Dhvajāropaṇa and Dhvajāgopaṇa: Procedure, Stotra, and Phala (Merit) of Raising Viṣṇu’s Flag
ಸನಕನು ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ಧ್ವಜಾರೋಪಣ ಹಾಗೂ ಧ್ವಜಗೋಪನದ ಪವಿತ್ರ ವ್ರತವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇದು ಪಾಪಹರವಾಗಿದ್ದು ದಾನ-ತೀರ್ಥಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಸಮ ಅಥವಾ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಶುಕ್ಲ ದಶಮಿಯಲ್ಲಿ ಶೌಚ-ನಿಯಮಗಳಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ಏಕಾದಶಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯಮ ಹಾಗೂ ನಿರಂತರ ನಾರಾಯಣಸ್ಮರಣೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನ, ನಂದೀಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿ, ಗಾಯತ್ರಿಯಿಂದ ಧ್ವಜ-ದಂಡಗಳ ಸಂಸ್ಕಾರ; ಸೂರ್ಯ, ಗರುಡ (ವೈನತೇಯ), ಚಂದ್ರ ಪೂಜೆ, ಮತ್ತು ಧ್ವಜದಂಡದಲ್ಲಿ ಧಾತಾ-ವಿಧಾತಾರ್ಚನೆ. ಗೃಹ್ಯಾಗ್ನಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಪುರುಷಸೂಕ್ತ, ವಿಷ್ಣುಸ್ತೋತ್ರ, ಇರಾವತೀ ಮೊದಲಾದವುಗಳೊಂದಿಗೆ 108 ಪಾಯಸಾಹುತಿಗಳು, ಗರುಡ ಹಾಗೂ ಸೌರ-ಶಾಂತಿ ಹೋಮಗಳು, ನಂತರ ಹರಿಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣೆ. ಸಂಗೀತ-ಸ್ತೋತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಧ್ವಜವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ದೇವಾಲಯ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ವಿಷ್ಣುಪೂಜೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘ ಸ್ತೋತ್ರಪಠಣ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗುರು-ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸತ್ಕಾರ, ಭೋಜನ, ಪಾರಣ; ಫಲವಾಗಿ ಶೀಘ್ರ ಪಾಪಕ್ಷಯ, ಧ್ವಜ ನಿಂತಿರುವವರೆಗೆ ಸಹಸ್ರ ಯುಗಗಳ ಸಾರೂಪ್ಯ, ಮತ್ತು ನೋಡಿಕೊಂಡು ಹರ್ಷಿಸುವವರಿಗೂ ಪುಣ್ಯಲಾಭವೆಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
सनक उवाच । अन्यद्व्रतं प्रवक्ष्यामि ध्वजारोपणसंज्ञितम् । सर्वपापहरं पुण्यं विष्णुप्रीणनकारणम् ॥ १ ॥
ಸನಕನು ಹೇಳಿದರು—ಈಗ ನಾನು ‘ಧ್ವಜಾರೋಪಣ’ವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತೊಂದು ವ್ರತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಅದು ಪುಣ್ಯಕರ, ಸರ್ವಪಾಪಹರ, ಮತ್ತು ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸುವ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ।
Verse 2
यः कुर्याद्विष्णुभवने ध्वजारोपणमुत्तमम् । संपूज्यते विग्निञ्च्याद्यैः किमन्यैर्बहुभाषितैः ॥ २ ॥
ಯಾರು ವಿಷ್ಣುಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಧ್ವಜಾರೋಪಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ವಿಘ್ನೇಶ (ಗಣೇಶ) ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳಿಂದಲೂ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ; ಇನ್ನೇನು ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕು?
Verse 3
हेमभारसहस्त्रं तु यो ददाति कुटुम्बिने । तत्फलं तुल्यमात्रं स्याद्धूजारोपणकर्मणः ॥ ३ ॥
ಗೃಹಸ್ಥನಿಗೆ ಸಾವಿರ ಭಾರ ಬಂಗಾರವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದರೂ, ಅದರ ಫಲ ಧ್ವಜಾರೋಪಣಕರ್ಮದ ಫಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನಮಾತ್ರವೇ ಆಗುತ್ತದೆ।
Verse 4
ध्वजारोपणतुल्यं स्याद्गङ्गास्नानमनुत्तमम् । अथवा तुलसिसेवा शिवलिङ्गप्रपूजनम् ॥ ४ ॥
ಅನುತ್ತಮವಾದ ಗಂಗಾಸ್ನಾನವು ಧ್ವಜಾರೋಪಣಕ್ಕೆ ಸಮಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅಥವಾ ತುಳಸಿ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಶಿವಲಿಂಗದ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪ್ರಪೂಜನವೂ ಹಾಗೆಯೇ।
Verse 5
अहोऽपूर्वमहोऽपूर्वमहोऽपूर्वमिदं द्विज । सर्वपाप हरं कर्म ध्वजागोपणसंज्ञितम् ॥ ५ ॥
ಅಹೋ! ಅಪೂರ್ವ, ಅಪೂರ್ವ, ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಪೂರ್ವವಿದು, ಹೇ ದ್ವಿಜ; ‘ಧ್ವಜಾಗೋಪಣ’ವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಕರ್ಮವು ಸರ್ವಪಾಪಹರವಾಗಿದೆ।
Verse 6
सन्ति वै यानि कार्याणि ध्वजारोपणकर्मणि । तानि सर्वाणि वक्ष्यामि श्रृणुष्व गदतो मम ॥ ६ ॥
ಧ್ವಜಾರೋಪಣಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಯಾವ ಯಾವ ಕಾರ್ಯಗಳಿದೆಯೋ, ಅವನ್ನೆಲ್ಲ ನಾನು ಹೇಳುವೆನು; ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು।
Verse 7
कार्तिकस्य सिते पक्षे दशम्यां प्रयतो नरः । स्नानं कुर्यात्प्रयत्नेन दन्तधावनपूर्वकम् ॥ ७ ॥
ಕಾರ್ತಿಕ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ದಶಮಿಯಲ್ಲಿ ನಿಯಮವಂತನು ಮೊದಲು ದಂತಧಾವನ ಮಾಡಿ, ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 8
एकाशी ब्रह्मचारी च स्वपेन्नारायणं स्मरन् । धौताम्बरधरः शुद्धो विप्रो नारायणाग्रतः ॥ ८ ॥
ಏಕಾದಶೀ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ, ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿಯೂ ನಾರಾಯಣನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು. ತೊಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಶುದ್ಧ ವಸ್ತ್ರಧಾರಿಯಾದ ಪವಿತ್ರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ನಾರಾಯಣನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಇರಲಿ.
Verse 9
ततः प्रातः समुत्थाय स्नात्वाचम्य यथाविधि । नित्यकर्माणि निर्वर्त्य पश्चाद्विष्णुं समर्चयेत् ॥ ९ ॥
ನಂತರ ಪ್ರಾತಃಕಾಲ ಎದ್ದು ವಿಧಿಯಂತೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಆಚಮನ ಮಾಡಬೇಕು. ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ಬಳಿಕ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸಮರ್ಚಿಸಬೇಕು.
Verse 10
चतुर्भिर्ब्राह्मणैः सार्ध्दं कृत्वा च स्वस्तिवाचनम् । नान्दीश्राद्धं प्रकुर्वीत ध्वजारोपणकर्मणि ॥ १० ॥
ನಾಲ್ಕು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನ ಮಾಡಿಸಿ, ಧ್ವಜಾರೋಪಣ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಾಂದೀಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.
Verse 11
ध्वजस्तम्भो च गायत्र्या प्रोक्षयेद्वस्त्रसंयुतौ । सूर्यं च वैनतेयं च हिमांशुं तत्परोऽर्चयेत् ॥ ११ ॥
ಗಾಯತ್ರೀಮಂತ್ರದಿಂದ ಧ್ವಜವನ್ನೂ ಧ್ವಜಸ್ತಂಭವನ್ನೂ ವಸ್ತ್ರಸಹಿತ ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಏಕಾಗ್ರಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೂರ್ಯ, ವೈನತೇಯ (ಗರುಡ) ಮತ್ತು ಹಿಮಾಂಶು (ಚಂದ್ರ)ರನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು.
Verse 12
धातारं च विधातारं पूजयेद्धजदण्डके । हरिद्राक्षतगन्धाद्यैः शुक्लपुष्पैर्विशेषतः ॥ १२ ॥
ಧ್ವಜದಂಡದಲ್ಲಿ ಧಾತಾ ಮತ್ತು ವಿಧಾತಾರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಅರಿಶಿನ, ಅಕ್ಷತ, ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಿಳಿ ಹೂಗಳಿಂದ—ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.
Verse 13
ततो गोचर्ममात्रघं तु स्थण्डिलं चोपलिप्य वै । आधायान्गिं स्वगृह्योत्त्या ह्याज्यभागादिकं क्रमात् ॥ १३ ॥
ನಂತರ ಗೋಚರ್ಮಮಾತ್ರದ ಸ್ಥಂಡಿಲವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಲೇಪಿಸಿ, ತನ್ನ ಗೃಹ್ಯವಿಧಿಯಂತೆ ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ; ಬಳಿಕ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಘೃತಾಹುತಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ನಿಯತ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು।
Verse 14
जुहुयात्पायसं चैव साज्यमष्टोत्तरं शतम् । प्रथमं पौरुषं सूक्तं विष्णोर्नुकमिरावतीम् ॥ १४ ॥
ಘೃತಮಿಶ್ರಿತ ಪಾಯಸವನ್ನು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ನೂರ ಎಂಟು ಆಹುತಿಗಳಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ಮೊದಲು ಪುರುಷಸೂಕ್ತ, ವಿಷ್ಣುಸ್ತುತಿಯ ಮಂತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ‘ಇರಾವತೀ’ ಎಂಬ ಸೂಕ್ತವನ್ನು ಪಠಿಸಬೇಕು।
Verse 15
ततश्च वैनतेयाय स्वाहेत्यष्टाहुतीस्तथा । सोमो धेनुमुदुत्यं च जुहुयाच्च ततो द्विज ॥ १५ ॥
ನಂತರ ‘ಸ್ವಾಹಾ’ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ವೈನತೇಯ (ಗರುಡ)ನಿಗೆ ಎಂಟು ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು; ನಂತರ, ಓ ದ್ವಿಜ, ‘ಸೋಮೋ ಧೇನುಃ’ ಮತ್ತು ‘ಉದುತ್ಯಂ’ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದಲೂ ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 16
सौरमन्त्राञ्जपेत्तत्र शान्तिसूत्कानि शक्तितः । रात्रौ जागरणं कुर्यादुपकण्ठं हरेः शुचुः ॥ १६ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಸೌರಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಜಪಿಸಿ, ಶಕ್ತಿಯಂತೆ ಶಾಂತಿಸೂಕ್ತಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಬೇಕು। ಶುದ್ಧನಾಗಿ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು)ನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 17
ततः प्रातः समुत्थाय नित्यकर्म समाप्य च । गन्धपुष्पादिभिर्देवमर्चयेत्पूर्ववत्क्रमात् ॥ १७ ॥
ನಂತರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎದ್ದು ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿ, ಹಿಂದಿನಂತೆ ವಿಧಿಯನುಸಾರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸುಗಂಧ, ಪುಷ್ಪಾದಿಗಳಿಂದ ದೇವರನ್ನು (ಭಗವಂತನನ್ನು) ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು।
Verse 18
ततो मङ्गलवाद्यैश्च सूक्तपाठैश्च शौभनम् । नृत्यैश्च रतोत्रपठनैर्नयेद्विष्णवालये ध्वजम् ॥ १८ ॥
ನಂತರ ಮಂಗಳವಾದ್ಯಗಳು, ಸೂಕ್ತಪಾಠ, ಶೋಭಾಯಾತ್ರೆ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ತೋತ್ರಪಠಣದೊಂದಿಗೆ ಧ್ವಜವನ್ನು ವಿಷ್ಣುಾಲಯಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಬೇಕು।
Verse 19
देवस्य द्वारदेशे वा शिखरे वा मुदान्वितः । सुस्थिरं स्थापयेद्विप्र ध्वजं सस्तम्भसंयुतम् ॥ १९ ॥
ಹೇ ವಿಪ್ರ! ಆನಂದಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದೇವಾಲಯದ ದ್ವಾರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಶಿಖರದಲ್ಲಾಗಲಿ ದಂಡಸಹಿತ ಧ್ವಜವನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।
Verse 20
गन्धपुष्पाघक्षतैर्द्देवं धूपदीपैर्मनोहरैः । भक्षयभोज्यादिसंयुक्तैर्नैवेद्यैश्च हरिं यजेत् ॥ २० ॥
ಸುಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ, ಅಕ್ಷತ, ಮನೋಹರ ಧೂಪ-ದೀಪಗಳು ಹಾಗೂ ಭಕ್ಷ್ಯಭೋಜ್ಯಗಳೊಡನೆ ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸಿ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು।
Verse 21
एवं देवालये स्थाप्य शोभनं ध्वजमुत्तमम् । प्रदक्षिणमनुव्रज्य स्तोत्रमेतदुदूरयेत् ॥ २१ ॥
ಈ ರೀತಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶೋಭನವಾದ ಉತ್ತಮ ಧ್ವಜವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಜೋರಾಗಿ ಪಠಿಸಬೇಕು।
Verse 22
नमस्ते पुण्डरीकाक्ष नमस्ते विश्वभावन । नमस्तेऽस्तु हृषीकेश महापुरुष पूर्वज ॥ २२ ॥
ಹೇ ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷ! ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಹೇ ವಿಶ್ವಭಾವನ! ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ। ಹೇ ಹೃಷೀಕೇಶ! ಮಹಾಪುರುಷ, ಆದಿಪೂರ್ವಜ—ನಿಮಗೆ ನಮೋ ನಮಃ।
Verse 23
येनेदमखिलं जातं यत्र सर्वं प्रतिष्टितम् । लयमेष्यति यत्रैवं तं प्रपन्नोऽस्मि केशवम् ॥ २३ ॥
ಯಾರಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಜನಿಸಿದೆ, ಯಾರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಯಾರಲ್ಲೇ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ—ಆ ಕೇಶವನಿಗೆ ನಾನು ಶರಣಾಗುತ್ತೇನೆ।
Verse 24
न जानन्ति परं भावं यस्य ब्रह्यादयः सुराः । योगिनोयं न पश्यन्ति तं वन्दं ज्ञानरुपिणम् ॥ २४ ॥
ಯಾರ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವರೂ ತಿಳಿಯರು, ಯೋಗಿಗಳೂ ಕಾಣರು—ಆ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪನಾದ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ನಾನು ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 25
अन्तरिक्षंतु यन्नाभिर्द्यौर्मूर्द्धा यस्य चैव हि । पादोऽभूद्यस्य पृथिवी तं वन्दे विश्वरुपिणम् ॥ २५ ॥
ಯಾರ ನಾಭಿ ಅಂತರಿಕ್ಷ, ಶಿರಸ್ಸು ಸ್ವರ್ಗ, ಮತ್ತು ಪಾದವೇ ಭೂಮಿಯಾದವನು—ಆ ವಿಶ್ವರೂಪ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ನಾನು ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 26
यस्य श्रोत्रे दिशः सर्वा यच्चक्षुर्दिनकृच्छशी । ऋक्सामयजुषी येन तं वन्दे ब्रह्ररुपिणम् ॥ २६ ॥
ಯಾರ ಕಿವಿಗಳು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಕಣ್ಣುಗಳು ಸೂರ್ಯ-ಚಂದ್ರರು; ಯಾರಿಂದ ಋಗ್-ಸಾಮ-ಯಜುರ್ವೇದಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಧಾರಿತವಾಗಿವೆ—ಆ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪನಿಗೆ ನಾನು ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 27
यन्मुखाद्वाह्मणा जाता यद्वाहोरभवन्नृपाः । वैश्या यस्योरुतो जाताः पद्भ्यां शूद्रो व्यजायत ॥ २७ ॥
ಯಾರ ಮುಖದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಜನಿಸಿದರು, ಭುಜಗಳಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ರಾಜರು ಉದ್ಭವಿಸಿದರು, ತೊಡೆಯಿಂದ ವೈಶ್ಯರು ಜನಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಪಾದಗಳಿಂದ ಶೂದ್ರನು ಹುಟ್ಟಿದನು—ಆ ಜಗದಾಧಾರ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ನಾನು ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 28
मायासङ्गममात्रेण वदन्ति पुरुषं त्वजम् । स्वभावविमलं शुद्धं निर्विकारं निरञ्जनम् ॥ २८ ॥
ಮಾಯಾಸಂಗಮಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಪುರುಷನನ್ನು ‘ಜನಿಸಿದವನು’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಆತನು ಸ್ವಭಾವತಃ ವಿಮಲ, ಶುದ್ಧ, ನಿರ್ವಿಕಾರ, ನಿರಂಜನನು।
Verse 29
क्षीरब्धि शायिनं देवमनन्तमपराजितम् । सद्भक्तवत्सलं विष्णुं भक्तिगम्यं नमाम्यहम् ॥ २९ ॥
ಕ್ಷೀರಸಾಗರಶಾಯಿಯಾದ ಅನಂತ, ಅಪರಾಜಿತ ದೇವ—ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಸತ್ಪಕ್ತರ ಮೇಲೆ ವಾತ್ಸಲ್ಯವಿರುವವನು, ಭಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಲಭ್ಯನು।
Verse 30
पृथिव्यादीनि भूतानि तन्मात्राणींन्द्रियाणि च । सूक्ष्मासूक्ष्माणि येनासंस्तं वन्दे सर्वतोमुखम् ॥ ३० ॥
ಪೃಥ್ವಿ ಮೊದಲಾದ ಭೂತಗಳು, ತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು—ಸೂಕ್ಷ್ಮವೂ ಸ್ಥೂಲವೂ—ಯಾರಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದವೋ ಆ ಸರ್ವತೋಮುಖ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 31
यद्ब्रह्म परमं धाम सर्वलोकोत्तमोत्तमम् । निर्गुणं परमं सूक्ष्मं प्रणतोऽस्ति पुनः पुनः ॥ ३१ ॥
ಆ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ—ಪರಮ ಧಾಮ, ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠತಮ, ನಿರ್ಗುಣ, ಪರಮ ಮತ್ತು ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ—ನಾನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ।
Verse 32
अविकारमजं शुद्धं सर्वतोबाहुमीश्वरम् । यमामनन्ति योगीन्द्राः सर्वकारणकारणम् ॥ ३२ ॥
ನಿರ್ವಿಕಾರ, ಅಜನ್ಮ, ಶುದ್ಧ—ಸರ್ವತೋಬಾಹುವಾದ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಯೋಗೀಂದ್ರರು ‘ಸರ್ವಕಾರಣಕಾರಣ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 33
यो देवः सर्वभूतानामन्तरात्मा जगन्मयः । निर्गुणः परमात्मा च स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ ३३ ॥
ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಅಂತರಾತ್ಮನಾಗಿ, ಜಗತ್ತನ್ನೆಲ್ಲ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ, ಗುಣಾತೀತ ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ಆ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಲಿ।
Verse 34
हृदयस्थोऽपि दूरस्थो मायया मोहितात्मनाम् । ज्ञानिनां सर्वगो यस्तु स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ ३४ ॥
ಹೃದಯದಲ್ಲೇ ಇದ್ದರೂ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತರಾದವರಿಗೆ ದೂರವಾಗಿ ತೋರುತ್ತಾನೆ; ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ—ಆ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಲಿ।
Verse 35
चतुर्भिश्च चतुर्भिश्च द्वाभ्यां पञ्चभिरेव च । हूयते च पुनर्द्वाभ्यां स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ ३५ ॥
ನಾಲ್ಕು-ನಾಲ್ಕು ಆಹುತಿಗಳಿಂದ, ಎರಡುಗಳಿಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ಐದುಗಳಿಂದ; ಮತ್ತೆ ಎರಡುಗಳಿಂದ ಹೋಮ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ—ಆ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಲಿ।
Verse 36
ज्ञानिनां कर्मिणां चैव तथा भक्तिमतां नृणाम् । गतिदाता विश्वमृग्यः स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ ३६ ॥
ಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಕರ್ಮನಿಷ್ಠರು ಹಾಗೂ ಭಕ್ತಿಮಂತರಿಗೆ ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ, ವಿಶ್ವವೆಲ್ಲ ಹುಡುಕುವವನು—ಆ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಲಿ।
Verse 37
जगद्धितार्थं ये देहा ध्रियन्ते लीलया हरेः । तानर्चयन्ति विबुधाः स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ ३७ ॥
ಜಗದ್ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಹರಿ ಲೀಲೆಯಿಂದ ಧರಿಸುವ ದೇಹರೂಪಗಳನ್ನು ದೇವರೂ ಜ್ಞಾನಿಗಳೂ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ—ಆ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಲಿ।
Verse 38
यमामनन्ति वै सन्तः सच्चिदानन्दविग्रहम् । निर्गुणं च गुणाधारं स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ ३८ ॥
ಸಂತರು ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ-ವಿಗ್ರಹನೆಂದು ಘೋಷಿಸುವ, ನಿರ್ಗುಣನಾಗಿಯೂ ಸರ್ವಗುಣಗಳ ಆಧಾರನಾದ ಆ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು ನನಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಲಿ।
Verse 39
इति स्तुत्वा नमेद्विष्णुं ब्राह्मणांश्च प्रपूजयेत् । आचार्यं पूजयेत्पश्चाद्दक्षिणाच्छादनादिभिः ॥ ३९ ॥
ಹೀಗೆ ಸ್ತುತಿಸಿ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ ಸತ್ಕರಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ದಕ್ಷಿಣೆ, ವಸ್ತ್ರಾದಿಗಳಿಂದ ಆಚಾರ್ಯನನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
Verse 40
ब्राह्मणान्भोजयेच्छक्त्या भक्ति भावसमन्वितः । पुत्रमित्रकलत्राद्यैः स्वयं च सह बन्धुभिः ॥ ४० ॥
ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ, ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಪುತ್ರ, ಮಿತ್ರ, ಪತ್ನಿ ಮೊದಲಾದವರೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ತಾನೂ ಭುಂಜಿಸಬೇಕು.
Verse 41
कुर्वीत पारणं विप्र नारायणपरायणः । यस्त्वेतत्कर्म कुर्वीत ध्वजारोपणमुत्तमम् । तस्य पुण्यफलं वक्ष्ये श्रृणुष्व सुसमाहितः ॥ ४१ ॥
ಹೇ ವಿಪ್ರನೇ! ನಾರಾಯಣಪರಾಯಣನಾಗಿ ಪಾರಣ (ವ್ರತಾಂತ್ಯ) ಮಾಡಬೇಕು. ಯಾರು ಈ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಧ್ವಜಾರೋಪಣ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರ ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಏಕಾಗ್ರವಾಗಿ ಕೇಳು.
Verse 42
पटो ध्वजस्य विप्रेन्द्र यावच्चलति वायुना । तावन्ति पापजालानि नश्यन्त्येव न संशयः ॥ ४२ ॥
ಹೇ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರನೇ! ಧ್ವಜದ ಪಟ್ಟೆ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಕಾಲ ಅಲೆಯುತ್ತದೋ, ಅಷ್ಟು ಕಾಲ ಪಾಪಗಳ ಜಾಲವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ—ಸಂದೇಹವೇ ಇಲ್ಲ.
Verse 43
महापातकयुक्तो वा युक्तो वा सर्वपातकैः । ध्वजं विष्णुगृहे कृत्वा मुच्यते सर्वपातकैः ॥ ४३ ॥
ಮಹಾಪಾತಕದಿಂದ ಕಲుషಿತನಾದರೂ, ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಭಾರಿತನಾದರೂ—ವಿಷ್ಣುಗೃಹ/ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಧ್ವಜವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರೆ ಅವನು ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 44
यावद्दिनानि तिष्टेत ध्वजो विष्णुगृहे द्विज । तावद्युगसहस्त्राणि हरिसारुप्यमश्नुते ॥ ४४ ॥
ಹೇ ದ್ವಿಜ! ವಿಷ್ಣುಗೃಹ/ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಧ್ವಜವು ಎಷ್ಟು ದಿನಗಳು ನಿಂತಿರುತ್ತದೋ, ಅಷ್ಟು ಸಹಸ್ರ ಯುಗಗಳವರೆಗೆ ಭಕ್ತನು ಹರಿ-ಸಾರೂಪ್ಯ—ಭಗವಂತನ ಸಮಾನ ರೂಪ—ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 45
आरोपितं ध्वजं दृष्ट्वा येऽभिनन्दन्ति धार्मिकाः । तेऽपि सर्वे प्रमुच्यन्ते महापातककोटिभिः ॥ ४५ ॥
ಎತ್ತಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಧ್ವಜವನ್ನು ನೋಡಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ಅಭಿನಂದಿಸುವ ಧರ್ಮಿಷ್ಠರೂ ಸಹ ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ಮಹಾಪಾತಕಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.
Verse 46
आरोपितो ध्वजो विष्णुगृहे धुन्वन्पटं स्वकम् । कर्तुः सर्वाणि पापानि धुनोति निमिषार्द्धतः ॥ ४६ ॥
ವಿಷ್ಣುಗೃಹ/ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಧ್ವಜವು ತನ್ನ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಅಲೆಯಿಸುತ್ತಾ ಹಾರಿದಾಗ, ಧ್ವಜವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವನ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಅರ್ಧ ನಿಮಿಷದಲ್ಲೇ ಝಾಡಿಹಾಕುತ್ತದೆ.
Verse 47
यस्त्वारोप्य गृहे विष्णोर्ध्वजं नित्यमुपाचरेत् । स देवयानेन दिवं यातीव सुमतिर्नृपः ॥ ४७ ॥
ಹೇ ನೃಪ! ಯಾರು ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಧ್ವಜವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೋ, ಆ ಸುವಿವೇಕಿ ದೇವಯಾನ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.
Frequently Asked Questions
The chapter presents dhvaja-installation as a sustained, visible act of Viṣṇu-sevā whose efficacy continues as long as the flag cloth flutters. Its phalaśruti ties ongoing physical presence (the standing dhvaja) to ongoing pāpa-kṣaya, granting sārūpya for vast durations and extending benefit even to observers who rejoice—framing the rite as both personal and communal mokṣa-oriented dharma.
Key components include: Kārtika śukla-daśamī purification and discipline; ekādaśī restraint and constant remembrance; svasti-vācana with brāhmaṇas; nāndī-śrāddha; consecration of banner and staff with Gāyatrī; worship of Sūrya, Garuḍa, Candra and Dhātā-Vidhātā; a gṛhya fire-rite with 108 pāyasa āhutis alongside Puruṣa-sūkta and other named hymns; night vigil; festive procession; installation at gateway or temple summit; Viṣṇu pūjā, stotra-recitation, and concluding honors/feeding/pāraṇa.
The text promises immediate and ongoing destruction of sins while the flag flutters, liberation from even grave sins through dedicating the banner, attainment of sārūpya with Hari for thousands of yugas corresponding to the days the flag stands, and heavenly ascent (devayāna) for one who raises and worships the flag daily.