अन्धक-प्रश्नः — Inquiry into Andhaka (Genealogy and Nature)
ಅಧ್ಯಾಯ 42ರಲ್ಲಿ ನಾರದರು ಶಂಖಚೂಡನ ವಧೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾ, ಮಹಾದೇವನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರನ್ನು ಆನಂದಗೊಳಿಸುವ ಮಾಯಾ-ಲೀಲೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಜಲಂಧರ ವಧದ ವಾರ್ತೆ ಕೇಳಿದ ನಂತರ ವ್ಯಾಸರು ಬ್ರಹ್ಮಜನ್ಯ ಋಷಿ ಸನತ್ಕುಮಾರರನ್ನು ಇದೇ ತತ್ತ್ವವಿಷಯವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಶಿವನ ಶರಣಾಗತ-ರಕ್ಷಕತ್ವ, ಅಚ್ಚರಿಯ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಲೀಲೆಗಳ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಪ್ರಭುತ್ವ. ಸನತ್ಕುಮಾರರು ವ್ಯಾಸರನ್ನು ಶುಭ ಚರಿತವನ್ನು ಕೇಳಲು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ: ಹಿಂದಿನ ಮಹಾಸಂಘರ್ಷದ ನಂತರ ಪುನಃಪುನಃ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿ ಅಂಧಕನು ಶಿವಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಗಣಪತ್ಯ ಪದವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆದನು ಎಂಬುದು. ನಂತರ ವ್ಯಾಸರು—ಅಂಧಕನು ಯಾರು, ಯಾವ ವಂಶದವನು, ಸ್ವಭಾವವೇನು, ಯಾರ ಪುತ್ರ—ಎಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ, ರಹಸ್ಯಭರಿತ ವಿವರವನ್ನು ಕೃಪೆಯಿಂದ ಬೇಡುತ್ತಾರೆ; ಹೀಗೆ ಅಂಧಕನ ಮೂಲ-ಗುರುತು ವಿಚಾರಣೆಯ ಚೌಕಟ್ಟು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । शंखचूडवधं श्रुत्वा चरितं शशिमौलिनः । अयं तृप्तोऽस्मि नो त्वत्तोऽमृतं पीत्वा यथा जनः
ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ಶಂಖಚೂಡವಧವನ್ನೂ ಶಶಿಮೌಳಿಯಾದ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಪವಿತ್ರ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನೂ ಕೇಳಿ ನಾನು ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ನಿನ್ನಿಂದ ಅಮೃತವನ್ನು ಕುಡಿದು ತೃಪ್ತನಾಗುವವನಂತೆ.
Verse 2
ब्रह्मन्यच्चरितं तस्य महेशस्य महात्मनः । मायामाश्रित्य सल्लीलां कुर्वतो भक्तमोददाम्
ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್! ಆ ಮಹಾತ್ಮ ಮಹೇಶ್ವರನ ಪವಿತ್ರ ಚರಿತ್ರ ಇದು; ಆತನು ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಶುಭ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 3
ब्रह्मोवाच । जलंधरवधं श्रुत्वा व्यासस्सत्यवतीसुतः । अप्राक्षीदिममेवार्थं ब्रह्मपुत्रं मुनीश्वरम्
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಜಲಂಧರವಧವನ್ನು ಕೇಳಿದ ನಂತರ ಸತ್ಯವತೀಪುತ್ರನಾದ ವ್ಯಾಸನು ಇದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರನಾದ ಮುನೀಶ್ವರನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು.
Verse 4
सनत्कुमारः प्रोवाच व्यासं सत्यवतीसुतम् । सुप्रशंस्य महेशस्य चरितं मंगलायनम्
ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಸತ್ಯವತೀಪುತ್ರನಾದ ವ್ಯಾಸನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು. ಮಹೇಶ್ವರನ ಮಂಗಳಪ್ರದ, ಆಶೀರ್ವಾದಕರ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಮಹತ್ತಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಿ ನಂತರ ಕಥೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.
Verse 5
सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महेशस्य चरितं मंगलायनम् । यथान्धको गाणपत्यं प्राप शंभोः परात्मनः
ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ವ್ಯಾಸ! ಮಹೇಶನ ಮಂಗಳಕರ, ಪುಣ್ಯದಾಯಕ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಕೇಳು; ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ಶಂಭುವಿನಿಂದ ಅಂಧಕನು ಶಿವಗಣಗಳ ಗಾಣಪತ್ಯ (ಅಧಿಪತ್ಯ)ವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆದನು.
Verse 6
कृत्वा परमसंग्रामं तेन पूर्वं मुनीश्वर । प्रसाद्य तं महेशानं सत्त्वभावात्पुनः पुनः
ಹೇ ಮುನೀಶ್ವರ! ಅವನು ಮೊದಲು ಪರಮ ಸಂಗ್ರಾಮವನ್ನು ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಶುದ್ಧ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಹೃದಯಭಾವದಿಂದ ಪುನಃ ಪುನಃ ಮಹೇಶಾನನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲು ಆರಾಧಿಸಿದನು।
Verse 7
माहात्म्यमद्भुतं शंभोश्शरणागतरक्षिणः । सुभक्तवत्सलस्यैव नानालीलाविहारिणः
ಶರಣಾಗತರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ, ಸುದ್ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ವಾತ್ಸಲ್ಯವಿರುವ, ನಾನಾವಿಧ ಲೀಲಾವಿಹಾರ ಮಾಡುವ ಶಂಭುವಿನ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ।
Verse 8
माहात्म्यमेतद्वृषभध्वजस्य श्रुत्वा मुनिर्गंधवतीसुतो हि । वचो महार्थं प्रणिपत्य भक्त्या ह्युवाच तं ब्रह्मसुतं मुनींद्रम्
ವೃಷಭಧ್ವಜನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿ ಗಂಧವತೀಸುತನಾದ ಮುನಿಯು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು; ಆ ವಚನಗಳ ಗಂಭೀರಾರ್ಥವನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಸುತನಾದ ಮುನೀಂದ್ರನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದನು।
Verse 9
व्यास उवाच । को ह्यंधको वै भगवन्मुनीश कस्यान्वये वीर्यवतः पृथिव्याम् । जातो महात्मा बलवान् प्रधानः किमात्मकः कस्य सुतोंऽधकश्च
ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಭಗವನ್ ಮುನೀಶ್ವರ! ಈ ಅಂಧಕನು ಯಾರು? ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪರಾಕ್ರಮಿ, ಮಹಾತ್ಮ, ಬಲಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನನು ಯಾವ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದನು? ಅವನ ಸ್ವಭಾವವೇನು, ಮತ್ತು ಅಂಧಕನು ಯಾರ ಪುತ್ರ?
Verse 10
एतत्समस्तं सरहस्यमद्य ब्रवीहि मे ब्रह्मसुतप्रसादात् । स्कंदान्मया वै विदितं हि सम्यक् महेशपुत्रादमितावबोधात्
ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಷಯವನ್ನು ರಹಸ್ಯಸಹಿತ ನನಗೆ ಹೇಳು. ಏಕೆಂದರೆ ಮಹೇಶನ ಪುತ್ರನಾದ ಅಪಾರಬೋಧಿ ಸ್ಕಂದನಿಂದ ನಾನು ಇದನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ।
Verse 11
गाणपत्यं कथं प्राप शंभोः परमतेजसः । सोंधको धन्य एवाति यो वभूव गणेश्वरः
ಪರಮ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಶಂಭುವಿನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಸೊಂದಕನು ಗಣಪತಿಪದವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆದನು? ನಿಜಕ್ಕೂ ಸೊಂದಕನೇ ಅತ್ಯಂತ ಧನ್ಯನು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಗಣಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದನು।
Verse 12
ब्रह्मोवाच । व्यासस्य चैतद्वचनं निशम्य प्रोवाच स ब्रह्मसुतस्तदानीम् । महेश्वरोतीः परमाप्तलक्ष्मीस्संश्रोतुकामं जनकं शुकस्य
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ವ್ಯಾಸನ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರನು ತಕ್ಷಣವೇ ಶುಕನ ತಂದೆಗೆ ಹೇಳಿದನು; ಮಹೇಶ್ವರನ ಪರಮ ಮಂಗಳಕರ ಕಥಾಮೃತವನ್ನು ಕೇಳಲು ಅವನು ಉತ್ಸುಕನಾಗಿದ್ದನು, ಅದು ಪರಮ ಭಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ।
Verse 13
सनत्कुमार उवाच । पुराऽऽगतो भक्तकृपाकरोऽसौ कैलासतश्शैलसुता गणाढ्यः । विहर्तुकामः किल काशिका वै स्वशैलतो निर्जरचक्रवती
ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದರು—ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಕೃಪೆ ಮಾಡುವ ಶೈಲಸುತೆ (ಪಾರ್ವತಿ) ಕೈಲಾಸದಿಂದ ಬಂದಳು. ಗಣಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಳಾಗಿ, ವಿಹರಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ, ದೇವಗಣಗಳ ಸಹಿತವಾಗಿ, ತನ್ನ ಪರ್ವತವನ್ನು ತೊರೆದು ಕಾಶಿಕೆಗೆ ಹೋದಳು।
Verse 14
स राजधानीं च विधाय तस्यां चक्रं परोतीः सुखदा जनानाम् । तद्रक्षकं भैरवनामवीरं कृत्वा समं शैलजयाहि बह्वीः
ನಂತರ ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಜನರಿಗೆ ಸುಖ ನೀಡುವ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ಪವಿತ್ರ ಚಕ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಅದರ ರಕ್ಷಕರಾಗಿ ‘ಭೈರವ’ ಎಂಬ ವೀರನನ್ನು ನೇಮಿಸಿ, ಶೈಲಜಾ (ಪಾರ್ವತಿ)ಯೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು।
Verse 15
स एकदा मंदरनामधेयं गतो नगे तद्वरसुप्रभावात् । तत्रापि मानागणवीरमुख्यैश्शिवासमेतो विजहार भूरि
ಒಮ್ಮೆ ಆ ವರದಾನದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅವನು ಮಂದರ ಎಂಬ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ, ತನ್ನ ಗಣಗಳ ವೀರಮುಖ್ಯರ ಜೊತೆಗೆ ಬಹಳವಾಗಿ ವಿಹರಿಸಿದನು।
Verse 16
पूर्वे दिशो मन्दर शैलसंस्था कपर्द्दिनश्चंडपराकमस्य । चक्रे ततो नेत्रनिमीलनं तु सा पार्वती नर्मयुतं सलीलम्
ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನ ಮಂದರ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಪಾರ್ವತಿ, ಜಟಾಧಾರಿ, ಉಗ್ರ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಶಂಕರನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ನರ್ಮ ಕ್ರೀಡೆಯಿಂದ ಆಟವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿದಳು।
Verse 17
प्रवालहेमाब्जधृतप्रभाभ्यां कराम्बुजाभ्यां निमिमील नेत्रे । हरस्य नेत्रेषु निमीलितेषु क्षणेन जातः सुमहांधकारः
ಪ್ರವಾಳ, ಸ್ವರ್ಣ, ಕಮಲದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ತನ್ನ ಪದ್ಮಹಸ್ತಗಳಿಂದ ಪಾರ್ವತಿ ಹರನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದಳು; ಹರನ ನೇತ್ರಗಳು ಮುಚ್ಚಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಭಯಾನಕ ಮಹಾ ಅಂಧಕಾರ ಆವರಿಸಿತು।
Verse 18
तत्स्पर्शयोगाच्च महेश्वरस्य करौ च तस्याः स्खलितं मदांभः । शंभोर्ललाटे क्षणवह्नितप्तो विनिर्गतो भूरिजलस्य बिन्दुः
ಮಹೇಶ್ವರನ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಅವಳ ಕೈಗಳಿಂದ ಮದದಂತ ತೇವ ಸ್ಖಲಿಸಿತು; ಶಂಭುವಿನ ಲಲಾಟಕ್ಕೆ ತಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಆ ಬಿಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿತಪ್ತವಾಗಿ, ಅಪಾರ ಜಲದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಒಂದೇ ಹನಿಯಂತೆ ಸಿಡಿದು ಹೊರಟಿತು।
Verse 19
गर्भो बभूवाथ करालवक्त्रो भयंकरः क्रोधपरः कृतघ्नः । अन्धो विरूपी जटिलश्च कृष्णो नरेतरो वैकृतिकस्सुरोमा
ಆಮೇಲೆ ಕ್ರೋಧದ ಗರ್ಭದಂತೆ ಒಂದು ಸತ್ತ್ವವು ಉದ್ಭವಿಸಿತು—ಕರಾಳಮುಖ, ಭಯಾನಕ, ಕ್ರೋಧಪರ, ಕೃತಘ್ನ. ಅವನು ಅಂಧ, ವಿರೂಪ, ಜಟಿಲ, ಕೃಷ್ಣವರ್ಣ; ಮಾನವನು ಅಲ್ಲ, ವೈಕೃತ ರೋಮಶ ದಾನವಸಮಾನ।
Verse 20
गायन्हसन्प्ररुदन्नृत्यमानो विलेलिहानो घरघोरघोषः । जातेन तेनाद्भुतदर्शनेन गौरीं भवोऽसौ स्मितपूर्वमाह
ಅವನು ಹಾಡುತ್ತಾ, ನಗುತ್ತಾ, ಮತ್ತೆ ಅಳುತ್ತಾ ನೃತ್ಯಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದನು; ತುಟಿಗಳನ್ನು ನೆಕ್ಕುತ್ತಾ ಭಯಂಕರವಾದ ಘೋರ ಗರ್ಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಆ ಅದ್ಭುತ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಭವನು (ಶಿವನು) ಮೊದಲು ನಗುತ, ನಂತರ ಗೌರಿಯ (ಪಾರ್ವತಿಯ)ೊಡನೆ ಮಾತಾಡಿದನು.
Verse 21
श्रीमहेश उवाच । निमील्य नेत्राणि कृतं च कर्म बिभेषि साऽस्माद्दयिते कथं त्वम् । गौरी हरात्तद्वचनं निशम्य विहस्यमाना प्रमुमोच नेत्रे
ಶ್ರೀಮಹೇಶನು ಹೇಳಿದರು—ಪ್ರಿಯೆ, ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಆ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಈಗ ನನ್ನನ್ನು ಏಕೆ ಭಯಪಡುತ್ತೀಯ? ಹರನ ವಚನ ಕೇಳಿ ಗೌರೀ ನಗುತ್ತಾ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತೆರೆದಳು।
Verse 22
जाते प्रकाशे सति घोररूपो जातोंधकारादपि नेत्रहीनः । तादृग्विधं तं च निरीक्ष्य भूतं पप्रच्छ गौरी पुरुषं महेशम्
ಬೆಳಕು ಉದಯಿಸಿದಾಗ ಭಯಾನಕ ರೂಪದ ಒಂದು ಭೂತವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು—ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದರೂ ಕಣ್ಣುಗಳಿಲ್ಲದದು. ಅದನ್ನು ಕಂಡ ಗೌರೀ ಪರಮಪುರುಷ ಮಹೇಶನನ್ನು ಅದರ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಳು।
Verse 23
गौर्य्युवाच । कोयं विरूपो भगवन्हि जातो नावग्रतो घोरभयंकरश्च । वदस्व सत्यं मम किं निमित्तं सृष्टोऽथ वा केन च कस्य पुत्रः
ಗೌರೀ ಹೇಳಿದರು—ಭಗವನ್, ಈ ವಿಕೃತರೂಪಿ, ಘೋರಭಯಂಕರ ದರ್ಶನವಿರುವವನು ಯಾರು ಹುಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ? ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಿ—ನನ್ನ ಯಾವ ನಿಮಿತ್ತದಿಂದ ಇವನ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು? ಇವನನ್ನು ಯಾರು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಿದರು, ಇವನು ಯಾರ ಪುತ್ರ?
Verse 24
सनत्कुमार उवाच । श्रुत्वा हरस्तद्वचनं प्रियाया लीलाकरस्सृष्टिकृतोंऽधरूपाम् । लीलाकरायास्त्रिजगज्जनन्या विहस्य किंचिद्भगवानुवाच
ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದರು—ಪ್ರಿಯೆಯ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಲೀಲಾರ್ಥವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಕಾರಿಣೀ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ತ್ರಿಜಗಜನನಿಯಾದ ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಭಗವಾನ್ ಹರನು ಸ್ವಲ್ಪ ನಗುತ್ತಾ ಮಾತಾಡಿದನು।
Verse 25
महेश उवाच । शृण्वंबिके ह्यद्भुतवृत्तकारे उत्पन्न एषोऽद्भुतचण्डवीर्यः । निमीलिते चक्षुषि मे भवत्या स स्वेदजो मेंधकनामधेयः
ಮಹೇಶನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಅಂಬಿಕೆ, ಅದ್ಭುತ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವವಳೇ! ಈವನು ಅದ್ಭುತವೂ ಪ್ರಚಂಡ ವೀರ್ಯವಂತನೂ ಆಗಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ್ದಾನೆ. ನೀನು ನನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ನಿಮೀಲಿತಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಅವನು ನನ್ನ ಸ್ವೇದದಿಂದ ಜನಿಸಿದನು; ಅವನ ಹೆಸರು ಮೇಂಡಕ.
Verse 26
त्वं चास्य कर्तास्ययथानुरूपं त्वया ससख्या दयया गणेभ्यः । स रक्षितव्यस्त्व यि तं हि वैकं विचार्य बुद्ध्या करणीयमार्ये
ನೀನೇ ಇದರ ಕರ್ತ್ರೀ; ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನೀನು ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದೆ. ಗಣಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿನ್ನ ಸಖ್ಯವೂ ದಯೆಯೂ ಕಾರಣವಾಗಿ, ಈ ಒಬ್ಬನನ್ನು ನೀನೇ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಹೇ ಆರ್ಯೆ, ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ವಿಚಾರಿಸಿ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನೇ ಮಾಡು—ಇವನನ್ನು ಸ್ವಕೀಯನಂತೆ ಪಾಲಿಸು.
Verse 27
सनत्कुमार उवाच । गौरी ततो भृत्यवचो निशम्य कारुण्यभावात्सहिता सखीभिः । नानाप्रकारैर्बहुभिर्ह्युपायैश्चकार रक्षां स्वसुतस्य यद्वत्
ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದರು—ಆಮೇಲೆ ಗೌರಿಯು ಸೇವಕರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಕರುಣಾಭಾವದಿಂದ, ಸಖಿಯರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ತನ್ನ ಮಗನ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದಳು. ಅನೇಕ ವಿಧಗಳ ಬಹು ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಅವಳು ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿದಳು—ತಾಯಿ ಮಾಡುವಂತೆ.
Verse 28
कालेऽथ तस्मिञ्शिशिरे प्रयातो हिरण्यनेत्रस्त्वथ पुत्रकामः । स्वज्येष्ठबंधोस्तनयप्रतानं संवीक्ष्य चासीत्प्रियया नियुक्तः
ಆ ಶಿಶಿರಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯನೇತ್ರನು ಪುತ್ರಕಾಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಟನು. ತನ್ನ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಸಹೋದರನ ಪುತ್ರಸಂತತಿಯ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಅವನು ಮುಂದಾದನು.
Verse 29
अरण्यमाश्रित्य तपश्चकारासुरस्तदा कश्यपजस्सुतार्थम् । काष्ठोपमोऽसौ जितरोषदोषस्संदर्शनार्थं तु महेश्वरस्य
ಆಗ ಆ ಅಸುರನು ಕಶ್ಯಪಜನ ಪುತ್ರಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ಕಾಷ್ಠದಂತೆ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ಕ್ರೋಧದೋಷವನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಕೇವಲ ಮಹೇಶ್ವರದ ದರ್ಶನಾರ್ಥವೇ ಆ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು.
Verse 30
तुष्टः पिनाकी तपसास्य सम्यग्वरप्रदानाय ययौ द्विजेन्द्र । तत्स्थानमासाद्य वृषध्वजोऽसौ जगाद दैत्यप्रवरं महेशः
ಅವನ ಸಮ್ಯಕ್ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ತೃಪ್ತನಾದ ಪಿನಾಕೀ (ಶಿವನು) ವರಪ್ರದಾನಾರ್ಥವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಹೋದನು, ಓ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ. ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತಲುಪಿ ವೃಷಧ್ವಜ ಮಹೇಶನು ಆ ದೈತ್ಯಪ್ರವರನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು।
Verse 31
महेश उवाच । हे दैत्यनाथ कुरु नेन्द्रियसंघपातं किमर्थमेतद्व्रतमाश्रितं ते । प्रब्रूहि कामं वरदो भवोऽहं यदिच्छसि त्वं सकलं ददामि
ಮಹೇಶನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದೈತ್ಯನಾಥ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಡ. ಯಾವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದೀಯ? ಹೃದಯದ ಕಾಮನೆಯನ್ನು ಹೇಳು. ನಾನು ಭವ, ವರದಾತ—ನೀನು ಬಯಸಿದುದನ್ನೆಲ್ಲ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೀಡುವೆನು।
Verse 32
सनत्कुमार उवाच । सरस्यमाकर्ण्य महेशवाक्यं ह्यतिप्रसन्नः कनकाक्षदैत्यः । कृतांजलिर्नम्रशिरा उवाच स्तुत्या च नत्वा विविधं गिरीशम्
ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದರು—ಮಹೇಶನ ಮಧುರ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಕನಕಾಕ್ಷ ದೈತ್ಯನು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು. ಕೈಜೋಡಿಸಿ, ತಲೆ ಬಾಗಿಸಿ, ಗಿರೀಶನಿಗೆ ನಾನಾವಿಧ ಸ್ತುತಿ-ನಮಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು।
Verse 33
हिरण्याक्ष उवाच । पुत्रस्तु मे चन्द्रललाट नास्ति सुवीर्यवान्दैत्यकुलानुरूपी । तदर्थमेतद्व्रतमास्थितोऽहं तं देहि देवेश सुवीर्यवंतम्
ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಚಂದ್ರಲಲಾಟ, ದೈತ್ಯಕುಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಮಹಾವೀರ್ಯವಂತ ಪುತ್ರನು ನನಗೆ ಇಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ದೇವೇಶ, ನನಗೆ ಮಹಾವೀರ್ಯವಂತ ಪುತ್ರನನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು।
Verse 34
यस्माच्च मद्भ्रातुरनंतवीर्याः प्रह्लादपूर्वा अपि पंचपुत्राः । ममेह नास्तीति गतान्वयोऽहं को मामकं राज्यमिदं बुभूषेत्
ಏಕೆಂದರೆ ನನ್ನ ಸಹೋದರನಿಗೆ ಪ್ರಹ್ಲಾದನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಅನಂತ ವೀರ್ಯವಂತ ಐದು ಪುತ್ರರು ಇದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ವಂಶವೇ ಅಂತ್ಯವಾಗಿದೆ—ನನ್ನವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗಾದರೆ ನನ್ನ ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಯಾರು ಭೋಗಿಸಲು ಬಯಸುವರು?
Verse 35
राज्यं परस्य स्वबलेन हृत्वा भुंक्तेऽथवा स्वं पितुरेव दृष्टम् । च प्रोच्यते पुत्र इह त्वमुत्र पुत्री स तेनापिभवेत्पितासौ
ಯನು ತನ್ನ ಬಲದಿಂದ ಪರರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಭೋಗಿಸುವನೋ, ಅಥವಾ ಪಿತೃದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ತನ್ನದೇ ಹಕ್ಕನ್ನೂ ಭೋಗಿಸುವನೋ, ಅವನು ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ‘ಪುತ್ರ’ನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪುತ್ರಿಯೂ ಪುತ್ರಸಮಾನಳಾಗಿ ಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ; ಹೀಗಾಗಿ ತಂದೆಯೇ ಅವಳ ತಂದೆ (ವಂಶಾಧಿಕಾರದ ಮೂಲ) ಎಂದು ಮಾನ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 36
ऊर्द्ध्वं गतिः पुत्रवतां निरुक्ता मनीषिभिर्धर्मभृतां वरिष्ठैः । सर्वाणि भूतानि तदर्थमेवमतः प्रवर्तेत पशून् स्वतेजसः
ಧರ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಮನುಷಿಗಳು—ಯೋಗ್ಯ ಸಂತಾನವಿರುವವರಿಗೆ ಊರ್ಧ್ವಗತಿ (ಉನ್ನತ ಗತಿ) ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳೂ ಆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಶುಗಳನ್ನೂ ಆಶ್ರಿತರನ್ನೂ ಸನ್ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿ, ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಪೋಷಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.
Verse 37
निरन्वयस्याथ न संति लोकास्तदर्थमिच्छंति जनाः सुरेभ्यः । सदा समाराध्य सुरात्रिपंकजं याचंत इत्थं सुतमेकमेव
ವಂಶಾನುಬಂಧವಿಲ್ಲದವನಿಗೆ ಸ್ಥಿರ ‘ಲೋಕ’—ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನಗಳ ನಿರಂತರತೆ—ಇಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜನರು ಆ ಗುರಿಗಾಗಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನೇ ಬೇಡುತ್ತಾರೆ. ದೇವರಿಂದ ಸದಾ ಆರಾಧ್ಯನಾದ ಪದ್ಮಸಮಾನ ತ್ರಿಪುರಾರಿಯನ್ನು ನಿತ್ಯ ಉಪಾಸಿಸಿ, ಅವರು ಒಂದೇ ವರವನ್ನು ಯಾಚಿಸುತ್ತಾರೆ—ಒಬ್ಬ ಪುತ್ರನನ್ನು.
Verse 38
सनत्कुमार उवाच । एतद्भवस्तद्वचनं निशम्य कृपाकरो दैत्यनृपस्य तुष्टः । तमाह दैत्यातप नास्ति पुत्रस्त्वद्वीर्यजः किंतु ददामि पुत्रम्
ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದನು—ಭವ (ಶ್ರೀಶಿವ)ನ ಈ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೃಪಾಕರನು ದಾನವರಾಜನ ಮೇಲೆ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು. ಅವನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು—“ಓ ದೈತ್ಯಾತಪಾ! ನಿನ್ನ ಸ್ವವೀರ್ಯದಿಂದ ಪುತ್ರನು ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೂ ನಾನು ನಿನಗೆ ಪುತ್ರನನ್ನು ದಾನಮಾಡುತ್ತೇನೆ।”
Verse 39
ममात्मजं त्वंधकनामधेयं त्वत्तुल्यवीर्यं त्वपराजितं च । वृणीष्व पुत्रं सकलं विहाय दुःखं प्रतीच्छस्व सुतं त्वमेव
“ನನ್ನ ಆತ್ಮಜನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು—ಅವನ ಹೆಸರು ಅಂಧಕ; ಅವನು ನಿನಗೆ ಸಮಾನವಾದ ವೀರ್ಯವಂತನು, ಅಪರಾಜಿತನು. ಎಲ್ಲ ದುಃಖವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅವನನ್ನು ಪುತ್ರನಾಗಿ ಆರಿಸು; ಈ ಮಗನನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸು—ಹೌದು, ನೀನೇ ಅವನನ್ನು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸು.”
Verse 40
सनत्कुमार उवाच । इत्येवमुक्त्वा प्रददौ स तस्मै हिरण्यनेत्राय सुतं प्रसन्नः । हरस्तु गौर्य्या सहितो महात्मा भूतादिनाथस्त्रिपुरारिरुग्रः
ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದನು—ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಅವನು ಹಿರಣ್ಯನೇತ್ರನಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಪುತ್ರನನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದನು. ಗೌರಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಹಾತ್ಮ ಹರನು—ಭೂತಾದಿನಾಥ, ತ್ರಿಪುರಾರಿ, ಉಗ್ರ—ಆ ವರವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.
Verse 41
नतो हरात्प्राप्य सुतं स दैत्यः प्रदक्षिणीकृत्य यथाक्रमेण । स्तोत्रैरनेकैरभिपूज्य रुद्रं तुष्टस्स्वराज्यं गतवान्महात्मा
ಆ ದೈತ್ಯನು ಹರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪಡೆದು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿದನು. ಅನೇಕ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ರುದ್ರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ತೃಪ್ತನಾಗಿ ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು.
Verse 42
ततस्तु पुत्रं गिरिशादवाप्य रसातलं चंडपराक्रमस्तु । इमां धरित्रीमनयत्स्वदेशं दैत्यो विजित्वा त्रिदशानशेषान्
ನಂತರ ಆ ಚಂಡಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ದೈತ್ಯನು ಗಿರೀಶನಿಂದ ಪುತ್ರನನ್ನು ಪಡೆದು ರಸಾತಲಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜಯಿಸಿ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ತನ್ನ ದೇಶಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದನು.
Verse 43
ततस्तु देवेर्मुनिभिश्च सिद्धैः सर्वात्मकं यज्ञमयं करालम् । वाराहमाश्रित्य वपुः प्रधानमाराधितो विष्णुरनंतवीर्यः
ಆಮೇಲೆ ದೇವರುಗಳು ಮುನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧರೊಂದಿಗೆ, ಸರ್ವಾತ್ಮನಾದ ಯಜ್ಞಮಯನಾದ ಭೀಕರ ವರಾಹರೂಪವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ ಅನಂತವೀರ್ಯ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದರು. ಅವನು ಪರಮ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು.
Verse 44
घोणाप्रहारैर्विविधैर्धरित्रीं विदार्य पातालतलं प्रविश्य । तुंडेन दैत्याञ्शतशो विचूर्ण्य दंष्ट्राभिरग्र्याभि अखंडिताभिः
ತನ್ನ ಘೋಣೆಯ ನಾನಾವಿಧ ಪ್ರಹಾರಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ವಿದಾರಿಸಿ ಪಾತಾಳತಲಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ತುಂಡದಿಂದ ನೂರಾರು ದೈತ್ಯರನ್ನು ಚೂರ್ಣಮಾಡಿ, ಅಖಂಡ ಅಗ್ರದಂಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಭೇದಿಸಿದನು.
Verse 45
पादप्रहारैरशनिप्रकाशैरुन्मथ्य सैन्यानि निशाचराणाम् । मार्तंडकोटिप्रतिमेन पश्चात्सुदर्शनेनाद्भुतचंडतेजाः
ವಜ್ರದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಪಾದಪ್ರಹಾರಗಳಿಂದ ಅವನು ನಿಶಾಚರರ ಸೇನೆಗಳನ್ನು ಉನ್ಮಥಿಸಿ ಚೂರ್ನಮಾಡಿದನು. ನಂತರ ಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯಸಮಾನ ಅದ್ಭುತ ಚಂಡತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಸುದರ್ಶನಚಕ್ರದಿಂದ ಅವರನ್ನು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿಸಿದನು.
Verse 46
हिरण्यनेत्रस्य शिरो ज्वलंतं चिच्छेद दैत्यांश्च ददाह दुष्टान् । ततः प्रहृष्टो दितिजेन्द्रराजं स्वमंधकं तत्र स चाभ्यषिंचत्
ಅವನು ಹಿರಣ್ಯನೇತ್ರನ ಜ್ವಲಂತ ಶಿರಸ್ಸನ್ನು ಛೇದಿಸಿ, ದುಷ್ಟ ದೈತ್ಯರನ್ನು ದಹಿಸಿದನು. ನಂತರ ಹರ್ಷಗೊಂಡು ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಂಧಕನನ್ನು ದೈತ್ಯರ ರಾಜನಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿದನು.
Verse 47
स्वस्थानमागत्य ततो धरित्रीं दृष्ट्वांकुरेणोद्धरतः प्रहृष्टः । भूमिं च पातालतलान्महात्मा पुपोष भागं त्वथ पूर्वकं तु
ತನ್ನ ಸ್ವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಅಂಕುರದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಹರ್ಷಗೊಂಡನು. ನಂತರ ಪಾತಾಳತಲಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ, ಅವಳನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ, ಪೂರ್ವವತ್ತಾಗಿ ಅವಳ ಭಾಗವನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.
Verse 48
देवैस्समस्तैर्मुनिभिःप्रहृष्टै रभिषुतः पद्मभुवा च तेन । ययौ स्वलोकं हरिरुग्रकायो वराहरूपस्तु सुकार्यकर्ता
ಎಲ್ಲ ದೇವರುಗಳೂ ಹರ್ಷಿತ ಮುನಿಗಳೂ ಸ್ತುತಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿದನು; ಪದ್ಮಭೂ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಯಿಂದ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಅಭಿಷಿಕ್ತನಾದನು. ಸುಕಾರ್ಯಕರ್ತನಾದ ವರಾಹರೂಪ ಉಗ್ರಕಾಯ ಹರಿ ತನ್ನ ಸ್ವಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು.
Verse 49
हिरण्यनेत्रेऽथ हतेऽसुरेशे वराहरूपेण सुरेण देवाः । देवास्समस्ता मुनयश्च सर्वे परे च जीवास्सुखिनो बभूवुः
ವರಾಹರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ದಿವ್ಯ ದೇವನು ಅಸುರಾಧಿಪತಿ ಹಿರಣ್ಯನೇತ್ರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದಾಗ, ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು, ಎಲ್ಲಾ ಮುನಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಜೀವಿಗಳೂ ಸುಖಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.
Frequently Asked Questions
The chapter primarily frames the transition from earlier slayings (Śaṅkhacūḍa, Jalaṃdhara) to the Andhaka cycle by introducing Vyāsa’s formal inquiry into Andhaka’s origin and status.
It emphasizes ‘rahasya’ as devotional epistemology: true understanding of Śiva’s līlā and governance is accessed through guru/sage-prasāda and reverent listening, not mere narrative curiosity.
Śiva is highlighted through epithets—Śaśimauli, Vṛṣabhadhvaja, Śambhu, Maheśa—stressing his auspiciousness, sovereignty, and role as protector and delight of devotees.