Rig Veda 5.59.3 — Mandala 5, Sukta 59, Mantra 3

Sukta 5.59

Rishi: Atri (Ātreya tradition) (traditional attribution for RV 5.59 to the Atris)

Devata: Marutaḥ (Maruts, Rudra’s storm-powers)

Chandas: Jagatī (probable for RV 5.59; verse-length suggests Jagatī/Triṣṭubh family—requires metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

गवामिव श्रियसे शृङ्गमुत्तमं सूर्यो न चक्षू रजसो विसर्जने । अत्या इव सुभ्वश्चारवः स्थन मर्या इव श्रियसे चेतथा नरः ॥

Transliteration

gavām iva śriyáse śṛ́ṅgam uttamáṃ sū́ryo na cákṣū ráj̱aso vi-sárjane | átyā iva su-bhvaś cā́ravaḥ sthana maryā́ iva śriyáse cetathā naraḥ ||

Translation

ಗೋವಿನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಹಿಂಡುಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶೃಂಗದಂತೆ, ಮತ್ತು ರಜಸ್‌ (ಅಂತರಿಕ್ಷ)ದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳುವಾಗ ಸೂರ್ಯನ ನೇತ್ರದಂತೆ—ನೀವು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತೀರಿ; ಅತಿ (ವೇಗವಂತ) ಅಶ್ವಗಳಂತೆ ದೀಪ್ತ, ಸುಂದರಗಾಮಿ. ಯುವ ಯೋಧರಂತೆ, ಹೇ ನರಃ (ಮರುತರು), ನೀವು ಶ್ರೀ (ಐಶ್ವರ್ಯ-ತೇಜಸ್ಸು) ಕಡೆಗೆ ಚೇತನಗೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ.

Word by Word

• गवाम्: of cows
• गवाम्: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• इव: like, as
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• श्रिये: for splendor/beauty
• श्रिये: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक)

• शृङ्गम्: horn, peak
• शृङ्गम्: कर्म (as object of implied ‘to set forth/display’)
• Type: Noun
• Root: शृङ्ग (प्रातिपदिक)

• उत्तमम्: highest, best
• उत्तमम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक; superlative of उद्/उत् + तम)

• सूर्यः: the Sun
• सूर्यः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• न: like
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• चक्षुः: eye, sight
• चक्षुः: कर्म (of विसर्जने)
• Type: Noun
• Root: चक्षुस् (प्रातिपदिक)

• रजसः: of the space/realm (rajas)
• रजसः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक)

• विसर्जने: in the sending-forth/releasing
• विसर्जने: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: वि-√सृज् → विसर्जन (कृदन्त/भाव)

• अत्याः: mares
• अत्याः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: अत्य (प्रातिपदिक)

• इव: like
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• सुभ्वः: well-going, swift (well-moving)
• सुभ्वः: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सुभ्व (प्रातिपदिक; RV adj.)

• चारवः: beautiful, dear, splendid
• चारवः: कर्ता (of स्थन)
• Type: Adjective
• Root: चारु (प्रातिपदिक)

• स्थन: they stood / took their stand
• स्थन: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √स्था (Vedic injunctive/aorist-injunctive form)

• मर्याः: young men, heroes
• मर्याः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: मर्य (प्रातिपदिक)

• इव: like
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• श्रिये: for splendor
• श्रिये: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक)

• चेतथ: you have perceived/you take heed
• चेतथ: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √चित् (Vedic: ‘to perceive/notice/think’; also ‘to be mindful’)

• नरः: O men, heroes
• नरः: सम्बोधन/कर्ता (addressed)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)