Adhyaya 30

Verse 1

। व्यास उवाच । पुरा त्रेतायुगे प्राप्ते वैष्णवांशो रघूद्वहः । सूर्यवंशे समुत्पन्नो रामो राजीवलोचनः

ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದನು—ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ತ್ರೇತಾಯುಗ ಬಂದಾಗ, ಸೂರ್ಯವಂಶದಲ್ಲಿ ರಘುಕೂಲಶ್ರೇಷ್ಠ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅಂಶಾವತಾರ, ಕಮಲನಯನ ಶ್ರೀರಾಮನು ಜನ್ಮಿಸಿದನು.

Verse 2

स रामो लक्ष्मणश्चैव काकपक्षधरावुभौ । तातस्य वचनात्तौ तु विश्वामित्रमनुव्रतौ

ಕಾಕಪಕ್ಷ ಕೇಶಧಾರಿಗಳಾದ ಶ್ರೀರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರು, ಪಿತೃವಚನವನ್ನು ಶಿರಸಾವಹಿಸಿ, ವ್ರತನಿಷ್ಠರಾಗಿ ಮಹರ್ಷಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು।

Verse 3

यज्ञसंरक्षणार्थाय राज्ञा दत्तौ कुमारकौ । धनुःशरधरौ वीरौ पितुर्वचनपालकौ

ಯಜ್ಞರಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ರಾಜನು ಆ ಇಬ್ಬರು ಕುಮಾರರನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿದನು—ಧನುಸ್ಸು-ಬಾಣ ಧರಿಸಿದ ಆ ವೀರರು ಪಿತೃವಚನಪಾಲಕರು।

Verse 4

पथि प्रव्रजतो यावत्ताडकानाम राक्षसी । तावदागम्य पुरतस्तस्थौ वै विघ्नकारणात्

ಅವರು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ತಾಡಕಾ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸಿ ಮುಂದೆ ಬಂದು ನಿಂತಳು, ವಿಘ್ನ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ।

Verse 5

ऋषेरनुज्ञया रामस्ताडकां समघातयत् । प्रादिशच्च धनुर्वेदविद्यां रामाय गाधिजः

ಋಷಿಯ ಅನುಜ್ಞೆಯಿಂದ ರಾಮನು ತಾಡಕೆಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು; ಗಾಧಿಪುತ್ರ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು ರಾಮನಿಗೆ ಧನುರ್ವೇದ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದರು।

Verse 6

तस्य पादतलस्पर्शाच्छिला वासवयोगतः । अहल्या गौतमवधूः पुनर्जाता स्वरूपिणी

ಅವನ ಪಾದತಲಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ, ವಾಸವಸಂಬಂಧದ ಫಲವಾಗಿ ಶಿಲೆ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು; ಗೌತಮರ ವಧು ಅಹಲ್ಯೆ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆದಳು।

Verse 7

विश्वामित्रस्य यज्ञे तु संप्रवृत्ते रघूत्तमः । मारीचं च सुबाहुं च जघान परमेषुभिः

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರ ಯಜ್ಞ ಆರಂಭವಾದಾಗ ರಘುವಂಶಶ್ರೇಷ್ಠ ಶ್ರೀರಾಮನು ಪರಮ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಮಾರೀಚನನ್ನೂ ಸುಬಾಹುವನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸಿದನು।

Verse 8

ईश्वरस्य धनुर्भग्नं जनकस्य गृहे स्थितम् । रामः पंचदशे वर्षे षड्वर्षां चैव मैथिलीम्

ಜನಕನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನ (ಶಿವನ) ಮುರಿದ ಧನುಸ್ಸು ಇಡಲಾಗಿತ್ತು; ರಾಮನು ಹದಿನೈದನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆರು ವರ್ಷದ ಮೈಥಿಲಿಯನ್ನು ವಧುವಾಗಿ ಪಡೆದನು।

Verse 9

उपयेमे तदा राजन्रम्यां सीतामयोनिजाम् । कृतकृत्यस्तदा जातः सीतां संप्राप्य राघवः

ಆಗ, ಹೇ ರಾಜನೇ, ರಾಮನು ಮನೋಹರ ಅಯೋನಿಜ ಸೀತೆಯನ್ನು ವಿವಾಹಮಾಡಿಕೊಂಡನು; ಸೀತೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ರಾಘವನು ಕೃತಕೃತ್ಯನಾದನು।

Verse 10

अयोध्यामगमन्मार्गे जामदग्न्यमवेक्ष्य च । संग्रामोऽभूत्तदा राजन्देवानामपि दुःसहः

ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಕಡೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಜಾಮದಗ್ನ್ಯನನ್ನು (ಪರಶುರಾಮನನ್ನು) ಕಂಡು, ಹೇ ರಾಜನೇ, ದೇವರಿಗೂ ದುಸ್ಸಹವಾದ ಯುದ್ಧವು ಉಂಟಾಯಿತು।

Verse 11

ततो रामं पराजित्य सीतया गृहमागतः । ततो द्वादशवर्षाणि रेमे रामस्तया सह

ನಂತರ ರಾಮನನ್ನು ಪರಾಜಯಗೊಳಿಸಿ ಅವನು ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು; ಆಮೇಲೆ ರಾಮನು ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳು ಸುಖವಾಗಿ ವಿಹರಿಸಿದನು।

Verse 12

एकविंशतिमे वर्षे यौवराज्यप्रदायकम् । राजानमथ कैकेयी वरद्वयमयाच त

ರಾಮನ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದುನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ರಾಜನು ಯುವರಾಜ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲು ಉತ್ಸುಕನಾಗಿದ್ದಾಗ, ಕೈಕೇಯಿ ರಾಜನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಎರಡು ವರಗಳನ್ನು ಬೇಡಿದಳು।

Verse 13

तयोरेकेन रामस्तु ससीतः सहलक्ष्मणः । जटाधरः प्रव्रजतां वर्षाणीह चतुर्दश

ಆ ವರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಿಂದ—ಸೀತಾ ಹಾಗೂ ಲಕ್ಷ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ, ಜಟಾಧಾರಿಯಾಗಿ—ರಾಮನು ಇಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಡಲಿ।

Verse 14

भरतस्तु द्वितीयेन यौवराज्याधिपोस्तु मे । मंथरावचनान्मूढा वरमेतमयाचत

ಮತ್ತೊಂದು, ಎರಡನೇ ವರದಿಂದ—ನನ್ನಿಗಾಗಿ ಭರತನು ಯುವರಾಜ್ಯಪದದ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಲಿ. ಮಂಥರೆಯ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಮೋಹಗೊಂಡು ಅವಳು ಈ ವರವನ್ನೇ ಬೇಡಿದಳು।

Verse 15

जानकीलक्ष्मणसखं रामं प्राव्राजयन्नृपः । त्रिरात्रमुदकाहारश्चतुर्थेह्नि फलाशनः

ರಾಜನು ಜಾನಕಿಯೂ ಸಖನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೂ ಜೊತೆಯಾದ ರಾಮನನ್ನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳು ಅವನು ಕೇವಲ ಜಲಾಹಾರ; ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ ಫಲಾಹಾರ ಮಾಡಿದನು।

Verse 16

पञ्चमे चित्रकूटे तु रामो वासमकल्पयत् । तदा दशरथः स्वर्गं गतो राम इति ब्रुवन्

ಐದನೇ ದಿನ ರಾಮನು ಚಿತ್ರಕೂಟದಲ್ಲಿ ವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಆಗ ದಶರಥನು ‘ರಾಮ, ರಾಮ’ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು।

Verse 17

ब्रह्मशापं तु सफलं कृत्वा स्वर्गं जगाम किम् । ततो भरत शत्रुघ्नौ चित्रकूटे समागतौ

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶಾಪವನ್ನು ಫಲವತ್ತಾಗಿ ಮಾಡಿ ಅವನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ನಂತರ ಭರತ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಘ್ನರು ಚಿತ್ರಕೂಟಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದರು.

Verse 18

स्वर्गतं पितरं राजन्रामाय विनिवेद्य च । सांत्वनं भरतस्यास्य कृत्वा निवर्तनं प्रति

ಓ ರಾಜನೇ, ತಂದೆ ಸ್ವರ್ಗಗತನಾದ ವಿಷಯವನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿ, ಈ ಭರತನಿಗೆ ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡಿ ಅವರು ಮರಳುವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೊರಟರು.

Verse 19

ततो भरत शत्रुघ्नौ नंदिग्रामं समागतौ । पादुकापूजनरतौ तत्र राज्यधरावुभौ

ನಂತರ ಭರತ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಘ್ನರು ನಂದಿಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಪಾದುಕಾಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ಇಬ್ಬರೂ ರಾಜ್ಯಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತರು.

Verse 20

अत्रिं दृष्ट्वा महात्मानं दण्डकारण्यमागमत । रक्षोगणवधारम्भे विराधे विनिपातिते

ಮಹಾತ್ಮ ಅತ್ರಿಯನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿ (ರಾಮನು) ದಂಡಕಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ರಾಕ್ಷಸಗಣವಧ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ವಿರಾಧನು ಪತನಗೊಂಡನು.

Verse 21

अर्द्धत्रयोदशे वर्षे पंचवट्यामुवास ह । ततो विरूपयामास शूर्पणखां निशाचरीम् । वने विचरतरतस्य जानकीसहितस्य च

ಹದಿಮೂರು ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಕಳೆದ ಬಳಿಕ ಅವನು ಪಂಚವಟಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದನು. ನಂತರ ಜಾನಕಿಯೊಡನೆ ವನದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನಿಶಾಚರಿಯಾದ ಶೂರ್ಪಣಖೆಯನ್ನು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸಿದನು.

Verse 22

आगतो राक्षसो घोरः सीतापहरणाय सः । ततो माघासिताष्टम्यां मुहूर्ते वृन्दसंज्ञके

ಸೀತಾಪಹರಣಕ್ಕಾಗಿ ಭಯಂಕರ ರಾಕ್ಷಸನು ಬಂದನು. ಇದು ಮಾಘ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಅಷ್ಟಮಿಯಂದು ‘ವೃಂದ’ ಎಂಬ ಶುಭ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು.

Verse 23

राघवाभ्यां विना सीतां जहार दश कन्धरः । मारीचस्याश्रमं गत्वा मृगरूपेण तेन च

ಎರಡು ರಾಘವರಿಲ್ಲದಾಗ ದಶಕಂಧರನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದನು. ಮಾರೀಚನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಅವನೊಂದಿಗೆ ಮೃಗರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು.

Verse 24

नीत्वा दूरं राघवं च लक्ष्मणेन समन्वितम् । ततो रामो जघानाशु मारीचं मृगरू पिणम्

ರಾಘವನನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ದೂರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದ ಬಳಿಕ, ರಾಮನು ಮೃಗರೂಪಧಾರಿ ಮಾರೀಚನನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಸಂಹರಿಸಿದನು.

Verse 25

पुनः प्राप्याश्रमं रामो विना सीतां ददर्श ह । तत्रैव ह्रियमाणा सा चक्रंद कुररी यथा

ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ರಾಮನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲೀಯೇ ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾ ಅವಳು ಕುರರೀ ಪಕ್ಷಿಯಂತೆ ಕರುಣವಾಗಿ ಅಳಲಾರಂಭಿಸಿದಳು.

Verse 26

रामरामेति मां रक्ष रक्ष मां रक्षसा हृताम् । यथा श्येनः क्षुधायु्क्तः क्रन्दंतीं वर्तिकां नयेत्

“ರಾಮ, ರಾಮ—ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು; ರಾಕ್ಷಸನು ಹರಣ ಮಾಡಿದ ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು”—ಹಸಿದ ಗಿಡುಗವು ಅಳುತ್ತಿರುವ ವರ್ತಿಕೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವಂತೆ.

Verse 27

तथा कामवशं प्राप्तो राक्षसो जनकात्मजाम् । नयत्येष जनकजां तच्छ्रुत्वा पक्षिराट् तदा

ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕಾಮವಶನಾದ ರಾಕ್ಷಸನು ಜನಕನಂದಿನಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಪಕ್ಷಿರಾಜ (ಜಟಾಯು) ತಕ್ಷಣವೇ ಎದ್ದು ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತನಾದನು.

Verse 28

युयुधे राक्षसेंद्रेण रावणेन हतोऽपतत् । माघासितनवम्यां तु वसंतीं रावणालये

ಅವನು ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನಾದ ರಾವಣನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿದನು; ಅವನ ಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಹತನಾಗಿ ಬಿದ್ದನು. ಮಾಘ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ನವಮಿಯಂದು ಆಕೆ ರಾವಣಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.

Verse 29

मार्गमाणौ तदा तौ तु भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ

ಆಗ ಆ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು—ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರು—ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

Verse 30

जटायुषं तु दृष्ट्वैव ज्ञात्वा राक्षससंहृताम् । सीतां ज्ञात्वा ततः पक्षी संस्कृतस्तेन भक्तितः

ಜಟಾಯುವನ್ನು ಕಂಡ ತಕ್ಷಣವೇ, ರಾಕ್ಷಸನು ಅವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ್ದಾನೆಂದು ತಿಳಿದು—ಅದರ ಮೂಲಕ ಸೀತೆಯ ವಿಚಾರವನ್ನು ಅರಿತು—ರಾಮನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆ ಪಕ್ಷಿಗೆ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.

Verse 31

अग्रतः प्रययौ रामो लक्ष्मणस्तत्पदानुगः । पंपाभ्याशमनुप्राप्य शबरीमनुगृह्य च

ರಾಮನು ಮುಂಚೆ ಮುಂಚೆ ಹೊರಟನು; ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಅವನ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದನು. ಪಂಪೆಯ ಸಮೀಪವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಶಬರಿಗೂ ಅವನು ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ನೀಡಿದನು.

Verse 32

तज्जलं समुपस्पृश्य हनुमद्दर्शनं कृतम् । ततो रामो हनुमता सह सख्यं चकार ह

ಆ ಪುಣ್ಯಜಲವನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಆಚಮನ ಮಾಡಿದಾಗ ಹನುಮಂತನ ದರ್ಶನ ಸಂಭವಿಸಿತು. ನಂತರ ಶ್ರೀರಾಮನು ಹನುಮಂತನೊಂದಿಗೆ ಸಖ್ಯಬಂಧವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.

Verse 33

ततः सुग्रीवमभ्येत्य अहनद्वालिवानरम् । प्रेषिता रामदेवेन हनुमत्प्रमुखाः प्रियाम्

ನಂತರ ಸುಗ್ರೀವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ (ರಾಮನು) ವಾನರಾಧಿಪತಿ ವಾಲಿಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು. ಶ್ರೀರಾಮದೇವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಹನುಮಂತನ ನೇತೃತ್ವದ ವಾನರಸೇನೆಗಳು ಪ್ರಿಯ ಸೀತೆಯ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.

Verse 34

अंगुलीयकमादाय वायुसूनुस्तदागतः । संपातिर्दशमे मासि आचख्यौ वानराय ताम्

ಗುರುತಾಗಿ ಉಂಗುರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ವಾಯುಪುತ್ರ (ಹನುಮಂತ) ಹೊರಟನು. ಹತ್ತನೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪಾತಿಯು ಆ ವಾನರಿಗೆ ಸೀತೆಯಿರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನು.

Verse 35

ततस्तद्वचनादब्धिं पुप्लुवे शतयोजनम् । हनुमान्निशि तस्यां तु लंकायां परितोऽचिनोत्

ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಹನುಮಂತನು ಶತಯೋಜನ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಜಿಗಿದು ದಾಟಿದನು. ಆ ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸುತ್ತಾಡಿ ಹುಡುಕಿದನು.

Verse 36

तद्रात्रिशेषे सीताया दर्शनं तु हनूमतः । द्वादश्यां शिंशपावृक्षे हनुमान्पर्यवस्थितः

ಆ ರಾತ್ರಿಯ ಉಳಿದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಸೀತೆಯ ದರ್ಶನವಾಯಿತು. ದ್ವಾದಶಿ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನು ಶಿಂಶಪಾ ವೃಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನೆಲಸಿದನು.

Verse 37

तस्यां निशायां जानक्या विश्वासायाह संकथाम् । अक्षादिभिस्त्रयोदश्यां ततो युद्धमवर्त्तत

ಆ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಜಾನಕಿಯ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅವನು ಆಶ್ವಾಸನಕರ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ನಂತರ ತ್ರಯೋದಶಿಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧವು ಆರಂಭವಾಯಿತು.

Verse 38

ब्रह्मास्त्रेण त्रयोदश्यां बद्धः शक्रजिता कपिः । दारुणानि च रूक्षाणि वाक्यानि राक्षसाधिपम्

ತ್ರಯೋದಶಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಶಕ್ರಜಿತನಾದ ಕಪಿ ಬಂಧಿತನಾದನು. ಅವನು ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪತಿಗೆ ದಾರುಣ ಹಾಗೂ ರುಕ್ಷವಾದ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 39

अब्रवीद्वायुसूनुस्तं बद्धो ब्रह्मास्त्रसंयुतः । वह्निना पुच्छयुक्तेन लंकाया दहनं कृतम्

ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರಬಂಧನದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾದ ವಾಯುಸುತನು ಅವನಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು. ನಂತರ ಬಾಲಕ್ಕೆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದಾಗ ಲಂಕಾದಹನವು ನೆರವೇರಿತು.

Verse 40

पूर्णिमायां महेंद्राद्रौ पुनरागमनं कपेः । मार्गशीर्षप्रतिपदः पंचभिः पथि वासरैः

ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಮಹೇಂದ್ರಾದ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕಪಿಯ ಪುನರಾಗಮನವಾಯಿತು. ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷ ಪ್ರತಿಪದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಐದು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನು.

Verse 41

पुनरागत्य वर्षेह्नि ध्वस्तं मधुवनं किल । सप्तम्यां प्रत्यभिज्ञानदानं सर्वनिवेदनम्

ಮರುಬಂದು ಮಳೆಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ಮಧುವನವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಧ್ವಂಸವಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಸಪ್ತಮಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿನ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ನೀಡಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ವರದಿಯನ್ನು ನಿವೇದಿಸಲಾಯಿತು.

Verse 42

मणिप्रदानं सीतायाः सर्वं रामाय शंसयत् । अष्टम्युत्तरफाल्गुन्यां मुहूर्ते विजयाभिधे

ಸೀತೆಯ ಮಣಿ-ಪ್ರದಾನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಅವನು ರಾಮನಿಗೆ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದನು—ಉತ್ತರಫಾಲ್ಗುನಿ ನಕ್ಷತ್ರದ ಅಷ್ಟಮೀ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ‘ವಿಜಯಾ’ ಎಂಬ ಶುಭ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ।

Verse 43

मध्यं प्राप्ते सहस्रांशौ प्रस्थानं राघवस्य च । रामः कृत्वा प्रतिज्ञां हि प्रयातुं दक्षिणां दिशम्

ಸಹಸ್ರಕಿರಣ ಸೂರ್ಯನು ಮಧ್ಯಾಹ್ನಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ರಾಘವನ ಪ್ರಸ್ಥಾನವಾಯಿತು. ರಾಮನು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಹೊರಟನು।

Verse 44

तीर्त्वाहं सागरमपि हनिष्ये राक्षसेश्वरम् । दक्षिणाशां प्रयातस्य सुग्रीवोऽथाभव त्सखा

“ನಾನು ಸಾಗರವನ್ನೂ ದಾಟಿ ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪತಿಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವೆನು.” ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೊರಟಾಗ ಆಗ ಸುಗ್ರೀವನು ಅವನ ಮಿತ್ರನೂ ಸಹಾಯಕನೂ ಆದನು।

Verse 45

वासरैः सप्तभिः सिंधोस्तीरे सैन्यनिवेशनम् । पौषशुक्लप्रतिपदस्तृतीयां यावदंबुधौ । उपस्थानं ससैन्यस्य राघवस्य बभूव ह

ಏಳು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯ ಶಿಬಿರ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಪೌಷ ಶುಕ್ಲ ಪ್ರತಿಪದೆಯಿಂದ ತೃತೀಯೆಯವರೆಗೆ ರಾಘವನು ಸಸೈನ್ಯ ಸಮುದ್ರದ ಎದುರು ನಿಂತನು।

Verse 46

विभीषणश्चतुर्थ्यां तु रामेण सह संगतः । समुद्रतरणार्थाय पंचम्यां मंत्र उद्यतेः

ಚತುರ್ಥಿ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ವಿಭೀಷಣನು ರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡನು. ಪಂಚಮಿ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರತರಣಾರ್ಥ ಮಂತ್ರಸಲಹೆ/ವಿಧಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು।

Verse 47

प्रायोपवेशनं चक्रे रामो दिनचतुष्टयम् । समुद्राद्वरलाभश्च सहोपायप्रदर्शनः

ರಾಮನು ನಾಲ್ಕು ದಿನ ಪ್ರಾಯೋಪವೇಶನ (ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ-ಉಪವಾಸ) ಆಚರಿಸಿದನು. ಸಮುದ್ರದಿಂದ ವರವನ್ನು ಪಡೆದನು; ಮುಂದುವರಿಯುವ ಉಪಾಯವೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.

Verse 48

सेतोर्दशम्यामारंभस्त्रयोदश्यां समापनम् । चतुर्दश्यां सुवेलाद्रौ रामः सेनां न्यवे शयत्

ಸೇತು ನಿರ್ಮಾಣವು ದಶಮಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ತ್ರಯೋದಶಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಯಿತು. ಚತುರ್ದಶಿಯಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಸುವೇಲ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿದನು.

Verse 49

पूर्णिमास्या द्वितीयायां त्रिदिनैः सैन्यतारणम् । तीर्त्वा तोयनिधिं रामः शूरवानरसैन्यवान्

ಪೂರ್ಣಿಮೆಯ ನಂತರದ ಎರಡನೇ ದಿನದಿಂದ ಮೂರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯನ್ನು ಅತ್ತಕ್ಕೆ ದಾಟಿಸಲಾಯಿತು. ಸಮುದ್ರವನ್ನು ದಾಟಿ ರಾಮನು ವೀರ ವಾನರಸೇನೆಯೊಡನೆ ಅತ್ತ ತೀರದಲ್ಲಿ ನಿಂತನು.

Verse 50

रुरोध च पुरीं लंकां सीतार्थं शुभलक्षणः । तृतीयादिदशम्यंतं निवेशश्च दिनाष्टकः

ಸೀತಾರ್ಥವಾಗಿ ಶುಭಲಕ್ಷಣನಾದ ರಾಮನು ಲಂಕಾಪುರಿಯನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದನು. ತೃತೀಯೆಯಿಂದ ದಶಮಿವರೆಗೆ ಎಂಟು ದಿನಗಳ ಶಿಬಿರವಿತ್ತು.

Verse 51

शुकसारणयोस्तत्र प्राप्तिरेकादशीदिने । पौषासिते च द्वादश्यां सैन्यसंख्यानमेव च

ಅಲ್ಲಿ ಏಕಾದಶಿ ದಿನ ಶುಕ ಮತ್ತು ಸಾರಣರ ಆಗಮನವಾಯಿತು. ಹಾಗೆಯೇ ಪೌಷ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ದ್ವಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯ ಸಂಖ್ಯಾಗಣನೆಯೂ ನಡೆಯಿತು.

Verse 52

शार्दूलेन कपींद्राणां सारासारोपवर्णनम् । त्रयोदश्याद्यमांते च लंकायां दिवसैस्त्रिभिः

ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ತ್ರಯೋದಶಿಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಮೂರು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಶಾರ್ದೂಲನು ವಾನರಾಧಿಪತಿಗಳಿಗೆ ಸಾರ–ಅಸಾರ, ತತ್ತ್ವ–ಆಭಾಸಗಳ ಭೇದವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು।

Verse 53

रावणः सैन्यसं ख्यानं रणोत्साहं तदाऽकरोत् । प्रययावंगदो दौत्ये माघशुक्लाद्यवासरे

ಆಗ ರಾವಣನು ತನ್ನ ಸೇನೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಯುದ್ಧೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಉಕ್ಕಿಸಿದನು. ಮಾಘ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಮೊದಲ ದಿನ ಅಂಗದನು ದೌತ್ಯಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು।

Verse 54

सीतायाश्च तदा भर्तुर्मायामूर्धादिदर्शनम् । माघशुक्लद्वितीया यां दिनैः सप्तभिरष्टमीम्

ಆಗ ಸೀತೆಗೆ ತನ್ನ ಪತಿಯ ಕುರಿತು ಮಾಯಾಮಯ ದರ್ಶನವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಯಿತು—ಶಿರಸ್ಸು ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ. ಮಾಘ ಶುಕ್ಲ ದ್ವಿತೀಯೆಯಿಂದ ಏಳು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಮಿ ಬಂದಿತು।

Verse 55

रक्षसां वानराणां च युद्धमासीच्च संकुलम् । माघशुक्लनवम्यां तु रात्राविंद्रजिता रणे

ರಾಕ್ಷಸರು ಮತ್ತು ವಾನರರ ಯುದ್ಧವು ಅತ್ಯಂತ ಘೋರವಾಗಿ, ಜನಸಂದಣಿಯಿಂದ ತುಂಬಿ ಗೊಂದಲಮಯವಾಯಿತು. ಮಾಘ ಶುಕ್ಲ ನವಮಿಯ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಜಿತ್ ರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು।

Verse 56

रामलक्ष्मणयोर्ना गपाशबंधः कृतः किल । आकुलेषु कपीशेषु हताशेषु च सर्वशः

ನಿಜವಾಗಿಯೂ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರ ಮೇಲೆ ನಾಗಪಾಶಬಂಧನವನ್ನು ಹಾಕಲಾಯಿತು. ವಾನರಾಧಿಪತಿಗಳು ವ್ಯಾಕುಲರಾಗಿ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಆಶಾಭಂಗಗೊಂಡರು।

Verse 57

वायूपदेशाद्गरुडं सस्मार राघवस्तदा । नागपाशविमोक्षार्थं दशम्यां गरु डोऽभ्यगात्

ಆಗ ವಾಯುವಿನ ಉಪದೇಶದಿಂದ ರಾಘವನು ಗರುಡನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು. ನಾಗಪಾಶವಿಮೋಚನಾರ್ಥವಾಗಿ ದಶಮೀ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಗರುಡನು ಆಗಮಿಸಿದನು.

Verse 58

अवहारो माघशुक्लैस्यैकादश्यां दिनद्वयम् । द्वादश्यामांजनेयेन धूम्राक्षस्य वधः कृतः

ಮಾಘ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಅವಹಾರ (ವಿರಾಮ/ಉಪಶಮನ) ಉಂಟಾಯಿತು. ದ್ವಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ಆಂಜನೇಯ (ಹನುಮಾನ್) ಧೂಮ್ರಾಕ್ಷನನ್ನು ವಧಿಸಿದನು.

Verse 59

त्रयोदश्यां तु तेनैव निहतोऽकंपनो रणे । मायासीतां दर्शयित्वा रामाय दशकंधरः

ತ್ರಯೋದಶಿಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಂದಲೇ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಕಂಪನನು ನಿಹತನಾದನು. ದಶಕಂಧರ (ರಾವಣ) ರಾಮನಿಗೆ ಮಾಯಾಸೀತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಭಯಪಡಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದನು.

Verse 60

त्रासयामास च तदा सर्वान्सैन्यगतानपि । माघशुक्लचतुर्द्दश्यां यावत्कृष्णादिवासरम्

ಆಗ ಅವನು ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಹ ಭೀತಿಗೊಳಿಸಿದನು. ಇದು ಮಾಘ ಶುಕ್ಲ ಚತುರ್ದಶಿಯಿಂದ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಪ್ರಥಮ ದಿನದವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.

Verse 61

त्रिदिनेन प्रहस्तस्य नीलेन विहितो वधः । माघकृष्णद्वितीयायाश्चतुर्थ्यंतं त्रिभिर्दिनैः

ಮೂರು ದಿನಗಳೊಳಗೆ ನೀಲನಿಂದ ಪ್ರಹಸ್ತನ ವಧ ನೆರವೇರಿತು. ಮಾಘ ಕೃಷ್ಣ ದ್ವಿತೀಯೆಯಿಂದ ಚತುರ್ಥಿವರೆಗೆ ಇದು ಮೂರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.

Verse 62

रामेण तुमुले युद्धे रावणो द्रावितो रणात् । पञ्चम्या अष्टमी यावद्रावणेन प्रबोधितः

ಭೀಕರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನು ರಾವಣನನ್ನು ರಣಭೂಮಿಯಿಂದ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದನು. ಪಂಚಮಿಯಿಂದ ಅಷ್ಟಮಿವರೆಗೆ ರಾವಣನ ಪ್ರಚೋದನೆಯಿಂದ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಉದ್ರೇಕಿತನಾದನು.

Verse 63

कुंभकर्णस्तदा चक्रेऽभ्यवहारं चतुर्दिनम् । कुम्भकर्णोकरोद्युद्धं नवम्यादिचतुर्दिनैः

ಆಗ ಕುಂಭಕರ್ಣನು ನಾಲ್ಕು ದಿನ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿದನು. ನಂತರ ನವಮಿಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ನಾಲ್ಕು ದಿನ ಕುಂಭಕರ್ಣನು ಯುದ್ಧವನ್ನಾಡಿದನು.

Verse 64

रामेण निहतो युद्धे बहुवानरभक्षकः । अमावास्यादिने शोकाऽभ्यवहारो बभूव ह

ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನು ಅನೇಕ ವಾನರಭಕ್ಷಕನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು. ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ದಿನ ಶೋಕವಶದಿಂದಲೇ ಭೋಜನ ನಡೆಯಿತು—ವಿಷಾದಭರಿತ ಆಹಾರ.

Verse 65

फाल्गुनप्रतिपदादौ चतुर्थ्यंतैश्चतुर्दिनैः । नरांतकप्रभृतयो निहताः पञ्च राक्षसाः

ಫಾಲ್ಗುಣ ಪ್ರತಿಪದೆಯಿಂದ ಚತುರ್ಥಿವರೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ನರಾಂತಕ ಮೊದಲಾದ ಐದು ರಾಕ್ಷಸರು ಹತರಾದರು.

Verse 66

पंचम्याः सप्तमीं यावदतिकायवधस्त्र्यहात् । अष्टम्या द्वादशीं यावन्निहतो दिनपंचकात्

ಪಂಚಮಿಯಿಂದ ಸಪ್ತಮಿವರೆಗೆ ಮೂರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಕಾಯನ ವಧೆಯಾಯಿತು. ಅಷ್ಟಮಿಯಿಂದ ದ್ವಾದಶಿವರೆಗೆ ಐದು ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಹತನಾದನೆಂದು ದಿನಗಣನೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

Verse 67

निकुम्भकुम्भौ द्वावेतौ मकराक्षश्चतुर्दिनैः । फाल्गुनासितद्वितीयाया दिने वै शक्रजिज्जितः

ನಿಕುಂಭ ಮತ್ತು ಕುಂಭ—ಈ ಇಬ್ಬರೂ—ಮಕರಾಕ್ಷನೂ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಹತರಾದರು. ಫಾಲ್ಗುಣ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ದ್ವಿತೀಯಾ ತಿಥಿಯಂದು ಶಕ್ರಜಿತ್ (ಇಂದ್ರಜಿತ್), ಇಂದ್ರವಿಜಯಿ, ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದನು.

Verse 68

तृतीयादौ सप्तम्यंतदिनपञ्चकमेव च । ओषध्यानयवैयग्र्यादवहारो बभूव ह

ತೃತೀಯ ತಿಥಿಯಿಂದ ಸಪ್ತಮಿವರೆಗೆ—ಈ ಐದು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ—ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ತರಿಸುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಹಾರಗ್ರಹಣ ನಡೆಯಿತು.

Verse 69

अष्टम्यां रावणो मायामैथिलीं हतवान्कुधीः । शोकावेगात्तदा रामश्चक्रे सैन्यावधारणम्

ಅಷ್ಟಮಿ ತಿಥಿಯಂದು ದುಷ್ಟಬುದ್ಧಿಯ ರಾವಣನು ಮಾಯಾಮೈಥಿಲಿ (ಮಾಯಾಸೀತೆಯನ್ನು) ಹತಮಾಡಿದನು. ಆಗ ಶೋಕವೇಗದಿಂದ ರಾಮನು ಸೇನೆಯನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಿದನು.

Verse 70

ततस्त्रयोदशीं यावद्दिनैः पंचभिरिंद्रजित् । लक्ष्मणेन हतो युद्धे विख्यातबलपौरुषः

ನಂತರ ತ್ರಯೋದಶಿ ತಿಥಿವರೆಗೆ, ಐದು ದಿನಗಳೊಳಗೆ, ಬಲ-ಪೌರುಷದಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತನಾದ ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಂದ ಹತನಾದನು.

Verse 71

चतुर्द्दश्यां दशग्रीवो दीक्षामापावहारतः । अमावास्यादिने प्रागाद्युद्धाय दशकंधरः

ಚತುರ್ದಶಿ ತಿಥಿಯಂದು ದಶಗ್ರೀವನು ಆಹಾರ-ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಅಮಾವಾಸ್ಯ ದಿನ ದಶಕಂಧರನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.

Verse 72

चैत्रशुक्लप्रतिपदः पंचमीदिनपंचके । रावणो युध्यमानो ऽभूत्प्रचुरो रक्षसां वधः

ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲ ಪ್ರತಿಪದೆಯಿಂದ ಪಂಚಮಿವರೆಗೆ ಐದು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ರಾವಣನು ಯುದ್ಧಮಾಡುತ್ತಿರಲು ರಾಕ್ಷಸರ ಮಹಾ ಸಂಹಾರ ಸಂಭವಿಸಿತು.

Verse 73

चैत्रशुक्लाष्टमीं यावत्स्यंदनाश्वादिसूदनम् । चैत्रशुक्लनवम्यां तु सौमित्रेः शक्तिभेदने

ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲ ಅಷ್ಟಮಿವರೆಗೆ ರಥ-ಕುದುರೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ನಾಶವಾಯಿತು; ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲ ನವಮಿಯಲ್ಲಿ ಸೌಮಿತ್ರಿ (ಲಕ್ಷ್ಮಣ) ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಭೇದಿತನಾದನು.

Verse 74

कोपाविष्टेन रामेण द्रावितो दशकंधरः । विभीषणोपदेशेन हनुमद्युद्धमेव च

ಕೋಪಾವಿಷ್ಟನಾದ ರಾಮನು ದಶಕಂಧರ (ರಾವಣ)ನನ್ನು ಹಿಂಜರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು; ವಿಭೀಷಣನ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಹನುಮಂತನ ಯುದ್ಧವೂ ನಡೆಯಿತು.

Verse 75

द्रोणाद्रेरोषधीं नेतुं लक्ष्मणार्थमुपागतः । विशल्यां तु समादाय लक्ष्मणं तामपाययत्

ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗಾಗಿ ದ್ರೋಣ ಪರ್ವತದಿಂದ ಔಷಧಿಯನ್ನು ತರಲು ಅವನು ಹೋದನು; ನಂತರ ವಿಶಲ್ಯೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಅದನ್ನು ಸೇವಿಸಲಿಕ್ಕೆ ಮಾಡಿಸಿದನು.

Verse 76

दशम्यामवहारोऽभूद्रात्रौ युद्धं तु रक्षसाम् । एकादश्यां तु रामाय रथो मातलिसारथिः

ದಶಮಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂಜರಿಕೆ ನಡೆಯಿತು; ರಾತ್ರಿ ರಾಕ್ಷಸರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧವಾಯಿತು. ಏಕಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ರಾಮನಿಗಾಗಿ ಮಾತಲಿ ಸಾರಥಿಯುಳ್ಳ ರಥವು ಬಂದಿತು.

Verse 77

प्राप्तो युद्धाय द्वादश्यां यावत्कृष्णां चतुर्दशीम् । अष्टादशदिने रामो रावणं द्वैरथेऽवधीत्

ದ್ವಾದಶಿಯಿಂದ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷ ಚತುರ್ದಶಿವರೆಗೆ ಅವರು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಪ್ರವೃತ್ತರಾದರು. ಅಷ್ಟಾದಶ ದಿನದಲ್ಲಿ ರಥದ್ವಂದ್ವ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನು ರಾವಣನನ್ನು ವಧಿಸಿದನು.

Verse 78

संस्कारा रावणादीनाममावा स्यादिनेऽभवन् । संग्रामे तुमुले जाते रामो जयमवाप्तवान्

ರಾವಣಾದಿಗಳ ಅಂತ್ಯೇಷ್ಠಿ-ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು ಅಮಾವಾಸ್ಯಾ ದಿನದಲ್ಲಿ ನಡೆದವು. ಸಂಗ್ರಾಮವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ತೂಮುಲವಾದಾಗ ಶ್ರೀರಾಮನು ಜಯವನ್ನು ಪಡೆದನು.

Verse 79

माघशुक्लद्वितीयादिचैत्रकृष्णचतुर्द्दशीम् । सप्ताशीतिदिनान्येवं मध्ये पंवदशा हकम्

ಮಾಘ ಶುಕ್ಲ ದ್ವಿತೀಯದಿಂದ ಚೈತ್ರ ಕೃಷ್ಣ ಚತುರ್ದಶಿವರೆಗೆ—ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಒಟ್ಟು ಎಂಭತ್ತೇಳು ದಿನಗಳು; ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳ ವಿರಾಮವೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 80

युद्धावहारः संग्रामो द्वासप्ततिदिनान्यभूत् । वैशाखादि तिथौ राम उवास रणभूमिषु । अभिषिक्तो द्वितीयायां लंकाराज्ये विभी षणः

ಯುದ್ಧದ ವಿರಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಾಮ—ಎರಡೂ ಸೇರಿ ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡು ದಿನಗಳಾಯಿತು. ವೈಶಾಖಾದಿ ತಿಥಿಗಳಿಂದ ಶ್ರೀರಾಮನು ರಣಭೂಮಿಗಳಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸಿದನು. ದ್ವಿತೀಯಾ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಲಂಕಾರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಭೀಷಣನ ಅಭಿಷೇಕವಾಯಿತು.

Verse 81

सीताशुद्धिस्तृतीयायां देवेभ्यो वरलंभनम् । दशरथस्यागमनं तत्र चैवानुमोदनम्

ತೃತೀಯಾ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯ ಶುದ್ಧಿ ಸಾಬೀತಾಯಿತು; ದೇವರಿಂದ ವರಗಳು ಲಭಿಸಿದವು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ದಶರಥನ ಆಗಮನವೂ ನಡೆದು, ಎಲ್ಲರ ಅನುಮೋದನೆ ಹಾಗೂ ಹರ್ಷವೂ ಉಂಟಾಯಿತು.

Verse 82

हत्वा त्वरेण लंकेशं लक्ष्मणस्याग्रजो विभुः । गृहीत्वा जानकीं पुण्यां दुःखितां राक्षसेन तु

ತ್ವರೆಯಿಂದ ಲಂಕಾಧಿಪತಿಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಅಗ್ರಜನಾದ ಮಹಾವಿಭುವಾದ ಶ್ರೀರಾಮನು ರಾಕ್ಷಸನಿಂದ ದುಃಖಿತಳಾದ ಪುಣ್ಯಶೀಲ ಜಾನಕಿಯನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು।

Verse 83

आदाय परया प्रीत्या जानकीं स न्यवर्तत । वैशाखस्य चतुर्थ्यां तु रामः पुष्पकमा श्रितः

ಪರಮ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಜಾನಕಿಯನ್ನು ಜೊತೆಕೊಂಡು ಅವರು ಹಿಂದಿರುಗಿದರು. ವೈಶಾಖದ ಚತುರ್ಥಿ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನು ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಏರಿದನು।

Verse 84

विहायसा निवृत्तस्तु भूयोऽयोध्यां पुरीं प्रति । पूर्णे चतुर्दशे वर्षे पंचम्यां माधवस्य च

ಅವರು ಆಕಾಶಮಾರ್ಗದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಅಯೋಧ್ಯಾ ನಗರಿಯ ಕಡೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು. ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳು ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ, ಮಾಧವ (ವೈಶಾಖ) ಮಾಸದ ಪಂಚಮಿ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ (ಇದು ಸಂಭವಿಸಿತು)।

Verse 85

भारद्वाजाश्रमे रामः सगणः समु पाविशत् । नंदिग्रामे तु षष्ठ्यां स पुष्पकेण समागतः

ಶ್ರೀರಾಮನು ತನ್ನ ಪರಿವಾರ-ಪರಿಷತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ಭಾರದ್ವಾಜ ಮುನಿಯ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಮತ್ತು ಷಷ್ಠಿ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನದಿಂದ ನಂದಿಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದನು।

Verse 87

उवास रामरहिता रावणस्य निवेशने । द्वाचत्वारिंशके वर्षे रामो राज्यमकारयत्

ಅವಳು ಶ್ರೀರಾಮನಿಂದ ವಿಯೋಗಗೊಂಡು ರಾವಣನ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದಳು. ನಲವತ್ತೆರಡನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನು ರಾಜ್ಯಪಾಲನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದನು।

Verse 88

सीतायास्तु त्रयस्त्रिंशद्वर्षाणि तु तदा भवन् । स चतुर्दशवर्षांते प्रविष्टः स्वां पुरीं प्रभुः

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೀತಾದೇವಿಯ ವಯಸ್ಸು ಮೂವತ್ತ್ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಾಗಿತ್ತು; ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳು ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ ಪ್ರಭು ತನ್ನ ನಗರ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು।

Verse 89

अयोध्यां नाम मुदितो रामो रावणदर्पहा । भ्रातृभिः सहितस्तत्र रामो राज्यमकार यत्

ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹರ್ಷಿತನಾದ ರಾಮನು—ರಾವಣನ ದರ್ಪವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದವನು—ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲನೆಯನ್ನು ಸುಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು।

Verse 90

दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च । रामो राज्यं पालयित्वा जगाम त्रिदिवालयम्

ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳೂ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳೂ ರಾಮನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದನು; ನಂತರ ಅವನು ತ್ರಿದಿವದ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು।

Verse 91

रामराज्ये तदा लोका हर्षनिर्भरमा नसाः । बभूवुर्धनधान्याढ्याः पुत्रपौत्रयुता नराः

ರಾಮರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಗ ಜನರ ಮನಸ್ಸುಗಳು ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದವು; ಅವರು ಧನಧಾನ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧರಾಗಿ, ಪುತ್ರಪೌತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಸುಖವಾಗಿ ಬದುಕಿದರು।

Verse 92

कामवर्षी च पर्जन्यः सस्यानि गुणवंति च । गावस्तु घटदोहिन्यः पादपाश्च सदा फलाः

ಬಯಸಿದಂತೆ ಮಳೆ ಸುರಿಯುತ್ತಿತ್ತು, ಬೆಳೆಗಳು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿದ್ದವು; ಹಸುಗಳು ಪಾತ್ರೆ ತುಂಬುವಷ್ಟು ಹಾಲು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದವು, ಮರಗಳು ಸದಾ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದವು।

Verse 93

नाधयो व्याधयश्चैव रामराज्ये नराधिप । नार्यः पतिव्रताश्चासन्पितृभक्तिपरा नराः

ಹೇ ನರಾಧಿಪ! ರಾಮರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಕ್ಲೇಶವೂ ಇಲ್ಲ, ದೇಹರೋಗವೂ ಇಲ್ಲ. ಸ್ತ್ರೀಯರು ಪತಿವ್ರತೆಯರು; ಪುರುಷರು ಪಿತೃಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರು.

Verse 94

द्विजा वेदपरा नित्यं क्षत्रिया द्विज सेविनः । कुर्वते वैश्यवर्णाश्च भक्तिं द्विजगवां सदा

ದ್ವಿಜರು ನಿತ್ಯವೂ ವೇದಪರಾಯಣರು; ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ದ್ವಿಜಸೇವಕರು; ವೈಶ್ಯರು ಸದಾ ದ್ವಿಜರು ಹಾಗೂ ಗೋವುಗಳ प्रति ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು.

Verse 95

न योनिसंकरश्चासीत्तत्र नाचारसंकरः । न वंध्या दुर्भगा नारी काकवंध्या मृत प्रजा

ಅಲ್ಲಿ ಯೋನಿಸಂಕರವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಆಚಾರತೊಂದರೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಯಾವ ಸ್ತ್ರೀಯೂ ವಂಧ್ಯೆಯಲ್ಲ, ದುರ್ಭಾಗ್ಯವತಿಯಲ್ಲ; ‘ಕಾಕವಂಧ್ಯ’ವೂ ಇಲ್ಲ, ಮೃತಪ್ರಜೆಯೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 96

विधवा नैव काप्यासीत्सभर्तृका न लप्यते । नावज्ञां कुर्वते केपि मातापित्रोर्गुरोस्तथा

ಯಾವ ಸ್ತ್ರೀಯೂ ವಿಧವೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಗಂಡನಿರುವ ಸ್ತ್ರೀ ಶೋಕಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಯಾರೂ ತಾಯಿ-ತಂದೆ ಹಾಗೂ ಗುರುಗಳನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಲಿಲ್ಲ.

Verse 97

न च वाक्यं हि वृद्धानामुल्लं घयति पुण्यकृत् । न भूमिहरणं तत्र परनारीपराङ्मुखाः

ಯಾವ ಪುಣ್ಯಶೀಲನೂ ಹಿರಿಯರ ವಚನವನ್ನು ಮೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಹರಣ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಜನರು ಪರನಾರಿಯ ಕಡೆಗೆ ವಿಮುಖರಾಗಿದ್ದರು.

Verse 98

नापवादपरो लोको न दरिद्रो न रोगभाक् । न स्तेयो द्यूतकारी च मैरेयी पापिनो नहि

ಜನರು ಅಪವಾದದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಯಾರೂ ದರಿದ್ರರಲ್ಲ, ಯಾರೂ ರೋಗಪೀಡಿತರಲ್ಲ. ಕಳ್ಳರು ಇಲ್ಲ, ಜೂಜುಗಾರರು ಇಲ್ಲ, ಮದ್ಯಪಾನಿಗಳು ಇಲ್ಲ—ನಿಜಕ್ಕೂ ಪಾಪಿಗಳು ಯಾರೂ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ.

Verse 99

न हेमहारी ब्रह्मघ्नो न चैव गुरुतल्पगः । न स्त्रीघ्नो न च बालघ्नो न चैवानृतभाषणः

ಚಿನ್ನ ಕಳವು ಮಾಡುವವನು ಇಲ್ಲ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಹಂತಕನು ಇಲ್ಲ, ಗುರುತಲ್ಪಗನೂ ಇಲ್ಲ. ಸ್ತ್ರೀಹಂತಕನು ಇಲ್ಲ, ಬಾಲಹಂತಕನು ಇಲ್ಲ, ಅಸತ್ಯಭಾಷಣ ಮಾಡುವವನೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 100

न वृत्तिलोपकश्चासीत्कूट साक्षी न चैव हि । न शठो न कृतघ्नश्च मलिनो नैव दृश्यते

ಇತರರ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಕಸಿಯುವವನು ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಕಪಟಸಾಕ್ಷಿಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಶಠನು ಇಲ್ಲ, ಕೃತಘ್ನನು ಇಲ್ಲ, ಮಲಿನಚಿತ್ತನೂ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ.

Verse 101

सदा सर्वत्र पूज्यंते ब्राह्मणा वेदपारगाः । नावैष्णवोऽव्रती राजन्राम राज्येऽतिविश्रुते

ವೇದಪಾರಂಗತರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಸದಾ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪೂಜಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಓ ರಾಜನೇ, ರಾಮನ ಅತಿವಿಶ್ರುತ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವೈಷ್ಣವನೂ ಅವ್ರತಿಯೂ (ವ್ರತವಿಹೀನನು) ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.

Verse 109

ततः स विस्मयाविष्टो रामो राजीवलोचनः । पप्रच्छ तीर्थमाहात्म्यं यत्तीर्थेषूत्तमोत्तमम्

ನಂತರ ಆಶ್ಚರ್ಯಾವಿಷ್ಟನಾದ ಕಮಲನಯನ ರಾಮನು, ಎಲ್ಲಾ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಆ ತೀರ್ಥದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿದನು.