Rig Veda 5.8.5 — Mandala 5, Sukta 8, Mantra 5

Sukta 5.8

Rishi: Vasiṣṭha (probable for 5.8)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires scan)

Samhita Patha (Devanagari)

त्वमग्ने पुरुरूपो विशेविशे वयो दधासि प्रत्नथा पुरुष्टुत । पुरूण्यन्ना सहसा वि राजसि त्विषिः सा ते तित्विषाणस्य नाधृषे ॥

Transliteration

tvam agne puru-rūpo viśe-viśe vayo dadhāsi pratna-thā puru-stuta | purūṇy annā sahasā vi rājasi tviṣiḥ sā te titviṣāṇasya nādhṛṣe ||

Translation

ಓ ಅಗ್ನೇ, ನೀನು ಬಹುರೂಪನು; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಶೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜನಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ, ನೀನು ಪ್ರಾಚೀನ ವಿಧದಿಂದ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತೀಯೆ, ಓ ಬಹುಸ್ತುತ. ಸಹಸದಿಂದ ನೀನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತೀಯೆ, ಅನೇಕ ಅನ್ನಗಳನ್ನು—ಅನೇಕ ಪೋಷಣಗಳನ್ನು ಹಂಚುತ್ತೀಯೆ; ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಆ ತೇಜಸ್ಸು, ನೀನು ಸಂಪೂರ್ಣ ತೀವ್ರತೆಯಿಂದ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿದಾಗ, ಅದನ್ನು ಯಾರೂ ತಡೆಯಲಾರರು.

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• पुरुरूपः: of many forms
• पुरुरूपः: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुरु-रूप (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास)

• विशे-विशे: to each clan/settlement
• विशे-विशे: सम्प्रदान
• Type: Noun (reduplicated distributive)
• Root: विश् (प्रातिपदिक)

• वयः: vital strength / vigor
• वयः: कर्म
• Type: Noun
• Root: वयस् (प्रातिपदिक)

• दधासि: you place / bestow
• दधासि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)

• प्रत्नथा: as of old / in the ancient way
• प्रत्नथा: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: प्रत्नथा (अव्यय; ‘प्रत्न’ + -था)

• पुरुष्टुत: O much-praised one
• पुरुष्टुत: सम्बोधन
• Type: Noun/Adjective (vocative epithet)
• Root: पुरु-स्तुत् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि)

• पुरूणि: many
• पुरूणि: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुरु (प्रातिपदिक)

• अन्ना: foods / provisions
• अन्ना: कर्म
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)

• सहसा: with might / by force
• सहसा: करण
• Type: Noun
• Root: सहस् (प्रातिपदिक)

• वि: apart, forth; intensifier
• वि: क्रियाविशेषण (उपसर्ग)
• Type: Preverb/Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• राजसि: you shine / rule
• राजसि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: राज् (धातु)

• त्विषिः: splendor, brilliance
• त्विषिः: कर्तृ/भाव (वाक्ये विशेष्य-भावेन)
• Type: Noun
• Root: त्विष् (प्रातिपदिक)

• सा: that (she/it)
• सा: कर्तृ/विशेष्य (अन्वय: ‘सा त्विषिः’)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ते: of you / your
• ते: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• तित्विषाणस्य: of (you) blazing intensely
• तित्विषाणस्य: सम्बन्ध (षष्ठी) / विशेषण
• Type: Participle (adjectival)
• Root: तित्विषाण (कृदन्त-प्रातिपदिक; धातु: त्विष्; तीव्र/आवृत्त-दीप्त्यर्थे; वर्तमान/परिपूर्ण-दीप्तिमान् ‘shining intensely’)

• न: not
• न: निषेध
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• अधृषे: unassailable, not to be dared against
• अधृषे: अधिकरण/सम्बन्ध (पदप्रयोग-विशेषः)
• Type: Adjective (predicative)
• Root: धृष् (धातु) + अ (निषेध/अभाव) → अधृष (प्रातिपदिक ‘unassailable’)