Rig Veda 1.96.1: Mandala 1, Sukta 96, Mantra 1

Sukta 1.96

Rishi: Parāśara Śāktya (traditional for RV 1.96)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

स प्रत्नथा सहसा जायमानः सद्यः काव्यानि बळधत्त विश्वा । आपश्च मित्रं धिषणा च साधन्देवा अग्निं धारयन्द्रविणोदाम् ॥

Transliteration

sá pratnáthā sáhasā jā́yamānaḥ sadyáḥ kā́vyāni báḷ adhatta víśvā | ā́paś ca mitráṃ dhiṣáṇā ca sā́dhan devā́ agníṃ dhārayann dráviṇo-dām ||

Translation

ಅವನು ಪ್ರಾಚೀನ ವಿಧದಲ್ಲಿ ಸಹಸದಿಂದ ಜನಿಸಿ, ತಕ್ಷಣವೇ ಎಲ್ಲ ಕಾವ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು (ಋಷಿಕೃತಿಗಳನ್ನು) ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಆಪಃ (ಜಲಗಳು) ಮತ್ತು ಮಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಧಿಷಣಾ (ರೂಪಗೊಳಿಸುವ ಬುದ್ಧಿ) ಅವನನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದವು; ದೇವರುಗಳು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು—ದ್ರವಿಣೋದಾ, ಸತ್ತೆಯ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುವವನನ್ನು—ಧರಿಸಿದರು.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सः: he (that one)
• सः: कर्तृ (अग्निः—अन्तर्निहितः) / विषय-निर्देश
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्रत्नथा: in the ancient way, as of old
• प्रत्नथा: क्रियाविशेषण (रीति)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रत्न (विशेषण-प्रातिपदिक) + -था (अव्यय-प्रत्यय)

• सहसा: with might, by force
• सहसा: करण (बल/साधन-भावेन) / क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: सहस् (नपुंसकलिङ्ग-प्रातिपदिक) / सहसा (अव्यय-प्रयोगः)

• जायमानः: being born, coming into being
• जायमानः: कर्तृ (विशेषणम्—‘सः’)
• Type: Participle
• Root: √जन् (जायते) + शानच् (वर्तमान-कृदन्त)

• सद्यः: immediately
• सद्यः: क्रियाविशेषण (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यस् (अव्यय-प्रातिपदिक)

• काव्यानि: poetic works / inspired utterances
• काव्यानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: काव्य (नपुंसकलिङ्ग-प्रातिपदिक)

• बळधत्त: he set/placed, he established
• बळधत्त: क्रिया (कर्तृ ‘सः’)
• Type: Verb
• Root: √धृ (धत्ते/धत्त) + बल्/बळ् (उपसर्ग/पूर्वाङ्ग-समासभावः) → बळधत्त (वैदिक रूप)

• विश्वा: all
• विश्वा: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: विश्व (सर्व/विशेषण-प्रातिपदिक)

• आपः: the Waters
• आपः: कर्तृ (साधन् इति क्रियायाः) / सहकर्तृ
• Type: Noun
• Root: आप् (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक; बहुवचन-नित्य)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• मित्रम्: Mitra (the deity Mitra)
• मित्रम्: कर्म (साधन् इति) / ‘आपः … साधन्’ इत्यत्र साध्य-वस्तु
• Type: Noun
• Root: मित्र (पुं/नपुंसक-प्रातिपदिक; यहाँ नपुंसक)

• धिषणा: Dhīṣaṇā (inspiration/holy intelligence; personified)
• धिषणा: कर्तृ (साधन् इति क्रियायाः) / सहकर्तृ
• Type: Noun
• Root: धिषणा (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• साधन्: they accomplished, they brought about
• साधन्: क्रिया (कर्तृ: आपः, धिषणा)
• Type: Verb (Vedic finite/archaic form) / participial-finite usage
• Root: √साध् (साधयति) / वैदिक: साधन् (लट्-लकारे शतृदन्त/प्राचीन-रूपेण)

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (पुंलिङ्ग-प्रातिपदिक)

• अग्निम्: Agni
• अग्निम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अग्नि (पुंलिङ्ग-प्रातिपदिक)

• धारयन्: bearing, upholding
• धारयन्: कर्तृ-विशेषण (देवाः)
• Type: Participle
• Root: √धृ (धारयति) + शतृ (वर्तमान-कृदन्त)

• द्रविणोदाम्: the wealth-giver
• द्रविणोदाम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective (epithet) / Noun-like
• Root: द्रविणोद (विशेषण/नाम; द्रविण ‘wealth’ + उद ‘giving’)