Adhyaya 22

Verse 1

। श्री मार्कण्डेय उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि सा विशल्या ह्यभूद्यथा । आश्चर्यभूता लोकस्य सर्वपापक्षयंकरी

ಶ್ರೀ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯರು ಹೇಳಿದರು: ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ—ಅದು ಹೇಗೆ ‘ವಿಶಲ್ಯಾ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತೋ; ಅದು ಲೋಕಕ್ಕೆ ಆಶ್ಚರ್ಯರೂಪವಾಗಿದ್ದು ಸರ್ವಪಾಪಕ್ಷಯಕರಿಯಾಗಿದೆ.

Verse 2

ब्रह्मणो मानसः पुत्रो मुख्यो ह्यग्निरजायत । मुख्यो वह्निरितिप्रोक्त ऋषिः परमधार्मिकः

ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಾನಸಪುತ್ರನಾಗಿ ‘ಮುಖ್ಯ’ ಎಂಬ ಅಗ್ನಿ ಜನಿಸಿದನು. ‘ಮುಖ್ಯವಹ್ನಿ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತನಾದ ಆ ಋಷಿ ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕನು.

Verse 3

तस्य स्वाहाभवत्पत्नी स्मृता दाक्षायणी तु सा । तस्यां मुख्या महाराज त्रयः पुत्रास्तदाऽभवन्

ಅವನ ಪತ್ನಿ ಸ್ವಾಹಾ; ಅವಳು ದಕ್ಷನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ‘ದಾಕ್ಷಾಯಣಿ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಆ ಮುಖ್ಯನಿಂದ ಆಗ ಮೂರು ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು.

Verse 4

अग्निराहवनीयस्तु दक्षिणाग्निस्तथैव च । गार्हपत्यस्तृतीयस्तु त्रैलोक्यं यैश्च धार्यते

ಅಗ್ನಿ ಆಹವನೀಯ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ, ಹಾಗೆಯೇ ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ನಿ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮೂರನೆಯದು ಗಾರ್ಹಪತ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಗಳಿಂದಲೇ ತ್ರಿಲೋಕದ ಕ್ರಮ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

Verse 5

तथा वै गार्हपत्योऽग्निर्जज्ञे पुत्रद्वयं शुभम् । पद्मकः शङ्कुनामा च तावुभावग्निसत्तमौ

ಹಾಗೆಯೇ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಎರಡು ಶುಭ ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು—ಪದ್ಮಕ ಮತ್ತು ಶಂಕು ಎಂಬವನು. ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಅಗ್ನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರು.

Verse 6

वसन्नग्निर्नदीतीरे समाश्रित्य महत्तपः । रुद्रमाराधयामास जितात्मा सुसमाहितः

ನದೀತೀರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ ಅಗ್ನಿ ಮಹತ್ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದನು. ಜಿತಾತ್ಮನಾಗಿ, ಸುಸಮಾಹಿತನಾಗಿ ರುದ್ರನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದನು.

Verse 7

दशवर्षसहस्राणि चचार विपुलं तपः । तमुवाच महादेवः प्रसन्नो वृषभध्वजः

ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅವನು ಮಹತ್ತಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ವೃಷಭಧ್ವಜ ಮಹಾದೇವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು।

Verse 8

भोभो ब्रूहि महाभाग यत्ते मनसि वर्तते । दाता ह्यहमसंदेहो यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

“ಓ ಮಹಾಭಾಗನೇ! ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ಹೇಳು. ಅದು ಎಷ್ಟೇ ದುರ್ಳಭವಾದರೂ ನಾನು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ನೀಡುವೆನು.”

Verse 9

अग्निरुवाच । नर्मदेयं महाभागा सरितो याश्च षोडश । भवन्तु मम पत्न्यस्तास्त्वत्प्रसादान्महेश्वर

ಅಗ್ನಿಯು ಹೇಳಿದನು—“ಓ ಮಹೇಶ್ವರನೇ! ನಿನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನರ್ಮದಾ ಹಾಗೂ ಹದಿನಾರು ಪುಣ್ಯ ನದಿಗಳು ನನ್ನ ಪತ್ನಿಯರಾಗಲಿ.”

Verse 10

तासु वै चिन्तितान् पुत्रानग्र्यानुत्पादयाम्यहम् । एष एव वरो देव दीयतां मे महेश्वर

“ಅವರ ಮೂಲಕ ನಾನು ಬಯಸಿದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುತ್ರರನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವೆನು. ಓ ದೇವಾ! ಇದೇ ವರ—ಓ ಮಹೇಶ್ವರನೇ, ನನಗೆ ದಯಪಾಲಿಸು.”

Verse 11

ईश्वर उवाच । एतास्तु धिष्णिनाम्न्यो वै भविष्यन्ति सरिद्वराः । पत्न्यस्तव विशालाक्ष्यो वेदे ख्याता न संशयः

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು—“ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನದಿಗಳು ‘ಧಿಷ್ಣೀ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗುವವು. ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿ ದೇವಿಯರಾದ ಇವರು ನಿನ್ನ ಪತ್ನಿಯರಾಗುವರು; ವೇದದಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತ—ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.”

Verse 12

तासां पुत्रा भविष्यन्ति ह्यग्नयो येऽध्वरे स्मृताः । धिष्ण्यानाम सुविख्याता यावदाभूतसम्प्लवम्

ಅವರ ಪುತ್ರರು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುವ ಅಗ್ನಿಗಳಾಗುವರು; ಧಿಷ್ಣ್ಯಾಗ್ನಿಗಳೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿ, ಭೂತಪ್ರಳಯದವರೆಗೆ ಖ್ಯಾತರಾಗಿರುವರು.

Verse 13

एवमुक्त्वा महादेवस्तत्रैवान्तरधीयत । नर्मदा च सरिच्छ्रेष्ठा तस्य भार्या बभूव ह

ಇಂತೆ ಹೇಳಿ ಮಹಾದೇವನು ಅಲ್ಲೀಯೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು; ಮತ್ತು ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದ ನರ್ಮದಾ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅವನ ಪತ್ನಿಯಾದಳು.

Verse 14

कावेरी कृष्णवेणी च रेवा च यमुना तथा । गोदावरी वितस्ता च चन्द्रभागा इरावती

ಕಾವೇರಿ, ಕೃಷ್ಣವೇಣಿ, ರೇವಾ ಮತ್ತು ಯಮುನಾ; ಗೋದಾವರಿ, ವಿತಸ್ತಾ, ಚಂದ್ರಭಾಗಾ ಮತ್ತು ಇರಾವತಿ—ಇವು ಈ ಪವಿತ್ರಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನದಿಗಳೆಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 15

विपाशा कौशिकी चैव सरयूः शतरुद्रिका । शिप्रा सरस्वती चैव ह्रादिनी पावनी तथा

ವಿಪಾಶಾ ಮತ್ತು ಕೌಶಿಕೀ, ಸರಯೂ ಮತ್ತು ಶತರುದ್ರಿಕಾ; ಶಿಪ್ರಾ ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತೀ, ಹಾಗೆಯೇ ಹ್ರಾದಿನೀ ಮತ್ತು ಪಾವನೀ—ಇವುಗಳೂ ಪಾವನಕರ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 16

एताः षोडशा नद्यो वै भार्यार्थं संव्यवस्थिताः । तदात्मानं विभज्याशु धिष्णीषु स महाद्युतिः

ಈ ಹದಿನಾರು ನದಿಗಳು ಪತ್ನೀತ್ವಾರ್ಥವಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ಮತ್ತು ಆ ಮಹಾದ್ಯುತಿಯು ತನ್ನ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅವರ ಧಿಷ್ಣಿ-ನಿವಾಸಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಿದನು.

Verse 17

व्यभिचारात्तु भर्तुर्वै नर्मदाद्यासु धिष्णिषु । उत्पन्नाः शुचयः पुत्राः सर्वे ते धिष्ण्यपाः स्मृताः

ಭರ್ತೃನ ವ್ಯಭಿಚಾರ-ದೋಷದಿಂದ ನರ್ಮದಾದಿ ಪವಿತ್ರ ಧಿಷ್ಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಪುತ್ರರು ಉದ್ಭವಿಸಿದರು; ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಆ ಧಾಮಗಳ ರಕ್ಷಕರು ‘ಧಿಷ್ಣ್ಯಪಾಃ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 18

तस्याश्च नर्मदायास्तु धिष्णीन्द्रो नाम विश्रुतः । बभूव पुत्रो बलवान्रूपेणाप्रतिमो नृप

ಆ ನರ್ಮದೆಯ ‘ಧಿಷ್ಣೀಂದ್ರ’ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪುತ್ರನು ಹುಟ್ಟಿದನು; ಅವನು ಬಲಶಾಲಿ, ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಪರಿಮಿತ, ಹೇ ನೃಪ।

Verse 19

ततो देवासुरं युद्धमभवल्लोमहर्षणम् । मयतारकमित्येवं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

ನಂತರ ದೇವ-ಅಸುರರ ನಡುವೆ ರೋಮಾಂಚಕರವಾದ ಭಯಾನಕ ಯುದ್ಧವು ಸಂಭವಿಸಿತು; ಅದು ‘ಮಯತಾರಕ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ತ್ರಿಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.

Verse 20

तत्र दैत्यैर्महाघोरैर्मयतारपुरोगमैः । ताडितास्ते सुरास्त्रस्ता विष्णुं वै शरणं ययुः

ಅಲ್ಲಿ ಮಯತಾರನ ನೇತೃತ್ವದ ಮಹಾಘೋರ ದೈತ್ಯರಿಂದ ಹೊಡೆತಪಟ್ಟು ಭೀತರಾದ ದೇವರುಗಳು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಶರಣಾದರು.

Verse 21

त्रायस्व नो हृषीकेशा घोरादस्मान्महाभयात् । दैत्यान्सर्वान्संहरस्व मयतारपुरोगमान्

ಅವರು ಹೇಳಿದರು—“ಹೃಷೀಕೇಶಾ! ಈ ಘೋರ ಮಹಾಭಯದಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು; ಮಯತಾರನ ಮುನ್ನಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಸಂಹರಿಸು.”

Verse 22

एवमुक्तः स भगवान्दिशो दश व्यलोकयत् । ततो भगवता दृष्टौ रणे पावकमारुतौ

ಇಂತೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಭಗವಾನ್ ದಶ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದನು. ನಂತರ ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಪಾವಕ (ಅಗ್ನಿ) ಮತ್ತು ಮಾರುತ (ವಾಯು)ರನ್ನು ಕಂಡನು.

Verse 23

आहूतौ विष्णुना तौ तु सकाशं जग्मतुः क्षणात् । स्थितौ तौ प्रणतौ चाग्रे देवदेवस्य धीमतः

ವಿಷ್ಣುವಿನ ಆಮಂತ್ರಣದಿಂದ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅವನ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಬಂದರು. ಧೀಮಂತ ದೇವದೇವನ ಮುಂದೆ ಅವರು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ನಿಂತರು.

Verse 24

ततो धिष्णिः पावकेन्द्रो देवेनोक्तो महात्मना । निर्दहेमान्महाघोरान्नार्मदेय महासुरान्

ಆಮೇಲೆ ಮಹಾತ್ಮ ದೇವನ ಆದೇಶದಿಂದ ಧಿಷ್ಣಿ—ಪಾವಕೇಂದ್ರ ಅಗ್ನಿದೇವ—ಅತಿಘೋರ ನರ್ಮದೆಯ ಮಹಾಸುರರನ್ನು ದಹಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.

Verse 25

अथैवमुक्तौ तौ देवौ रणे पावकमारुतौ । दैत्यान् ददहतुः सर्वान्मयतारपुरोगमान्

ಇಂತೆ ಆದೇಶ ಪಡೆದ ಆ ಇಬ್ಬರು ದೇವರುಗಳು—ಪಾವಕ ಮತ್ತು ಮಾರುತ—ರಣದಲ್ಲಿ ಮಯತಾರ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ ಎಲ್ಲಾ ದೈತ್ಯರನ್ನು ದಹಿಸಿದರು.

Verse 26

दह्यमानास्तु ते सर्वे शस्त्रैरग्निं त्ववेष्टयन् । दिव्यैरग्न्यर्कसङ्काशैः शतशोऽथ सहस्रशः

ದಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರಲೂ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು—ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ, ನೂರಾರು ನಂತರ ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ.

Verse 27

तांश्चाग्निः शस्त्रनिकरैर्निर्ददाह महासुरान् । ज्वालामालाकुलं सर्वं वायुना निर्मितं तदा

ಆಗ ಅಗ್ನಿದೇವನು ಶಸ್ತ್ರಗಳ ಮಳೆಯಂತೆ ಸುರಿದು ಆ ಮಹಾಸುರರನ್ನು ದಹಿಸಿ ಭಸ್ಮಮಾಡಿದನು. ತಕ್ಷಣ ವಾಯುದೇವನ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಜ್ವಾಲಾಮಾಲೆಗಳ ಗುಚ್ಛವಾಗಿ ತುಂಬಿತು.

Verse 28

दह्यमानास्ततो दैत्या अग्निज्वालासमावृताः । प्रविश्य पातालतलं जले लीनाः सहस्रशः

ನಂತರ ದಹ್ಯಮಾನ ದೈತ್ಯರು ಅಗ್ನಿಜ್ವಾಲೆಗಳಿಂದ ಆವೃತರಾಗಿ ಪಾತಾಳತಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಜಲದಲ್ಲಿ ಲೀನರಾದರು.

Verse 29

ततः कुमारमग्निं तु नर्मदापुत्रमव्ययम् । पूजयित्वा सुराः सर्वे जग्मुस्ते त्रिदशालयम्

ಅನಂತರ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ನರ್ಮದೆಯ ಅವ್ಯಯ ಪುತ್ರನಾದ ಕುಮಾರರೂಪ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ತ್ರಿದಶರ ಆಲಯಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು.

Verse 30

सशल्यस्तु महातेजा रेवापुत्रो वृतोऽग्निभिः । नर्मदामागतः क्षिप्रं मातरं द्रष्टुमुत्सुकः

ಆದರೆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ರೇವಾಪುತ್ರನು ಶಸ್ತ್ರಶಲ್ಯಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡವನಾಗಿ, ಅಗ್ನಿಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ತಾಯಿಯನ್ನು ನೋಡಲು ಉತ್ಸುಕನಾಗಿ ಶೀಘ್ರ ನರ್ಮದೆಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು.

Verse 31

तं दृष्ट्वा पुत्रमायान्तं शस्त्रौघेण परिक्षतम् । नर्मदा पुण्यसलिला अभ्युत्थाय सुविस्मिता

ಶಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡ ತನ್ನ ಪುತ್ರನು ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಪುಣ್ಯಸಲಿಲೆಯಾದ ನರ್ಮದೆ ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ಮಯದಿಂದ ಎದ್ದು ನಿಂತಳು.

Verse 32

पर्यष्वजत बाहुभ्यां प्रस्नवापीडितस्तनी । सशल्यं पुत्रमादाय कापिलं ह्रदमाविशत्

ಅವಳು ಎರಡೂ ಭುಜಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿದಳು; ಹಾಲಿನಿಂದ ತೋಯ್ದು ಒತ್ತಡದಿಂದ ಹಾಲು ಹರಿಯುವ ಸ್ತನಗಳೊಂದಿಗೆ, ಶಲ್ಯದಿಂದ ವಿದ್ಧನಾದ ಮಗನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಕಾಪಿಲಾ ಹ್ರದಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು।

Verse 33

प्रविष्टमात्रे तु ह्रदे कापिले पापनाशिनि । सशल्यं तं विशल्यं च क्षणात्कृतवती तदा

ಪಾಪನಾಶಿನಿಯಾದ ಕಾಪಿಲಾ ಹ್ರದಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ತಕ್ಷಣವೇ, ಶಲ್ಯಗಳಿಂದ ವಿದ್ಧನಾದ ಅವನನ್ನು ಅವಳು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಶಲ್ಯರಹಿತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದಳು।

Verse 34

स विशल्योऽभवद्यस्मात्प्राप्य तस्याः शिवं जलम् । कपिला नामतस्तेन विशल्या चोच्यते बुधैः

ಅವಳ ಶಿವಪ್ರಸಾದರೂಪವಾದ ಮಂಗಳ ಜಲವನ್ನು ಪಡೆದ ಕಾರಣ ಅವನು ಶಲ್ಯರಹಿತನಾದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳು ‘ಕಾಪಿಲಾ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದಳು, ಈ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಪಂಡಿತರು ‘ವಿಶಲ್ಯಾ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 35

अन्येऽपि तत्र ये स्नाताः शुचयस्तु समाहिताः । पापशल्यैः प्रमुच्यन्ते मृता यान्ति सुरालयम्

ಅಲ್ಲಿಯೂ ಶುದ್ಧರಾಗಿ ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತದಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಇತರರೂ ಪಾಪರೂಪ ಶಲ್ಯಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಮರಣಾನಂತರ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ।

Verse 36

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽहं पुरा त्वया । उत्पत्तिकारणं तात विशल्याया नरेश्वर

ಓ ತಾತ, ಓ ನರೇಶ್ವರಾ! ನೀನು ಹಿಂದೆ ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಿದ—ವಿಶಲ್ಯೆಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಕಾರಣ—ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ನಿನಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ।