Sarga 32
Sundarakāṇḍa Sarga 32 — Sītā’s Perplexity and Recognition of Hanumān
सुन्दरकाण्ड
ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅಶೋಕವಾಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನೊಂದಿಗೆ ಸೀತಾದೇವಿಯ ಮೊದಲ, ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ, ಭೇಟಿಯ ಚಿತ್ರಣವಿದೆ. ಶಾಖೆಗಳ ನಡುವೆ ಅಡಗಿಕೊಂಡು, ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ, ಮಸುಕು/ಬಿಳಿ ಆವರಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ವಾನರರೂಪವನ್ನು ಅವಳು ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ; ಆ ದೃಶ್ಯವು ಈಗಾಗಲೇ ಶೋಕದಿಂದ ನೊಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಲುಗಾಡಿಸುತ್ತದೆ. ಭಯ, ಕ್ಷಣಿಕ ಮೂರ್ಚೆ, ಮತ್ತೆ ಆತ್ಮವಿಮರ್ಶೆ—ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಅವಳು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾಳೆ: ಇದು ಸ್ವಪ್ನವೇ, ಯಾವುದೋ ನಿಮಿತ್ತವೇ, ಅಥವಾ ದುಃಖಜನಿತ ಭ್ರಮೆಯೇ? ರಾಮವಿರಹದಿಂದ ನಿದ್ರಾಹೀನಳಾಗಿ ತನ್ನ ಗ್ರಹಣಶಕ್ತಿಯೂ ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವಳೇ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ; “ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರಮುಖ” ರಾಮನ ವಿಯೋಗ ಅವಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾಡುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಮರುಮರು ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರ ನಾಮಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ತರ್ಕಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಮನೋರಥ ನಿರಾಕಾರ; ಆದರೆ ಎದುರಿನ ವಕ್ತಾ ಸಕಾರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಕೇವಲ ಮನಸ್ಸಿನ ಕಲ್ಪನೆ ಅಲ್ಲ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರ, ಬೃಹಸ್ಪತಿ/ವಾಚಸ್ಪತಿ, ಸ್ವಯಂಭೂ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ದೇವರನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ಮರಿಸಿ, ಆ ವಾನರನ ವಚನಗಳು ಸತ್ಯವಾಗಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾಳೆ. ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತ ಸಾಕ್ಷಿಯೂ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಒಳಮನದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಈ ಸರ್ಗವು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ।
Shlokas
Verse 1
ततश्शाखान्तरे लीनं दृष्ट्वा चलितमानसा।वेष्टितार्जुनवस्त्रं तं विद्युत्सङ्घातपिङ्गलम्।।।।
ನಂತರ ಶಾಖೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಅಡಗಿರುವ ಅವನನ್ನು ಕಂಡು, ಅರ್ಜುನವರ್ಣದ (ಶ್ವೇತ-ಪೀತ) ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಆವೃತನಾಗಿ, ವಿದ್ಯುತ್ಸಮೂಹದಂತೆ ಪಿಂಗಲ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅವನ ರೂಪದಿಂದ ಸೀತೆಯ ಮನಸ್ಸು ಚಲಿಸಿ ವ್ಯಾಕುಲವಾಯಿತು.
Verse 2
सा ददर्श कपिं तत्र प्रश्रितं प्रियवादिनम्।फुल्लाशोकोत्कराभासं तप्तचामीकरेक्षणम्।।।।
ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ವಿನಯದಿಂದ ಸಮೀಪಿಸಿದ, ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾತಾಡುವ ಕಪಿಯನ್ನು ಕಂಡಳು. ಅವನು ಅರಳಿದ ಅಶೋಕಪುಷ್ಪಗಳ ಗುಚ್ಛದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿದ್ದನು; ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕರಗಿದ ಚಿನ್ನದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು.
Verse 3
मैथिली चिन्तयामास विस्मयं परमं गता।अहो भीममिदं रूपं वानरस्य दुरासदम्।।।।दुर्निरीक्षमिति ज्ञात्वा पुनरेव मुमोह सा।
ಮೈಥಿಲಿ ಪರಮ ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡು ಚಿಂತಿಸಿತು: “ಅಹೋ! ಈ ವಾನರನ ರೂಪ ಭಯಂಕರ; ಸಮೀಪಿಸಲು ದುಸ್ತರ, ನೋಡಲೂ ಕಷ್ಟ.” ಹೀಗೆ ತಿಳಿದು ಅವಳು ಮತ್ತೆ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಳಾದಳು.
Verse 4
विललाप भृशं सीता करुणं भयमोहिता।।।।रामरामेति दुःखार्ता लक्ष्मणेति च भामिनी।रुरोद बहुधा सीता मन्दं मन्दस्वरा सती।।।।
ಭಯ ಮತ್ತು ಮೋಹದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಳಳಾದ ಸೀತೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಕರುಣವಾಗಿ ವಿಲಪಿಸಿದಳು. ದುಃಖಾರ್ತಳಾಗಿ “ರಾಮ, ರಾಮ” ಹಾಗೂ “ಲಕ್ಷ್ಮಣ” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಅವಳು ಮರುಮರು ಅಳಿದಳು; ಸೀತೆಯ ಧ್ವನಿ ಮಂದವಾಗಿ, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೊರಟಿತು.
Verse 5
विललाप भृशं सीता करुणं भयमोहिता।।5.32.4।।रामरामेति दुःखार्ता लक्ष्मणेति च भामिनी।रुरोद बहुधा सीता मन्दं मन्दस्वरा सती।।5.32.5।।
ಈಗ ನಾನು ಅವನ ಮೇಲಿನ ಕಾಮಭಾವದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾಗಿದ್ದೇನೆ; ನನ್ನ ಸರ್ವಭಾವವೂ ಅವನಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗಿದೆ. ಸದಾ ಅವನನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸುವುದರಿಂದ, ಅವನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವೆನೂ ಕೇಳುತ್ತಿರುವೆನೂ ಎಂಬಂತೆ ನನಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ.
Verse 6
सा तं दृष्ट्वा हरिश्रेष्ठं विनीतवदुपस्थितम्।मैथिली चिन्तयामास स्वप्नोऽयमिति भामिनी।।।।
ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠನು ವಿನಯದಿಂದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಮೈಥಿಲೀ ಸೀತೆ ಮನದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿದಳು: “ಇದು ಸ್ವಪ್ನವೇನೋ?”
Verse 7
सा वीक्षमाणा पृथुभुग्नवक्त्रं शाखामृगेन्द्रस्य यथोक्तकारम्।ददर्श पिङ्गाधिपते रमात्यं वातात्मजं बुद्धिमतां वरिष्ठम्।।।।
ಅವಳು ಸುತ್ತಲೂ ನೋಡುತ್ತಿರಲು, ಪಿಂಗಾಧಿಪತಿ ಕಪಿರಾಜನ ವಿಧೇಯ ಸೇವಕನೂ ಮಂತ್ರಿಯೂ ಆಗಿರುವ, ವಾಯುದೇವನ ಪುತ್ರನಾದ—ವಿಶಾಲವೂ ವಕ್ರಮುಖವೂ ಆದ—ಬುದ್ಧಿವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹನುಮಾನನನ್ನು ಕಂಡಳು.
Verse 8
सा तं समीक्ष्यैव भृशं विसंज्ञा गतासुकल्पेन बभूव सीता।चिरेण संज्ञां प्रतिलभ्य भूयो विचिन्तयामास विशालनेत्रा।।।।
ಅವನನ್ನು ಕಂಡ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಸೀತೆ ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಳಾದಳು; ಪ್ರಾಣವೇ ಹೊರಟಂತೆ ಆಯಿತು. ಬಹಳ ಹೊತ್ತಿನ ಬಳಿಕ ಸಂಜ್ಞೆ ಮರಳಿ ಪಡೆದು, ವಿಶಾಲನೇತ್ರಳಾದ ದೇವಿ ಮತ್ತೆ ಚಿಂತನೆಗೆ ತೊಡಗಿದಳು.
Verse 9
स्वप्ने मयाऽयं विकृतोऽद्य दृष्टश्शाखामृगश्शास्त्रगणैर्निषिद्धः।स्वस्त्यस्तु रामाय स लक्ष्मणाय तथा पितुर्मे जनकस्य राज्ञः।।।।
ಇಂದು ನಾನು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ವಿಕೃತವಾದ ಒಂದು ವಾನರನನ್ನು ಕಂಡೆನು—ಶಾಸ್ತ್ರೋಪದೇಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅಶುಭವೆಂದು ನಿಷಿದ್ಧವಾದ ಅಪಶಕುನ. ಆದರೂ ಶ್ರೀರಾಮನಿಗೂ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೂ, ಹಾಗೆಯೇ ನನ್ನ ತಂದೆ ರಾಜ ಜನಕನಿಗೂ ಕಲ್ಯಾಣಮಂಗಲವಾಗಲಿ.
Verse 10
स्वप्नोऽपि नायं नहि मेऽस्ति निद्रा शोकेन दुःखेन च पीडितायाः।सुखं हि मे नास्ति यतोऽस्मि हीना तेनेन्दुपूर्णप्रतिमाननेन।।।।
ಇದು ಕನಸಲ್ಲ; ಶೋಕದುಃಖಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾದ ನನಗೆ ನಿದ್ರೆಯೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಂತೆ ಮುಖವಿರುವ ಆ ಪ್ರಿಯನಿಂದ ವಿಯೋಗಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ನನಗೆ ಸುಖವೇ ಇಲ್ಲ.
Verse 11
रामेति रामेति सदैव बुद्ध्या विचिन्त्य वाचा ब्रुवती तमेव।तस्यानुरूपां च कथां तदर्थमेवं प्रपश्यामि तथा शृणोमि।।।।
‘ರಾಮ, ರಾಮ’—ಎಂದು ನಾನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸದಾ ಅವರನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸುತ್ತೇನೆ; ವಾಣಿಯಿಂದಲೂ ಅವರನ್ನೇ ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವರ ನಿಮಿತ್ತ ಅವರಿಗೆ ತಕ್ಕ ಕಥೆಗಳು ಉದಯಿಸುತ್ತವೆ; ಹೀಗಾಗಿ ನಾನು ಅವರನ್ನು ಕಂಡಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಕೇಳಿದಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 12
अहं हि तस्याद्य मनोभवेन सम्पीडिता तद्गतसर्वभावा।विचिन्तयन्ती सततं तमेव तथैव पश्यामि तथा शृणोमि।।।।
ಈಗ ನಾನು ಅವನ ಮೇಲಿನ ಕಾಮಭಾವದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾಗಿದ್ದೇನೆ; ನನ್ನ ಸರ್ವಭಾವವೂ ಅವನಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗಿದೆ. ಸದಾ ಅವನನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸುವುದರಿಂದ, ಅವನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವೆನೂ ಕೇಳುತ್ತಿರುವೆನೂ ಎಂಬಂತೆ ನನಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ.
Verse 13
मनोरथस्स्यादिति चिन्तयामि तथापि बुद्ध्या च वितर्कयामि।किं कारणं तस्य हि नास्ति रूपं सुव्यक्तरूपश्च वदत्ययं माम्।।।।
ನಾನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತೇನೆ: “ಬಹುಶಃ ಇದು ಮನಸ್ಸಿನ ಮನುೋರಥ ಮಾತ್ರವೇನೋ.” ಆದರೂ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ವಿಚಾರಿಸುತ್ತೇನೆ—ಕಾರಣವೇನು? ಮನುೋರಥಕ್ಕೆ ರೂಪವಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಇವನು ಸ್ಪಷ್ಟರೂಪದಿಂದ ನನ್ನೊಡನೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
Verse 14
नमोऽस्तु वाचस्पतये सवज्रिणे स्वयंभुवे चैव हुताशनाय च।अनेन चोक्तं यदिदं ममाग्रतो वनौकसा तच्छ तथास्तु नान्यथा।।।।
ವಾಚಸ್ಪತಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿಗೆ, ವಜ್ರಧಾರಿ ಇಂದ್ರನಿಗೆ, ಸ್ವಯಂಭೂ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೂ ಹಾಗೂ ಹುತಾಶನ ಅಗ್ನಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ. ಈ ವನವಾಸಿಯು ನನ್ನ ಮುಂದೆ ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಸತ್ಯವಾಗಲಿ—ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯಾಗದಿರಲಿ.
Frequently Asked Questions
Sītā faces an epistemic-ethical dilemma: how to respond to an unknown messenger while her perception is compromised by trauma and grief. Her action is cautious verification—she withholds assent, tests the experience against her condition (sleeplessness, sorrow), and evaluates whether the speaker’s manifested form can be reduced to mere desire or hallucination.
The sarga teaches discernment (viveka) under suffering: authentic hope is not blind optimism but reasoned trust built through signs, coherent speech, and ethical consistency. It also frames nāma-smaraṇa (constant remembrance of Rama) as both devotion and a psychological anchor amid distress.
The setting is the arboreal space of the Aśoka grove (implied via Aśoka blossoms and branch concealment), emphasizing Lanka’s garden enclosure as a cultural motif of captivity and surveillance, while the invocations to Indra, Bṛhaspati, Brahmā, and Agni reflect a pan-Indic ritual vocabulary for truth, speech, and auspicious verification.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.