Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 111

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

Devanagari script

वंर्गोत्तमे मीनलग्ने वृषेऽब्जे तत्त्वलिप्सिके । स्वतुंगस्थेष्वशेषेषु परमायुः प्रकीर्तितम् ॥ १११ ॥

Transliteration

vaṃrgottame mīnalagne vṛṣe'bje tattvalipsike | svatuṃgastheṣvaśeṣeṣu paramāyuḥ prakīrtitam || 111 ||

Translation

ಮೀನ ಲಗ್ನವು ವರ್ಗೋತ್ತಮವಾಗಿದ್ದು, ಚಂದ್ರನು ವೃಷಭದಲ್ಲಿ ಇದ್ದು, ಕುಂಭದಲ್ಲಿ ತತ್ತ್ವಲಿಪ್ಸೆ (ಸತ್ಯತತ್ತ್ವದ ಆಕಾಂಕ್ಷೆ) ಯೋಗವಿದ್ದು; ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಉಚ್ಚಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದರೆ—ಪರಮಾಯುಷ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

Word by Word

• वंर्गोत्तमे: in the best varga (excellent division)
• वंर्गोत्तमे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: वंर्ग + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘वंर्ग-उत्तम’ = ‘in the best varga/divisional strength’ (technical)

• मीनलग्ने: when Pisces is the ascendant
• मीनलग्ने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मीन + लग्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘मीन-लग्न’ = ‘Pisces ascendant’

• वृषे: in Taurus
• वृषे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वृष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘वृष’ = वृषभ (Taurus)

• अब्जे: in the ascendant/lagna
• अब्जे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अब्ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• तत्त्वलिप्सिके: in the (state) desiring truth/essence
• तत्त्वलिप्सिके: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: तत्त्व + लिप्सिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘तत्त्व-लिप्सिक’ = ‘desirous of truth/essence’ (technical epithet)

• स्व: own
• स्व: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: समासपूर्वपद; ‘स्व’ = ‘own’

• तुंग: exaltation
• तुंग: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तुंग (प्रातिपदिक)
• Form: समासपूर्वपद; ‘तुंग’ = उच्चस्थान (exaltation)

• स्थेषु: when (planets) are in their own exaltations
• स्थेषु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; ‘स्व-तुंग-स्थ’ = ‘situated in own exaltation’

• अशेषेषु: in all (of them)
• अशेषेषु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: अशेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; ‘all/without remainder’

• परमायुः: supreme lifespan
• परमायुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: परम + आयुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय: ‘परमम् आयुः’

• प्रकीर्तितम्: is proclaimed
• प्रकीर्तितम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + √कीर्त् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि प्रयोग: ‘is proclaimed’

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada in a Vedanga/astrology segment)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Narada
• Sanatkumara

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames longevity as a result indicated by cosmic order (ṛta) through Jyotiṣa, encouraging disciplined living and dharmic alignment rather than mere fate.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: by treating life-span as a divinely ordered field, it supports using one’s allotted time for sādhana—especially devotion and liberation-oriented practice—rather than anxiety over outcomes.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga Jyotiṣa: assessing āyuḥ (longevity) through lagna (ascendant), rāśi placements, and exaltation (tuṅga) conditions that signify ‘paramāyuḥ’.