Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 15

हिरण्यनेत्रस्य तपः — Hiraṇyanetra’s Austerity and the Boon

अंधक उवाच । कालत्रये याश्च भवंति नार्यः श्रेष्ठाश्च मध्याश्च तथा कनिष्ठाः । तासां च मध्ये खलु रत्नभूता ममापि नित्यं जननीव काचित्

aṃdhaka uvāca | kālatraye yāśca bhavaṃti nāryaḥ śreṣṭhāśca madhyāśca tathā kaniṣṭhāḥ | tāsāṃ ca madhye khalu ratnabhūtā mamāpi nityaṃ jananīva kācit

ಅಂಧಕನು ಹೇಳಿದರು— ತ್ರಿಕಾಲದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ—ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಮಧ್ಯಮ, ಕನಿಷ್ಠ—ಅವರ ಮಧ್ಯೆ ರತ್ನಸಮಾನಳಾದ ಒಬ್ಬಳು ಇದ್ದಾಳೆ; ಅವಳು ನನಗೆ ಸದಾ ತಾಯಿಯಂತೆ.

अन्धकःAndhaka
अन्धकः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअन्धक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
काल-त्रयेin the three times
काल-त्रये:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; अधिकरण (locative)
याःwho (those)
याः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
and
:
सम्बन्ध (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक (conjunction), अव्यय
भवन्तिare / exist
भवन्ति:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट् (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
नार्यःwomen
नार्यः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनारी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन
श्रेष्ठाःexcellent
श्रेष्ठाः:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; विशेषण (qualifying ‘नार्यः’)
and
:
सम्बन्ध (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक (conjunction), अव्यय
मध्याःmiddling
मध्याः:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; विशेषण
and
:
सम्बन्ध (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक (conjunction), अव्यय
तथाlikewise
तथा:
सम्बन्ध/क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb), अव्यय
कनिष्ठाःinferior
कनिष्ठाः:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootकनिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; विशेषण
तासाम्of those (women)
तासाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन; सम्बन्ध (genitive)
and
:
सम्बन्ध (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक (conjunction), अव्यय
मध्येamong / in the midst
मध्ये:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; अधिकरण
खलुindeed
खलु:
सम्बन्ध/वाक्यालङ्कार (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootखलु (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय
रत्न-भूता(she who is) like a jewel
रत्न-भूता:
विशेषण (Adjectival predicate)
TypeAdjective
Rootरत्न (प्रातिपदिक) + भूत (कृदन्त; भू-धातु, क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण; ‘रत्नवत्/रत्नसदृशी’
ममmy
मम:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध/वाक्यालङ्कार (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle: also/even), अव्यय
नित्यम्always
नित्यम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक/अव्ययीभावे)
Formक्रियाविशेषण (adverbial accusative), अव्ययवत् प्रयोग
जननी-इवlike a mother
जननी-इव:
उपमान (Upamāna/Standard of comparison)
TypeIndeclinable
Rootजननी (प्रातिपदिक) + इव (अव्यय)
Formउपमानवाचक ‘इव’ सहित; ‘जननी’ स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (upamāna)
काचित्a certain (woman)
काचित्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; अनिश्चितवाचक (indefinite pronoun)

Andhaka

Tattva Level: pasha

Shiva Form: Umāpati

Shakti Form: Pārvatī

Role: nurturing

A
Andhaka

FAQs

The verse highlights discernment (viveka) and reverence: even amid worldly classifications, one should recognize and honor a truly virtuous, “jewel-like” presence—here expressed as a mother-like figure—supporting dharmic restraint and gratitude.

In the Yuddhakhaṇḍa narrative frame, ethical perception and right relationship are prerequisites for approaching Saguna Shiva with purity of mind; honoring what is sacred and protective (mother-like) aligns the devotee toward Shiva’s grace, which is ultimately received through disciplined devotion rather than impulse.

A practical takeaway is cultivating bhāva of reverence and restraint before worship—beginning japa of “Om Namaḥ Śivāya” with a mind anchored in gratitude and non-violence, then offering bhasma/tripuṇḍra and prayer for right discernment.