Mārkaṇḍeya-varṇanam (The Description of Mārkaṇḍeya)
ನಾರದನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ—ಭಗವಾನ್ ಮೃಕಂಡುವಿನ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಹೇಗೆ ಜನ್ಮಿಸಿದರು? ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಂಡನು? ಸನಕನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಮೃಕಂಡು ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಹರಿಯ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪುತ್ರ ಜನ್ಮಿಸಿದನು; ಅವನ ಉಪನಯನ ನಡೆಯಿತು. ತಂದೆ ಸಂಧ್ಯೋಪಾಸನೆ, ವೇದಾಧ್ಯಯನ, ನಿಯಮ-ಸಂಯಮ, ಹಾನಿಕರ ವಾಕ್ಯತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವ ಸತ್ಪುರುಷರ ಸಂಗವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದನು. ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಅಚ್ಯುತನಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಪುರಾಣ-ಸಂಹಿತಾ ಸಂಬಂಧಿತ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು; ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಜಲದ ಮೇಲೆ ಎಲೆಯಂತೆ ತೇಲಿ ಯೋಗನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತ ಹರಿಯನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದನು. ನಂತರ ನಿಮೇಷದಿಂದ ಕಲ್ಪ, ಮನ್ವಂತರ, ಬ್ರಹ್ಮನ ದಿನ-ರಾತ್ರಿ ಹಾಗೂ ಪರಾರ್ಧವರೆಗೆ ಕಾಲಮಾನ ಕ್ರಮ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೃಷ್ಟಿ ಪುನರಾರಂಭವಾದಾಗ ಅವನು ಜನಾರ್ದನನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾನೆ; ಭಗವಾನ್ ಭಾಗವತ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಅಹಿಂಸೆ, ಅದ್ವೇಷ, ದಾನ, ಏಕಾದಶಿ, ತುಳಸಿ ಗೌರವ, ತಂದೆ-ತಾಯಿ/ಗೋ/ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸೇವೆ, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಶಿವ-ವಿಷ್ಣು ಸಮಭಾವ. ಶಾಲಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನ-ಧರ್ಮದಿಂದ ಅವನು ನಿರ್ವಾಣ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । ब्रह्मन्कथं स भगवान्मृकण्डोः पुत्रतां गतः । किं चकार च तद् ब्रूहि हरिर्भार्गववंशजः ॥ १ ॥
ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್! ಆ ಭಗವಾನ್ ಹೇಗೆ ಮೃಕಂಡುವಿನ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಬಂದನು? ಹಾಗೆಯೇ ಭಾರ್ಗವವಂಶಜನಾದ ಹರಿಯು ಏನು ಮಾಡಿದನು? ಅದನ್ನು ಹೇಳು।
Verse 2
श्रूयते च पुराणेषु मार्कण्डेयो महामुनिः । अपश्यद्वैष्णवीं मायां चिरञ्जीव्यस्य संप्लवे ॥ २ ॥
ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೀಗೆಯೂ ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ—ಮಹಾಮುನಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಚಿರಂಜೀವಿಯ ಮೇಲೆ ಬಂದ ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೈಷ್ಣವೀ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಕಂಡನು।
Verse 3
सनक उवाच । शृणु नारद वक्ष्यामि कथामेतां सनातनीम् । विष्णुभक्तिसमायुक्तां मार्कण्डेयमुनिं प्रति ॥ ३ ॥
ಸನಕನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ನಾರದಾ, ಕೇಳು; ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಮಾಯುಕ್ತವಾದ ಈ ಸನಾತನ ಕಥೆಯನ್ನು, ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಮುನಿಯನ್ನು ಕುರಿತು, ನಿನಗೆ ನಾನು ಹೇಳುವೆನು।
Verse 4
तपसोऽन्ते मृकण्डुस्तु भार्यामुद्वाह्य सत्तमः । गार्हस्थ्यमकरोद्धृष्टः शान्तो दान्तः कृतार्थकः ॥ ४ ॥
ತಪಸ್ಸಿನ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸತ್ತಮ ಋಷಿ ಮೃಕಂಡು ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಅವನು ದೃಢ, ನಿರ್ಭಯ, ಶಾಂತ, ದಮನಶೀಲ, ಕೃತಾರ್ಥನಾಗಿದ್ದನು॥ ೪ ॥
Verse 5
तस्य भार्या शुचिर्दक्षा नित्यं पतिपरायणा । मनसा वचसा चापि देहेन च पतिव्रता ॥ ५ ॥
ಅವನ ಪತ್ನಿ ಶುದ್ಧಳೂ ದಕ್ಷಳೂ ಆಗಿ, ನಿತ್ಯ ಪತಿಪರಾಯಣಳಾಗಿದ್ದಳು. ಮನಸ್ಸು, ವಾಣಿ, ದೇಹ—ಮೂರರಿಂದಲೂ ಅವಳು ಪತಿವ್ರತೆಯಾಗಿದ್ದಳು॥ ೫ ॥
Verse 6
काले दधार सा गर्भं हरितेजॐशसंभवम् । सुषुवे दशमासान्ते पुत्रं तेजस्विनं परम् ॥ ६ ॥
ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಹರಿತೇಜಸ್ಸಿನ ಅಂಶದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಗರ್ಭವನ್ನು ಧರಿಸಿದಳು. ಹತ್ತು ತಿಂಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಪರಮ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಪುತ್ರನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು॥ ೬ ॥
Verse 7
स ऋषिः परमप्रीतो दृष्ट्वा पुत्रं सुलक्षणम् । जातकं कारयामास मङ्गलं विधिपूर्वकम् ॥ ७ ॥
ಸುಲಕ್ಷಣ ಪುತ್ರನನ್ನು ನೋಡಿ ಆ ಋಷಿ ಪರಮ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು. ಅವನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಜಾತಕರ್ಮ ಹಾಗೂ ಮಂಗಳಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿಸಿದನು॥ ೭ ॥
Verse 8
स बालो ववृधे तत्र शुक्लपक्ष इवोडुपः । ततस्तु पञ्चमे वर्षे उपनीय मुदान्वितः ॥ ८ ॥
ಆ ಬಾಲನು ಅಲ್ಲಿ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಚಂದ್ರನಂತೆ ವೃದ್ಧಿಯಾದನು. ನಂತರ ಐದನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆನಂದದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಉಪನಯನ ಸಂಸ್ಕಾರ ನೆರವೇರಿತು॥ ೮ ॥
Verse 9
शिक्षां चकार विप्रेन्द्र वैदिकीं धर्मसंहिताम् । नमस्कार्या द्विजाः पुत्र सदा दृष्ट्वा विधानतः ॥ ९ ॥
ಹೇ ವಿಪ್ರಶ್ರೇಷ್ಠ, ಅವನು ವೈದಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು—ಧರ್ಮಸಂಹಿತೆಯಾಗಿ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ—ರಚಿಸಿದನು. ಪುತ್ರ, ದ್ವಿಜರನ್ನು ಕಂಡಾಗ ವಿಧಿಪ್ರಕಾರ ಸದಾ ನಮಸ್ಕರಿಸಬೇಕು.
Verse 10
त्रिकालं सूर्यमभ्यर्च्य सलिलाञ्जलिदानतः । वैदिकं कर्म कर्तव्यं वेदाध्ययनपूर्वकम् ॥ १० ॥
ದಿನದ ಮೂರು ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಅಭ್ಯರ್ಚಿಸಿ, ಜಲಾಂಜಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿ, ವೇದಾಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಮಾಡಿ ವೈದಿಕ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು.
Verse 11
ब्रह्मचर्येण तपसा पूजनीयो हरिः सदा । निषिद्धं वर्जनीयं स्याद् दुष्टसंभाषणादिकम् ॥ ११ ॥
ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಹರಿಯನ್ನು ಸದಾ ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ನಿಷಿದ್ಧವಾದುದನ್ನೆಲ್ಲ—ದುಷ್ಟ ಸಂಭಾಷಣೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು—ವರ್ಜಿಸಬೇಕು.
Verse 12
साधुभिः सह वस्तव्यं विष्णुभक्तिपरैः सदा । न द्वेषः कस्यचित्कार्यः सर्वेषां हितमाचरेत् ॥ १२ ॥
ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತಿಗೆ ಪರರಾದ ಸಾಧುಗಳ ಸಂಗದಲ್ಲಿ ಸದಾ ವಾಸಿಸಬೇಕು. ಯಾರ ಮೇಲೂ ದ್ವೇಷ ಮಾಡಬಾರದು; ಎಲ್ಲರ ಹಿತವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು.
Verse 13
इज्याध्ययनदानानि सदा कार्याणि ते सुत । एवं पित्रा समादिष्टो मार्कण्डेयो मुनीश्वरः ॥ १३ ॥
ಪುತ್ರ, ಪೂಜೆ, ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ದಾನ—ಇವು ಸದಾ ಮಾಡಬೇಕಾದವು. ತಂದೆಯ ಆ ಆದೇಶದಿಂದ ಮುನೀಶ್ವರ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹಾಗೆಯೇ ಆಚರಿಸಿದನು.
Verse 14
चचार धर्मं सततं सदा संचिन्तयन्हरिम् । मार्कण्डेयो महाभागो दयावान्धर्मवत्सलः ॥ १४ ॥
ಮಹಾಭಾಗ ಮುನಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಸದಾ ಧರ್ಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಾ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹರಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದನು; ಅವನು ಕರುಣಾಮಯನು, ಧರ್ಮವತ್ಸಲನು.
Verse 15
आत्मवान्सत्यसन्धश्च मार्तण्डसदृशप्रभः । वशी शान्तो महाज्ञानी सर्वतत्त्वार्थकोविदः ॥ १५ ॥
ಅವನು ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಯೂ ಸತ್ಯಸಂಕಲ್ಪಿಯೂ, ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನು; ವಶನಾಗಿ ಶಾಂತನಾಗಿ ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ತತ್ತ್ವಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಂತನು.
Verse 16
तपश्चचार परममच्युतप्रीतिकारणम् । आराधितो जगन्नाथो मार्कण्डेयेन धीमता ॥ १६ ॥
ಧೀಮಂತ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಅಚ್ಯುತನ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಗಾಗಿ ಪರಮ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು; ಹೀಗೆ ಜಗನ್ನಾಥನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದನು.
Verse 17
पुराणसंहितां कर्त्तुं दत्तवान्वरमच्युतः । मार्कण्डेयो मुनिस्तस्मान्नारायण इति स्मृतः ॥ १७ ॥
ಅಚ್ಯುತನು ಪುರಾಣಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲು ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು; ಆದಕಾರಣ ಆ ಮುನಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ‘ನಾರಾಯಣ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 18
चिरजीवी महाभक्तो देवदेवस्य चक्रिणः । जगत्येकार्णवीभूते स्वप्रभावं जनार्द्दनः ॥ १८ ॥
ಚಿರಂಜೀವಿ, ದೇವದೇವ ಚಕ್ರಧಾರಿಯ ಮಹಾಭಕ್ತನು—ಜಗತ್ತು ಏಕ ಮಹಾಸಾಗರವಾದಾಗ—ಜನಾರ್ದನನ ಸ್ವಪ್ರಭಾವವನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡಿದನು.
Verse 19
तस्य दर्शयितुं विप्रास्तं न संहृतवान्हरिः । मृकण्डुतनयो धीमान्विष्णुभक्तिसमन्वितः ॥ १९ ॥
ಹೇ ವಿಪ್ರರೇ, ಅವನನ್ನು ದೃಷ್ಠಾಂತವಾಗಿ ತೋರಿಸಲು ಹರಿಯು ಅವನನ್ನು ಲೋಕದಿಂದ ಸಂಹರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಮೃಕಂಡುವಿನ ಜ್ಞಾನವಂತ ಪುತ್ರ, ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಮನ್ವಿತನು.
Verse 20
तस्मिञ्जले महाघोरे स्थितवाञ्छीर्णपत्रवत् । मार्कण्डेयः स्थितस्तावद्यावच्छेते हरिः स्वयम् ॥ २० ॥
ಆ ಮಹಾಘೋರ ಜಲರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಒಣಗಿದ ಎಲೆಯಂತೆ ತೇಲುತ್ತ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ಇದ್ದನು; ಸ್ವಯಂ ಹರಿಯು ಯೋಗನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸುವ ತನಕ.
Verse 21
तस्य प्रमाणं वक्ष्यामि कालस्य वदतः शृणु । दशभिः पञ्चभिश्चैव निमैषैः परिकीर्तिता ॥ २१ ॥
ಇದೀಗ ಅದರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ನಾನು ಹೇಳುವ ಕಾಲಮಾನದನ್ನು ಕೇಳಿರಿ—ಅದು ಹತ್ತು ಮತ್ತು ಐದು, ಅಂದರೆ ಹದಿನೈದು ನಿಮೇಷಗಳಿಂದೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 22
काष्ठा तत्त्रिंशतो ज्ञेया कला पद्मजनन्दन । तत्त्रिंशतो क्षणो ज्ञेयस्तैः षड्भिर्घटिका स्मृता ॥ २२ ॥
ಹೇ ಪದ್ಮಜನ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರನೇ, ಮೂವತ್ತು ಕಾಷ್ಠೆಗಳು ಒಂದು ಕಲೆಯೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಮೂವತ್ತು ಕಲೆಗಳು ಒಂದು ಕ್ಷಣ; ಮತ್ತು ಅಂಥ ಆರು (ಕ್ಷಣ)ಗಳಿಂದ ಘಟಿಕೆ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 23
तद्द्वयेन मुहूर्त्तं स्याद्दिनं तत्त्रिंशताभवेत् । त्रिंशद्दिनैर्भवेन्मासः पक्षद्वितयसंयुतः ॥ २३ ॥
ಅದರ ದ್ವಿಗುಣದಿಂದ ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತವಾಗುತ್ತದೆ; ಅಂಥ ಮೂವತ್ತು ಸೇರಿ ಒಂದು ದಿನವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂವತ್ತು ದಿನಗಳಿಂದ ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 24
ऋतुर्मासद्वयेन स्यात्तत्त्रयेणायनं स्मृतम् । तद्द्वयेन भवेदब्दः स देवानां दिनं भवेत् ॥ २४ ॥
ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳಿಂದ ಋತು ಆಗುತ್ತದೆ; ಅಂಥ ಮೂರು ಋತುಗಳಿಂದ ಅಯನ (ಅರ್ಧವರ್ಷ) ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಅಯನಗಳಿಂದ ವರ್ಷವಾಗುತ್ತದೆ; ಅದೇ ದೇವತೆಗಳ ಒಂದು ದಿನವೆಂದು ಗಣ್ಯ॥೨೪॥
Verse 25
उत्तरं दिवसं प्राहू रात्रिर्वै दक्षिणायनम् । मानुषेणैव मासेन पितॄणां दिनमुच्यते ॥ २५ ॥
ಉತ್ತರಾಯಣವನ್ನು ದಿನವೆಂದು, ದಕ್ಷಿಣಾಯಣವನ್ನು ನಿಶೆಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಮಾನವರ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಪಿತೃಗಳ ‘ದಿನ’ವೆಂದು ಉಚ್ಛರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ॥೨೫॥
Verse 26
तस्मात्सूर्येन्दुसंयोगे ज्ञातव्यं कल्पमुत्तमम् । दिव्यैर्वर्षसहस्रैर्द्वादशभिर्दैवतं युगम् ॥ २६ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂರ್ಯ-ಚಂದ್ರರ ಸಂಯೋಗ ಮತ್ತು ಗಣನೆಯ ಮೂಲಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಲ್ಪದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಹನ್ನೆರಡು ಸಾವಿರ ದಿವ್ಯ ವರ್ಷಗಳು ಒಂದು ದೈವತ ಯುಗವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ॥೨೬॥
Verse 27
दैवे युगसहस्रे द्वे ब्राह्मः कल्पौ तु तौ नृणाम् । एकसप्ततिसंख्यातैर्दिव्यैर्मन्वन्तरं युगैः ॥ २७ ॥
ಎರಡು ಸಾವಿರ ದೈವ ಯುಗಗಳು ಮಾನವರ ಗಣನೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮ ಕಲ್ಪವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಮತ್ತು ಎಪ್ಪತ್ತೊಂದು ದಿವ್ಯ ಯುಗಗಳಿಂದ ಒಂದು ಮನ್ವಂತರವನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ॥೨೭॥
Verse 28
चतुर्द्दशभिरेतैश्च ब्रह्मणो दिवसं मुने । यावत्प्रमाणं दिवसं तावद्रा त्रिः प्रकीर्तिता ॥ २८ ॥
ಓ ಮುನೇ, ಈ ಹದಿನಾಲ್ಕು (ಮನ್ವಂತರಗಳು)ಗಳಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನ ದಿನದ ಅವಧಿ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ; ದಿನದಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣವೇ ರಾತ್ರಿಗೂ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ॥೨೮॥
Verse 29
नाशमायाति विप्रेन्द्र तस्मिन्काले जगत्त्रयम् । मानुषेण सहस्रेण यत्प्रमाणं भवेच्छृणु ॥ २९ ॥
ಹೇ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರ! ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಲೋಕವೂ ನಾಶವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಈಗ ಕೇಳು—ಮಾನವ ಸಹಸ್ರ (ವರ್ಷ) ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಆ ಕಾಲದ ಅಳತೆ ಏನೆಂಬುದನ್ನು.
Verse 30
चतुर्युगसहस्राणि ब्रह्मणो दिवसं मुने । तद्वन्मासो वत्सरश्च ज्ञेयस्तस्यापि वेधसः ॥ ३० ॥
ಹೇ ಮುನೇ! ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ದಿನವು ಚತುರ್ಯುಗಗಳ ಸಹಸ್ರ ಚಕ್ರಗಳಷ್ಟಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ ತಿಂಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಷವೂ (ಅಂತಹ ದಿನಗಳಿಂದಲೇ) ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಹೇ ವೇಧಸ।
Verse 31
परार्द्धद्वयकालस्तु तन्मतेन भवेद्द्विजाः । विष्णोरहस्तु विज्ञेयं तावद्रा त्रिः प्रकीर्तिता ॥ ३१ ॥
ಹೇ ದ್ವಿಜರೇ! ಆ ಮತದ ಪ್ರಕಾರ ಎರಡು ಪರಾರ್ಧಗಳ ಕಾಲವು ಇರುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಮಾಣದ ‘ವಿಷ್ಣುವಿನ ದಿನ’ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವನ ರಾತ್ರಿ ಕೂಡ ತ್ರಿವಿಧವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 32
मृकण्डुतनयस्तावत्स्थितः संजीर्णपर्णवत् । तस्मिन्घोरे जलमये विष्णुशक्त्युपबृंहितः । आत्मानं परमं ध्यायन्स्थितवान्हरिसन्निधौ ॥ ३२ ॥
ಆಗ ಮೃಕಂಡುವಿನ ಪುತ್ರನು ಒಣಗಿದ ಎಲೆಯಂತೆ ಅಚಲನಾಗಿ ನಿಂತನು. ಆ ಭಯಂಕರ ಜಲಮಯ ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೋಷಿತನಾಗಿ, ಪರಮಾತ್ಮನ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತ, ಹರಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದನು.
Verse 33
अथ काले समायाते योगनिद्रा विमोचितः । सृष्टवान्ब्रह्मरूपेण जगदेतच्चराचरम् ॥ ३३ ॥
ನಂತರ ನಿಗದಿತ ಕಾಲವು ಬಂದಾಗ, ಯೋಗನಿದ್ರೆಯಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಬ್ರಹ್ಮರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು—ಚರಾಚರವನ್ನು—ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.
Verse 34
संहृतं तु जलं वीक्ष्य सृष्टं विश्वं मृकण्डुजः । विस्मितः परमप्रीतो ववन्दे चरणौ हरेः ॥ ३४ ॥
ಜಲವು ಸಂಹೃತಗೊಂಡುದನ್ನೂ ವಿಶ್ವವು ಸೃಷ್ಟಿಯಾದುದನ್ನೂ ನೋಡಿ ಮೃಕಂಡುಪುತ್ರನು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಪರಮಾನಂದಭರಿತನಾಗಿ ಹರಿಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು।
Verse 35
शिरस्यञ्जलिमाधाय मार्कण्डेयो महामुनिः । तुष्टाव वाग्भिरिष्टाभिः सदानन्दैकविग्रहम् ॥ ३५ ॥
ಮಹಾಮುನಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಅಂಜಲಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಇಷ್ಟವಾದ ಸ್ತುತಿವಚನಗಳಿಂದ ಸದಾನಂದಸ್ವರೂಪನಾದ ಭಗವಂತನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು।
Verse 36
मार्कण्डेय उवाच । सहस्रशिरसं देवं नारायणमनामयम् । वासुदेवमनाधारं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ३६ ॥
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು—ಸಹಸ್ರಶಿರಸ್ಸುಳ್ಳ ದೇವನಾದ, ಅನಾಮಯ ನಾರಾಯಣನಾದ, ಆಧಾರರಹಿತ ವಾಸುದೇವನಾದ ಜನಾರ್ದನನಿಗೆ ನಾನು ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ।
Verse 37
अमेयमजरं नित्यं सदानन्दैकविग्रहम् । अप्रतर्क्यमनिर्द्देश्यं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ३७ ॥
ಅಮೇಯ, ಅಜರ, ನಿತ್ಯ, ಸದಾನಂದ ಏಕಸ್ವರೂಪ; ತರ್ಕಾತೀತ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಗೊಳಿಸಲಾಗದ ಜನಾರ್ದನನಿಗೆ ನಾನು ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ।
Verse 38
अक्षरं परमं नित्यं विश्वाक्षं विश्वसम्भवम् । सर्वतत्त्वमयं शान्तं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ३८ ॥
ಅಕ್ಷರ, ಪರಮ, ನಿತ್ಯ; ವಿಶ್ವವನ್ನು ನೋಡುವ ವಿಶ್ವಾಕ್ಷ, ವಿಶ್ವದ ಉದ್ಭವಕಾರಣ; ಸರ್ವತತ್ತ್ವಮಯ ಮತ್ತು ಶಾಂತಸ್ವರೂಪನಾದ ಜನಾರ್ದನನಿಗೆ ನಾನು ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ।
Verse 39
पुराणं पुरुषं सिद्धं सर्वज्ञानैकभाजनम् । परात्परतरं रूपं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ३९ ॥
ಪುರಾಣಸ್ವರೂಪನಾದ, ಸಿದ್ಧ ಸನಾತನ ಪರಮಪುರುಷನಾದ, ಸರ್ವಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಏಕೈಕ ಆಶ್ರಯನಾದ, ಪರಾತ್ಪರಕ್ಕೂ ಅತೀತರೂಪನಾದ ಜನಾರ್ದನನಿಗೆ ನಾನು ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ।
Verse 40
परं ज्योतिः परं धाम पवित्रं परमं पदम् । सर्वैकरूपं परमं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ४० ॥
ನೀನೇ ಪರಮ ಜ್ಯೋತಿ, ಪರಮ ಧಾಮ, ಪರಮ ಪವಿತ್ರ—ಅದೇ ಪರಮ ಪದ. ಸರ್ವದಲ್ಲಿಯೂ ಏಕರೂಪನಾದ ಪರಮ ಜನಾರ್ದನನಿಗೆ ನಾನು ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ।
Verse 41
तं सदानन्दचिन्मात्रं पराणां परमं पदम् । सर्वं सनातनं श्रेष्ठं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ४१ ॥
ಯಾವನು ಸದಾ ಆನಂದಸ್ವರೂಪ, ಚಿನ್ಮಾತ್ರ; ಪರಮಗಳಿಗೂ ಪರಮಪದ; ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ, ಸನಾತನ, ಶ್ರೇಷ್ಠ—ಆ ಜನಾರ್ದನನಿಗೆ ನಾನು ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ।
Verse 42
सगुणं निर्गुणं शान्तं मायाऽतीतं सुमायिनम् । अरूपं बहुरूपं तं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ४२ ॥
ಯಾವನು ಸಗುಣನೂ, ನಿರ್ಗುಣನೂ; ಶಾಂತನೂ; ಮಾಯಾತೀತನಾಗಿಯೂ ಮಾಯಾಧೀಶನೂ; ಅರൂപನಾಗಿಯೂ ಬಹುರೂಪನೂ—ಆ ಜನಾರ್ದನನಿಗೆ ನಾನು ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ।
Verse 43
यत्र तद्भगवान्विश्वं सृजत्यवति हन्ति च । तमादिदेवमीशानं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ४३ ॥
ಯಾರಲ್ಲಿ ಆ ಭಗವಾನ್ ಈ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಪಾಲಿಸಿ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೋ—ಆ ಆದಿದೇವ, ಈಶಾನ ಜನಾರ್ದನನಿಗೆ ನಾನು ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ।
Verse 44
परेश परमानन्द शरणागतवत्सल । त्राहि मां करुणासिन्धो मनोतीत नमोऽस्तु ते ॥ ४४ ॥
ಹೇ ಪರಮೇಶ್ವರ, ಪರಮಾನಂದಸ್ವರೂಪ, ಶರಣಾಗತವತ್ಸಲ! ಹೇ ಕರುಣಾಸಿಂಧು, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅತೀತನಾದ ಪ್ರಭು, ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು; ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
Verse 45
एवं स्तुवन्तं विप्रेन्द्रं मार्कण्डेयं जगद्गुरुम् । उवाच परया प्रीत्या शंखचक्रगदाधरः ॥ ४५ ॥
ಈ ರೀತಿ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ, ಜಗದ್ಗುರು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನಿಗೆ ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾಧಾರಿ ಭಗವಾನ್ ಪರಮ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹೇಳಿದರು।
Verse 46
श्रीभगवानुवाच । लोके भागवता ये च भगवद्भक्तमानसाः । तेषां तुष्टो न सन्देहो रक्षाम्येतांश्च सर्वदा ॥ ४६ ॥
ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭಾಗವತರು ಯಾರು ಮತ್ತು ಭಗವದ್ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಲೀನವಾಗಿರುವವರು ಯಾರು, ಅವರಲ್ಲಿ ನಾನು ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಅವರನ್ನು ನಾನು ಸದಾ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 47
अहमेव द्विजश्रेष्ठ नित्यं प्रच्छन्नविग्रहः । भगवद्भक्तरूपेण लोकान्रक्षामि सर्वदा ॥ ४७ ॥
ಹೇ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ! ನಾನೇ ಸದಾ ಗುಪ್ತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತೇನೆ; ಭಗವದ್ಭಕ್ತನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 48
मार्कण्डेय उवाच । किं लक्षणा भागवता जायन्ते केन कर्म्मणा । एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं कौतूहलपरो यतः ॥ ४८ ॥
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಭಾಗವತರ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಯಾವುವು? ಯಾವ ಕರ್ಮದಿಂದ ಅವರು ಭಾಗವತರಾಗುತ್ತಾರೆ? ಕುತೂಹಲದಿಂದ ನಾನು ಇದನ್ನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 49
श्रीभगवानुवाच । लक्षणं भागवतानां शृणुष्व मुनिसत्तम । वक्तुं तेषां प्रभावं हि शक्यते नाब्दकोटिभिः ॥ ४९ ॥
ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು— ಓ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ, ಭಾಗವತರ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಕೇಳು. ಅವರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೋಟಿ ಪದಗಳಿಂದಲೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
Verse 50
ये हिताः सर्वजन्तूनां गतासूया अमत्सराः । वशिनो निस्पृहाः शान्तास्ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५० ॥
ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವವರು, ಅಸೂಯೆ-ಮತ್ಸರರಹಿತರು, ಸಂಯಮಿಗಳು, ನಿಸ್ಪೃಹರು, ಶಾಂತರು— ಅವರೇ ನಿಜವಾಗಿ ಭಾಗವತೋತ್ತಮರು.
Verse 51
कर्म्मणा मनसा वाचा परपीडां न कुर्वते । अपरिग्रहशीलाश्च ते वै भागवताः स्मृताः ॥ ५१ ॥
ಕರ್ಮದಿಂದ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ವಾಣಿಯಿಂದ ಪರರಿಗೆ ಪೀಡೆ ಮಾಡದವರು ಮತ್ತು ಅಪರಿಗ್ರಹಶೀಲರು— ಅವರೇ ಭಾಗವತರೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.
Verse 52
सत्कथाश्रवणे येषां वर्त्तते सात्विकी मतिः । तद्भक्तविष्णुभक्ताश्च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५२ ॥
ಸತ್ಕಥಾಶ್ರವಣದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಬುದ್ಧಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದು, ಭಗವಂತನ ಭಕ್ತರ ಮೇಲೂ ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತಿಯ ಮೇಲೂ ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ರತರಾಗಿರುವವರು— ಅವರೇ ಭಾಗವತೋತ್ತಮರು.
Verse 53
मातापित्रोश्च शुश्रूषां कुर्वन्ति ये नरोत्तमाः । गङ्गाविश्वेश्वरधिया ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५३ ॥
ತಾಯಿ-ತಂದೆಯರ ಶ್ರುಶ್ರೂಷೆ ಮಾಡುವ ನರೋತ್ತಮರು, ಆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಗಂಗೆಯೂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರನೂ ಸಮಾನ ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಭಾವಿಸುವವರು— ಅವರೇ ಭಾಗವತೋತ್ತಮರು.
Verse 54
ये तु देवार्चनरता ये तु तत्साधकाः स्मृताः । पूजां दृष्ट्वानुमोदन्ते ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५४ ॥
ಭಗವಂತನ ಅರ್ಚನೆಯಲ್ಲಿ ರತರಾಗಿರುವವರೂ, ಅದರ ಸಾಧಕರಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದವರೂ—ಆ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಹರ್ಷಿಸಿ ಅನುಮೋದಿಸುವವರು—ಅವರೇ ನಿಜವಾಗಿ ಭಾಗವತೋತ್ತಮರು.
Verse 55
व्रतिनां च यतीनां च परिचर्यापराश्च ये । वियुक्तपरनिन्दाश्च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५५ ॥
ವ್ರತಧಾರಿಗಳೂ ಯತಿಗಳೂ ಇವರ ಪರಿಚರ್ಯಾ-ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾಗಿದ್ದು, ಪರನಿಂದೆಯಿಂದ ದೂರಿರುವವರು—ಅವರೇ ನಿಜವಾಗಿ ಭಾಗವತೋತ್ತಮರು.
Verse 56
सर्वेषां हितवाक्यानि ये वदन्ति नरोत्तमाः । ये गुणग्राहिणो लोके ते वै भागवताः स्मृताः ॥ ५६ ॥
ಎಲ್ಲರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ನರೋತ್ತಮರು, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗುಣಗ್ರಾಹಿಗಳಾಗಿ (ಇತರರ ಸದುಗುಣಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವವರಾಗಿ) ಇರುವವರು—ಅವರೇ ಭಾಗವತರೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.
Verse 57
आत्मवत्सर्वभूतानि ये पश्यन्ति नरोत्तमाः । तुल्याः शत्रुषु मित्रेषु ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५७ ॥
ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಆತ್ಮವಂತೆ ನೋಡುವ ನರೋತ್ತಮರು, ಶತ್ರುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಿತ್ರರಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಭಾವ ಹೊಂದಿರುವವರು—ಅವರೇ ನಿಜವಾಗಿ ಭಾಗವತೋತ್ತಮರು.
Verse 58
धर्म्मशास्त्रप्रवक्तारः सत्यवाक्यरताश्च ये । सतां शुश्रूषवो ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५८ ॥
ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರವಚಿಸುವವರು, ಸತ್ಯವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ರತರಾಗಿರುವವರು, ಮತ್ತು ಸಜ್ಜನರ ಶುಶ್ರೂಷಾ-ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾಗಿರುವವರು—ಅವರೇ ನಿಜವಾಗಿ ಭಾಗವತೋತ್ತಮರು.
Verse 59
व्याकुर्वते पुराणानि तानि शृण्वन्ति ये तथा । तद्वक्तरि च भक्ता ये ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५९ ॥
ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವವರು, ಅವನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳುವವರು, ಮತ್ತು ಆ ಉಪದೇಶಕ ವಕ್ತರ ಮೇಲೆ ಭಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವವರು—ಅವರೇ ನಿಜವಾಗಿ ಭಗವಂತನ ಭಾಗವತೋತ್ತಮರು.
Verse 60
ये गोब्राह्मणशुश्रूषां कुर्वते सततं नराः । तीर्थयात्रापरा ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६० ॥
ಯಾರು ಸದಾ ಗೋವುಗಳಿಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೂ ಶ್ರೂಷೆ-ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಯಾರು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ಪರಾಯಣರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ—ಅವರೇ ನಿಜವಾಗಿ ಭಗವಂತನ ಭಾಗವತೋತ್ತಮರು.
Verse 61
अन्येषामुदयं दृष्ट्वा येऽभिनंदन्ति मानवाः । हरिनामपरा ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६१ ॥
ಇತರರ ಉದಯ-ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ಅಭಿನಂದಿಸುವವರು, ಮತ್ತು ಹರಿನಾಮಕ್ಕೆ ಪರಾಯಣರಾಗಿರುವವರು—ಅವರೇ ನಿಜವಾಗಿ ಭಾಗವತೋತ್ತಮರು.
Verse 62
आरामारोपणरतास्तडागपरिरक्षकाः । कासारकूपकर्तारस्ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६२ ॥
ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ನೆಡುವುದರಲ್ಲಿ ರತರಾಗಿರುವವರು, ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವವರು, ಮತ್ತು ಸರೋವರ-ಬಾವಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವವರು—ಅವರೇ ನಿಜವಾಗಿ ಭಾಗವತೋತ್ತಮರು.
Verse 63
ये वै तडागकर्तारो देवसद्मानि कुर्वते । गायत्रीनिरता ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६३ ॥
ಜನಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವವರು, ದೇವಸದುಮಗಳು (ದೇವಾಲಯಗಳು) ಕಟ್ಟುವವರು, ಮತ್ತು ಗಾಯತ್ರೀ ಜಪದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುವವರು—ಅವರೇ ನಿಜವಾಗಿ ಭಾಗವತೋತ್ತಮರು.
Verse 64
येऽभिनन्दन्ति नामानि हरेः श्रुत्वाऽतिहर्षिताः । रोमाञ्चितशरीराश्च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६४ ॥
ಹರಿಯ ನಾಮಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅತಿಹರ್ಷದಿಂದ ಅವನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಿ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ರೋಮಾಂಚ ಉಂಟಾಗುವವರು—ಅವರೇ ನಿಜವಾಗಿ ಭಾಗವತೋತ್ತಮರು.
Verse 65
तुलसीकाननं दृष्ट्वा ये नमस्कुर्वते नराः । तत्काष्ठाङ्कितकर्णा ये ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६५ ॥
ತುಳಸೀ ಕಾನನವನ್ನು ನೋಡಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುವವರು, ಹಾಗೆಯೇ ಆ ಪವಿತ್ರ ಕಾಷ್ಠದಿಂದ ಕಿವಿಗಳು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ/ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು—ಅವರೇ ಭಾಗವತೋತ್ತಮರು.
Verse 66
तुलसीगन्धमाघ्राय सन्तोषं कुर्वते तु ये । तन्मूलमृतिकां ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६६ ॥
ತುಳಸಿಯ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಆಘ್ರಾಣಿಸಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ತೃಪ್ತಿಗೊಳ್ಳುವವರು, ಹಾಗೆಯೇ ಅವಳ ಬೇರುಗಳ ಪವಿತ್ರ ಮಣ್ಣನ್ನೂ ಪೂಜಿಸುವವರು—ಅವರೇ ಭಾಗವತೋತ್ತಮರು.
Verse 67
आश्रमाचारनिरतास्तथैवातिथिपूजकाः । ये च वेदार्थवक्तारस्ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६७ ॥
ಆಶ್ರಮಾಚಾರದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿ, ಅತಿಥಿಪೂಜೆ ಮಾಡುವವರು, ಹಾಗೆಯೇ ವೇದಾರ್ಥವನ್ನು ವಿವರಿಸಬಲ್ಲವರು—ಅವರೇ ಭಾಗವತೋತ್ತಮರು.
Verse 68
शिवप्रियाः शिवासक्ताः शिवपादार्च्चने रताः । त्रिपुण्ड्रधारिणो ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६८ ॥
ಶಿವನಿಗೆ ಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದು, ಶಿವಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾಗಿದ್ದು, ಶಿವಪಾದಾರ್ಚನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿ, ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವನ್ನು ಧರಿಸುವವರು—ಅವರೇ ಭಾಗವತೋತ್ತಮರು.
Verse 69
व्याहरन्ति च नामानि हरेः शम्भोर्महात्मनः । रुद्रा क्षालंकृता ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६९ ॥
ಯಾರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹರಿ ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮ ಶಂಭು (ಶಿವ) ಅವರ ನಾಮಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಹಾಗೂ ಆ ನಾಮೋಚ್ಚಾರದಿಂದ ಅಲಂಕೃತರಾದ ರುದ್ರರು—ಅವರೇ ನಿಜವಾಗಿ ಭಾಗವತೋತ್ತಮರು.
Verse 70
ये यजन्ति महादेवं क्रतुभिर्बहुदक्षिणैः । हरिं वा परया भक्त्या ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ७० ॥
ಯಾರು ಬಹು ದಕ್ಷಿಣೆಯುಳ್ಳ ಯಜ್ಞಕ್ರತುಗಳಿಂದ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅಥವಾ ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹರಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೋ—ಅವರೇ ನಿಜವಾಗಿ ಭಾಗವತೋತ್ತಮರು.
Verse 71
विदितानि च शास्त्राणि परार्थं प्रवदन्ति ये । सर्वत्र गुणभाजो ये ते वै भागवताः स्मृताः ॥ ७१ ॥
ಯಾರು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು ಪರಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾರೋ, ಮತ್ತು ಯಾರು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಗುಣಭಾಗಿಗಳಾಗಿರುತ್ತಾರೋ—ಅವರೇ ಭಾಗವತರು ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.
Verse 72
शिवे च परमेशे च विष्णौ च परमात्मनि । समबुद्ध्या प्रवर्त्तन्ते ते वै भागवताः स्मृताः ॥ ७२ ॥
ಯಾರು ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನಲ್ಲಿಯೂ ಪರಮಾತ್ಮ ವಿಷ್ಣುವಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಸಮಾನ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೋ—ಅವರೇ ಭಾಗವತರು ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.
Verse 73
शिवाग्निकार्यनिरताः पञ्चाक्षरजपे रताः । शिवध्यानरता ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ७३ ॥
ಯಾರು ಶಿವನ ಅಗ್ನಿಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದು, ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರಜಪದಲ್ಲಿ ರಮಿಸಿ, ಶಿವಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಲೀನರಾಗಿರುತ್ತಾರೋ—ಅವರೇ ನಿಜವಾಗಿ ಭಾಗವತೋತ್ತಮರು.
Verse 74
पानीयदाननिरता येऽन्नदानरतास्तथा । एकादशीव्रतरता ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ७४ ॥
ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ದಾನದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿ, ಅನ್ನದಾನದಲ್ಲಿಯೂ ರತರಾಗಿ, ಏಕಾದಶೀ ವ್ರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾಗಿರುವವರು—ಅವರೇ ನಿಜವಾಗಿ ಭಗವಂತನ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರು.
Verse 75
गोदाननिरता ये च कन्यादानरताश्च ये । मदर्थं कर्म्मकर्त्तारस्ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ७५ ॥
ಗೋದಾನದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದವರು, ಕನ್ಯಾದಾನದಲ್ಲಿ ರತರಾದವರು, ಮತ್ತು ನನ್ನ ನಿಮಿತ್ತವಾಗಿ ಕರ್ಮ ಮಾಡುವವರು—ಅವರೇ ನಿಜವಾಗಿ ಭಗವಂತನ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರು.
Verse 76
एते भागवता विप्र केचिदत्र प्रकीर्तिताः । मयाऽपि गदितुं शक्या नाब्दकोटिशतैरपि ॥ ७६ ॥
ಓ ವಿಪ್ರನೇ! ಇಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಭಾಗವತ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರನ್ನಷ್ಟೇ ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅವರನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳಲು ನಾನೂ ಶಕ್ತನಲ್ಲ—ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ.
Verse 77
तस्मात्त्वमपि विप्रेन्द्र सुशीलो भव सर्वदा । सर्वभूताश्रयो दान्तो मैत्रो धर्म्मपरायणः ॥ ७७ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರನೇ! ನೀನೂ ಸದಾ ಸುಶೀಲನಾಗಿರು; ಸರ್ವಭೂತಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿರು, ದಾಂತನಾಗಿ (ಸಂಯಮಿಯಾಗಿ), ಮೈತ್ರಿಯುಳ್ಳವನಾಗಿ, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪರಾಯಣನಾಗಿರು.
Verse 78
पुनर्युगान्तपर्य्यन्तं धर्म्मं सर्वं समाचरन् । मन्मूर्तिध्याननिरतः परं निर्वाणमाप्स्यसि ॥ ७८ ॥
ಯುಗಾಂತದವರೆಗೆ ಪುನಃಪುನಃ ಸರ್ವ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾ, ನನ್ನ ಮೂರ್ತಿಯ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿ ಇದ್ದರೆ, ನೀನು ಪರಮ ನಿರ್ವಾಣವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.
Verse 79
एवं मृकण्डुपुत्रस्य स्वभक्तस्य कृपानिधिः । दत्त्वा वरं स देवेशस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ ७९ ॥
ಹೀಗೆ ಕೃಪಾನಿಧಿಯಾದ ದೇವೇಶನು ತನ್ನ ಭಕ್ತನಾದ ಮೃಕಂಡುಪುತ್ರನಿಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡಿ, ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು।
Verse 80
मार्कण्डेयो महाभागो हरिभक्तिरतः सदा । चचार परमं धर्ममीजे च विधिवन्मखैः ॥ ८० ॥
ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಯಾದ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಸದಾ ಹರಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿ ಪರಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಿ, ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಯಂತೆ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು।
Verse 81
शालग्रामे महाक्षेत्रे तताप परमं तपः । ध्यानक्षपितकर्मा तु परं निर्वाणमाप्तवान् ॥ ८१ ॥
ಶಾಲಗ್ರಾಮ ಮಹಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವನು ಪರಮ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು; ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಕ್ಷಯಗೊಳಿಸಿ ಪರಮ ನಿರ್ವಾಣವನ್ನು ಪಡೆದನು।
Verse 82
तस्माज्जन्तुषु सर्वेषु हितकृद्धरिपूजकः । ईप्सितं मनसा यद्यत्तत्तदाप्नोत्यसंशयम् ॥ ८२ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಹರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹಿತವನ್ನು ಮಾಡುವವನು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಯಸಿದುದನ್ನೆಲ್ಲ ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 83
सनक उवाच । एतत्सर्वं निगदितं त्वया पृष्टं द्विजोत्तम । भगवद्भक्तिमाहात्म्यं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ८३ ॥
ಸನಕನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ! ನೀನು ಕೇಳಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ, ಅಂದರೆ ಭಗವದ್ಭಕ್ತಿಯ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು, ನಾನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಇನ್ನೇನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೀಯ?
Verse 84
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे मार्कण्डेयवर्णनं नाम पञ्चमोऽध्यायः ॥ ५ ॥
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಬೃಹನ್ನಾರದೀಯಪುರಾಣದ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಪ್ರಥಮಪಾದದಲ್ಲಿ ‘ಮಾರ್ಕಂಡೇಯವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ಪಂಚಮ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು ॥೫॥
Frequently Asked Questions
It functions as a theological demonstration of Viṣṇu’s sovereign māyā and protection of the devotee: Mārkaṇḍeya remains sustained on the cosmic waters while Hari abides in yogic repose, underscoring bhakti as a means of stability across dissolution and creation. The episode also motivates the chapter’s technical kalpa–manvantara chronology, placing devotion within a cosmic-scale framework.
A Bhāgavata is characterized by universal benevolence, non-injury in thought/speech/deed, freedom from envy, self-control and non-possessiveness, love of hearing Purāṇic discourse, service to parents, cows, and brāhmaṇas, observance of Ekādaśī, generosity (water/food/cow gifts), delight in Hari-nāma, reverence for Tulasi, and an equal-minded honoring of Śiva and Viṣṇu.
By defining time from nimeṣa up to Brahmā’s day/night and parārdha measures, the text frames vrata-kalpa, daily rites, and mokṣa-dharma within an ordered cosmic chronology—implying that dharma and bhakti are not merely personal piety but practices aligned with the structure of creation, dissolution, and divine governance.