Sarga 128
अयोध्याप्रत्यागमन-सन्देशः (Hanuman Sent Ahead to Ayodhya)
युद्धकाण्ड
ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನದಿಂದ ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತ ಶ್ರೀರಾಮನು ಮರಳುವ ಯಾತ್ರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಸಮುದ್ರಸಮೀಪಗಮನ, ಸಾಗರದೇವನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತೆ, ಸೇತುಬಂಧನ, ರಾವಣವಧ ಮತ್ತು ದೇವಪ್ರದತ್ತ ವರಗಳು. ನಂತರ ಅವನು ಹನುಮಂತನನ್ನು ವೇಗದ ದೂತನಾಗಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾಮನು ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಆದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ—ಭರತನ ಅಂತರಾಶಯವನ್ನು ಬಾಹ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸು: ಮುಖವರ್ಣ, ದೃಷ್ಟಿ, ವಾಣಿ ಇವುಗಳಿಂದ ಅವನ ಮನೋಭಾವ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ವಾರಸತ್ವದ ರಾಜ್ಯಸಮೃದ್ಧಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಜ್ಜನರನ್ನೂ ಆಕರ್ಷಿಸಬಹುದು. ಸಂವೇದನಶೀಲ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಮುನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ದೃಢೀಕರಣದ ಕ್ರಮವಿಧಾನವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹನುಮಂತನು ಮಾನವರೂಪದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಹೋಗಿ ಗಂಗಾ–ಯಮುನಾ ಸಂಗಮವನ್ನು ದಾಟಿ ಶೃಂಗಬೇರಪುರವನ್ನು ತಲುಪಿ ಗುಹನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ರಾಮಕುಶಲ ಸಂದೇಶ ಹಾಗೂ ಯಾತ್ರಾವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ನಂದಿಗ್ರಾಮದ ಕಡೆ ಸಾಗುತ್ತ ಭರತನ ತಪಸ್ವಿಯಂತಿರುವ ರಾಜ್ಯಪಾಲನೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ—ಕೃಶದೇಹ, ವೈರಾಗ್ಯವೇಷ, ರಾಮಪಾದುಕೆಯನ್ನು ರಾಜಚಿಹ್ನವಾಗಿ ಇಟ್ಟು ಪ್ರತೀಕಾತ್ಮಕ ಆಡಳಿತ, ಸುತ್ತ ಮಂತ್ರಿಗಳು, ಪುರೋಹಿತರು, ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳು. ಹನುಮಂತನು ರಾಮವಿಜಯ, ಸೀತಾಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಮೀಪ ಪುನರ್ಮಿಲನದ ವಾರ್ತೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಭರತನು ಆನಂದದಿಂದ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತನಾಗಿ, ಹನುಮಂತನನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿ ಶುಭವಾರ್ತೆಗೆ ಅಪಾರ ದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ಪರಿವರ್ತನಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ರಾಮನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಾಧಿಷ್ಠಿತ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಪುನಃ ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.
Shlokas
Verse 1
अयोध्यांतुसमालोक्यचिन्तयामासराघवः ।प्रियकामःप्रियंरामस्ततस्त्वरितविक्रमः ।।।।
ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ದೃಷ್ಟಿಸಿ ರಾಘವನು—ಪ್ರಿಯದ ಆಶಯವಿರುವ, ಪ್ರಿಯಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರ, ತ್ವರಿತ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಶ್ರೀರಾಮನು—(ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ) ಚಿಂತನೆಗೆ ತೊಡಗಿದನು.
Verse 2
चिन्तयित्वाततोदृष्टिंवानरेषुन्यपातयत् ।उवाचधीमांस्तेजस्वीहनूमन्तंप्लवङ्गमम् ।।।।
ಆಗ ಜ್ಞಾನಿ ತೇಜಸ್ವಿ ರಾಮನು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಚಿಂತಿಸಿ ವಾನರರ ಮೇಲೆ ದೃಷ್ಟಿ ಹರಿಸಿ, ಪ್ಲವಂಗರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಹನುಮಂತನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.
Verse 3
अयोध्यांत्वरितोगत्वाशीघ्रंप्लवगसत्तम ।जानीहिकछचित्कुशलीजनोनृपतिमन्दिरे ।।।।
“ಹೇ ಪ್ಲವಗಶ್ರೇಷ್ಠ! ನೀನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹೋಗು; ರಾಜಮಂದಿರದಲ್ಲಿರುವ ಜನರು ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದೆಯೇ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂದು ಬೇಗನೆ ತಿಳಿದುಕೋ.”
Verse 4
शृङ्गबेरिपुरंप्राप्यगुहंगहनगोचरम् ।निषादाधिपतिंब्रूहिकुशलंवचनान्मम ।।।।
ಶೃಂಗಬೇರಿಪುರವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಅರಣ್ಯದ ಗಹನದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ನಿಷಾದಾಧಿಪತಿ ಗುಹನನ್ನು ಕಂಡು, ನನ್ನ ವಚನದಿಂದ ಅವನ ಕುಶಲಕ್ಷೇಮವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸು.
Verse 5
श्रुत्वातुमांकुशलिनमरोगंविगतज्वरम् ।भविष्यतिगुहःप्रीतस्सममात्मसमस्सखा ।।।।
ನಾನು ಕ್ಷೇಮವಾಗಿಯೂ ನಿರೋಗಿಯಾಗಿಯೂ ಜ್ವರರಹಿತನಾಗಿಯೂ ಇದ್ದೇನೆಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ಗುಹನು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷಪಡುವನು—ಅವನು ನನ್ನ ಸಖ, ನನ್ನ ಆತ್ಮಸಮಾನ ಪ್ರಿಯನು.
Verse 6
अयोध्यायाश्चतेमार्गंप्रवृत्तिंभरतस्य च ।निवेदयिष्यतिप्रीतोनिषादाधिपतिर्गुहः ।।।।
ಪ್ರೀತನಾದ ನಿಷಾದಾಧಿಪತಿ ಗುಹನು ನಿನಗೆ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನೂ, ಭರತನ ಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗೂ ವರ್ತನೆಯ ವಿಷಯವನ್ನೂ ತಿಳಿಸುವನು.
Verse 7
भरतस्तुत्वयावाच्यःकुशलंवचनान्मम ।सिद्धार्थंशंसमांतस्मैसभार्यंसहलक्ष्मणम् ।।।।
ಭರತನಿಗೆ ನೀನು ನನ್ನ ವಚನಗಳ ಮೂಲಕ ಅವನ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸು; ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಸು—ನಾನು ನನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಹಾಗೂ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಡನೆ ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು.
Verse 8
हरणंचापिवैदेह्यारावणेनबलीयसा ।सुग्रीवेण च सम्वादंवालिनश्चवधंरणे ।।।।
ಬಲಿಷ್ಠನಾದ ರಾವಣನು ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದ ವಿಷಯವನ್ನೂ, ಸುಗ್ರೀವನೊಂದಿಗೆ ನನ್ನ ಸಂಧಾನ-ಮೈತ್ರಿಯನ್ನೂ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಾಲಿಯ ವಧವನ್ನೂ ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಸು.
Verse 9
मैथिल्यन्वेषणंचैवयथाचाधिगतात्वया ।लङ्घयित्वामहातोयमापगापतिमव्ययम् ।।।।
ಮೈಥಿಲಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಿದ ವಿಚಾರವನ್ನೂ, ಮಹಾತೋಯವಾದ ಅವ್ಯಯ ಜಲಾಧಿಪ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ದಾಟಿ ನೀನು ಅವಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಂಡೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳು.
Verse 10
उपयानंसमुद्रस्यसागरस्य च दर्शनम् ।यथा च कारितस्सेतूरावणश्चयथाहतः ।।।।
“ನನ್ನ ಸಮುದ್ರ—ಸಾಗರ—ದತ್ತಗಿನ ಉಪಾಯನ (ಸಮೀಪಗಮನ) ಮತ್ತು ಸಾಗರನು ತಾನೇ ದರ್ಶನ ನೀಡಿದ ರೀತಿಯನ್ನೂ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳು; ಹೇಗೆ ಸೇತು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ರಾವಣನು ಹತನಾದನು ಎಂಬುದನ್ನೂ.”
Verse 11
वरदानंमहेन्द्रेणब्रह्मणावरुणेन च ।महादेवप्रसादाच्छपित्राममसमागमम् ।।।।
“ಮಹೇಂದ್ರನಿಂದ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಮತ್ತು ವರುಣನಿಂದ ದೊರೆತ ವರದಾನದ ವಿಷಯವನ್ನೂ ಹೇಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಮಹಾದೇವನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನನ್ನ ಪಿತೃಸಮಾಗಮವಾದುದನ್ನೂ.”
Verse 12
उपयातं च मांसौम्य भरतायनिवेदय ।सहराक्षसराजेनहरीणामीश्वरेण च ।।।।
ಸೌಮ್ಯನೇ, ಭರತನಿಗೆ ತಿಳಿಸು: ನಾನು ಬರುತ್ತಿದ್ದೇನೆ—ವಾನರಸೈನ್ಯದ ಅಧಿಪತಿಯೊಡನೆ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರಾಜನೊಡನೆ.
Verse 13
जित्वाशत्रुगणान्रामःप्राप्यचानुत्तमंयशः ।उपायानंसमृद्धार्थस्सहमित्रैर्महाबलैः ।।।।
ಶತ್ರುಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಅನುತ್ತಮ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆದು, ಶ್ರೀರಾಮನು ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ಮಿತ್ರರೊಡನೆ ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
Verse 14
एतच्छ्रुत्वायमाकारंभजतेभरतस्ततः ।स च तेवेदितव्यःस्यात्सर्वंयच्छापिमांप्रति ।।।।
ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಬಳಿಕ ಭರತನು ಯಾವ ಭಾವ-ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ತಾಳುತ್ತಾನೋ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನನ್ನ ಕುರಿತು—ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ ಅರಿತು ನಂತರ ನನಗೆ ತಿಳಿಸು.
Verse 15
ज्ञेयाःसर्वे च वृत्तान्ताःभरतस्येङ्गितानि च ।तत्त्वेनमुखवर्णेनदृष्ट्याव्याभाषितेन च ।।।।
ಭರತನ ಎಲ್ಲಾ ವೃತ್ತಾಂತಗಳೂ ಮತ್ತು ಅವನ ಅಂತರಂಗದ ಉದ್ದೇಶಗಳೂ—ಮುಖವರ್ಣ, ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಮಾತಿನ ರೀತಿಯಿಂದ ತತ್ತ್ವವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕಾಗಿವೆ.
Verse 16
सर्वकालसमृद्धंहिहस्त्यश्वरथसङ्कुलम् ।पितृपैतामहंराज्यंकस्यनावर्तयेन्मनः ।।।।
ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಆನೆ-ಕುದುರೆ-ರಥಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಪಿತೃಪೈತಾಮಹ ರಾಜ್ಯ—ಯಾರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಹಜವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿಸದೆ ಇರಲಿದೆ?
Verse 17
सङ्गत्याभरत्श्रीमान् राज्येनार्थीस्वयंभवेत् ।प्रशास्तुवसुधांसर्वामखिलांरघुनन्दनः ।।।।
ಮಿಳಿತನಂತರ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಭರತನು ಸ್ವತಃ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಯಸಿದರೆ, ರಘುನಂದನ ಶ್ರೀರಾಮನು ಸಮಸ್ತ ಅಖಿಲ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಶಾಸಿಸಲಿ.
Verse 18
तस्यबुद्धिं च विज्ञायव्यवसायं च वानर ।यावन्नदूरंयाताःस्मक्षिप्रमागन्तुमर्हसि ।।।।
ಹೇ ವಾನರ! ಅವನ ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನೂ ತಿಳಿದು, ನಾವು ಬಹುದೂರ ಹೋಗುವ ಮುನ್ನ ನೀನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಮರಳಿ ಬರಬೇಕು.
Verse 19
इतिप्रतिसमादिष्टोहनूमान्मारुतात्मजः ।मानुषःधारयनृपमयोध्यांत्वरितोययौ ।।।।
ಹೀಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾರುತಾತ್ಮಜ ಹನುಮಂತನು ಮಾನವ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟನು.
Verse 20
अतोत्पपातवेगेनहनूमान्मारुतात्मजः ।गरुत्मानिववेगेनजिघृक्षन्पन्नगोत्तमम् ।।।।
ನಂತರ ಮಾರುತಾತ್ಮಜ ಹನುಮಂತನು ಮಹಾವೇಗದಿಂದ ಜಿಗಿದು ಹಾರಿದನು—ಸರ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಗರುಡನು ವೇಗದಿಂದ ಧಾವಿಸುವಂತೆ.
Verse 21
लङ्घयित्वापितृपथंविहगेन्द्रालयंशुभम् ।गङ्गायमुनयोर्भीमंसमतीत्यसमागमम् ।।।।शृङ्गबेरपुरंप्राप्यगुहमासाद्यवीर्यवान् ।स वाचाशुभयाहृष्टोहनुमानिदमब्रवीत् ।।।।
ಪಿತೃಪಥವನ್ನು ದಾಟಿ, ವಿಹಗೇಂದ್ರನ ಶುಭ ನಿವಾಸವನ್ನು ಮೀರಿ, ಗಂಗಾ–ಯಮುನೆಗಳ ಭೀಕರ ಸಂಗಮವನ್ನೂ ಅವನು ದಾಟಿದನು.
Verse 22
लङ्घयित्वापितृपथंविहगेन्द्रालयंशुभम् ।गङ्गायमुनयोर्भीमंसमतीत्यसमागमम् ।।6.128.21।।शृङ्गबेरपुरंप्राप्यगुहमासाद्यवीर्यवान् ।स वाचाशुभयाहृष्टोहनुमानिदमब्रवीत् ।।6.128.22।।
ಶೃಂಗಬೇರಪುರವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಹನುಮಾನ್ ಗುಹನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ; ಹರ್ಷದಿಂದ ಶುಭ ವಚನಗಳನ್ನು ಇಂತೆಂದನು.
Verse 23
सखातुतवकाकुत्स्थोरामस्सत्यपराक्रमः ।ससीतस्सहसौमित्रिस्सत्वांकुशलमब्रवीत् ।।।।
‘ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ವಂಶದ ನಿನ್ನ ಸಖ ರಾಮನು—ಸತ್ಯಾಧಿಷ್ಠಿತ ಪರಾಕ್ರಮಿಯು—ಸೀತೆಯೊಡನೆ ಹಾಗೂ ಸೌಮಿತ್ರಿ (ಲಕ್ಷ್ಮಣ) ಸಹಿತವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾನೆ.’
Verse 24
पञ्चमीमद्यरजनीमुषित्वावचनान्मुनेः ।भरद्वाजाभ्यनुज्ञातंद्रक्ष्यस्यद्यैवराघवम् ।।।।
‘ಇಂದು ಐದನೇ ರಾತ್ರಿಯಾಗಿದೆ; ಮುನಿಯ ವಚನದಂತೆ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಕಳೆದ ಬಳಿಕ, ಭರದ್ವಾಜ ಮುನಿಯ ಅನುಜ್ಞೆಯಿಂದ, ನೀನು ಇಂದುಲೇ ರಾಘವನ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುವೆ.’
Verse 25
एवमुक्त्वामहातेजास्सम्प्रहृष्टतनूरुहः ।उत्पपातमहावेगाद्वेगवान्विचारयन् ।।।।
ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಅವನು ಹರ್ಷದಿಂದ ರೋಮಾಂಚಿತನಾಗಿ; ತನ್ನ ಗತಿಯನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಮಹಾವೇಗದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಜಿಗಿದು ಏರಿದನು.
Verse 26
सोऽपश्यद्रामतीर्थं च नदींवालुकिनींतथा ।वरूथींगोमतींचैवभीमंशालवनंतथा ।।।।प्रजाश्चबहुसाहस्रीःस्फीतान्जनपदानपि ।
ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅವನು ರಾಮತೀರ್ಥವನ್ನೂ ವಾಲುಕಿನೀ ನದಿಯನ್ನೂ ಕಂಡನು; ಹಾಗೆಯೇ ವರೂಥೀ, ಗೋಮತೀ ಹಾಗೂ ಭೀಕರವಾದ ಶಾಲವನವನ್ನೂ. ಸಮೃದ್ಧ ಜನಪದಗಳನ್ನೂ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರಜಾಸಮೂಹಗಳನ್ನೂ ಅವನು ದರ್ಶನಮಾಡಿದನು.
Verse 27
सःगत्वादूरमध्वानंत्वरितःकपिकुञ्जरः ।।।।आससादद्रुमान् फुल्लान्नन्दिग्रामसमीपगान् ।स्त्रीभिस्सपुत्रैर्वृद्धैश्चरममाणैःस्वलङ्कृतैः ।सुराधिपस्योपवनेयथाचैत्ररथेद्रुमान् ।।।।
ದೂರದ ದಾರಿಯನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ದಾಟಿ, ಕಪಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಜರಾಜನಂತಿರುವ ಹನುಮಾನ್ ನಂದಿಗ್ರಾಮದ ಸಮೀಪದ ಪುಷ್ಪಭರಿತ ವೃಕ್ಷಗಳ ಬಳಿಗೆ ತಲುಪಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಸುಶೋಭಿತ ಸ್ತ್ರೀಯರು, ಮಕ್ಕಳೂ ವೃದ್ಧರೂ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ವಿಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು—ಇಂದ್ರನ ಉಪವನದಲ್ಲಿಯೂ ಕುಬೇರನ ಚೈತ್ರರಥ ವನದಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವ ವೃಕ್ಷಗಳಂತೆ.
Verse 28
सःगत्वादूरमध्वानंत्वरितःकपिकुञ्जरः ।।6.128.27।।आससादद्रुमान् फुल्लान्नन्दिग्रामसमीपगान् ।स्त्रीभिस्सपुत्रैर्वृद्धैश्चरममाणैःस्वलङ्कृतैः ।सुराधिपस्योपवनेयथाचैत्ररथेद्रुमान् ।।6.128.28।।
ಹನುಮಾನ್ ನಂದಿಗ್ರಾಮದ ಸಮೀಪದ ಪುಷ್ಪಿತ ವೃಕ್ಷಗಳ ಬಳಿಗೆ ತಲುಪಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಮಕ್ಕಳೂ ವೃದ್ಧರೂ ಜೊತೆಗೂಡಿ, ಸುಶೋಭಿತರಾಗಿ ನಿರಾಳವಾಗಿ ಉಪವನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು—ಇಂದ್ರನ ಆನಂದೋಪವನದಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ಕುಬೇರನ ಚೈತ್ರರಥದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವೃಕ್ಷಗಳಂತೆಯೇ.
Verse 29
क्रोशमात्रेत्वयोध्यायाचशीरकृष्णाजिनम्बरम् ।।।।ददर्शभरतंदीनंकृशमाश्रमवासिनम् ।जटिलंमलदिग्धाङ्गंभ्रातृव्यसनकर्शितम् ।। ।फलमूलाशिनंदान्तंतापसंधर्मचारिणम् ।समुन्नतजटाभारंवल्कलाजिनवाससम् ।।।।नियतंभावितात्मानंब्रह्मर्षिसमतेजसम् ।पादुकेतेपुरस्कृत्यप्रशासन्तंवसुन्धराम् ।। ।चातुर्वर्णस्यलोकस्यत्रातारंमहतोभयात् ।उपस्थितममात्यैश्चशुचिभिश्चपुरोहितैः ।।।।बलमुख्यैश्चयुक्तैश्चकाषायाम्बरदारिभिः ।
ಅಯೋಧ್ಯೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಕ್ರೋಶ ದೂರದಲ್ಲಿ ಅವನು ಭರತನನ್ನು ಕಂಡನು—ವಲ್ಕಲವಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಮೃಗಚರ್ಮ ಧರಿಸಿದ, ದೀನನಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಗೊಂಡ, ಆಶ್ರಮವಾಸಿಯಾಗಿ. ಜಟಾಧಾರಿಯಾಗಿ, ಅಂಗಗಳು ಮಲದಿಂದ ಲೇಪಿತ, ಸಹೋದರ ವಿರಹದ ದುಃಖದಿಂದ ಕೃಶ; ಫಲಮೂಲಾಹಾರಿ, ದಮಿತ, ಧರ್ಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಪಸ್ವಿ. ಎತ್ತಿದ ಜಟಾಭಾರದಿಂದ ಶೋಭಿತ, ವಲ್ಕಲ-ಅಜಿನವಾಸಿ; ನಿಯತ, ಭಾವಿತಾತ್ಮ, ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಯಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿ. ರಾಮನ ಪಾದುಕೆಯನ್ನು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಶಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯ ಲೋಕದ ಮಹಾಭಯದಿಂದ ರಕ್ಷಕ. ಶುದ್ಧಮಂತ್ರಿಗಳೂ ಪುರೋಹಿತರೂ, ಮುಖ್ಯ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಗಳೂ ಕಾಷಾಯವಸ್ತ್ರಧಾರಿ ಸಹಚರರೂ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು.
Verse 30
क्रोशमात्रेत्वयोध्यायाचशीरकृष्णाजिनम्बरम् ।।6.128.29।।ददर्शभरतंदीनंकृशमाश्रमवासिनम् ।जटिलंमलदिग्धाङ्गंभ्रातृव्यसनकर्शितम् ।।6.128.30 ।फलमूलाशिनंदान्तंतापसंधर्मचारिणम् ।समुन्नतजटाभारंवल्कलाजिनवाससम् ।।6.128.31।।नियतंभावितात्मानंब्रह्मर्षिसमतेजसम् ।पादुकेतेपुरस्कृत्यप्रशासन्तंवसुन्धराम् ।।6.128.32 ।चातुर्वर्णस्यलोकस्यत्रातारंमहतोभयात् ।उपस्थितममात्यैश्चशुचिभिश्चपुरोहितैः ।।6.128.33।।बलमुख्यैश्चयुक्तैश्चकाषायाम्बरदारिभिः ।
ಧರ್ಮಜ್ಞನಾದ ಭರತನಿಗೆ—ಧರ್ಮವೇ ದೇಹಧಾರಿಯಾಗಿ ನಿಂತಂತಿರುವ ಅವನಿಗೆ—ಮಾರುತಾತ್ಮಜ ಹನುಮಾನ್ ಅಂಜಲಿ ಬಿಗಿದು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
Verse 31
क्रोशमात्रेत्वयोध्यायाचशीरकृष्णाजिनम्बरम् ।।6.128.29।।ददर्शभरतंदीनंकृशमाश्रमवासिनम् ।जटिलंमलदिग्धाङ्गंभ्रातृव्यसनकर्शितम् ।।6.128.30 ।फलमूलाशिनंदान्तंतापसंधर्मचारिणम् ।समुन्नतजटाभारंवल्कलाजिनवाससम् ।।6.128.31।।नियतंभावितात्मानंब्रह्मर्षिसमतेजसम् ।पादुकेतेपुरस्कृत्यप्रशासन्तंवसुन्धराम् ।।6.128.32 ।चातुर्वर्णस्यलोकस्यत्रातारंमहतोभयात् ।उपस्थितममात्यैश्चशुचिभिश्चपुरोहितैः ।।6.128.33।।बलमुख्यैश्चयुक्तैश्चकाषायाम्बरदारिभिः ।
ದಂಡಕಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ, ಚೀರವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ ಜಟಾಧಾರಿಯಾದ ಆ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನಿಗಾಗಿ ನೀನು ಶೋಕಿಸುವೆ; ಆ ರಾಮನೇ ತನ್ನ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ನಿನಗೆ ತಿಳಿಸಲು ನನ್ನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ್ದಾನೆ.
Verse 32
क्रोशमात्रेत्वयोध्यायाचशीरकृष्णाजिनम्बरम् ।।6.128.29।।ददर्शभरतंदीनंकृशमाश्रमवासिनम् ।जटिलंमलदिग्धाङ्गंभ्रातृव्यसनकर्शितम् ।।6.128.30 ।फलमूलाशिनंदान्तंतापसंधर्मचारिणम् ।समुन्नतजटाभारंवल्कलाजिनवाससम् ।।6.128.31।।नियतंभावितात्मानंब्रह्मर्षिसमतेजसम् ।पादुकेतेपुरस्कृत्यप्रशासन्तंवसुन्धराम् ।।6.128.32 ।चातुर्वर्णस्यलोकस्यत्रातारंमहतोभयात् ।उपस्थितममात्यैश्चशुचिभिश्चपुरोहितैः ।।6.128.33।।बलमुख्यैश्चयुक्तैश्चकाषायाम्बरदारिभिः ।
“ಹೇ ಪ್ಲವಗಶ್ರೇಷ್ಠ! ನೀನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹೋಗು; ರಾಜಮಂದಿರದಲ್ಲಿರುವ ಜನರು ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದೆಯೇ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂದು ಬೇಗನೆ ತಿಳಿದುಕೋ.”
Verse 33
क्रोशमात्रेत्वयोध्यायाचशीरकृष्णाजिनम्बरम् ।।6.128.29।।ददर्शभरतंदीनंकृशमाश्रमवासिनम् ।जटिलंमलदिग्धाङ्गंभ्रातृव्यसनकर्शितम् ।।6.128.30 ।फलमूलाशिनंदान्तंतापसंधर्मचारिणम् ।समुन्नतजटाभारंवल्कलाजिनवाससम् ।।6.128.31।।नियतंभावितात्मानंब्रह्मर्षिसमतेजसम् ।पादुकेतेपुरस्कृत्यप्रशासन्तंवसुन्धराम् ।।6.128.32 ।चातुर्वर्णस्यलोकस्यत्रातारंमहतोभयात् ।उपस्थितममात्यैश्चशुचिभिश्चपुरोहितैः ।।6.128.33।।बलमुख्यैश्चयुक्तैश्चकाषायाम्बरदारिभिः ।
ಅವನು ಭರತನನ್ನು ಕಂಡನು—ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯ ಲೋಕವನ್ನು ಮಹಾಭಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವ ತ್ರಾತನಾಗಿ—ಶುಚಿಯಾದ ಮಂತ್ರಿಗಳೂ ಪುರೋಹಿತರೂ ಅವನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು; ಜೊತೆಗೆ ಕಾಷಾಯಾಂಬರಧಾರಿಗಳಾದ ಶಿಸ್ತಿನ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಸೇನಾನಾಯಕರೂ ಇದ್ದರು.
Verse 34
नहितेराजपुत्रंतंचीरकृष्णाजिनाम्बरम् ।।।।परिभोक्तुंव्यवस्यन्तिपौरावैधर्मवत्सलाः ।
ಧರ್ಮವತ್ಸಲರಾದ ನಗರವಾಸಿಗಳು, ತಮ್ಮ ರಾಜಕುಮಾರನೇ ವಲ್ಕಲವಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಮೃಗಚರ್ಮ ಧರಿಸಿದ್ದಾಗ, ಭೋಗವಿಲಾಸವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 35
तम्धर्ममिवधर्मज्ञंदेहवन्तमिवापरम् ।।।।उवाचप्राञ्जलिर्वाक्यंहनूमान्मारुतात्मजः ।
ಧರ್ಮಜ್ಞನಾದ ಭರತನಿಗೆ—ಧರ್ಮವೇ ದೇಹಧಾರಿಯಾಗಿ ನಿಂತಂತಿರುವ ಅವನಿಗೆ—ಮಾರುತಾತ್ಮಜ ಹನುಮಾನ್ ಅಂಜಲಿ ಬಿಗಿದು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
Verse 36
वसन्तंदण्डकारण्येयंत्वंचीरजटाधरम् ।।।।अनुशोचसिकाकुत्स्थं स त्वांकौशलमब्रवीत् ।
ದಂಡಕಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ, ಚೀರವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ ಜಟಾಧಾರಿಯಾದ ಆ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನಿಗಾಗಿ ನೀನು ಶೋಕಿಸುವೆ; ಆ ರಾಮನೇ ತನ್ನ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ನಿನಗೆ ತಿಳಿಸಲು ನನ್ನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ್ದಾನೆ.
Verse 37
प्रियमाख्यामितेदेवशोकंत्यजसुदारुणम् ।।।।अस्मिन्मुहूर्तेभ्रात्रात्वंरामेणसहसङ्गतः ।
ಹೇ ದೇವ, ನಿನಗೆ ಪ್ರಿಯವಾರ್ತೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಈ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಂಕರ ಶೋಕವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು—ಈ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ನೀನು ಸಹೋದರ ರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಸಂಗಮಿಸುವೆ.
Verse 38
निहत्यरावणंरामःप्रतिलभ्य च मैथिलीम् ।।।।उपयातिसमृद्धार्थःसहमित्रैर्महाबलैः ।
ರಾಮನು ರಾವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಮೈಥಿಲಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದನು; ಉದ್ದೇಶ ಸಿದ್ಧಿಸಿ, ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ಮಿತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಈಗ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
Verse 39
लक्ष्मणश्चमहातेजावैदेही च यशस्विनी ।।।।सीतासमग्रारामेणमहेन्द्रेणशचीयथा ।
ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೂ, ಯಶಸ್ವಿನಿಯಾದ ವೈದೇಹಿ—ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಕ್ಷತಳಾದ ಸೀತಾದೇವಿಯೂ—ಮಹೇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಶಚಿಯಿರುವಂತೆ ರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದಾರೆ.
Verse 40
एवमुक्तोहनुमताभरतःकैकयीसुतः ।।।।पपातसहसाहृष्टोहर्षान्मोहमुपागमत् ।
ಹನುಮಂತನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಕೈಕೇಯೀಸುತ ಭರತನು ಹರ್ಷದಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿದನು; ಅಪಾರ ಆನಂದದಿಂದ ಮೂರ್ಚೆಗೆ ಒಳಗಾದನು.
Verse 41
ततोमुहूर्तादुत्थायप्रत्याश्वस्य च राघवः ।।।।हनूमन्तमुवाचेदंभरतःप्रियवादिनम् ।
ನಂತರ ಸ್ವಲ್ಪ ಕ್ಷಣದ ಬಳಿಕ ಎದ್ದು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ರಾಘವ ಭರತನು, ಪ್ರಿಯವಚನಿಯಾದ ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
Verse 42
अशोकजैःप्रीतिमयैःकपिमालिङ्ग्यसम्भ्रमात् ।।।।सिषेचभरतःश्रीमान्विपुलैरश्रुबिन्धुभिः ।
ಅಶೋಕಜನ್ಯ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿ ಸಂಭ್ರಮಗೊಂಡ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಭರತನು ಕಪಿಯನ್ನು (ಹನುಮಂತನನ್ನು) ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಅಪಾರ ಅಶ್ರುಬಿಂದುಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ತೋಯಿಸಿದನು.
Verse 43
देवोवामानुषोवात्वमनुक्रोशादिहागतः ।।।।प्रियाख्यानस्यतेसौम्यददामिब्रुवतःप्रियम् ।गवांशतसहस्रं च ग्रामाणां च शतंपरम् ।।।।सकुण्डलाश्शुभाचाराभार्याःकन्यास्तुषोडश ।हेमवर्णास्सुनासोरूश्शशिसौम्याननाःस्त्रियः ।।।।सर्वाभरणसम्पन्नास्सम्पन्नाःकुलजातिभिः ।
ಸೌಮ್ಯನೇ! ಅನುಕಂಪೆಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ನೀನು ದೇವನೇ ಅಥವಾ ಮಾನವನೇ? ನೀನು ಹೇಳಿದ ಈ ಪ್ರಿಯ ವಾರ್ತೆಗಾಗಿ ನಿನಗೆ ಪ್ರಿಯ ದಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ—ನೂರು ಸಾವಿರ ಹಸುಗಳು, ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ನೂರು ಗ್ರಾಮಗಳು, ಮತ್ತು ಶುಭಾಚಾರವಂತಿಯಾದ ಹದಿನಾರು ಕನ್ಯೆಗಳು ಪತ್ನಿಗಳಾಗಿ, ಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ; ಸ್ವರ್ಣವರ್ಣದ, ಸುಂದರ ಅಂಗಸೌಷ್ಠವದ, ಚಂದ್ರಸಮಾನ ಮೃದುಮುಖದ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಸರ್ವಾಭರಣಸಂಪನ್ನರಾಗಿದ್ದು ಉನ್ನತ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು.
Verse 44
देवोवामानुषोवात्वमनुक्रोशादिहागतः ।।6.128.43।।प्रियाख्यानस्यतेसौम्यददामिब्रुवतःप्रियम् ।गवांशतसहस्रं च ग्रामाणां च शतंपरम् ।।6.128.44।।सकुण्डलाश्शुभाचाराभार्याःकन्यास्तुषोडश ।हेमवर्णास्सुनासोरूश्शशिसौम्याननाःस्त्रियः ।।6.128.45।।सर्वाभरणसम्पन्नास्सम्पन्नाःकुलजातिभिः ।
ಸೌಮ್ಯನೇ! ನೀನು ಹೇಳಿದ ಈ ಪ್ರಿಯ ಹಾಗೂ ಹಿತಕರ ವೃತ್ತಾಂತಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ನಾನು ನಿನಗೆ ನೂರು ಸಾವಿರ ಗೋವುಗಳನ್ನೂ, ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ನೂರು ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನೂ ದಾನವಾಗಿ ನೀಡುವೆನು.
Verse 45
देवोवामानुषोवात्वमनुक्रोशादिहागतः ।।6.128.43।।प्रियाख्यानस्यतेसौम्यददामिब्रुवतःप्रियम् ।गवांशतसहस्रं च ग्रामाणां च शतंपरम् ।।6.128.44।।सकुण्डलाश्शुभाचाराभार्याःकन्यास्तुषोडश ।हेमवर्णास्सुनासोरूश्शशिसौम्याननाःस्त्रियः ।।6.128.45।।सर्वाभरणसम्पन्नास्सम्पन्नाःकुलजातिभिः ।
(ನಾನು ನಿನಗೆ) ಹದಿನಾರು ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ಪತ್ನಿಗಳಾಗಿ ನೀಡುವೆನು—ಕುಂಡಲಧಾರಿಣಿಯರು, ಶುಭಾಚಾರಸಂಪನ್ನರು, ಸ್ವರ್ಣವರ್ಣದವರು, ಸುಂದರ ನಾಸಿಕೆ ಹಾಗೂ ಊರುಗಳಿರುವವರು, ಚಂದ್ರಸಮಾನ ಸೌಮ್ಯಮುಖಿಯರು; ಸರ್ವಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತರಾಗಿ, ಉನ್ನತ ಕುಲಜನ್ಮ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತರು.
Verse 46
निशम्यरामागमनंनृपात्मजःकपिप्रवीरस्यतदाद्भुतोपमम् ।प्रहर्षितोरामदिदृक्ष्याऽभवत्पुनश्चहर्षादिदमब्रवीद्वचः ।।।।
ಕಪಿಪ್ರವೀರನಿಂದ ರಾಮನ ಆಗಮನದ ಅದ್ಭುತೋಪಮ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ನೃಪಾತ್ಮಜ ಭರತನು ಆನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿದನು; ಮತ್ತೆ ರಾಮನನ್ನು ನೋಡುವ ಆಸೆಯಿಂದ ಹರ್ಷಭರಿತನಾಗಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
Frequently Asked Questions
Rāma instructs Hanumān to verify Bharata’s intent before the royal reunion, acknowledging that even a rightful heir may be tested by the kingdom’s prosperity; the envoy must read intention through observable conduct rather than assumption.
Legitimate rule is sustained by self-restraint and transparent intention: Bharata’s ascetic regency under the pādukā symbolizes governance as stewardship, while Rāma’s caution models responsible political discernment aligned with dharma.
Ayodhyā’s approach route is mapped through Śṛṅgaberapura (Guha’s domain), the Gaṅgā–Yamunā confluence, Nandigrāma (Bharata’s seat), and named rivers/forests (Gomatī, Vālukiṇī, Varūthinī, Śālavana), with the pādukā as the key cultural emblem of delegated sovereignty.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.