Rig Veda 4.5.11: Mandala 4, Sukta 5, Mantra 11

Sukta 4.5

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Agni Jātavedas

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

ऋतं वोचे नमसा पृच्छ्यमानस्तवाशसा जातवेदो यदीदम् । त्वमस्य क्षयसि यद्ध विश्वं दिवि यदु द्रविणं यत्पृथिव्याम् ॥

Transliteration

ṛtáṃ vóce námasā pṛcchyámānas tavā́śasā jātavedo yád īdám | tvám asyá kṣayasi yád dha víśvaṃ diví yád u dráviṇaṃ yát pṛthivyā́m ||

Translation

ನಮಸ್ಕಾರದಿಂದ ನಾನು ಋತವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟವನಾಗಿ, ಹೇ ಜಾತವೇದಸ್, ನಿನ್ನ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. ಏಕೆಂದರೆ ನೀನೇ ಇದರ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಎಲ್ಲದಲ್ಲಿಯೂ ವಾಸಿಸುತ್ತೀಯ—ದಿವಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲವೂ, ಮತ್ತು ಪೃಥಿವಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ದ್ರವಿಣ, ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಧನವೂ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ऋतम्: truth; cosmic order
• ऋतम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक) < √ऋ (गतौ/ऋ- ‘to go, to be in order’)

• वः: of you; your
• वः: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वोचे: I have spoken / I speak
• वोचे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वच् (वचने)

• नमसा: with reverence; with homage
• नमसा: करण
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)

• पृच्छ्यमानः: being asked; when questioned
• पृच्छ्यमानः: कर्तृ (वक्तुः विशेषणम्)
• Type: Verb (participle)
• Root: √प्रच्छ् (प्रश्ने) + श्य (यक्-प्रत्यय) → पृच्छ्य + मान (शानच्)

• तव: of you; your
• तव: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्/त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आशसा: with hope; with expectation
• आशसा: करण
• Type: Noun
• Root: आशस् (प्रातिपदिक)

• जातवेदः: O Jātavedas (Agni), knower of beings
• जातवेदः: सम्बोधन
• Type: Noun (proper/epithet)
• Root: जातवेदस् (प्रातिपदिक; अग्नि-विशेषण)

• यदि: if; when
• यदि: सम्बन्ध (शर्त/अन्वय)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि

• इदम्: this
• इदम्: कर्म (वाक्ये ‘this’ as object/content)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्/त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्य: of this; of it
• अस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• क्षयसि: you dwell in / you rule over
• क्षयसि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √क्षि (क्षये/निवासे ‘to dwell, to rule/possess; to abide’)

• यत्: that which
• यत्: सम्बन्ध (यद्-तद्-सम्बन्ध)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ह: indeed; surely
• ह: —
• Type: Indeclinable
• Root: ह

• विश्वम्: all; the whole (universe)
• विश्वम्: कर्म/विषय (यत्-सम्बद्धम्)
• Type: Adjective (substantive)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• दिवि: in heaven; in the sky
• दिवि: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: द्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)

• यत्: that which
• यत्: सम्बन्ध
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उ: and; also; moreover
• उ: —
• Type: Indeclinable
• Root: उ

• द्रविणम्: wealth; treasure
• द्रविणम्: कर्म/विषय
• Type: Noun
• Root: द्रविण (प्रातिपदिक)

• यत्: that which
• यत्: सम्बन्ध
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पृथिव्याम्: on earth; in the earth
• पृथिव्याम्: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)