
ಸನಕನು ನಾರದನಿಗೆ ವೇದಮಾಲೆಯ ಇಬ್ಬರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪುತ್ರರಾದ ಯಜ್ಞಮಾಲೀ ಮತ್ತು ಸುಮಾಲೀ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಜೀವನವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯಜ್ಞಮಾಲೀ ನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಹಂಚಿ ದಾನಧರ್ಮ ಮಾಡುತ್ತಾ, ತಂದೆಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿ, ವಿಷ್ಣು ಮಂದಿರಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾನೆ; ಸುಮಾಲೀ ಸಂಗೀತ, ಮದ್ಯ, ವೇಶ್ಯಾಸಂಗ, ಪರಸ್ತ್ರೀಗಮನ ಮೊದಲಾದ ದುರ್ವ್ಯಸನಗಳಲ್ಲಿ ಧನ ವ್ಯರ್ಥಮಾಡಿ, ನಂತರ ಕಳ್ಳತನ ಮತ್ತು ನಿಷಿದ್ಧ ಆಹಾರವರೆಗೂ ಪತನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸತ್ತಾಗ ಯಜ್ಞಮಾಲೀನನ್ನು ವಿಷ್ಣುದೂತರು ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ; ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಾಲೀನನ್ನು ಯಮದೂತರು ಹಸಿವು-ಬಾಯಾರಿಕೆಯಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟ ಪ್ರೇತವಾಗಿ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದನ್ನು ಅವನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಕರುಣೆಯಿಂದ ಸಖ್ಯಧರ್ಮ (ಸಪ್ತಪದಿ) ಸ್ಮರಿಸಿ, ಇಂತಹ ಪಾಪಭಾರಿಯ ಮುಕ್ತಿ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ವಿಷ್ಣುದೂತರು ಯಜ್ಞಮಾಲಿಯ ಪೂರ್ವಜನ್ಮ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಹರಿಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಕೆಸರನ್ನು ತೆಗದು ಲೇಪನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಮಾಡಿದನು; ಆ ಲೇಪಕರ್ಮದ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪರರಿಗೆ ದಾನಿಸಬಹುದು. ಯಜ್ಞಮಾಲೀ ಆ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಸುಮಾಲಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದಾಗ ಯಮದೂತರು ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ದಿವ್ಯ ರಥ ಬಂದು ಇಬ್ಬರೂ ವಿಷ್ಣುಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಯಜ್ಞಮಾಲೀ ಪರಮ ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಸುಮಾಲೀ ನಂತರ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದು ಹರಿಭಕ್ತನಾದ ಸದಾಚಾರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿ, ಗಂಗಾಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ದರ್ಶನ ಪಡೆದು ಪರಮಪದವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುಪೂಜೆ, ಹರಿಭಕ್ತಸಂಗ ಮತ್ತು ಹರಿನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಮಹಾಪಾಪಗಳನ್ನೂ ಕರಗಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಭಕ್ತಿತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 1
सनक उवाच । वेदमालेः सुतौ प्रोक्तौ यावुभौ मुनिसत्तम । यज्ञमाली सुमाली च तयोः कर्माधुनोच्यत ॥ १ ॥
ಸನಕನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ! ವೇದಮಾಲೆಯ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ಯಜ್ಞಮಾಲಿ ಮತ್ತು ಸುಮಾಲಿ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಈಗ ಅವರ ಕರ್ಮಗಳ ವಿವರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 2
तयोराद्यो यज्ञमाली विभेद पितृसंचितम् । धनं द्विधा कनिष्टस्य भागमेकं ददौ तदा ॥ २ ॥
ಅವರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯನಾದ ಯಜ್ಞಮಾಲಿ ತಂದೆಯು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಧನವನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ, ಆಗ ಕಿರಿಯನಿಗೆ ಒಂದು ಪಾಲನ್ನು ನೀಡಿದನು.
Verse 3
सुमाली च धनं सर्वं व्यसनाभिरकतः सदा । अपादाना दिभिश्चैव नाशयामास भो द्विज ॥ ३ ॥
ಸுமಾಲಿ ಮಾತ್ರ ಸದಾ ವ್ಯಸನಾಸಕ್ತನಾಗಿ, ಹೇ ದ್ವಿಜ! ಕಳ್ಳತನಾದಿ ದುಷ್ಕರ್ಮಗಳು ಹಾಗೂ ಅಪಹರಣಾದಿಗಳ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಸಮಸ್ತ ಧನವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನು.
Verse 4
गीतवाद्यरतो नित्यं मद्यपानरतोऽभवत् । वेश्याविभ्रमलुब्धोऽसौ परदारतोऽभवत् ॥ ४ ॥
ಅವನು ನಿತ್ಯವೂ ಗಾಯನ ಮತ್ತು ವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಗ್ನನಾಗಿ, ಮದ್ಯಪಾನಕ್ಕೆ ದಾಸನಾದನು. ವೇಶ್ಯೆಯರ ವಿಲಾಸಕ್ಕೆ ಮರುಳಾಗಿ ಪರಸ್ತ್ರೀಯರ ಸಂಗದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾದನು.
Verse 5
सर्वस्मिन्नाशमायाते हिरण्ये पितृसंचिते । अपहृत्य परं द्रव्यं वारस्त्रीनिरतोऽभवत् ॥ ५ ॥
ತಂದೆಯು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ಸಂಪತ್ತು ನಾಶವಾದಾಗ, ಅವನು ಪರರ ಹಣವನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ವೇಶ್ಯೆಯರ ಸಂಗದಲ್ಲಿಯೇ ನಿರತನಾದನು.
Verse 6
दृष्ट्वा सुमालिनः शूलं यज्ञमाली महामतिः । बभूव दुःखितोऽत्यर्थं भ्रातरं चदमब्रवीत् ॥ ६ ॥
ಸುಮಾಲಿಯ ಶೂಲವನ್ನು ಕಂಡು ಮಹಾಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ಯಜ್ಞಮಾಲಿಯು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತನಾಗಿ ತನ್ನ ಸಹೋದರನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
Verse 7
अलममत्यंतकष्टेन वृत्तेनास्मत्कुलेऽनुज । त्वमेक एव दुष्टात्मा महापापरतोऽभवः ॥ ७ ॥
ಎಲೈ ಅನುಜನೇ, ನಮ್ಮ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಈ ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಕರವಾದ ನಡವಳಿಕೆ ಸಾಕು. ನೀನೊಬ್ಬನೇ ದುಷ್ಟಾತ್ಮನಾಗಿ ಮಹಾಪಾಪದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದೀಯೆ.
Verse 8
एवं निवारयंतं तं बहुशो ज्येष्टसोदरम् । हनिष्यामीति निश्चित्य खङ्गहस्तः कचेऽग्रहीत् ॥ ८ ॥
ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ತಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅಣ್ಣನನ್ನು, "ನಾನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತಿ ಹಿಡಿದು ಅವನ ಕೂದಲನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡನು.
Verse 9
ततो महारवो जज्ञे नगरे भृशदारुणः । बबंधुर्नागराश्चैनं कुपितास्ते सुमालिनम् ॥ ९ ॥
ಆಗ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರವಾದ ಮಹಾಕೋಲಾಹಲ ಉಂಟಾಯಿತು; ಕೋಪಗೊಂಡ ಪೌರರು ಸುಮಾಲಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಬಂಧಿಸಿದರು।
Verse 10
यज्ञमाली ह्यमेयात्मा पौरान्संप्रार्थ्य दुःखितः । बंधनान्मोचयामास भ्रातृस्नेहविमोहितः ॥ १० ॥
ಯಜ್ಞಮಾಲಿ—ಅಮೇಯಾತ್ಮನಾಗಿದ್ದರೂ—ದುಃಖಿತನಾಗಿ ಪೌರರನ್ನು ಕಳಕಳಿಯಿಂದ ಬೇಡಿಕೊಂಡು, ಭ್ರಾತೃಸ್ನೇಹಮೋಹದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡಿಸಿದನು।
Verse 11
यज्ञमाली पुनस्चापि बिभिदे स्वधनं द्विधा । आददे स्वयमर्द्धं च ददावर्द्धं यवीयसे ॥ ११ ॥
ನಂತರ ಯಜ್ಞಮಾಲಿ ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಧನವನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದನು; ಅರ್ಧವನ್ನು ತಾನೇ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಉಳಿದ ಅರ್ಧವನ್ನು ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರಿಗೆ ನೀಡಿದನು।
Verse 12
सुमाली त्वतिमूढात्मा तद्धनं चापि नारद । मूर्खैः पारंवडचंडालैर्बुभुजे च सहोद्धतः ॥ १२ ॥
ಓ ನಾರದ, ಅತಿಮೂಢಮನಸ್ಸಿನ ಸುಮಾಲಿ ಆ ಧನವನ್ನೂ ವ್ಯರ್ಥಮಾಡಿದನು; ಮೂರ್ಖ ಹಾಗೂ ನೀಚ ಚಾಂಡಾಲರೊಂದಿಗೆ ಅಹಂಕಾರೋದ್ದತವಾಗಿ ಭೋಗಿಸಿದನು।
Verse 13
असतामुपभो गाय दुर्जनानां विभूतयः । पिचुमंदः फलाढ्योऽपि काकैरेवोपभुज्यते ॥ १३ ॥
ದುರ್ಜನರ ವೈಭವವು ಅಸತ್ಜನರ ಭೋಗಕ್ಕೇ ಆಗುತ್ತದೆ; ಫಲಸಮೃದ್ಧ ಪಿಚುಮಂದ ವೃಕ್ಷವನ್ನೂ ಕಾಗೆಗಳೇ ಉಪಭೋಗಿಸುವಂತೆ।
Verse 14
भ्रात्रा दत्तं धनं तञ्च सुमाली नाशयन्मुने । मद्यपानप्रमत्तश्च गोमांसा दीन्यभक्षयत् ॥ १४ ॥
ಓ ಮುನಿಯೇ, ಸುಮಾಲಿಯು ಸಹೋದರನು ನೀಡಿದ ಧನವನ್ನೂ ವ್ಯರ್ಥಮಾಡಿದನು; ಮದ್ಯಪಾನದಿಂದ ಮತ್ತನಾಗಿ ಗೋಮಾಂಸ ಹಾಗೂ ಇತರ ನಿಷಿದ್ಧ ಮಾಂಸಗಳನ್ನೂ ಭಕ್ಷಿಸಿದನು।
Verse 15
त्यक्तो बंधुजनैः सर्वैश्चांडालस्त्रीसमन्वितः । राज्ञापि बाधितो विप्रप्रपेदे निर्जनं वनम् ॥ १५ ॥
ಎಲ್ಲ ಬಂಧುಜನರಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಚಾಂಡಾಲ ಸ್ತ್ರೀಯೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದು, ರಾಜನಿಂದಲೂ ಕಿರುಕುಳಕ್ಕೊಳಗಾದ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ನಿರ್ಜನ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು।
Verse 16
यज्ञमाली सुधीर्विप्र सदा धर्मरतोऽभवेत् । अवारितं ददावन्नं सत्सङ्गगतकल्मषः ॥ १६ ॥
ಯಜ್ಞಮಾಲೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾದ ವಿವೇಕಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಸದಾ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನಾಗಿರಲಿ; ಬೇಡಿಕೊಂಡವರಿಗೆ ತಡೆ ಇಲ್ಲದೆ ಅನ್ನದಾನ ಮಾಡಲಿ, ಸತ್ಸಂಗದಿಂದ ಅವನ ಕಲ್ಮಷ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 17
पित्रा कृतानि सर्वाणि तडागादीनि सत्तम । अपालयत्प्रयत्नेन सदा धर्मपरायणः ॥ १७ ॥
ಓ ಸತ್ತಮನೇ, ತಂದೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕೆರೆಗಳು ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಅವನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸಿದನು; ಸದಾ ಧರ್ಮಪರಾಯಣನಾಗಿದ್ದನು।
Verse 18
विश्राणितं धनं सर्वं यज्ञमालेर्महात्मनः । सत्पात्रदाननिष्टस्य धर्ममार्गप्रवर्तिनः ॥ १८ ॥
ಮಹಾತ್ಮ ಯಜ್ಞಮಾಲಿಯು ತನ್ನ ಸಂಪತ್ತನ್ನೆಲ್ಲ ದಾನವಾಗಿ ಹಂಚಿದನು; ಸತ್ಪಾತ್ರರಿಗೆ ದಾನದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠನಾಗಿ ಧರ್ಮಮಾರ್ಗವನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸಿದನು।
Verse 19
अहो सदुपभोगाय सज्जनानां विभूतयः । कल्पवृक्षफलं सर्वममरैरेव भुज्यते ॥ १९ ॥
ಅಹೋ! ಸಜ್ಜನರ ಸದുപಭೋಗಾರ್ಥವಾದ ವಿಭೂತಿಗಳು, ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷದ ಸರ್ವಫಲದಂತೆ, ನಿಜವಾಗಿ ಅಮರ ದೇವರುಗಳೇ ಭುಂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 20
धनं विश्राण्य धर्मार्थं यज्ञमाली महामतिः । नित्यं विष्णुगृहे सम्यक्परिचर्य्यापरोऽभवत् ॥ २० ॥
ಧರ್ಮಾರ್ಥವಾಗಿ ತನ್ನ ಧನವನ್ನು ದಾನಮಾಡಿ, ಮಹಾಮತಿ ಯಜ್ಞಮಾಲಿ ನಿತ್ಯ ವಿಷ್ಣುಗೃಹದಲ್ಲಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಪರಿಚರ್ಯೆಗೆ ಪರಾಯಣನಾದನು.
Verse 21
कालेन गच्छता तौ तु वृद्धभावमुपागतौ । यज्ञमाली सुमाली च ह्येककाले मृतावुभौ ॥ २१ ॥
ಕಾಲವು ಸಾಗುತ್ತಾ ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ವೃದ್ಧಭಾವವನ್ನು ಪಡೆದರು; ಯಜ್ಞಮಾಲಿ ಮತ್ತು ಸುಮಾಲಿ—ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೃತರಾದರು.
Verse 22
हरिपूजारतस्यास्य यज्ञमालिमहात्मनः । हरिः संप्रेषयामास विमानं पार्षदा वृतम् ॥ २२ ॥
ಹರಿಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ರತನಾದ ಈ ಮಹಾತ್ಮ ಯಜ್ಞಮಾಲಿಗಾಗಿ ಸ್ವಯಂ ಹರಿ, ತನ್ನ ಪಾರ್ಷದರಿಂದ ಆವರಿತವಾದ ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು.
Verse 23
दिव्यं विमानमारुह्य यज्ञमाली महामतिः । पूज्यमानः सुरगणैः स्तूयमानो मुनीश्वरैः ॥ २३ ॥
ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನವನ್ನು ಏರಿ ಮಹಾಮತಿ ಯಜ್ಞಮಾಲಿ, ಸುರಗಣಗಳಿಂದ ಪೂಜಿತನಾಗಿ, ಮುನೀಶ್ವರರಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಮುಂದುವರಿದನು.
Verse 24
गंधर्वैर्गीयमानश्च सेवितश्चाप्सरोगणैः । कामधेन्वा पुष्यमाणश्चित्राभरणभूषितः ॥ २४ ॥
ಅವನು ಗಂಧರ್ವರಿಂದ ಗೀತಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು, ಅಪ್ಸರಾಗಣಗಳಿಂದ ಸೇವಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು; ಕಾಮಧೇನುವಿಂದ ಪೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ವಿಚಿತ್ರ ದಿವ್ಯಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾಗಿದ್ದನು।
Verse 25
कोमलैस्तुलसीमाल्यैर्भूषितस्तेजसां निधिः । गच्छन्विष्णुपदं दिव्यंमनुजं पथि दृष्टवान् ॥ २५ ॥
ಕೋಮಲ ತುಳಸಿಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾಗಿ, ತೇಜಸ್ಸಿನ ನಿಧಿಯಾದ ಅವನು; ವಿಷ್ಣುವಿನ ದಿವ್ಯಪದದತ್ತ ಸಾಗುವಾಗ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮಾನವನನ್ನು ಕಂಡನು।
Verse 26
ताह्यमानं यमभटैः क्षुत्तृड्भ्यां परिपीडितम् । प्रेतभूतं विवस्त्रं च दुःखितं पाशवेष्टितम् । इतस्ततः प्राधावन्तं विलपंतमनाथवत् ॥ २६ ॥
ಯಮಭಟರು ಅವನನ್ನು ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು; ಹಸಿವು-ಬಾಯಾರಿಕೆಯಿಂದ ಅವನು ನಲುಗಿದ್ದನು. ಪ್ರೇತಭೂತನಾಗಿ ಅಲೆದು, ವಸ್ತ್ರವಿಲ್ಲದೆ ದುಃಖಿತನಾಗಿ, ಪಾಶಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗಿ—ಇತ್ತತ್ತ ಓಡಿ ಅನಾಥನಂತೆ ಅಳಲುತ್ತಿದ್ದನು।
Verse 27
क्रोशन्तं च सुदंतं च दृष्ट्वा मनसि विव्यथे ॥ २७ ॥
ಅವನು ಅಳಲುತ್ತಿರಲೂ, ಸುದಂತನನ್ನೂ ಕಂಡು, ಅವನ ಹೃದಯವು ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ವ್ಯಥಿತವಾಯಿತು।
Verse 28
यज्ञमालीदयायुक्तो विष्णुदूतान्समीपगान् । कोऽयं भटैर्बाध्यमानं इत्यपृच्छत्कृतांजलिः ॥ २८ ॥
ದಯೆಯಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ಯಜ್ಞಮಾಲಿ ವಿಷ್ಣುದೂತರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಕೈಮುಗಿದು ಕೇಳಿದನು—“ಇವನು ಯಾರು? ಈ ಭಟರು ಏಕೆ ಇವನನ್ನು ಬಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ?”
Verse 29
अथ ते हरिदूतास्तं यज्ञमालिमहौजसम् । असौ सुमाली भ्राता ते पापात्मेति समब्रुवन् ॥ २९ ॥
ಆಗ ಹರಿದೂತರು ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ಯಜ್ಞಮಾಲಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದರು—“ಇವನು ಸುಮಾಲಿ, ನಿನ್ನ ಸಹೋದರ; ಸ್ವಭಾವತಃ ಪಾಪಾತ್ಮನು.”
Verse 30
यज्ञमाली समाकर्ण्य व्याख्यातं विष्णुकिंकरैः । मनसा दुःखमापन्नः पुनः पप्रच्छ नारद ॥ ३० ॥
ವಿಷ್ಣುವಿನ ಕಿಂಕರರು ವಿವರಿಸಿದುದನ್ನು ಕೇಳಿ ಯಜ್ಞಮಾಲಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದುಃಖಗೊಂಡನು; ನಂತರ ನಾರದರು ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.
Verse 31
कथमस्य भवेन्मोक्षः सांचितैः पापसंचयैः । तदुपायंबदध्वं मे यूयं हि ममबांधवाः ॥ ३१ ॥
ಸಂಚಿತ ಪಾಪಸಂಚಯಗಳಿರುವಾಗ ಅವನಿಗೆ ಮೋಕ್ಷ ಹೇಗೆ ದೊರೆಯುವುದು? ಅದರ ಉಪಾಯವನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಿರಿ; ನೀವು ನನ್ನ ಬಂಧುಗಳು ಮತ್ತು ಹಿತೈಷಿಗಳು.
Verse 32
सख्यं साप्तपदीनं स्यादित्याहुर्धर्मकोविदाः । सतां साप्तपदी मैत्री सत्सतां त्रिपदी तथा ॥ ३२ ॥
ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಸಖ್ಯವು ‘ಸಪ್ತಪದಿ’ಯಿಂದ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಜ್ಜನರಲ್ಲಿ ಏಳು ಹೆಜ್ಜೆಗಳಿಂದ ಮೈತ್ರಿ ದೃಢ; ಪರಮ ಸತ್ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಯೂ ಸಾಕು.
Verse 33
सत्सतामपि ये संतस्तेषां मैत्रघी पदे पदे ॥ ३३ ॥
ಸಜ್ಜನರಲ್ಲಿಯೂ ನಿಜವಾದ ಸಂತರಿರುವರು; ಅವರ ಮೈತ್ರಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ—ಪ್ರತಿ ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಸೌಹಾರ್ದ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.
Verse 34
तस्मान्मे बांधवा यूयं मां नेतुं समुपागताः । यतोऽयं मम भ्रातापि मुच्यते तदिहोच्यताम् ॥ ३४ ॥
ಆದುದರಿಂದ ನನ್ನ ಬಂಧುಗಳೇ, ನನ್ನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ನೀವು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದೀರಿ. ನನ್ನ ಈ ಸಹೋದರನೂ ಮುಕ್ತನಾಗುವಂತೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕೋ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರಿ.
Verse 35
यज्ञमालिवचः श्रुत्वा विष्णुदूता दयालवः । पुनः स्मितामुखाः प्रोचुर्यज्ञमालिहरिप्रियम् ॥ ३५ ॥
ಯಜ್ಞಮಾಲಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ದಯಾಳು ವಿಷ್ಣುದೂತರು ಮತ್ತೆ ನಗುನಗುತ್ತಾ ಮಾತನಾಡಿದರು; ಹರಿಪ್ರಿಯನಾದ ಯಜ್ಞಮಾಲಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದರು.
Verse 36
विष्णुदूता ऊचुः । यज्ञमालिन्महाभाग नारायणपरायण । उपायं तव वक्ष्यामः सुमालिप्रेममुक्तिदम् ॥ ३६ ॥
ವಿಷ್ಣುದೂತರು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಮಹಾಭಾಗ ಯಜ್ಞಮಾಲಿನ್, ನಾರಾಯಣಪರಾಯಣ! ಸುಮಾಲಿಗೆ ಪ್ರೇಮಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಉಪಾಯವನ್ನು ನಾವು ನಿನಗೆ ಹೇಳುವೆವು.
Verse 37
कृतं यत्सुमहत्कर्म त्वया प्राक्तनजन्मनि । प्रवक्ष्यामः समासेन तच्छ्रणुष्व समाहितः ॥ ३७ ॥
ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ನೀನು ಮಾಡಿದ ಅತಿಮಹತ್ ಕರ್ಮವನ್ನು ನಾವು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳುವೆವು; ನೀನು ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ ಕೇಳು.
Verse 38
पुरा त्वं वैश्यजातीयो नाम्ना विश्वंघभरः स्मृतः । त्वया कृतानि पापानि अहंत्यगणितानि वै ॥ ३८ ॥
ಹಿಂದೆ ನೀನು ವೈಶ್ಯಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ ‘ವಿಶ್ವಂಘಭರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದೆ. ನೀನು ಮಾಡಿದ ಪಾಪಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಸಂಖ್ಯಾತವೂ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಂಕರವೂ ಆಗಿದ್ದವು.
Verse 39
सुकर्मवासनाहीनो मातापित्रोर्विरोधकृत् । एकदा बंधुभिस्त्यक्तः शोकसंतापपीडितः ॥ ३९ ॥
ಸತ್ಕರ್ಮವಾಸನೆಯಿಲ್ಲದೆ, ತಾಯಿ-ತಂದೆಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧ ಮಾಡಿದ ಅವನು ಒಮ್ಮೆ ಬಂಧುಗಳಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಶೋಕಸಂತಾಪಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದನು।
Verse 40
क्षुधाग्निनापि संतप्तः प्राप्तवान्हरिमंदिरम् । तदा वृष्टिरभूत्तत्र तत्स्थानं पंकिलं ह्यभूत ॥ ४० ॥
ಹಸಿವಿನ ಅಗ್ನಿಯಿಂದಲೂ ಸಂತಪ್ತನಾಗಿ ಅವನು ಹರಿಮಂದಿರವನ್ನು ತಲುಪಿದನು. ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಬಿದ್ದು, ಆ ಸ್ಥಳವು ನಿಜಕ್ಕೂ ಕೆಸರಾಯಿತು।
Verse 41
दीरीकृतस्त्वया पंकस्तत्स्थाने स्थातुमिच्छया । उपलेपनतां प्राप्तं तत्स्थानं विष्णुमंदिरे ॥ ४१ ॥
ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನೀನು ಕೆಸರನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದೆ; ವಿಷ್ಣುಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಆ ಸ್ಥಳವು ಲೇಪನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ, ಶುದ್ಧವಾಗಿ ಪೂಜಾರ್ಹವಾಯಿತು।
Verse 42
त्वयोषितं तु तद्गात्रौ तस्मिन्देवालये द्विज । दंशितश्चैव सर्पेण प्राप्तं पञ्चत्वमेव च ॥ ४२ ॥
ಓ ದ್ವಿಜನೇ! ಆ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಅವನ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಾಗ, ಅವನು ಸರ್ಪದಂಶನದಿಂದ ದಂಶಿತನಾಗಿ ಪಂಚತ್ವವನ್ನು, ಅಂದರೆ ಮರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದನು।
Verse 43
तेन पुण्यप्रभावेन उपलेपकृतेन च । विप्रजन्म त्वया प्राप्तं हरि भक्तिस्तथाचला ॥ ४२ ॥
ಆ ಪುಣ್ಯದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೂ, ಲೇಪನಕರ್ಮದ ಫಲದಿಂದಲೂ ನೀನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದೆಯೆ; ಹರಿಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಭಕ್ತಿಯೂ ಅಚಲವಾಯಿತು।
Verse 44
कल्पकोटिशतं साग्रं संप्राप्य हरिसन्निधिम् । वसाद्य ज्ञानमासाद्य परं मोक्षं गमिष्यसि ॥ ४३ ॥
ಶತಕೋಟಿ ಕಲ್ಪಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಕಾಲ ಹರಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಯನ್ನು ಸೇರಿ, ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡಿ ಸಮ್ಯಗ್ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದು, ನೀನು ಪರಮ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ।
Verse 45
अनुजं पातकिश्रेष्टं त्वं समुद्धर्त्तमिच्छसि । उपायं तव वक्ष्यामस्तं निबोध महामते ॥ ४४ ॥
ನೀನು ನಿನ್ನ ಅನುಜನನ್ನು—ಪಾಪಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರನನ್ನು—ಉದ್ಧರಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೀಯ. ಓ ಮಹಾಮತೇ, ಅದರ ಉಪಾಯವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸು।
Verse 46
गोचर्ममात्रभूमेस्तु उपलेपनजं फलम् । दत्त्वोद्धर महाभाग भ्रातरं कृपयान्वितः ॥ ४५ ॥
ಗೋಚರ್ಮಮಾತ್ರವಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ಲೇಪನದಿಂದ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು, ಓ ಮಹಾಭಾಗ, ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿ ಕರುಣೆಯಿಂದ ನಿನ್ನ ಸಹೋದರನನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸು।
Verse 47
एवमुक्तो विष्णुदूतैर्यज्ञमाली महापतिः । तत्फलं प्रददौ तस्मै भ्रात्रे पापविमुक्तये ॥ ४६ ॥
ವಿಷ್ಣುದೂತರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಮಹಾಪತಿ ಯಜ್ಞಮಾಲಿ ತನ್ನ ಸಹೋದರನ ಪಾಪವಿಮುಕ್ತಿಗಾಗಿ ಆ ಫಲವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ನೀಡಿದನು।
Verse 48
सुमाली भ्रातृदत्तेन पुण्येन गतकल्मषः । बभूव यमदूतास्तु तं त्यक्त्वा प्रपलायिताः ॥ ४७ ॥
ಸಹೋದರನು ನೀಡಿದ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಸುಮಾಲಿ ಕಲ್ಮಷರಹಿತನಾದನು; ಯಮದೂತರು ಅವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಓಡಿ ಹೋದರು।
Verse 49
विमानं चागतं सद्यः सर्वभोगसमन्वितम् । तदा सुमाली स्वर्यानमारुह्य मुमुदे मुने ॥ ४८ ॥
ತಕ್ಷಣವೇ ಸರ್ವಭೋಗಸಂಪನ್ನವಾದ ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನವು ಆಗಮಿಸಿತು. ಆಗ ಸುಮಾಲೀ ಆ ಸ್ವರ್ಗೀಯ ಯಾನವನ್ನು ಏರಿ, ಹೇ ಮುನೇ, ಪರಮ ಹರ್ಷಗೊಂಡನು।
Verse 50
तावुभौ भ्रातरौ विप्र सुरवृंदनमस्कृतौ । अवापतुर्भृशं प्रीतिं समालिंग्य परस्परम् ॥ ४९ ॥
ಹೇ ವಿಪ್ರ, ದೇವವೃಂದಗಳಿಂದಲೂ ನಮಸ್ಕೃತರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು ಪರಸ್ಪರ ಆಲಿಂಗಿಸಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು।
Verse 51
यज्ञमाली सुमाली च स्तूयमानौ महर्षिभिः । गीयमानौ च गंधर्वैर्विष्णुलोकं प्रजग्मतुः ॥ ५० ॥
ಯಜ್ಞಮಾಲೀ ಮತ್ತು ಸುಮಾಲೀ—ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಗಂಧರ್ವರಿಂದ ಗಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟು—ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ವಿಷ್ಣುಲೋಕವನ್ನು ಸೇರಿದರು।
Verse 52
अवाप्य हरिसालोक्यं सुमाली मुनिसत्तम । यज्ञमाली चोषतुस्तौ कल्पमेकं मुदान्वितौ ॥ ५१ ॥
ಹೇ ಮುನಿಸತ್ತಮ, ಸುಮಾಲೀ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಮಾಲೀ ಹರಿಗೆ ಸಮಲೋಕವಾದ ಸಾಲೋಕ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು, ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಲ್ಪಕಾಲ ಆನಂದದಿಂದ ವಾಸಿಸಿದರು।
Verse 53
भुक्त्वा भोगान्बहूँस्तत्र यज्ञमाली महामतिः । तत्रैव ज्ञानसंपन्नः परं मोक्षमुपागतः ॥ ५२ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಮಹಾಮತಿ ಯಜ್ಞಮಾಲೀ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಜ್ಞಾನಸಂಪನ್ನನಾಗಿ ಪರಮ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದನು।
Verse 54
सुमाली तु महाभागो विष्णुलोके मुदान्वितः । स्थित्वा भूमिं पुनः प्राप्य विप्रत्वं समुपागतः ॥ ५३ ॥
ಮಹಾಭಾಗನಾದ ಸುಮಾಲೀ ವಿಷ್ಣುಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆನಂದದಿಂದ ವಾಸಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಮತ್ತೆ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದನು.
Verse 55
अतिशुद्धे कुले जातो गुणवान्वेदपारगः । सर्वसंपत्समोपेतो हरिभक्तिपरायणः ॥ ५४ ॥
ಅತಿಶುದ್ಧ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ, ಗುಣವಂತನಾಗಿ ವೇದಪಾರಂಗತನಾಗಿದ್ದನು. ಸರ್ವಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಹರಿ-ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಾಯಣನಾಗಿದ್ದನು.
Verse 56
व्याहरन्हरिनामानि प्रपेदे जाह्नवीतटम् । तत्र स्नातश्च गंगायां दृष्ट्वा विश्वेश्वरं प्रभुम् ॥ ५५ ॥
ಹರಿನಾಮಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ಜಾಹ್ನವೀ (ಗಂಗೆ) ತೀರವನ್ನು ತಲುಪಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಪ್ರಭು ವಿಶ್ವೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನ ಪಡೆದನು.
Verse 57
अवाप परमं स्थानं योगिनामपि दुर्लभम् । उपलेपनमाहात्म्यं कथितं ते मुनीश्वर ॥ ५६ ॥
ಅವನು ಪರಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದನು; ಅದು ಯೋಗಿಗಳಿಗೂ ದುರ್ಲಭ. ಹೇ ಮುನೀಶ್ವರ, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಉಪಲೇಪನ (ಲೇಪನ-ಶುದ್ಧಿ) ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 58
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन संपूज्यो जगतांपतिः । अकामादपि ये विष्णोः सकृत्पूजां प्रकुर्वते ॥ ५७ ॥
ಆದುದರಿಂದ ಸರ್ವಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಜಗತ್ಪತಿಯನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಆಸೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕೂಡ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವವರಿಗೂ ಮಹಾಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 59
न तेषां भवबंधस्तु कदाचिदपि जायते । हरिभक्तिरतान्यस्तु हरिबुद्ध्या समर्चयेत् ॥ ५८ ॥
ಅವರಿಗೆ ಸಂಸಾರಬಂಧವು ಯಾವಾಗಲೂ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಹರಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ರತನಾದವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹರಿಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಹರಿಯೇ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಸಮರ್ಚನೆ ಮಾಡಲಿ.
Verse 60
तस्य तुष्यंति विप्रेंद्र ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । हरिभक्तिपराणां तु संगिनां संगमात्रतः ॥ ५९ ॥
ಹೇ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರ! ಅವನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶ್ವರರು ಸಂತೋಷಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಹರಿಭಕ್ತಿಪರ ಸಂಗಿಗಳ ಕೇವಲ ಸಂಗಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಅವರ ಪ್ರಸನ್ನತೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 61
मुच्यते सर्वपापेभ्यो महापातकवानपि । हरिपूजापराणां च हरिनामरतात्मनाम् ॥ ६० ॥
ಮಹಾಪಾತಕವಂತನಾದರೂ ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ—ಇದು ಹರಿಪೂಜಾಪರರು ಮತ್ತು ಹರಿನಾಮದಲ್ಲಿ ರತನಾದ ಆತ್ಮಗಳಿಗೆ ಸತ್ಯ.
Verse 62
शुश्रूषानिरता यांति पापिनोऽपि परां गतिम् ॥ ६१ ॥
ವಿನಯಸೇವೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಶ್ರವಣದಲ್ಲಿಯೂ ನಿರತರಾದ ಪಾಪಿಗಳೂ ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
Because it is framed as direct seva to Hari’s sacred space: a seemingly minor act that makes worship possible becomes a high-density karmic merit. The narrative teaches that devotional service embedded in ritual cleanliness and temple maintenance can mature into bhakti, elevate birth and destiny, and even become transferable for another’s release.
The chapter’s mechanism is puṇya-dāna (bestowal of merit): Yajñamālī grants the fruit of his lepa-merit to Sumālī. This drives away Yama’s attendants, restores Sumālī to divine conveyance, and places him in Viṣṇu’s realm, after which he continues toward purification and higher attainment through renewed devotion.
It supplies the ethical justification for intervention: friendship/kinship is validated through shared steps, implying moral responsibility. Yajñamālī’s compassion is presented not as sentimental weakness but as dharmic solidarity that motivates seeking an authorized means of rescue.
No. Yajñamālī proceeds from Viṣṇuloka to supreme liberation after vast cosmic time and true knowledge, while Sumālī first enjoys Viṣṇuloka, then returns to earth as a purified brāhmaṇa devoted to Hari, and later reaches the supreme abode—showing graded liberation tied to purification and bhakti.