Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 23

Devapūjā-krama: Ārghya-saṃskāra, Maṇḍala–Nyāsa, Mudrā-pradarśana, Āvaraṇa-arcana, Homa, Japa, and Kṣamāpaṇa

Devanagari script

प्रोक्षण्यां तज्जलं किंचित्कृत्वात्मानं त्रिधा ततः । आत्मतत्त्वात्मने हृञ्च विद्यातत्त्वात्मने नमः ॥ २३ ॥

Transliteration

prokṣaṇyāṃ tajjalaṃ kiṃcitkṛtvātmānaṃ tridhā tataḥ | ātmatattvātmane hṛñca vidyātattvātmane namaḥ || 23 ||

Translation

ಪ್ರೋಕ್ಷಣಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಜಲವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಇಟ್ಟು, ನಂತರ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ತ್ರಿವಿಧ ನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. (ಜಪಿಸಿ:) “ಆತ್ಮತತ್ತ್ವಾತ್ಮನೇ ಹೃಂ” ಮತ್ತು “ವಿದ್ಯಾತತ್ತ್ವಾತ್ಮನೇ ನಮಃ” ಎಂದು.

Word by Word

• प्रोक्षण्याम्: in the sprinkling vessel
• प्रोक्षण्याम्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रोक्षणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्, सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरण), एकवचनम्

• तत्-जलम्: that water
• तत्-जलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + जल (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमासः (तत् जलम् = that water), नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• किंचित्: a little
• किंचित्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: किंचित् (अव्यय/सर्वनाम)
• Form: अव्यय, परिमाणवाचक-निपातः (a little/somewhat)

• कृत्वा: having made/done
• कृत्वा: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तः (absolutive/gerund), अर्थः—"having done/made"

• आत्मानम्: oneself
• आत्मानम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• त्रिधा: threefold
• त्रिधा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: त्रिधा (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण), प्रकारवाचकः—त्रिप्रकारेण (in three ways)

• ततः: then
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रमवाचक-क्रियाविशेषणम् (then/thereafter)

• आत्म-तत्त्व-आत्मने: to the Self-principle (deity)
• आत्म-तत्त्व-आत्मने: Sampradāna (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक) + तत्त्व (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमासः (आत्मतत्त्वस्य आत्मा/स्वरूपम्; दैव-सम्बोधनार्थे), पुंलिङ्गम्, चतुर्थी-विभक्तिः (सम्प्रदान), एकवचनम्

• हृञ्: hṛñ (seed syllable)
• हृञ्: Mantra (मन्त्र/उच्चारण)
• Type: Indeclinable
• Root: हृञ् (बीजमन्त्र-अव्यय)
• Form: अव्यय, बीजमन्त्र-निपातः (mantric seed syllable)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयार्थक-निपातः

• विद्या-तत्त्व-आत्मने: to the Knowledge-principle (deity)
• विद्या-तत्त्व-आत्मने: Sampradāna (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: विद्या (प्रातिपदिक) + तत्त्व (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमासः (विद्यातत्त्वस्य आत्मा/स्वरूपम्), पुंलिङ्गम्, चतुर्थी-विभक्तिः (सम्प्रदान), एकवचनम्

• नमः: salutation
• नमः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययप्रायः (नमः-शब्दः), नमस्कारार्थक-निपातः; दत्ते चतुर्थीसम्बन्धः (with dative: "salutation to")

Speaker

Narada (teaching the technical ritual procedure to the Sanatkumara tradition)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It links outer purification (prokṣaṇa with sanctified water) with inner consecration (threefold nyāsa), affirming that the deity invoked is both the essence of the Self (ātma-tattva) and the essence of sacred knowledge (vidyā-tattva).

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By offering namas (obeisance) while purifying oneself, the practitioner frames ritual action as surrender: devotion is expressed through reverent invocation of the Lord as the indwelling Self and the source of all vidyā.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It highlights ritual procedure and mantra-application (a technical prayoga): using a prokṣaṇa vessel, measured water, and prescribed nyāsa with a bīja (hṛñ), reflecting disciplined liturgical method aligned with Vedāṅga-style ritual precision.