾಮ! ನೀನು ಸ್ವಯಂ ಆಗಮಿಸಿದ ಆ ಕುಲ ಧನ್ಯ; ಹೇ ರಾಮ! ಅಯೋಧ್ಯಾಪುರಿ ಧನ್ಯ, ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆದ ಲೋಕವೂ ಧನ್ಯ।

Verse 16

धन्यः सोऽपि हि वाल्मीकिर्येन रामायणं कृतम् । कविना विप्रमुख्येभ्य आत्मबुद्ध्या ह्यनागतम्

ವಾಲ್ಮೀಕಿಯೂ ನಿಜಕ್ಕೂ ಧನ್ಯನು; ಅವನಿಂದಲೇ ರಾಮಾಯಣ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆ ಕವಿ ತನ್ನ ಅಂತಃಪ್ರೇರಿತ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಅದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು; ಅದು ಆಗ ಪ್ರಧಾನ ವಿಪ್ರರಿಗೆ ಸಹ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ.

Verse 17

त्वत्तोऽभवत्कुलं चेदं त्वया देव सुपावितम्

ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಈ ಕುಲವು ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ; ಓ ದೇವಾ, ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪವಿತ್ರಗೊಂಡಿದೆ।

Verse 18

नरपतिरिति लोकैः स्मर्यते वैष्णवांशः स्वयमसि रमणीयैस्त्वं गुणैर्विष्णुरेव । किमपि भुवनकार्यं यद्विचिंत्यावतीर्य तदिह घटयतस्ते वत्स निर्विघ्नमस्तु

ಜನರು ನಿನ್ನನ್ನು ವೈಷ್ಣವಾಂಶನಾದ ನರಪತಿ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ; ನಿನ್ನ ಮನೋಹರ ಗುಣಗಳಿಂದ ನೀನೇ ಸ್ವಯಂ ವಿಷ್ಣುವೇ. ಲೋಕಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಚಿಂತಿಸಿ ಅವತರಿಸಿ ನೆರವೇರಿಸಲು ಬಂದ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವೋ, ಓ ವತ್ಸ, ಅದು ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಲಿ।

Verse 19

स्तुत्वा वाचाथ रामं हि त्वयि नाथे नु सांप्रतम् । शून्या वर्ते चिरं कालं यथा दोषस्तथैव हि

ಹೀಗೆ ಸ್ತುತಿಸಿ (ದೇವತೆ) ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿತು—“ಈಗ ನೀನೇ ನನ್ನ ನಾಥನಾದರೂ, ನಾನು ಬಹುಕಾಲ ಶೂನ್ಯವಾಗಿ, ನಿರ್ಜನವಾಗಿ ಇದ್ದೇನೆ; ಹಿಂದೆ ಹೇಗಿದ್ದೆನೋ ಹಾಗೆಯೇ ದೋಷಪೀಡಿತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ।”

Verse 20

धर्मारण्यस्य क्षेत्रस्य विद्धि मामधिदेवताम् । वर्षाणि द्वादशेहैव जातानि दुःखि तास्म्यहम्

ಧರ್ಮಾರಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಧಿದೇವತೆಯಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ತಿಳಿ. ಇಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಿವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ದುಃಖಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ।

Verse 21

निर्जनत्वं ममाद्य त्वमुद्धरस्व महामते । लोहासुरभयाद्राम विप्राः सर्वे दिशो दश

ಓ ಮಹಾಮತೇ! ಇಂದು ನನ್ನನ್ನು ಈ ನಿರ್ಜನತ್ವದಿಂದ ಉದ್ಧರಿಸು. ಓ ರಾಮಾ! ಲೋಹಾಸುರನ ಭಯದಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಪ್ರರು ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಓಡಿಹೋಗಿದ್ದಾರೆ।

Verse 22

गताश्च वणिजः सर्वे यथास्थानं सुदुःखिताः । स दैत्यो घातितो राम देवैः सुरभयंकरः

ಎಲ್ಲ ವಣಿಜರೂ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತರಾಗಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಓ ರಾಮ, ದೇವರಿಗೂ ಭಯಂಕರನಾಗಿದ್ದ ಆ ದೈತ್ಯನು ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಹತನಾದನು.

Verse 23

आक्रम्यात्र महामायो दुराधर्षो दुरत्ययः । न ते जनाः समायांति तद्भयादति शंकिताः

ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ, ಎದುರಿಸಲು ಕಷ್ಟವೂ ದಾಟಲು ಅಸಾಧ್ಯವೂ ಆದ ಆ ಮಹಾಮಾಯಾವಿ ಇಲ್ಲಿ ಆವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಭಯದಿಂದ ಅತಿಶಯ ಶಂಕಿತರಾಗಿ ನಿನ್ನ ಜನರು ಇಲ್ಲಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 24

अद्य वै द्वादश समाः शून्यागारमनाथवत् । यस्माच्च दीर्घिकायां मे स्नानदानोद्यतो जनः

ಇಂದು ಪೂರ್ಣ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಾಯಿತು; ಈ ಸ್ಥಳವು ರಕ್ಷಕನಿಲ್ಲದ ಖಾಲಿ ಮನೆಯಂತೆ ಬಿದ್ದಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ನನ್ನ ದೀರ್ಘಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ-ದಾನಕ್ಕೆ ಉತ್ಸುಕರಾದ ಜನರು ಈಗ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 25

राम तस्यां दीर्घिकायां निपतंति च शूकराः । यत्रांगना भर्तृयुता जलक्रीडापरायणाः

ಓ ರಾಮ, ಈಗ ಆ ದೀರ್ಘಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಂದಿಗಳು ಬಿದ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ—ಅಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಪತಿಗಳೊಡನೆ ಬಂದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಜಲಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನರಾಗಿದ್ದರು.

Verse 26

चिक्रीडुस्तत्र महिषा निपतंति जलाशये । यत्र स्थाने सुपुष्पाणां प्रकरः प्रचुरोऽभवत्

ಈಗ ಅಲ್ಲಿ ಜಲಾಶಯದಲ್ಲಿ ಎಮ್ಮೆಗಳು ಕ್ರೀಡಿಸಿ ಹಾರಿ ಬೀಳುತ್ತವೆ—ಒಮ್ಮೆ ಅಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಪುಷ್ಪಗಳ ಅಪಾರ ಸಮೃದ್ಧಿ ಇದ್ದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ.

Verse 27

तद्रुद्धं कंटकैर्वृक्षैः सिंहव्याघ्रसमाकुलैः । संचिक्रीडुः कुमाराश्च यस्यां भूमौ निरंतरम्

ಆ ಪ್ರದೇಶವು ಮುಳ್ಳುಮರಗಳಿಂದ ತಡೆಗಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟು ಸಿಂಹ‑ಹುಲಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು; ಆದರೂ ಆ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಕುಮಾರರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆಟವಾಡುತ್ತಾ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು।

Verse 28

कुमार्यश्चित्रकाणां च तत्र क्रीडं ति हर्षिताः । अकुर्वन्वाडवा यत्र वेदगानं तिरंतरम्

ಅಲ್ಲಿ ಹರ್ಷಿತ ಕನ್ಯೆಯರು ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಆಟಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಮತ್ತು ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಯುವಕರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ವೇದಗಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು।

Verse 29

शिवानां तत्र फेत्काराः श्रूयंतेऽतिभयंकराः । यत्र धूमोऽग्निहोत्राणां दृश्यते वै गृहेगृहे

ಅಲ್ಲಿ ನರಿಗಳ ಅತಿಭಯಂಕರ ಕೂಗುಗಳು ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದ್ದವು; ಆದರೂ ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮನೆಮನೆಗೂ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದ ಧೂಮ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು।

Verse 30

तत्र दावाः सधूमाश्च दृश्यंतेऽत्युल्बणा भृशम् । नृत्यंते नर्त्तका यत्र हर्षिता हि द्विजाग्रतः

ಅಲ್ಲಿ ಧೂಮಸಹಿತ ಅತ್ಯಂತ ಉಗ್ರವಾದ ದಾವಾಗ್ನಿಗಳು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು; ಮತ್ತು ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಕರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜರ ಮುಂದೆ ಹರ್ಷದಿಂದ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು।

Verse 31

तत्रैव भूतवेताला प्रेताः नृत्यंति मोहिताः । नृपा यत्र सभायां तु न्यषीदन्मंत्रतत्पराः

ಅಲ್ಲಿಯೇ ಮೋಹಿತರಾದ ಭೂತಗಳು, ವೇತಾಳಗಳು, ಪ್ರೇತಗಳು ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಮತ್ತು ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ರಾಜರು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಣೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರು।

Verse 32

तस्मिन्स्थाने निषीदंति गवया ऋक्षशल्लकाः । आवासा यत्र दृश्यन्ते द्विजानां वणिजां तथा

ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಗೌರಗಳು, ಕರಡಿಗಳು, ಮುಳ್ಳುಹಂದಿಗಳು ಕುಳಿತು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ; ಅಲ್ಲಿ ದ್ವಿಜರ ಹಾಗೂ ವಣಿಜರ ನಿವಾಸಗಳೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ।

Verse 33

कुट्टिमप्रतिमा राम दृश्यंतेत्र बिलानि वै । कोटराणीह वृक्षाणां गवाक्षाणीह सर्वतः

ಓ ರಾಮ, ಇಲ್ಲಿ ಬಿಳಗಳು ಕಲ್ಲುಹಾಸಿನ ಕೋಣೆಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ; ಇಲ್ಲಿ ಮರಗಳ ಕೋತರಗಳಿವೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಿಟಕಿಯಂತಿರುವ ರಂಧ್ರಗಳೂ ಕಾಣುತ್ತವೆ।

Verse 34

चतुष्का यज्ञवेदिर्हि सोच्छ्राया ह्यभवत्पुरा । तेऽत्र वल्मीकनिचयैर्दृश्यंते परिवेष्टिताः

ಹಿಂದೆ ಇಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳ ಯಜ್ಞವೇದಿಗಳು ಎತ್ತರವಾಗಿ, ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದವು; ಈಗ ಅವು ಇಲ್ಲಿ ಇರುವೆಗುಡ್ಡೆಗಳ ರಾಶಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ।

Verse 35

एवंविधं निवासं मे विद्धि राम नृपोत्तम । शून्यं तु सर्वतो यस्मान्निवासाय द्विजा गताः

ಓ ರಾಮ, ನೃಪೋತ್ತಮ, ನನ್ನ ನಿವಾಸವು ಇಂತಹದ್ದೆಂದು ತಿಳಿ; ದ್ವಿಜರು ಬೇರೆಡೆ ವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ತೆರಳಿದ ಕಾರಣ ಇದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಖಾಲಿಯಾಗಿದೆ।

Verse 36

तेन मे सुमहद्दुःखं तस्मात्त्राहि नरेश्वर । एतच्छ्रुत्वा वचो राम उवाच वदतां वरः

ಅದರಿಂದ ನನಗೆ ಮಹಾದುಃಖ ಉಂಟಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ನರೇಶ್ವರ, ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು. ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಮನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು।

Verse 37

श्रीराम उवाच । न जाने तावकान्विप्रांश्चतुर्दिक्षु समाश्रितान् । न तेषां वेद्म्यहं संख्यां नामगोत्रे द्विजन्मनाम्

ಶ್ರೀರಾಮನು ಹೇಳಿದರು—ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿರುವ ನಿನ್ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಯೆನು. ಅವರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನೂ, ಆ ದ್ವಿಜರ ಹೆಸರು ಹಾಗೂ ಗೋತ್ರಗಳನ್ನೂ ನಾನು ಅರಿಯೆನು.

Verse 38

यथा ज्ञातिर्यथा गोत्रं याथातथ्यं निवेदय । तत आनीय तान्सर्वान्स्वस्थाने वासयाम्यहम्

ಅವರ ಬಂಧುತ್ವ ಹೇಗಿದೆಯೋ, ಅವರ ಗೋತ್ರ ಹೇಗಿದೆಯೋ—ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ನನಗೆ ತಿಳಿಸು. ನಂತರ ಅವರನ್ನೆಲ್ಲ ಕರೆತಂದು, ತಮತಮ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ವಾಸಮಾಡಿಸುವೆನು.

Verse 39

श्रीमातोवाच । ब्रह्मविष्णुमहेशैश्च स्थापिता ये नरेश्वर । अष्टादश सहस्राणि ब्राह्मणा वेदपारगाः

ಶ್ರೀಮಾತೆ ಹೇಳಿದರು—ಓ ನರೇಶ್ವರ! ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶ್ವರರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತರಾದವರು—ವೇದಪಾರಂಗತರಾದ ಹದಿನೆಂಟು ಸಾವಿರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು.

Verse 40

त्रयीविद्यासु विख्याता लोकेऽस्मिन्नमितद्युते । चतुष्षष्टिकगोत्राणां वाडवा ये प्रतिष्ठिताः

ಓ ಅಮಿತದ್ಯುತಿಯೇ! ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವರು ತ್ರಯೀ‑ವಿದ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತರು; ಮತ್ತು ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ಗೋತ್ರಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ವಾಡವರಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

Verse 41

श्रीमातादात्त्रयीविद्यां लोके सर्वे द्विजोत्तमाः । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि वैश्या धर्मपरायणाः

ಶ್ರೀಮಾತೆ ತ್ರಯೀ‑ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ದತ್ತಳಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರು. ಇನ್ನೂ ಧರ್ಮಪರಾಯಣರಾದ ಮുപ്പತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ವೈಶ್ಯರೂ ಇದ್ದಾರೆ.

Verse 42

आर्यवृत्तास्तु विज्ञेया द्विजशुश्रूषणे रताः । बहुलार्को नृपो यत्र संज्ञया सह राजते

ಅವರನ್ನು ಆರ್ಯವೃತ್ತರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವರು ದ್ವಿಜರ ಶುಶ್ರೂಷೆಯಲ್ಲಿ ರತರು. ಅಲ್ಲಿ ‘ಬಹುಲಾರ್ಕ’ ಎಂಬ ನೃಪನು ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಶೋಭಿಸಿ ರಾಜ್ಯಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 43

कुमारावश्विनौ देवौ धनदो व्ययपूरकः । अधिष्ठात्री त्वहं राम नाम्ना भट्टारिका स्मृता

ಕುಮಾರರು ಮತ್ತು ಅಶ್ವಿನೀದೇವರು ದೇವತೆಗಳು; ಧನದ (ಕುಬೇರ) ವ್ಯಯವಾದುದನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಾನೆ. ಓ ರಾಮ, ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಾತ್ರೀ ದೇವಿ; ‘ಭಟ್ಟಾರಿಕಾ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತೇನೆ.

Verse 44

श्रीसूत उवाच । स्थानाचाराश्च ये केचित्कुलाचारास्तथैव च । श्रीमात्रा कथितं सर्वं रामस्याग्रे पुरातनम्

ಶ್ರೀಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಯಾವ ಯಾವ ಸ್ಥಳಾಚಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಹಾಗೆಯೇ ಕುಲಾಚಾರಗಳು ಇರುವವೋ, ಆ ಸಮಸ್ತ ಪುರಾತನ ವಿಷಯವನ್ನು ಶ್ರೀಮಾತೆ ರಾಮನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದಳು.

Verse 45

तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा रामो मुदमवाप ह । सत्यंसत्यं पुनः सत्यं सत्यं हि भाषितं त्वया

ಅವಳ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಮನು ಮಹಾ ಹರ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದನು. ‘ಸತ್ಯಂ, ಸತ್ಯಂ, ಪುನಃ ಸತ್ಯಂ! ನಿಜಕ್ಕೂ ನೀನು ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳಿದ್ದೀ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

Verse 46

यस्मात्सत्यं त्वया प्रोक्तं तन्नाम्ना नगरं शुभम् । वासयामि जगन्मातः सत्यमंदिरमेव च

ನೀನು ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿದ ಕಾರಣ, ಓ ಜಗನ್ಮಾತೆ, ಅದೇ ನಾಮದಿಂದ ನಾನು ಒಂದು ಶುಭ ನಗರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತೇನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ‘ಸತ್ಯಮಂದಿರ’ ಎಂಬ ದೇವಾಲಯವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 47

त्रैलोक्ये ख्यातिमाप्नोतु सत्यमंदिरमु त्तमम्

ಈ ಉತ್ತಮ ಸತ್ಯಮಂದಿರವು ತ್ರಿಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ.

Verse 48

एतदुक्त्वा ततो रामः सहस्रशतसंख्यया । स्वभृत्यान्प्रेषयामास विप्रानयनहेतवे

ಇದನ್ನು ಹೇಳಿ ರಾಮನು ಸಹಸ್ರ-ಶತ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಭೃತ್ಯರನ್ನು ವಿಪ್ರರನ್ನು ಕರೆತರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಿದನು.

Verse 49

यस्मिन्देशे प्रदेशे वा वने वा सरि तस्तटे । पर्यंते वा यथास्थाने ग्रामे वा तत्रतत्र च

ಯಾವ ದೇಶದಲ್ಲಾಗಲಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಾಗಲಿ—ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ, ನದಿತೀರದಲ್ಲಿ, ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಯಥಾಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ—

Verse 50

धर्मारण्यनिवासाश्च याता यत्र द्विजोत्तमाः । अर्घपाद्यैः पूजयित्वा शीघ्रमानयतात्र तान्

ಧರ್ಮಾರಣ್ಯನಿವಾಸಿಗಳಾದ ಆ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರೂ, ಅವರಿಗೆ ಅರ್ಘ್ಯ-ಪಾದ್ಯಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಕರೆತನ್ನಿರಿ.

Verse 51

अहमत्र तदा भोक्ष्ये यदा द्रक्ष्ये द्विजोत्तमान्

ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಆಗಲೇ ಭೋಜನ ಮಾಡುವೆನು, ಆ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ.

Verse 52

विमान्य च द्विजानेतानागमिष्यति यो नरः । स मे वध्यश्च दंड्यश्च निर्वास्यो विषयाद्बहिः

ಈ ದ್ವಿಜರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿ ಬಾರದವನು ಯಾರು, ಅವನು ವಧ್ಯನೂ ದಂಡನೀಯನೂ ಆಗುವನು; ನನ್ನ ರಾಜ್ಯಸೀಮೆ ಹೊರಗೆ ನಿರ್ವಾಸಿತನಾಗುವನು.

Verse 53

तच्छ्रुत्वा दारुणं वाक्यं दुःसहं दुःप्रधर्षणम् । रामाज्ञाकारिणो दूता गताः सर्वे दिशो दश

ಸಹಿಸಲೂ ಮೀರುವುದೂ ಕಷ್ಟವಾದ ಆ ದಾರುಣ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿ, ರಾಮಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವ ದೂತರು ಎಲ್ಲರೂ ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಹೊರಟರು.

Verse 54

शोधिता वाडवाः सर्वे लब्धाः सर्वे सुहर्षिताः । यथोक्तेन विधानेन अर्घपाद्यैरपूजयन्

ಎಲ್ಲಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು; ಎಲ್ಲರೂ ಬಹಳ ಹರ್ಷಿತರಾದರು; ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ವಿಧಾನದಂತೆ ಅರ್ಘ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾದ್ಯಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು.

Verse 55

स्तुतिं चक्रुश्च विधिवद्विनयाचारपूर्वकम् । आमंत्र्य च द्विजान्सर्वान्रामवाक्यं प्रकाशयन्

ಅವರು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ವಿನಯಾಚಾರಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸ್ತುತಿ ಮಾಡಿದರು; ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ದ್ವಿಜರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ರಾಮನ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.

Verse 56

ततस्ते वाडवाः सर्वे द्विजाः सेवकसंयुताः । गमनायोद्यताः सर्वे वेदशास्त्रपरायणाः

ನಂತರ ಆ ಎಲ್ಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಸೇವಕರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧರಾದರು; ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ವೇದಶಾಸ್ತ್ರಪರಾಯಣರು.

Verse 57

आगता रामपार्श्वं च बहुमानपुरःसराः । समागतान्द्विजान्दृष्ट्वा रोमांचिततनूरुहः

ಅವನು ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಮುಂಚಿಟ್ಟು ರಾಮನ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಸಮಾಗತರಾದ ದ್ವಿಜರನ್ನು ಕಂಡು ಹರ್ಷದಿಂದ ರೋಮಾಂಚಿತನಾದನು.

Verse 58

कृतकृत्यमिवात्मानं मेने दाशरथिर्नृपः । स संभ्रमात्समुत्थाय पदातिः प्रययौ पुरः

ದಶರಥನ ಪುತ್ರನಾದ ರಾಜನು ತನ್ನನ್ನು ಕೃತಕೃತ್ಯನಂತೆ ಭಾವಿಸಿದನು. ಅವನು ಆತುರದಿಂದ ತಕ್ಷಣ ಎದ್ದು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಾಗಿ ಮುಂಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅವರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದನು.

Verse 59

करसंपुटकं कृत्वा हर्षाश्रु प्रतिमुञ्चयन् । जानुभ्यामवनिं गत्वा इदं वचनमब्रवीत्

ಅವನು ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಹರ್ಷಾಶ್ರುಗಳನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತ, ಮೊಣಕಾಲು ಬಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ನಮನ ಮಾಡಿ ಈ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 60

विप्रप्रसादात्कमलावरोऽहं विप्रप्रसादाद्धरणीधरोऽहम् । विप्रप्रसादाज्जगतीपतिश्च विप्रप्रसादान्मम रामनाम

‘ವಿಪ್ರರ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನಾನು ಕಮಲಾವರನು (ಲಕ್ಷ್ಮೀಪ್ರಿಯನು); ವಿಪ್ರರ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನಾನು ಧರಣೀಧರನು (ಧರ್ಮರಾಜನು). ವಿಪ್ರರ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನಾನು ಜಗತೀಪತಿ; ವಿಪ್ರರ ಪ್ರಸಾದದಿಂದಲೇ ನನ್ನ ಹೆಸರು “ರಾಮ”.’

Verse 61

इत्येवमुक्ता रामेण वाड वास्ते प्रहर्षिताः । जयाशीर्भिः प्रपूज्याथ दीर्घायुरिति चाब्रुवन्

ರಾಮನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ ಪರಮ ಹರ್ಷಿತರಾದರು. ‘ಜಯ’ ಎಂಬ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ—‘ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಮಾನ್ ಭವ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

Verse 62

आवर्जितास्ते रामेण पाद्यार्घ्यविष्टरादिभिः । स्तुतिं चकार विप्राणां दण्डवत्प्रणिपत्य च

ರಾಮನು ಪಾದ್ಯ, ಅರ್ಘ್ಯ, ಆಸನ ಮೊದಲಾದ ಪರಂಪರাগত ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ದಂಡವತ್ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದನು.

Verse 63

कृतांजलिपुटः स्थित्वा चक्रे पादाभिवंदनम् । आसनानि विचित्राणि हैमान्याभरणानि च

ಅಂಜಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ನಿಂತು ಅವರು ಪಾದಾಭಿವಂದನೆ ಮಾಡಿದನು. ಹಾಗೆಯೇ ವಿಚಿತ್ರ ಆಸನಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಣಾಭರಣಗಳನ್ನೂ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದನು.

Verse 64

समर्पयामास ततो रामो दशरथात्मजः । अंगुलीयकवासांसि उपवीतानि कर्णकान्

ನಂತರ ದಶರಥಾತ್ಮಜ ರಾಮನು ಅವರಿಗೆ ಉಂಗುರಗಳು, ವಸ್ತ್ರಗಳು, ಯಜ್ಞೋಪವೀತಗಳು ಹಾಗೂ ಕರ್ಣಾಭರಣಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿದನು.

Verse 65

प्रददौ विप्रमुख्येभ्यो नानावर्णाश्च धेनवः । एकैकशत संख्याका घटोध्नीश्च सवत्सकाः

ಅವನು ವಿಪ್ರಮುಖ್ಯರಿಗೆ ನಾನಾವರ್ಣದ ಧೇನುಗಳನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದನು—ಪ್ರತಿ ದಾನದಲ್ಲಿ ನೂರು ನೂರು—ಪಾಲಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಉದ್ದರಗಳಿರುವ, ಕರುಗಳೊಡನೆ.

Verse 66

सवस्त्रा बद्धघंटाश्च हेमशृंगविभूषिताः । रूप्यखुरास्ताम्रपृष्ठीः कांस्यपात्रसमन्विताः

ಅವು ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿ, ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು, ಸ್ವರ್ಣಶೃಂಗಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು; ಬೆಳ್ಳಿ ಖುರಗಳು, ತಾಮ್ರವರ್ಣದ ಬೆನ್ನು, ಹಾಗೂ ಕಂಚಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳೊಡನೆ ಇದ್ದವು.