Rig Veda 4.12.3: Mandala 4, Sukta 12, Mantra 3

Sukta 4.12

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

अग्निरीशे बृहतः क्षत्रियस्याग्निर्वाजस्य परमस्य रायः । दधाति रत्नं विधते यविष्ठो व्यानुषङ्मर्त्याय स्वधावान् ॥

Transliteration

agnír īśe bṛhatáḥ kṣatríyasya agnír vā́jasya paramásya rāyáḥ | dádhāti rátnam vidhaté yáviṣṭho vy ā́nuṣaṅ mártyāya svadhā́vān ||

Translation

ಅಗ್ನಿ ವಿಶಾಲ ಕ್ಷತ್ರ (ವೀರಶಕ್ತಿ)ಯ ಅಧಿಪತಿ; ಅಗ್ನಿಯೇ ಪರಮ ವಾಜ (ಬಲ/ವಿಜಯ) ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ರಯಿ (ಧನ-ಸಮೃದ್ಧಿ)ಯ ಸ್ವಾಮಿ. ಯವಿಷ್ಠ, ಸ್ವಧಾವಾನ್—ವಿಧತೇ (ಆರಾಧಕ)ನಿಗೆ ರತ್ನ (ದಿವ್ಯ ದಾನ)ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮর্ত್ಯನಿಗಾಗಿ ಅದನ್ನು ನಿರಂತರ ಅನುಷಂಗವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡುತ್ತಾನೆ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अग्निः: Agni (the fire-god)
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• ईशे: rules, has dominion
• ईशे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: ईश् (धातु)

• बृहतः: of the great
• बृहतः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: बृहन्त्- (प्रातिपदिक)

• क्षत्रियस्य: of the ruler/sovereign power
• क्षत्रियस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: क्षत्रिय- (प्रातिपदिक)

• अग्निः: Agni
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• वाजस्य: of strength/prize (vāja)
• वाजस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वाज- (प्रातिपदिक)

• परमस्य: of the highest
• परमस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: परम- (प्रातिपदिक)

• रायः: of wealth, riches
• रायः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: राय्/रयि- (प्रातिपदिक; RV often shows gen. sg. रायः)

• दधाति: places, bestows
• दधाति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)

• रत्नम्: treasure, precious gift
• रत्नम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: रत्न- (प्रातिपदिक)

• विधते: to the worshipper (the one who performs rites)
• विधते: सम्प्रदान
• Type: Noun (participle used substantively)
• Root: वि-धा (धातु) → विधत्- (कृदन्त ‘worshipper/ordainer’)

• यविष्ठः: youngest
• यविष्ठः: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यविष्ठ- (प्रातिपदिक; superlative of युवा/युवन् ‘young’ in RV usage)

• वि: apart, widely
• वि: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• अनुषक्: in succession, continuously
• अनुषक्: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: अनुषक् (अव्यय; Vedic adverb)

• मर्त्याय: to the mortal
• मर्त्याय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: मर्त्य- (प्रातिपदिक)

• स्वधावान्: possessing svadhā (inherent power/ritual potency)
• स्वधावान्: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वधा-वत् (प्रातिपदिक; possessive adj.)