विष्णुचेष्टितवर्णनम् / Account of Viṣṇu’s Stratagem and Its Aftermath

Verse 1

व्यास उवाच । ब्रह्मपुत्र नमस्तेऽस्तु धन्यस्त्वं शैवसत्तम । यच्छ्राविता महादिव्या कथेयं शांकरी शुभा

ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಓ ಶೈವಸತ್ತಮ, ನೀನು ಧನ್ಯನು; ಏಕೆಂದರೆ ನಿನಗೆ ಈ ಪರಮ ದಿವ್ಯವಾದ, ಶುಭವಾದ ಶಾಂಕರೀ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿಸಲಾಯಿತು।

Verse 2

इदानीं ब्रूहि सुप्रीत्या चरितं वैष्णवं मुने । स वृन्दां मोहयित्वा तु किमकार्षीत्कुतो गतः

ಈಗ, ಹೇ ಮುನೇ, ಮಹಾ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಆ ವೈಷ್ಣವ ಚರಿತೆಯನ್ನು ಹೇಳು. ವೃಂದೆಯನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಿ ಅವನು ಏನು ಮಾಡಿದನು, ಎಲ್ಲಿ ಹೋದನು?

Verse 3

सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महाप्राज्ञ शैवप्रवर सत्तम । वैष्णवं चरितं शंभुचरिताढ्यं सुनिर्मलम्

ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ವ್ಯಾಸ, ಶೈವಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ, ಸತ್ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಕೇಳು. ಶಂಭುವಿನ ಚರಿತ-ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಮಲವಾದ ವೈಷ್ಣವ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುವೆನು.

Verse 4

मौनीभूतेषु देवेषु ब्रह्मादिषु महेश्वरः । सुप्रसन्नोऽवदच्छंभुश्शरणागत वत्सलः

ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವರುಗಳು ಮೌನಗೊಂಡಾಗ, ಶರಣಾಗತವತ್ಸಲನಾದ ಮಹೇಶ್ವರ ಶಂಭು ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 5

शंभुरुवाच । ब्रह्मन्देववरास्सर्वे भवदर्थे मया हतः । जलंधरो मदंशोपि सत्यं सत्यं वदाम्यहम्

ಶಂಭು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ನಿಮ್ಮ ನಿಮಿತ್ತ ನಾನು ಆ ಎಲ್ಲ ದೇವವೀರರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದೆನು. ಜಲಂಧರನನ್ನೂ—ಅವನು ನನ್ನ ಶಕ್ತಿಯ ಅಂಶವಾಗಿದ್ದರೂ—(ನಾನು ನಾಶಮಾಡಿದೆನು). ಇದು ಸತ್ಯ; ಸತ್ಯವೇ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

Verse 6

सुखमापुर्न वा तातास्सत्यं ब्रूतामराः खलु । भवत्कृते हि मे लीला निर्विकारस्य सर्वदा

ಓ ಪ್ರಿಯರೇ, ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿರಿ—ನೀವು ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆದಿರಾ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವಾ? ನಿಮ್ಮ ನಿಮಿತ್ತವೇ ಇದು ನನ್ನ ಲೀಲೆಯಾಗಿದೆ; ನಾನು ಸ್ವರೂಪತಃ ಸದಾ ನಿರ್ವಿಕಾರನು।

Verse 7

सनत्कुमार उवाच । अथ ब्रह्मादयो देवा हर्षादुत्फुल्ललोचनाः । प्रणम्य शिरसा रुद्रं शशंसुर्विष्णुचेष्टितम्

ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದರು—ಆಮೇಲೆ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವರುಗಳು ಹರ್ಷದಿಂದ ಅರಳಿದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ, ತಲೆಬಾಗಿಸಿ ರುದ್ರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು।

Verse 8

देवा ऊचुः । महादेव त्वया देवा रक्षिता श्शत्रुजाद्भयात् । किंचिदन्यत्समुद्भूतं तत्र किं करवामहै

ದೇವರುಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಮಹಾದೇವ, ನಿಮ್ಮಿಂದ ದೇವರುಗಳು ಶತ್ರುಜನ್ಯ ಭಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಷಯ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ; ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಾವು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?

Verse 9

वृन्दां विमोहिता नाथ विष्णुना हि प्रयत्नतः । भस्मीभूता द्रुतं वह्नौ परमां गतिमागता

ಓ ನಾಥ, ವಿಷ್ಣುವು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವೃಂದೆಯನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಿದನು. ಅವಳು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಭಸ್ಮವಾಗಿ, ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಳು।

Verse 10

वृन्दालावण्यसंभ्रांतो विष्णुस्तिष्ठति मोहितः । तच्चिताभस्म संधारी तव मायाविमोहितः

ವೃಂದೆಯ ಮನೋಹರ ಲಾವಣ್ಯದಿಂದ ಭ್ರಮಿತನಾಗಿ ವಿಷ್ಣು ಮೋಹಿತನಾಗಿ ನಿಂತನು. ಆ ಚಿತಾಭಸ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು, ನಿನ್ನ (ಶಿವನ) ಮಾಯೆಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಮೂಢನಾದನು.

Verse 11

स सिद्धमुनिसंघैश्च बोधितोऽस्माभिरादरात् । न बुध्यते हरिस्सोथ तव मायाविमोहितः

ಸಿದ್ಧ ಮುನಿಗಳ ಸಂಘಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾವು ಆದರದಿಂದ ಬೋಧಿಸಿದರೂ, ಹರಿಯು ಇನ್ನೂ ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನು ನಿನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ವಿಮೋಹಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 12

कृपां कुरु महेशान विष्णुं बोधय बोधय । त्वदधीनमिदं सर्वं प्राकृतं सचराचरम्

ಹೇ ಮಹೇಶಾನ! ಕೃಪೆ ತೋರಿಸು; ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸು—ಎಚ್ಚರಿಸು. ಚರಾಚರ ಸಹಿತ ಈ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಕೃತ ಜಗತ್ತು ನಿನ್ನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದೆ.

Verse 13

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य महेशो हि वचनं त्रिदिवौकसाम् । प्रत्युवाच महालीलस्स्वच्छन्दस्तान्कृतांजलीन्

ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದರು: ತ್ರಿದಿವವಾಸಿಗಳ ವಚನವನ್ನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿ, ಮಹಾಲೀಲಾಮಯ ಮಹೇಶನು ಸ್ವಚ್ಛಂದ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿ, ಕೈಜೋಡಿಸಿ ನಿಂತವರಿಗುತ್ತರ ನೀಡಿದನು.

Verse 14

महेश उवाच । हे ब्रह्मन्हे सुरास्सर्वे मद्वाक्यं शृणुतादरात् । मोहिनी सर्वलोकानां मम माया दुरत्यया

ಮಹೇಶನು ಹೇಳಿದರು: ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಹೇ ಸರ್ವ ದೇವತೆಗಳೇ! ನನ್ನ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಕೇಳಿರಿ. ಸರ್ವ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುವ ಈ ಮೋಹಿನಿ ನನ್ನ ಮಾಯೆ; ದಾಟಲು ಅತಿದುರತ್ಯಯ.

Verse 15

तदधीनं जगत्सर्वं यद्देवासुरमानुषम् । तयैव मोहितो विष्णुः कामाधीनोऽभवद्धरिः

ದೇವ, ಅಸುರ, ಮಾನವ—ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಅವಳ ಅಧೀನವಾಯಿತು. ಅವಳ ಮೋಹದಿಂದ ವಿಷ್ಣು (ಹರಿ) ಕೂಡ ಕಾಮಾಧೀನನಾದನು.

Verse 16

उमाख्या सा महादेवी त्रिदेवजननी परा । मूलप्रकृतिराख्याता सुरामा गिरिजात्मिका

ಅವಳು ‘ಉಮಾ’ ಎಂಬ ಮಹಾದೇವಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳು, ಪರಮೆ, ತ್ರಿದೇವಜನನಿ. ಅವಳೇ ಮೂಲಪ್ರಕೃತಿ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಳು—ದೇವಮಾತೆ, ಗಿರಿಜಾ-ಸ್ವರೂಪಿಣಿ.

Verse 17

गच्छध्वं शरणा देवा विष्णुमोहापनुत्तये । शरण्यां मोहिनीमायां शिवाख्यां सर्वकामदाम्

ಹೇ ದೇವರೇ, ವಿಷ್ಣು-ಸಂಬಂಧಿತ ಮೋಹವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಶರಣಾಗಿರಿ. ಶರಣ್ಯಳಾದ, ಮೋಹಿನಿ ಮಾಯೆಯಾದ ‘ಶಿವಾ’ ಎಂಬ, ಸರ್ವಕಾಮದಾಯಿನಿಯ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯಿರಿ.

Verse 18

स्तुतिं कुरुत तस्याश्च मच्छक्तेस्तोषकारिणीम् । सुप्रसन्ना यदि च सा सर्वकार्यं करिष्यति

ಅವಳನ್ನೂ ಸ್ತುತಿಸಿರಿ—ಅದು ನನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವ ಸ್ತುತಿ. ಅವಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಸನ್ನಳಾದರೆ, ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸುವಳು.

Verse 19

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा तान्सुराञ्शंभुः पञ्चास्यो भगवान्हरः । अंतर्दधे द्रुतं व्यास सर्वैश्च स्वगणैस्सह

ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ವ್ಯಾಸ, ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಪಂಚಮುಖನಾದ ಭಗವಾನ್ ಹರ ಶಂಭು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಶೀಘ್ರವೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು.

Verse 20

देवाश्च शासनाच्छंभोर्ब्रह्माद्या हि सवासवा । मनसा तुष्टुवुर्मूलप्रकृतिं भक्तवत्सलाम्

ಆಮೇಲೆ ಶಂಭುವಿನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಎಲ್ಲಾ ದೇವರುಗಳು, ಇಂದ್ರನೊಡನೆ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಭಕ್ತವತ್ಸಲೆಯಾದ ಮೂಲಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು.

Verse 21

देवा ऊचुः । यदुद्भवास्सत्त्वरजस्तमोगुणाः सर्गस्थितिध्वंसविधान कारका । यदिच्छया विश्वमिदं भवाभवौ तनोति मूलप्रकृतिं नताः स्म ताम्

ದೇವರು ಹೇಳಿದರು—ಯಾವ ಮೂಲಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್, ತಮಸ್ ಎಂಬ ತ್ರಿಗುಣಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿ ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ-ಲಯಗಳ ವಿಧಾನದ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ; ಅವಳ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ ಈ ವಿಶ್ವವು ಪ್ರಕಟವೂ ಲೀನವೂ ಆಗುತ್ತದೆ—ಆ ಆದ್ಯ ಮೂಲಪ್ರಕೃತಿಗೆ ನಾವು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇವೆ।

Verse 22

पाहि त्रयोविंशगुणान्सुशब्दिताञ्जगत्यशेषे समधिष्ठिता परा । यद्रूपकर्माणिजगत्त्रयोऽपि ते विदुर्न मूलप्रकृतिं नताः स्म ताम्

ಹೇ ಪರಮೇ! ಇಪ್ಪತ್ತ್ಮೂರು ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ (ಗುಣಗಳಿಂದ) ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿ, ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಅಧಿಷ್ಠಾನವಾಗಿರುವ ನೀನು ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು. ತ್ರಿಲೋಕವು ನಿನ್ನ ರೂಪಗಳನ್ನೂ ಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಮೂಲಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಯದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಪರಾತ್ಪರ ತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ನಾವು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇವೆ।

Verse 23

यद्भक्तियुक्ताः पुरुषास्तु नित्यं दारिद्र्यमोहात्ययसंभवादीन् । न प्राप्नुवंत्येव हि भक्तवत्सलां सदैव मूलप्रकृतिं नताः स्म ताम्

ಯಾರು ನಿತ್ಯವೂ ಶಿವಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ದಾರಿದ್ರ್ಯ, ಮೋಹ ಮತ್ತು ಸಂಸಾರಬಂಧನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಇತರ ಕ್ಲೇಶಗಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಪಡೆಯರು. ಭಕ್ತವತ್ಸಲೆಯಾದ ಆ ಆದ್ಯ ಮೂಲಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಸದಾ ನಮಸ್ಕರಿಸುವುದರಿಂದ ಅವರು ದುಃಖಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ।

Verse 24

कुरु कार्यं महादेवि देवानां नः परेश्वरि । विष्णुमोहं ह शिवे दुर्गे देवि नमोऽस्तु ते

ಹೇ ಮಹಾದೇವಿ, ಹೇ ಪರೇಶ್ವರಿ! ನಮ್ಮ ದೇವರ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸು. ಹೇ ಶಿವೆ, ಹೇ ದುರ್ಗೆ! ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಮೋಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡು. ಹೇ ದೇವಿ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।

Verse 25

जलंधरस्य शंभोश्च रणे कैलासवासिनः । प्रवृत्ते तद्वधार्थाय गौरीशासनतश्शिवे

ಜಲಂಧರ ಮತ್ತು ಶಂಭುಗಳ ಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾದಾಗ, ಕೈಲಾಸವಾಸಿ ಶಿವನು ಗೌರಿಯ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಜಲಂಧರವಧಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೊರಟನು।

Verse 26

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलंधरवधानंतरदेवीस्तुतिविष्णुमोहविध्वंसवर्णनं नाम षड्विंशोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ದ್ವಿತೀಯ ರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯ ಪಂಚಮ ಯುದ್ಧಖಂಡದಲ್ಲಿ ‘ಜಲಂಧರವಧಾನಂತರ ದೇವೀಸ್ತುತಿ, ವಿಷ್ಣುಮೋಹ ಮತ್ತು ಆ ಮೋಹವಿಧ್ವಂಸದ ವರ್ಣನೆ’ ಎಂಬ ಇಪ್ಪತ್ತಾರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು।

Verse 27

जलंधरो हतो युद्धे तद्भयान्मो चिता वयम् । गिरिशेन कृपां कृत्वा भक्तानुग्रहकारिणा

ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಲಂಧರನು ಹತನಾದನು; ಅವನ ಭಯದಿಂದ ನಾವು ಮುಕ್ತರಾದೆವು. ಭಕ್ತಾನುಗ್ರಹಕಾರಿ ಗಿರೀಶ (ಶಿವ) ಕೃಪೆ ಮಾಡಿ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದನು.

Verse 28

तदाज्ञया वयं सर्वे शरणं ते समागताः । त्वं हि शंभुर्युवां देवि भक्तोद्धारपरायणौ

ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ನಿಮ್ಮ ಶರಣಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇವೆ. ನೀವು ಶಂಭು; ನೀವು ಕೂಡ, ಓ ದೇವಿ—ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಭಕ್ತೋದ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಪರಾಯಣರು.

Verse 29

वृन्दालावण्यसंभ्रातो विष्णुस्तिष्ठति तत्र वै । तच्चिताभस्मसंधारी ज्ञानभ्रष्टो विमोहितः

ವೃಂದೆಯ ಮನೋಹರ ಲಾವಣ್ಯದಿಂದ ಭ್ರಾಂತನಾದ ವಿಷ್ಣು ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದನು. ಚಿತಾಭಸ್ಮ ಧರಿಸಿ, ಜ್ಞಾನಭ್ರಷ್ಟನಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೋಹಿತನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 30

संसिद्धसुरसंघैश्च बोधितोऽपि महेश्वरि । न बुध्यते हरिस्सोथ तव मायाविमोहितः

ಹೇ ಮಹೇಶ್ವರಿ, ಸಂಸಿದ್ಧ ದೇವಸಂಘಗಳು ಬೋಧಿಸಿದರೂ ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ಗ್ರಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ನಿನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ವಿಮೋಹಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 31

कृपां कुरु महादेवि हरिं बोधय बोधय । यथा स्वलोकं पायात्स सुचित्तस्सुरकार्यकृत्

ಹೇ ಮಹಾದೇವಿ, ಕೃಪೆ ತೋರಿಸು—ಹರಿಯನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸು, ಎಚ್ಚರಿಸು—ಅವನು ಶುದ್ಧಚಿತ್ತನಾಗಿ ದೇವಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿ ಸೇರುವಂತೆ.

Verse 32

इति स्तुवंतस्ते देवास्तेजोमंडलमास्थितम् । ददृशुर्गगने तत्र ज्वालाव्याप्ता दिगंतरम्

ಹೀಗೆ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದೇವರುಗಳು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ದಿವ್ಯ ತೇಜೋಮಂಡಲವನ್ನು ಕಂಡರು; ಅದರಿಂದ ಜ್ವಾಲೆಗಳು ಹರಡಿ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿನ ದಿಗಂತವನ್ನೂ ಆವರಿಸಿತು.

Verse 33

तन्मध्याद्भारतीं सर्वे ब्रह्माद्याश्च सवासवाः । अमराश्शुश्रुवुर्व्यास कामदां व्योमचारिणीम्

ಓ ವ್ಯಾಸ, ಅದರ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಎಲ್ಲ ಅಮರರು—ಇಂದ್ರನೊಡನೆ—ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಕಾಮದಾಯಿನಿ ಭಾರತಿ ಎಂಬ ದಿವ್ಯವಾಣಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದರು.

Verse 34

आकाशवाण्युवाच । अहमेव त्रिधा भिन्ना तिष्ठामि त्रिविधैर्गुणैः । गौरी लक्ष्मीः सुरा ज्योती रजस्सत्त्वतमोगुणैः

ಆಕಾಶವಾಣಿ ಹೇಳಿತು—ನಾನೇ ತ್ರಿಗುಣಗಳಿಂದ ತ್ರಿವಿಧವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ರಜೋಗುಣದಿಂದ ನಾನು ಗೌರಿ, ಸತ್ತ್ವಗುಣದಿಂದ ಶುಭಜ್ಯೋತಿರೂಪಿಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ, ತಮೋಗುಣದಿಂದ ನಾನು ಸುರಾ (ಮೋಹಶಕ್ತಿ)—ಇಂತೆ ತ್ರಿಗುಣಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದೇನೆ.

Verse 35

तत्र गच्छत यूयं वै तासामंतिक आदरात् । मदाज्ञया प्रसन्नास्ता विधास्यंते तदीप्सितम्

ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ, ಆದರದಿಂದ ಅವರ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಸೇರಿರಿ; ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಅವರು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿ, ಬಯಸಿದುದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವರು।

Verse 36

सनत्कुमार उवाच । शृण्वतामिति तां वाचमंतर्द्धानमगान्महः । देवानां विस्मयोत्फुल्लनेत्राणां तत्तदा मुने

ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದನು—“ಎಲ್ಲರೂ ಕೇಳಿರಿ!” ಎಂದು ಆ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಆ ಮಹಾದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸು ಅಂತರಧಾನವಾಯಿತು; ಆಗ, ಹೇ ಮುನೇ, ದೇವರುಗಳು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ವಿಸ್ತಾರ ನೇತ್ರರಾಗಿ ನಿಂತರು।

Verse 37

ततस्सवेंऽपि ते देवाः श्रुत्वा तद्वाक्यमादरात् । गौरीं लक्ष्मीं सुरां चैव नेमुस्तद्वाक्यचोदिताः

ನಂತರ ಆ ಎಲ್ಲಾ ದೇವರುಗಳು ಆ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಕೇಳಿ, ಅದೇ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ, ಗೌರಿಗೂ, ಲಕ್ಷ್ಮೀಗೂ, ಹಾಗೂ ಸುರಾ (ದೇವಿ)ಗೂ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು।

Verse 38

तुष्टुवुश्च महाभक्त्या देवीस्तास्सकलास्सुराः । नानाविधाभिर्वाग्भिस्ते ब्रह्माद्या नतमस्तकाः

ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವರುಗಳು ಶಿರಸ್ಸು ವಾಲಿಸಿ, ಮಹಾಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಾನಾವಿಧ ದಿವ್ಯ ವಚನಗಳಿಂದ ಆ ದೇವಿಯರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು।

Verse 39

ततोऽरं व्यास देव्यस्ता आविर्भूताश्च तत्पुरः । महाद्भुतैस्स्वतेजोभिर्भासयंत्यो दिगंतरम्

ನಂತರ, ಓ ವ್ಯಾಸ, ಆ ದೇವಿಯರು ತಕ್ಷಣವೇ ಅವನ ಮುಂದೆಯೇ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಮಹಾದ್ಭುತ ಸ್ವತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳ ಅಂತ್ಯವರೆಗೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದರು।

Verse 40

अथ ता अमरा दृष्ट्वा सुप्रसन्नेन चेतसा । प्रणम्य तुष्टुवुर्भक्त्या स्वकार्यं च न्यवेदयन्

ಅವಳನ್ನು ಕಂಡ ದೇವತೆಗಳ ಮನಸ್ಸು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನವಾಯಿತು; ಅವರು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಿದರು।

Verse 41

ततश्चैतास्सुरान्दृष्ट्वा प्रणतान्भक्तवत्सलः । बीजानि प्रददुस्तेभ्यो वाक्यमूचुश्च सादरम्

ನಂತರ ಶರಣಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದ ಆ ದೇವರನ್ನು ನೋಡಿ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಪ್ರಭುವು ಅವರಿಗೆ ಬೀಜಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿ, ಆದರದಿಂದ ಮಾತಾಡಿದನು।

Verse 42

देव्य ऊचुः । इमानि तत्र बीजानि विष्णुर्यत्रावतिष्ठति । निर्वपध्वं ततः कार्यं भवतां सिद्धिमेष्यति

ದೇವಿಯರು ಹೇಳಿದರು—“ವಿಷ್ಣು ಇರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಈ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತಿರಿ; ನಂತರ ನಿಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಆಗ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುವುದು।”

Verse 43

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा तास्ततो देव्योंतर्हिता अभवन्मुने । रुद्रविष्णुविधीनां हि शक्तयस्त्रिगुणात्मिकाः

ಸನತ್ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದರು—“ಓ ಮುನೇ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ದೇವಿಯರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅಂತರ್ಧಾನರಾದರು; ಏಕೆಂದರೆ ರುದ್ರ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ವಿಧಿ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಅವರ ಶಕ್ತಿಗಳು ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಕವಾಗಿವೆ।”

Verse 44

ततस्तुष्टाः सुरास्सर्वे ब्रह्माद्याश्च सवासवाः । तानि बीजानि संगृह्य ययुर्यत्र हरिः स्थितः

ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರನೊಡನೆ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು. ಆ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅವರು ಹರಿಯು ಇರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋದರು.

Verse 45

वृन्दाचिताभूमितले चिक्षिपुस्तानि ते सुराः । स्मृत्वा तास्संस्थितास्तत्र शिवशक्त्यंशका मुने

ಹೇ ಮುನೇ! ವೃಂದೆಯು ರಾಶಿ ಮಾಡಿದ ಭೂಮಿತಲದ ಮೇಲೆ ಆ ದೇವರುಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ಎಸೆದರು; ಮತ್ತು (ದೈವಾಜ್ಞೆಯನ್ನು) ಸ್ಮರಿಸಿ ಅಲ್ಲೀಯೇ ಸ್ಥಿರರಾದರು—ಅವರು ಶಿವಶಕ್ತಿಯ ಅಂಶಗಳಾಗಿದ್ದರು.

Verse 46

निक्षिप्तेभ्यश्च बीजेभ्यो वनस्पत्यस्त्रयोऽभवन् । धात्री च मालती चैव तुलसी च मुनीश्वर

ಓ ಮುನೀಶ್ವರನೇ! ಎಸೆದ ಬೀಜಗಳಿಂದ ಮೂರು ಪವಿತ್ರ ವನಸ್ಪತಿಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು—ಧಾತ್ರಿ (ಆಮಲಕಿ), ಮಾಲತಿ ಮತ್ತು ತುಳಸಿ।

Verse 47

धात्र्युद्भवा स्मृता धात्री माभवा मालती स्मृता । गौरीभवा च तुलसी तमस्सत्त्वरजोगुणाः

ಧಾತ್ರಿಯನ್ನು ಧಾತ್ರಿ-ವೃಕ್ಷದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದಳೆಂದು, ಮಾಲತಿಯನ್ನು ‘ಮಾ’ಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದಳೆಂದು, ತುಳಸಿಯನ್ನು ಗೌರಿಯಿಂದ ಜನಿಸಿದಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಇವು ತಮಸ್, ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್ ಎಂಬ ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಗೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವು।

Verse 48

विष्णुर्वनस्पतीर्दृष्ट्वा तदा स्त्रीरूपिणीर्मुने । उदतिष्ठत्तदा तासु रागातिशयविभ्रमात्

ಓ ಮುನೇ! ವಿಷ್ಣುವು ಸ್ತ್ರೀರೂಪ ಧರಿಸಿದ ಆ ವನಸ್ಪತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ಅತಿರಾಗದಿಂದ ಉಂಟಾದ ವಿಭ್ರಮದಿಂದ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಅವುಗಳ ಕಡೆಗೆ ಉದ್ವೇಗಗೊಂಡಿತು।

Verse 49

दृष्ट्वा स याचते मोहात्कामासक्तेन चेतसा । तं चापि तुलसी धात्री रागेणैवावलोकताम्

ಅವಳನ್ನು ಕಂಡು ಅವನು ಮೋಹದಿಂದ, ಕಾಮಾಸಕ್ತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದನು; ತುಳಸಿಯೂ ಧಾತ್ರಿಯೂ ಸಹ ರಾಗದಿಂದಲೇ ಅವನನ್ನು ನೋಡಿದವು।

Verse 50

यच्च बीजं पुरा लक्ष्म्या माययैव समर्पितम् । तस्मात्तदुद्भवा नारी तस्मिन्नीर्ष्यापराभवत्

ಮುನ்பு ಲಕ್ಷ್ಮೀ ತನ್ನ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಆ ಬೀಜದಿಂದ ಒಂದು ನಾರಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದಳು; ಮತ್ತು ಅದೇ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಈರ್ಷೆಯಿಂದ ಪರಾಭವಗೊಂಡಳು.

Verse 51

अतस्सा बर्बरीत्याख्यामवापातीव गर्हिताम् । धात्रीतुलस्यौ तद्रागात्तस्य प्रीतिप्रदे सदा

ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವಳು “ಬರ್ಬರೀ” ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದಳು; ಆ ಹೆಸರು ನಿಂದ್ಯವೆನಿಸುವಂತಿತ್ತು. ಆದರೂ ತನ್ನ ಅನುರಾಗ-ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವಳು ಸದಾ ಅವನಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ನೀಡುವಳಾದಳು; ದೇವರಿಗೆ ಧಾತ್ರೀ (ಆಮಲಕಿ) ಮತ್ತು ತುಳಸಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಿಯವೋ ಹಾಗೆಯೇ ಅವನಿಗೂ ಪ್ರಿಯಳಾದಳು।

Verse 53

ततो विस्मृतदुःखोऽसौ विष्णुस्ताभ्यां सहैव तु । वैकुंठमगमत्तुष्टस्सर्वदेवैर्नमस्कृतः । कार्तिके मासि विप्रेन्द्र धात्री च तुलसी सदा । सर्वदेवप्रियाज्ञेया विष्णोश्चैव विशेषतः

ನಂತರ ವಿಷ್ಣು ತನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ಮರೆತು, ಆ ಇಬ್ಬರೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ನಮಸ್ಕೃತನಾಗಿ ವೈಕುಂಠಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ರೇಷ್ಠ, ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಧಾತ್ರೀ (ಆಮಲಕಿ) ಮತ್ತು ತುಳಸಿ ಸದಾ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ—ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಶೈವ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ: ಪರಮ ಪತಿ-ಈಶ್ವರನ ವಿಶ್ವಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳೂ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಕಾರ್ತಿಕ ವ್ರತಗಳು ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಸಸ್ಯಗಳು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ-ಪುಣ್ಯಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗುತ್ತವೆ।

Verse 54

तत्रापि तुलसी धन्यातीव श्रेष्ठा महामुने । त्यक्त्वा गणेशं सर्वेषां प्रीतिदा सर्वकामदा

ಅವುಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಓ ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ತುಳಸಿ ಅತ್ಯಂತ ಧನ್ಯಳೂ ಶ್ರೇಷ್ಠಳೂ ಆಗಿದ್ದಾಳೆ. ಗಣೇಶನನ್ನೂ ಬದಿಗಿಟ್ಟು, ಅವಳು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ನೀಡುವಳಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಸತ್ಕಾಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವಳಾಗುತ್ತಾಳೆ।

Verse 55

वैकुण्ठस्थं हरिं दृष्ट्वा ब्रह्मेन्द्राद्याश्च तेऽमराः । नत्वा स्तुत्वा महाविष्णुं स्वस्वधामानि वै ययुः

ವೈಕುಂಠದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಹರಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಬ್ರಹ್ಮ-ಇಂದ್ರಾದಿ ಆ ಅಮರರು ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಸ್ತುತಿಸಿದರು; ನಂತರ ಅವರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಧಾಮಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದರು।

Verse 56

वैकुण्ठोऽपि स्वलोकस्थो भ्रष्टमोहस्सुबोधवान् । सुखी चाभून्मुनिश्रेष्ठ पूर्ववत्संस्मरञ्छिवम्

ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠಾ! ವೈಕುಂಠನೂ ತನ್ನ ಲೋಕದಲ್ಲೇ ಇದ್ದು ಮೋಹಭ್ರಂಶಗೊಂಡು, ಸ್ಪಷ್ಟ ಬೋಧವನ್ನು ಪಡೆದನು; ಪೂರ್ವವತ್ತಾಗಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಸುಖಿಯಾದನು।

Verse 57

इत्याख्यानमघोघघ्नं सर्वकामप्रदं नृणाम् । सर्व कामविकारघ्नं सर्वविज्ञानवर्द्धनम्

ಇಂತೆ ಈ ಪವಿತ್ರಾಖ್ಯಾನವು ಘೋರ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ, ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಕಾಮಜನ್ಯ ವಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹರಣಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸರ್ವ ವಿಧದ ಸತ್ಯಜ್ಞಾನವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 58

य इदं हि पठेन्नित्यं पाठयेद्वापि भक्तिमन् । शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि स याति परमां गतिम्

ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿತ್ಯ ಈ ಪವಿತ್ರಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಪಠಿಸುವವನು ಅಥವಾ ಪಠಿಸಿಸುವವನು, ಕೇಳುವವನು ಅಥವಾ ಕೇಳಿಸುವವನು—ಅವನು ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಪರಮಗತಿಯನ್ನು (ಮೋಕ್ಷವನ್ನು) ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 59

पठित्वा य इदं धीमानाख्यानं परमोत्तमम् । संग्रामं प्रविशेद्वीरो विजयी स्यान्न संशयः

ಈ ಪರಮೋತ್ತಮಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಪಠಿಸಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಬುದ್ಧಿವಂತ ವೀರನು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ವಿಜಯಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 60

विप्राणां ब्रह्मविद्यादं सत्रियाणां जयप्रदम् । वैश्यानां सर्वधनदं शूद्राणां सुखदं त्विदम्

ಈ (ಶಿವಸಂಬಂಧ ಉಪದೇಶ/ವ್ರತ) ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ ಜಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ, ವೈಶ್ಯರಿಗೆ ಸಮಸ್ತ ಧನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಶೂದ್ರರಿಗೆ ಸುಖಕ್ಷೇಮವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ।

Verse 61

शंभुभक्तिप्रदं व्यास सर्वेषां पापनाशनम् । इहलोके परत्रापि सदा सद्गतिदायकम्

ಹೇ ವ್ಯಾಸ! ಇದು ಶಂಭುಭಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವದು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲರ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವದು. ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಸದಾ ಸದ್ಗತಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳಮಯ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುವದು.