Sarga 51

Verse 1

तं जाग्रतमदम्भेन भ्रातुरर्थाय लक्ष्मणम्।गुहः सन्तापसन्तप्तो राघवं वाक्यमब्रवीत्।।।।

ಅಣ್ಣನ ಹಿತಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವುದೇ ದಂಭವಿಲ್ಲದೆ ಜಾಗರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ನೋಡಿ, ದುಃಖದಿಂದ ದಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಗುಹನು ರಾಘವನಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 2

इयं तात सुखा शय्या त्वदर्थमुपकल्पिता।प्रत्याश्वसिहि साध्वस्यां राजपुत्र यथासुखम्।।।।

ತಾತನೇ, ರಾಜಪುತ್ರನೇ! ನಿನ್ನ ನಿಮಿತ್ತ ಈ ಸುಖಕರ ಶಯ್ಯೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ; ಈ ಶುಭ ಶಯ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದಂತೆ ಸುಖವಾಗಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯು.

Verse 3

उचितोऽयं जनस्सर्वः क्लेशानां त्वं सुखोचितः।गुप्त्यर्थं जागरिष्यामः काकुत्स्थस्य वयं निशाम्।।।।

ಈ ಜನರೆಲ್ಲರೂ ಕಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಅಭ್ಯಾಸಗೊಂಡವರು; ನೀನು ಮಾತ್ರ ಸುಖಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನು. ಆದಕಾರಣ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ರಾಮನ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ನಾವು ಇಡೀ ರಾತ್ರಿಯೂ ಜಾಗರಿಸಿ ಕಾವಲು ನಿಲ್ಲುವೆವು.

Verse 4

न हि रामात्प्रियतमो ममास्ति भुवि कश्चन।ब्रवीम्येतदहं सत्यं सत्येनैव च ते शपे।।।।

ನನಗೆ ಈ ಭುವಿಯಲ್ಲಿ ರಾಮನಿಗಿಂತ ಪ್ರಿಯನಾದವನು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ನಾನು ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನಿನಗೆ ಶಪಥ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.

Verse 5

अस्य प्रसादादाशंसे लोकेस्मिन् सुमुहद्यशः।धर्मावाप्तिं च विपुलामर्थावाप्तिं च केवलम्।।।।

ಅವನ (ರಾಮನ) ಪ್ರಸಾದದಿಂದಲೇ ನಾನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹಾ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತೇನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಅಪಾರ ಧರ್ಮಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನೂ, ಅರ್ಥಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪಡೆಯುವೆನು.

Verse 6

सोऽहं प्रियसखं रामं शयानं सह सीतया।रक्षिष्यामि धनुष्पाणि स्सर्वतो ज्ञातिभि स्सह।।।।

ಆದುದರಿಂದ ನಾನು, ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು, ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸೀತೆಯೊಡನೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಾಗಿರುವ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಸ್ನೇಹಿತ ರಾಮನನ್ನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವೆನು.

Verse 7

न हि मेऽविदितं किञ्चिद्वनेऽस्मिंश्चरतस्सदा।चतुरङ्गं ह्यपिबलं सुमहत्प्रसहेमहि।।।।

ನಾನು ಸದಾ ಈ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ನನಗೆ ಅಜ್ಞಾತವಲ್ಲ. ನಾವು ಅತಿವಿಶಾಲವಾದ ಚತುರುಂಗ ಸೇನೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಎದುರಿಸಿ ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದ ನಿಲ್ಲಬಲ್ಲೆವು.

Verse 8

लक्ष्मणस्तं तदोवाच रक्ष्यमाणास्त्वयानघ।नात्र भीता वयं सर्वे धर्ममेवानुपश्यता।।।।

ಆಗ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಅವನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು: “ಹೇ ನಿರ್ದೋಷನೇ! ಧರ್ಮವನ್ನು ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ನೀನು ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಭಯಪಡುವುದಿಲ್ಲ.”

Verse 9

कथं दशरथौ भूमौ शयाने सह सीतया।शक्या निद्रा मया लब्धुं जीवितं वा सुखानि वा।।।।

ದಶರಥನಂದನ ರಾಮನು ಸೀತೆಯೊಡನೆ ಬಯಲು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ನನಗೆ ನಿದ್ರೆ ಹೇಗೆ ದೊರೆಯಲಿ? ಜೀವಿತವೂ ಸುಖಗಳೂ ಹೇಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗಲಿ?

Verse 10

यो न देवासुरैः सर्वैः शक्यः प्रसहितुं युधि।तं पश्य सुखसंविष्टं तृणेषु सह सीतया।।।।

ಎಲ್ಲ ದೇವರುಗಳೂ ಅಸುರರೂ ಸೇರಿಕೊಂಡರೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಲಾರನಾದ ಅವನನ್ನು ನೋಡು; ಅವನು ಸೀತೆಯೊಡನೆ ತೃಣಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಶ್ಚಿಂತವಾಗಿ ಸುಖವಾಗಿ ಶಯನಿಸಿದ್ದಾನೆ.

Verse 11

यो मन्त्रतपसा लब्धो विविधैश्च पराश्रमैः।एको दशरथस्येष्टः पुत्रः सदृशलक्षणः।।।।अस्मिन् प्रव्राजिते राजा न चिरं वर्तयिष्यति।विधवा मेदिनी नूनं क्षिप्रमेव भविष्यति।।।।

ಮಂತ್ರಸಾಧಿತ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ನಾನಾ ಕಠಿನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದಲೂ ದೊರೆತ, ದಶರಥನ ಏಕಮಾತ್ರ ಅತಿಪ್ರಿಯ, ತಂದೆಯಂತೆಯೇ ಲಕ್ಷಣಗಳಿರುವ ಪುತ್ರ—ಅವನೇ ರಾಮ. ಅವನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ರಾಜನು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಉಳಿಯಲಾರನು; ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಭೂಮಿಯೇ ಶೀಘ್ರವೇ ವಿಧವೆಯಾಗುವುದು.

Verse 12

यो मन्त्रतपसा लब्धो विविधैश्च पराश्रमैः।एको दशरथस्येष्टः पुत्रः सदृशलक्षणः।।2.51.11।।अस्मिन् प्रव्राजिते राजा न चिरं वर्तयिष्यति।विधवा मेदिनी नूनं क्षिप्रमेव भविष्यति।।2.51.12।।

ಈ ರಾಮನು ಮಂತ್ರಸಾಧಿತ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಅನೇಕ ಕಠಿನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದಲೂ ದೊರೆತ, ದಶರಥನ ಅತಿಪ್ರಿಯ ಹಾಗೂ ತಂದೆಯಂತೆಯೇ ಲಕ್ಷಣಗಳಿರುವ ಪುತ್ರ. ಇಂತಹವನನ್ನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದರೆ ರಾಜನು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ತಾಳಲಾರನು; ಭೂಮಿಯೂ ಶೀಘ್ರವೇ ವಿಧವೆಯಂತೆ ಆಗುವುದು.

Verse 13

विनद्य सुमहानादं श्रमेणोपरताः स्त्रियः।निर्घोषोपरतं चातो मन्ये राजनिवेशनम्।।।।

ಮಹಾ ಅಳಲನ್ನು ಎತ್ತಿದ ಬಳಿಕ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಶ್ರಮದಿಂದ ಮೌನಗೊಂಡಿರಬಹುದು; ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜನಿವಾಸವೂ ನಿಶ್ಶಬ್ದವಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಧ್ವನಿಯೂ ನಿಂತಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 14

कौशल्या चैव राजा च तथैव जननी मम।नाशंसे यदि जीवन्ति सर्वे ते शर्वरीमिमाम्।।।।

ಕೌಸಲ್ಯೆಯೂ ರಾಜನೂ ಹಾಗೆಯೇ ನನ್ನ ತಾಯಿಯೂ—ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಈ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆ ನನಗಿಲ್ಲ.

Verse 15

जीवेदपि हि मे माता शत्रुघ्नस्यान्ववेक्षया।तद्दुःखं यत्तु कौशल्या वीरसूर्विनशिष्यति।।।।

ನನ್ನ ತಾಯಿ ಶತ್ರುಘ್ನನನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ನೋಡುತ್ತಾ ಇದ್ದರೆ ಬಹುಶಃ ಬದುಕಬಹುದು; ಆದರೆ ವೀರನ ತಾಯಿ ಕೌಸಲ್ಯೆ ನಾಶವಾಗುವುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಮಹಾದುಃಖ.

Verse 16

अनुरक्तजनाकीर्णा सुखालोकप्रियावहा।राजव्यसनसंसृष्टा सा पुरी विनशिष्यति।।।।

ಅನುಗ್ರಹಿತ ಭಕ್ತಜನರಿಂದ ತುಂಬಿ, ಸುಖಕರ ದರ್ಶನವನ್ನೂ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನೂ ನೀಡುವ ಆ ಪುರಿ, ರಾಜನ ದುರ್ಭಾಗ್ಯದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ವಿಪತ್ತಿನಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿ ಕೊನೆಗೆ ನಾಶವಾಗುವುದು.

Verse 17

कथं पुत्रं महात्मानं ज्येष्ठं प्रियमपश्यतः।शरीरं धारयिष्यन्ति प्राणा राज्ञो महात्मनः।।।।

ಮಹಾತ್ಮನಾದ ರಾಜನು ತನ್ನ ಮಹಾತ್ಮ, ಪ್ರಿಯ, ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಪುತ್ರನನ್ನು ಕಾಣದೆ ಇದ್ದಾಗ, ಅವನ ಪ್ರಾಣಗಳು ಹೇಗೆ ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಬಲ್ಲವು?

Verse 18

विनष्टे नृपतौ पश्चात्कौसल्या विनशिष्यति।अनन्तरं च माताऽपि मम नाशमुपैष्यति।।।।

ನೃಪತಿ ನಾಶವಾದ ಬಳಿಕ ಕೌಸಲ್ಯೆಯೂ ನಾಶವಾಗುವಳು; ಅದರ ನಂತರ ನನ್ನ ತಾಯಿಯೂ ಸಹ ನಾಶವನ್ನು ಹೊಂದುವಳು.

Verse 19

अतिक्रान्तमतिक्रान्तमनवाप्य मनोरथम्।राज्ये राममनिक्षिप्य पिता मे विनशिष्यति।।।।

ಕಳೆದದ್ದು ಕಳೆದದ್ದೇ; ಆದರೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಮನನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸದೆ, ತನ್ನ ಮನೋರಥವನ್ನು ಸಾಧಿಸದೆ, ನನ್ನ ತಂದೆ ನಾಶವಾಗುವನು.

Verse 20

सिद्धार्थाः पितरं वृत्तं तस्मिन्कालेऽप्युपस्थिते।प्रेतकार्येषु सर्वेषु संस्करिष्यन्ति भूमिपम्।।।।

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ತಂದೆ ಭೂಪತಿಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಉಪಸ್ಥಿತರಿರುವವರು, ಅವನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರೇತಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಅಂತ್ಯೇಷ್ಠಿ-ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸುವವರು—ತಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಸಿಕೊಂಡವರಾಗುವರು.

Verse 21

रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम्।हर्म्यप्रासादसम्पन्नाम् गणिकावरशोभिताम्।।।।रथाश्वगजसम्बाधां तूर्यनादविनादिताम्।सर्वकल्याणसम्पूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम्।।।।आरामोद्यानसम्पन्नां समाजोत्सवशालिनीम्।सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर्मम।।।।

ನನ್ನ ತಂದೆಯ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಸುಖದಿಂದ ಸಂಚರಿಸುವರು—ಮನೋಹರ ಚೌಕಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ, ಸುಸಂಯೋಜಿತ ವಿಶಾಲ ಮಹಾಪಥಗಳಿಂದ ವಿಭಕ್ತ; ಹರ್ಮ್ಯ-ಪ್ರಾಸಾದಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧ; ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಣಿಕಾವರರ ವೈಭವದಿಂದ ಶೋಭಿತ; ರಥ-ಅಶ್ವ-ಗಜಗಳಿಂದ ಗಿರಕಿಯಾದ; ತೂರ್ಯನಾದದಿಂದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವ; ಸರ್ವಕಲ್ಯಾಣದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣ; ಹರ್ಷಿತ-ಪೋಷಿತ ಜನಸಮೂಹದಿಂದ ತುಂಬಿದ; ಆರಾಮ-ಉದ್ಯಾನಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನ; ಮತ್ತು ಸಮಾಜೋತ್ಸವಗಳ ಕಿರಣದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ।

Verse 22

रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम्।हर्म्यप्रासादसम्पन्नाम् गणिकावरशोभिताम्।।2.51.21।।रथाश्वगजसम्बाधां तूर्यनादविनादिताम्।सर्वकल्याणसम्पूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम्।।2.51.22।।आरामोद्यानसम्पन्नां समाजोत्सवशालिनीम्।सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर्मम।।2.51.23।।

ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದೇ ವರ್ಣನೆ ಪುನಃ ಬರುತ್ತದೆ: ಮನೋಹರ ಚೌಕಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತ, ಸುಸಂಯೋಜಿತ ವಿಶಾಲ ಮಹಾಪಥಗಳಿರುವ; ಹರ್ಮ್ಯ-ಪ್ರಾಸಾದಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧ; ರಥ-ಅಶ್ವ-ಗಜಗಳಿಂದ ಗಿರಕಿಯಾದ; ತೂರ್ಯನಾದದಿಂದ ಗುಂಜಿಸುವ; ಸರ್ವಕಲ್ಯಾಣದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣ; ಹರ್ಷಿತ-ಪೋಷಿತ ಜನಸಮೂಹದಿಂದ ತುಂಬಿದ; ಆರಾಮ-ಉದ್ಯಾನಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನ; ಸಮಾಜೋತ್ಸವಗಳ ಶೋಭೆಯಿಂದ ದೀಪ್ತವಾದ ಅಯೋಧ್ಯೆ—ಅಲ್ಲಿ ಜನರು ಸುಖದಿಂದ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 23

रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम्।हर्म्यप्रासादसम्पन्नाम् गणिकावरशोभिताम्।।2.51.21।।रथाश्वगजसम्बाधां तूर्यनादविनादिताम्।सर्वकल्याणसम्पूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम्।।2.51.22।।आरामोद्यानसम्पन्नां समाजोत्सवशालिनीम्।सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर्मम।।2.51.23।।

ಇಲ್ಲಿಯೂ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಅದೇ ವಿಶದ ಚಿತ್ರಣ ಉಳಿದಿದೆ—ಶುಭ, ಸುಯೋಜಿತ, ಸಮೃದ್ಧ ರಾಜಧಾನಿ; ತೂರ್ಯನಾದ, ಉತ್ಸವಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ವ ವೈಭವಗಳ ನಡುವೆ ಜನರು ಸುಖದಿಂದ ವಿಹರಿಸುವರು।

Verse 24

अपि जीवेद्दशरथो वनवासात्पुनर्वयम्।प्रत्यागम्य महात्मानमपि पश्येम सुव्रतम्।।।।

ದಶರಥ ಮಹಾರಾಜರು ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತರಾಗಿರಬಹುದೇ? ನಾವು ವನವಾಸದಿಂದ ಮರಳಿ ಬಂದಾಗ, ವ್ರತನಿಷ್ಠನಾದ ಆ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಜನನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೋಡಬಹುದೇ?

Verse 25

अपि सत्यप्रतिज्ञेन सार्धं कुशलिना वयम्।निवृत्ते वनवासेऽस्मिन्नयोध्यां प्रविशेमहि।।।।

ಈ ವನವಾಸ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ, ಸತ್ಯಪ್ರತಿಜ್ಞನೂ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿರುವ ರಾಮನೊಡನೆ ನಾವು ಮತ್ತೆ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದೇ?

Verse 26

परिदेवयमानस्य दुखार्तस्य महात्मनः।तिष्ठतो राजपुत्रस्य शर्वरी साऽत्यवर्तत।।।।

ಹೀಗೆ ಅಳಲುತ್ತಾ ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಜಕುಮಾರನು ನಿಂತಿದ್ದಾಗ, ಆ ರಾತ್ರಿಯು ಕಳೆಯಿತು.

Verse 27

तथा हि सत्यं ब्रुवति प्रजाहितेनरेन्द्रपुत्रे गुरुसौहृदाद्गुहः।मुमोच बाष्पं व्यसनाभिपीडितोज्वरातुरो नाग इव व्यथातुरः।।।।

ಪ್ರಜಾಹಿತದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾದ ನರೆಂದ್ರಪುತ್ರನು ಆ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸತ್ಯವಚನ ಹೇಳಿದಾಗ, ಗುರುಸೌಹಾರ್ದದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ಗುಹನು ವ್ಯಸನದಿಂದ ಕುಗ್ಗಿ ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸಿದನು—ಜ್ವರಪೀಡಿತನಾಗಿ ನೋವಿನಿಂದ ತತ್ತರಿಸುವ ಆನೆಯಂತೆ.