Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 4

Devanagari script

हस्त्यश्वरथसम्पन्नो दासीदाससमन्वितः । पूज्यमानो नरेन्द्रैश्च जीवेद्वर्षशतं नरः

Transliteration

hastyaśvarathasampanno dāsīdāsasamanvitaḥ | pūjyamāno narendraiśca jīvedvarṣaśataṃ naraḥ

Translation

ಆನೆ-ಕುದುರೆ-ರಥಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧನಾಗಿ, ದಾಸಿ-ದಾಸರಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡು, ಇತರ ರಾಜರಿಂದಲೂ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಆ ಮನುಷ್ಯನು ನೂರು ವರ್ಷ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ।

Word by Word

• हस्ति-अश्व-रथ-सम्पन्नः: endowed with elephants, horses, and chariots
• हस्ति-अश्व-रथ-सम्पन्नः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हस्ति (प्रातिपदिक) + अश्व (प्रातिपदिक) + रथ (प्रातिपदिक) + सम्पन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (नरः/राजा); समाहार/उपपद-तत्पुरुषभावः (हस्त्यश्वरथैः सम्पन्नः = endowed with elephants, horses, chariots)

• दासी-दास-समन्वितः: accompanied by female and male servants
• दासी-दास-समन्वितः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दासी (प्रातिपदिक) + दास (प्रातिपदिक) + समन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (नरः/राजा); तत्पुरुषभावः (दासीदासैः समन्वितः = accompanied by maidservants and servants)

• पूज्यमानः: being honored
• पूज्यमानः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले कर्मणि कृदन्तः (Present passive participle/शानच्-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (नरः)

• नरेन्द्रैः: by kings
• नरेन्द्रैः: Kartr-karana (Agent in passive/कर्तृ-करण)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नराणाम् इन्द्रः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय (conjunction)

• जीवेत्: would live; should live
• जीवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जीव् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• वर्ष-शतम्: a hundred years
• वर्ष-शतम्: Karma (Extent/कर्म-प्रवृत्ति)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; द्विगु-समासः (शतं वर्षाणि) कालपरिमाणम्

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gopeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Narādhipa (king)

Visual Art Cues

Scene: A powerful king in full regalia with elephants, horses, and chariots; attendants with fly-whisks; other kings offering respect; the king’s calm, dharmic composure emphasized.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa frames dharmic merit as harmonizing spiritual purification with social prosperity, longevity, and honor.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ongoing Gopeśvara tīrtha māhātmya in Adhyāya 174.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; this verse details worldly fruits (aiśvarya and dīrghāyu) arising from prior tīrtha merit.