Anūcāna (True Learning), the Vedāṅgas, and Śikṣā: Svara, Sāmavedic Chant, and Gandharva Theory

Verse 1

सूत उवाच । श्रुत्वा सनंदनस्येत्थं वचनं नारदो मुनिः । असंतुष्ट इव प्राह भ्रातरं तं सनंदनम् ॥ १ ॥

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಸನಂದನನ ಈ ರೀತಿಯ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಮುನಿ ನಾರದನು, ತೃಪ್ತನಾಗದವನಂತೆ, ಆ ಸಹೋದರ ಸನಂದನನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.

Verse 2

नारद उवाच । भगवन्सर्वमाख्यातं यत्पृष्टं भवतो मया । तथापि नात्मा प्रीयेत श्रृण्वन्हरिकथां मुहुः ॥ २ ॥

ನಾರದನು ಹೇಳಿದನು—ಭಗವನ್, ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನೀವು ವಿವರಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಆದರೂ ನನ್ನ ಹೃದಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ನಾನು ಮರುಮರು ಹರಿಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸಹ.

Verse 3

श्रूयते व्यासपुत्रस्तु शुकः परमधर्मवित् । सिद्धिं सुमहतीं प्राप्तो निर्विण्णोऽवांतरं बहिः ॥ ३ ॥

ಶ್ರವಣವಾಗುತ್ತದೆ—ವ್ಯಾಸಪುತ್ರ ಶುಕನು ಪರಮಧರ್ಮವಿತ್; ಅವನು ಅತಿಮಹತ್ತಾದ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು, ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಲೋಕವ್ಯವಹಾರಗಳಿಂದ ನಿರ್ವಿಣ್ಣನಾಗಿ ವಿರಕ್ತನಾಗಿ ಇದ್ದನು।

Verse 4

ब्रह्मन्पुंसस्तु विज्ञानं महतां सेवनं विना । न जायते कथं प्राप्तो ज्ञानं व्यासात्मजः शिशुः ॥ ४ ॥

ಓ ಬ್ರಹ್ಮನ್! ಮಹಾತ್ಮರ ಸೇವೆಯಿಲ್ಲದೆ ಪುರುಷನಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ವಿಜ್ಞಾನ (ವಿವೇಕ) ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾದರೆ ವ್ಯಾಸಪುತ್ರ ಶಿಶು ಶುಕನು ಆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆದನು?

Verse 5

तस्य जन्मरहस्यं मे कमचाप्यस्य श्रृण्वते । समाख्याहि महाभाग मोक्षशास्त्रार्थविद्भवान् ॥ ५ ॥

ನಾನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ—ಅವನ ಜನ್ಮರಹಸ್ಯವನ್ನೂ ಅದರ ಕಾರಣವನ್ನೂ ನನಗೆ ಹೇಳಿ. ಓ ಮಹಾಭಾಗ! ನೀವು ಮೋಕ್ಷಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥವಿದ್; ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರವಾಗಿ ವಿವರಣೆ ನೀಡಿ।

Verse 6

सनंदन उवाच । श्रृणु विप्रप्रवक्ष्यामि शुकोत्पत्तिं समासतः । यां श्रुत्वा ब्रह्मतत्त्वज्ञो जायते मानवो मुने ॥ ६ ॥

ಸನಂದನನು ಹೇಳಿದರು: ಓ ವಿಪ್ರ, ಕೇಳು—ಶುಕನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಓ ಮುನೇ, ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ ಮಾನವನು ಬ್ರಹ್ಮತತ್ತ್ವಜ್ಞನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 7

न हायनैर्न पलितैर्न वित्तेन न बंधुभिः । ऋषयश्चक्रिरे धर्मं योऽनूचानः स नो महान् ॥ ७ ॥

ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ಬಿಳಿ ಕೂದಲಿನಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ಧನದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ಬಂಧುಗಳಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ—ಮಹತ್ವ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಋಷಿಗಳು ಧರ್ಮಮಾಪದಂಡವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಯಾರು ನಿಜವಾಗಿ ವಿದ್ಯಾವಂತನೋ ಅವನೇ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಮಹಾನ್।

Verse 8

नारद उवाच । अनूचानः कथंब्रह्मन्पुमान्भवति मानद । तन्मे कर्म समाचक्ष्व श्रोतुं कौतूहलं मम ॥ ८ ॥

ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಹೇ ಮಾನದ! ಮನುಷ್ಯನು ನಿಜವಾಗಿ ಅನೂಚಾನ (ಸತ್ಯ ವಿದ್ಯಾವಂತ) ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತಾನೆ? ಆ ಸಾಧನೆ-ನಿಯಮವನ್ನು ನನಗೆ ತಿಳಿಸು; ಕೇಳಲು ನನ್ನ ಕುತೂಹಲ ಮಹತ್ತಾಗಿದೆ।

Verse 9

सनंदन उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि ह्यनूचानस्य लक्षणम् । यज्ज्ञात्वा सांगवेदानामभिज्ञो जायते नरः ॥ ९ ॥

ಸನಂದನನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ನಾರದ, ಕೇಳು; ಅನೂಚಾನನ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದವನು ವೇದಾಂಗಗಳೊಡನೆ ವೇದಗಳ ನಿಜ ಜ್ಞಾತನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 10

शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं ज्योतिषं तथा । छंदःशास्त्रं षडेतानि वेदांगानि विदुर्बुधाः ॥ १० ॥

ಶಿಕ್ಷಾ, ಕಲ್ಪ, ವ್ಯಾಕರಣ, ನಿರುಕ್ತ, ಜ್ಯೋತಿಷ ಮತ್ತು ಛಂದಃಶಾಸ್ತ್ರ—ಇವು ಆರು ವೇದಾಂಗಗಳು ಎಂದು ಬುದ್ಧಿವಂತರು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 11

ऋग्वेदोऽथ यजुर्वेदः सामवेदो ह्यथर्वणः । वेदाश्चत्वार एवैते प्रोक्ता धर्मनिरूपणे ॥ ११ ॥

ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ ಮತ್ತು ಅಥರ್ವವೇದ—ಇವೆಯೇ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳು ಎಂದು, ಧರ್ಮನಿರೂಪಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।

Verse 12

सांगान्वेदान्गुरोर्यस्तु समधीते द्विजोत्तमः । सोऽनूचानः प्रभवति नान्यथा ग्रंथकोटिभिः ॥ १२ ॥

ಗುರುವಿನಿಂದ ವೇದಾಂಗಗಳೊಡನೆ ವೇದಗಳನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನೇ ನಿಜವಾಗಿ ಅನೂಚಾನನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಕೋಟಿ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದಲೂ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ।

Verse 13

नारद उवाच । अंगानां लक्षणं ब्रूहि वेदानां चापि विस्तरात् । त्वंमस्मासु महाविज्ञः सांगेष्वेतेषु मानद ॥ १३ ॥

ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ವೇದಾಂಗಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ವೇದಗಳನ್ನೂ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಿರಿ. ಹೇ ಮಾನದಾ! ಈ ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ನಮ್ಮೊಳಗೆ ನೀವೇ ಮಹಾವಿಜ್ಞರು.

Verse 14

सनंदन उवाच । प्रश्नभारोऽयमतुलस्त्वया मम कृतो द्विज । संक्षेपात्कथयिष्यामि सारमेषां सुनिश्चितम् ॥ १४ ॥

ಸನಂದನನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದ್ವಿಜಾ! ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಅತುಲ ಭಾರವನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದೀ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವುಗಳ ನಿಶ್ಚಿತ ಸಾರವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

Verse 15

स्वरः प्रधानः शिक्षायां कीर्त्तितो मुनिभिर्दिजैः । वेदानां वेदविद्भिस्तु तच्छृणुष्व वदामि ते ॥ १५ ॥

ಶಿಕ್ಷಾಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ‘ಸ್ವರ’ವೇ ಪ್ರಧಾನವೆಂದು ಮುನಿಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವಿಜ ಪಂಡಿತರು ಕೀರ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದವಿದರು ವೇದಗಳ ಕುರಿತು ಹೇಳಿದುದನ್ನು ಕೇಳು; ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

Verse 16

आर्चिकं गाथिकं चैव सामिकं च स्वरान्तरम् । कृतांते स्वरशास्त्राणां प्रयोक्तव्य विशेषतः ॥ १६ ॥

ಸಮಾಪ್ತಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸಬೇಕು—ಋಕ್ ಶೈಲಿಯ ಆರ್ಚಿಕ, ಗಾಥಾ ಶೈಲಿಯ ಗಾಥಿಕ, ಸಾಮ ಶೈಲಿಯ ಸಾಮಿಕ, ಮತ್ತು ಸ್ವರಗಳ ಮಧ್ಯದ ಯುಕ್ತಾಂತರವಾದ ಸ್ವರಾಂತರ.

Verse 17

एकांतरः स्वरो ह्यप्सु गाथासुद्व्यंतरः स्वरः । सामसु त्र्यंतरं विद्यादेतावत्स्वरतोऽन्तरम् ॥ १७ ॥

ಋಕ್ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವರಾಂತರ ಒಂದು ಹಂತ, ಗಾಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹಂತ, ಮತ್ತು ಸಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಹಂತ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು—ಸ್ವರದ ಭೇದ ಇಷ್ಟೇ.

Verse 18

ऋक्सामयजुरंगानि ये यज्ञेषु प्रयुंजते । अविज्ञानाद्धि शिक्षायास्तेषां भवति विस्वरः ॥ १८ ॥

ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಋಗ್, ಸಾಮ ಮತ್ತು ಯಜುರ್ವೇದಗಳ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುವವರು, ಶಿಕ್ಷಣಶಾಸ್ತ್ರ (ಉಚ್ಚಾರಣ-ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರ)ದ ಸಮ್ಯಕ್ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅವರ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಭ್ರಂಶ ಉಂಟಾಗಿ ಜಪ ಅಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 19

मंत्रो हीनः स्वरतो वर्णतो वा मिथ्याप्रयुक्तो न तमर्थमाह । स वाग्वज्रो यजमानं हिनस्ति यथेंद्रशत्रुः स्वरतोऽपराधात् ॥ १९ ॥

ಸ್ವರದಲ್ಲೋ ವರ್ಣದಲ್ಲೋ ದೋಷವಿರುವ, ಅಥವಾ ತಪ್ಪಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ ಮಂತ್ರವು ಉದ್ದೇಶಿತ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ। ಅಂಥ ವಾಣಿ ವಜ್ರದಂತೆ ಆಗಿ ಯಜಮಾನನಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ‘ಇಂದ್ರಶತ್ರು’ ಎಂಬ ಪದ ಸ್ವರದೋಷದಿಂದ ವಿನಾಶಕಾರಣವಾದಂತೆ।

Verse 20

उरः कंठः शिरश्चैव स्थानानि त्रीणि वाङ्मये । सवनान्याहुरेतानि साम वाप्यर्द्धतोंऽतरम् ॥ २० ॥

ವಾಂಗ್ಮಯ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚಾರಣದ ಮೂರು ಸ್ಥಾನಗಳು—ಉರಃ (ಛಾತಿ), ಕಂಠ ಮತ್ತು ಶಿರ—ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಇವೆಯೇ ಸವನಗಳು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಸಾಮವೂ ಇವುಗಳ ಮಧ್ಯದ ಅರ್ಧಾಂತರದಲ್ಲಿ ಇರುವುದೆಂದು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 21

उरः सप्तविवारं स्यात्तथा कंठस्तथा शिरः । न च शक्तोऽसि व्यक्तस्तु तथा प्रावचना विधिः ॥ २१ ॥

ಉರಸ್ಸಿಗೆ ಏಳು ವಿವರಗಳಿವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಕಂಠಕ್ಕೂ ಹಾಗೆಯೇ ಶಿರಕ್ಕೂ. ಆದರೂ ನೀನು ಪ್ರಾವಚನ (ಪಾಠ-ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ) ವಿಧಿಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಶಕ್ತನಲ್ಲ।

Verse 22

कठकालापवृत्तेषु तैत्तिराह्वरकेषु च । ऋग्वेदे सामवेदे च वक्तव्यः प्रथमः स्वरः ॥ २२ ॥

ಕಠ, ಕಾಲಾಪ, ವೃತ್ತ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ, ತೈತ್ತಿರೀಯ ಮತ್ತು ಆಹ್ವರಕ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಋಗ್ವೇದ ಮತ್ತು ಸಾಮವೇದದಲ್ಲಿಯೂ—ಪ್ರಥಮ (ಮುಖ್ಯ) ಸ್ವರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕೆಂಬ ವಿಧಿಯಿದೆ।

Verse 23

ऋग्वेदस्तु द्वितीयेन तृतीयेन च वर्तते । उच्चमध्यमसंघातः स्वरो भवति पार्थिवः ॥ २३ ॥

ಋಗ್ವೇದಪಠಣವು ದ್ವಿತೀಯ ಹಾಗೂ ತೃತೀಯ ಸ್ವರಗಳಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಉಚ್ಚ–ಮಧ್ಯ ಸ್ವರಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ‘ಪಾರ್ಥಿವ’ ಸ್ವರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 24

तृतीय प्रथमक्रुष्टा कुर्वंत्याह्वरकान् स्वरान् । द्वितीयाद्यास्तु मद्रांतास्तैत्तिरीयाश्चतुःस्वरान् ॥ २४ ॥

ತೃತೀಯ ವರ್ಗವು—ಪ್ರಥಮ-ಕ್ರುಷ್ಟಾದಿಯಿಂದ—ಆಹ್ವರಕ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ದ್ವಿತೀಯ ವರ್ಗ (ಮದ್ರಾಂತ) ಹಾಗೂ ತೈತ್ತಿರೀಯರು ನಾಲ್ಕು ಸ್ವರಗಳಿಂದ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 25

प्रथमश्च द्वितीयश्च तृतीयोऽथ चतुर्थकः । मंद्रः क्रुष्टो मुनीश्वर एतान्कुर्वंति सामगाः ॥ २५ ॥

ಪ್ರಥಮ, ದ್ವಿತೀಯ, ತೃತೀಯ, ಚತುರ್ಥ; ಹಾಗೆಯೇ ಮಂದ್ರ ಮತ್ತು ಕ್ರುಷ್ಟ—ಹೇ ಮುನೀಶ್ವರ—ಇವನ್ನೇ ಸಾಮಗಾನ ಮಾಡುವವರು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 26

द्वितीयप्रथमावेतौ नांडिभाल्लविनौ स्वरौ । तथा शातपथावेतौ स्वरौ वाजसनेयिनाम् ॥ २६ ॥

ಈ ಎರಡು ಸ್ವರಗಳು ನಾಂಡಿಭಾಲ್ಲ ಮತ್ತು ಲವಿನ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ‘ದ್ವಿತೀಯ’ ಹಾಗೂ ‘ಪ್ರಥಮಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ವಾಜಸನೇಯಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇವು ‘ಶಾತಪಥ’ ಪರಂಪರೆಯಂತೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.

Verse 27

एते विशेषतः प्रोक्ताः स्वरा वै सार्ववैदिकाः । इत्येतच्चरितं सर्वं स्वराणां सार्ववैदिकम् ॥ २७ ॥

ಈ ಸ್ವರಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ‘ಸಾರ್ವವೈದಿಕ’—ಎಲ್ಲ ವೇದಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ—ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಹೀಗೆ ಸಾರ್ವವೈದಿಕ ಸ್ವರಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರಣೆ ಸಮಾಪ್ತವಾಗಿದೆ.

Verse 28

सामवेदे तु वक्ष्यामि स्वराणां चरितं यथा । अल्पग्रंथं प्रभूतार्थं सामवेदांगमुत्तमम् ॥ २८ ॥

ಈಗ ಸಾಮವೇದದ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಗಳ ಯಥಾರ್ಥ ಗತಿ-ವಿಧಾನವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುವೆನು. ಇದು ಸಾಮವೇದದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಂಗ—ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ, ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ॥೨೮॥

Verse 29

तानरागस्वरग्राममूर्च्छनानां तु लक्षणम् । पवित्रं पावनं पुण्यं यथा तुभ्यं प्रकीर्तितम् ॥ २९ ॥

ತಾನ, ರಾಗ, ಸ್ವರ, ಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ಮೂರ್ಚ್ಛನೆಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಿನಗೆ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಉಪದೇಶಗಳು ಪವಿತ್ರ, ಪಾವನ ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯಪ್ರದ॥೨೯॥

Verse 30

शिक्षामाहुर्द्विजातीनामृग्यजुः सामलक्षणम् । सप्त स्वरास्रयो ग्रामा मृर्छनास्त्वेकविंशतिः ॥ ३० ॥

ದ್ವಿಜರಿಗೆ ಶിക്ഷೆಯನ್ನು ಋಕ್, ಯಜುಃ ಮತ್ತು ಸಾಮ ಪರಂಪರೆಗಳ ಲಕ್ಷಣವಿದ್ಯೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಏಳು ಸ್ವರಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತ; ಗ್ರಾಮಗಳು ಏಳು, ಮೂರ್ಚ್ಛನೆಗಳು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು॥೩೦॥

Verse 31

ताना एकोनपंचाशदित्येतस्स्वरमंडलम् । षड्जश्च ऋषभश्चैव गांधारो मध्यमस्तथा ॥ ३१ ॥

ತಾನಗಳು ನಲವತ್ತೊಂಬತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ—ಇದೇ ಸ್ವರಮಂಡಲದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಷಡ್ಜ, ಋಷಭ, ಗಾಂಧಾರ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಮವೂ ಸೇರಿವೆ॥೩೧॥

Verse 32

पंचमो धैवतश्चैवं निषादः सप्तमः स्वरः । षड्जमध्यमगांधारास्त्रयो ग्रामाः प्रकीर्तिताः ॥ ३२ ॥

ಪಂಚಮ ಸ್ವರ ಧೈವತ; ನಿಷಾದವು ಏಳನೆಯ ಸ್ವರ. ಷಡ್ಜ, ಮಧ್ಯಮ, ಗಾಂಧಾರ—ಈ ಮೂರು ಗ್ರಾಮಗಳು ಎಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ॥೩೨॥

Verse 33

भूर्ल्लोकाज्जायते षड्जो भुवर्लोकाञ्च मध्यमः । स्वर्गाभ्राच्चैव गांधारो ग्रामस्थानानि त्रीणि हि ॥ ३३ ॥

ಭೂರ್ಲೋಕದಿಂದ ಷಡ್ಜ ಸ್ವರವು ಜನಿಸುತ್ತದೆ, ಭುವರ್ಲೋಕದಿಂದ ಮಧ್ಯಮ; ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಗಾಂಧಾರವು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳೇ ಗ್ರಾಮಸ್ಥಾನಗಳೆಂಬ ಮೂರು ಮೂಲಾಧಾರಗಳು ಎಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಾಗಿದೆ.

Verse 34

स्वराणां च विशेषेण ग्रामरागा इति स्मृताः । विंशतिर्मध्यमग्रामे षड्जग्रामे चतुर्दश ॥ ३४ ॥

ಸ್ವರಗಳ ವಿಶೇಷ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ‘ಗ್ರಾಮರಾಗ’ ಎಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಮಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತು, ಷಡ್ಜಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಇವೆ.

Verse 35

तानान्पंचदशेच्छंति गांधारे सामगायिनाम् । नदी विशाला सुमुखी चित्रा चित्रवती मुखा ॥ ३५ ॥

ಗಾಂಧಾರದಲ್ಲಿ ಸಾಮಗಾಯಕರರು ಹದಿನೈದು ತಾನಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನದಿಗಳು—ವಿಶಾಲಾ, ಸುಮുഖೀ, ಚಿತ್ರಾ, ಚಿತ್ರವತೀ, ಮುಖಾ.

Verse 36

बला चाप्यथ विज्ञेया देवानां सप्त मूर्छनाः । आप्यायिनी विश्वभृता चंद्रा हेमा कपर्दिनी ॥ ३६ ॥

‘ಬಲಾ’ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ದೇವತೆಗಳ ಏಳು ಮೂರ್ಚನೆಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು—ಆಪ್ಯಾಯಿನೀ, ವಿಶ್ವಭೃತಾ, ಚಂದ್ರಾ, ಹೇಮಾ, ಕಪರ್ಧಿನೀ—ಇವು ದಿವ್ಯ ಸ್ವರಪ್ರವಾಹಗಳು.

Verse 37

मैत्री च बार्हती चैव पितॄणां सप्त मूर्छनाः । षड्जे तूत्तरमंद्रा स्यादृषभे चाभिरूहता ॥ ३७ ॥

‘ಮೈತ್ರೀ’ ಮತ್ತು ‘ಬಾರ್ಹತೀ’—ಇವು ಪಿತೃಗಳ ಏಳು ಮೂರ್ಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಷಡ್ಜದಲ್ಲಿ ಇದು ಉತ್ತರಮಂದ್ರವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಋಷಭದಲ್ಲಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ.

Verse 38

अश्वक्रांता तु गांधारे तृतीया मूर्च्छना स्मृता । मध्यमे खलु सौवीरा हृषिका पंचमे स्वरे ॥ ३८ ॥

ಗಾಂಧಾರ ಸ್ವರವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟ ಮೂರನೇ ಮೂರ್ಚ್ಛನೆ ‘ಅಶ್ವಕ್ರಾಂತಾ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಅದೇ ‘ಸೌವೀರಾ’, ಪಂಚಮ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ‘ಹೃಷಿಕಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ॥

Verse 39

धैवते चापि विज्ञेया मूर्छना तूत्तरा मता । निषादे रजनीं विद्यादृषीणां सप्त मूर्छनाः ॥ ३९ ॥

ಧೈವತ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ‘ಉತ್ತರಾ’ ಎಂಬ ಮೂರ್ಚ್ಛನೆ ತಿಳಿಯಬೇಕೆಂದು ಮತೆ. ನಿಷಾದ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ‘ರಜನೀ’ ಎಂಬ ಮೂರ್ಚ್ಛನೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಹೀಗೆ ಋಷಿಗಳು ಏಳು ಮೂರ್ಚ್ಛನೆಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ॥

Verse 40

उपजीवंति गंधर्वा देवानां सप्त मूर्छनाः । पितॄणां मूर्च्छनाः सप्त तथा यक्षा न संशयः ॥ ४० ॥

ದೇವರ ಏಳು ಮೂರ್ಚ್ಛನೆಗಳನ್ನೇ ಆಧರಿಸಿ ಗಂಧರ್ವರು ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಪಿತೃಗಳ ಏಳು ಮೂರ್ಚ್ಛನೆಗಳು, ಯಕ್ಷರಿಗೂ ಸಹ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ॥

Verse 41

ऋषीणां मूर्छनाः सप्त यास्त्विमा लौकिकाः स्मृताः । षङ्जः प्रीणाति वै देवानृषीन्प्रीणाति चर्षभः ॥ ४१ ॥

ಋಷಿಗಳ ಈ ಏಳು ಮೂರ್ಚ್ಛನೆಗಳು ಲೋಕಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಸ್ವರಗಳಲ್ಲಿ ಷಡ್ಜ ದೇವರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತದೆ; ಋಷಭ ಋಷಿಗಳನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತದೆ॥

Verse 42

पितॄन् प्रीणाति गांधारो गंधर्वान्मध्यमः स्वरः ॥ देवान्पितॄनृषींश्चैव स्वरः प्रीणाति पंचमः ॥ ४२ ॥

ಗಾಂಧಾರ ಸ್ವರವು ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತದೆ; ಮಧ್ಯಮ ಸ್ವರವು ಗಂಧರ್ವರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಪಂಚಮ ಸ್ವರವು ದೇವರು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಪ್ರೀತಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ॥

Verse 43

यक्षान्निषादः प्रीणाति भूतग्रामं च धैवतः । गानस्य तु दशविधा गुणवृत्तिस्तु तद्यथा ॥ ४३ ॥

ನಿಷಾದ ಸ್ವರವು ಯಕ್ಷರನ್ನು ಹರ್ಷಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಧೈವತ ಸ್ವರವು ಭೂತಗಣವನ್ನು ತೃಪ್ತಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಗಾನದ ಗುಣವೃತ್ತಿ ದಶವಿಧವೆಂದು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 44

रक्तं पूर्णमलंकृतं प्रसन्नं व्यक्तं विक्रुष्टं श्लक्ष्णं समं सुकुमारं मधुरमिति गुणास्तत्र रक्तं नाम वेणुवीणास्वराणामेकीभावं रक्तमित्युच्यते पूर्णं नाम स्वरश्रुतिपूरणाच्छंदः पादाक्षरं संयोगात्पूर्णमित्युच्यते अलंकृतं नामोरसि शिरसि कंठयुक्तमित्यलंकृतं प्रसन्नं नामापगतागद्गदनिर्विशंकं प्रसन्नमित्युच्यते व्यक्तं नाम पदपदार्थप्रकृतिविकारागमनोपकृत्तद्धितसमासधातुनिपातोपसर्गस्वरलिंगं वृत्तिवार्त्तिकविभक्त्यर्थवचनानां सम्यगुपपादनं व्यक्तमित्युच्यते विक्रुष्टं नामोञ्चैरुञ्चारितं व्यक्तपदाक्षरं विक्रुष्टमित्युच्यते श्लेक्ष्णं नाम द्रुतमविलंबितमुच्चनीचप्लुतसमाहारहेलतालोपनयादिभिरुपपादनाभिः श्लक्ष्णमित्युच्यते समं नामावापनिर्वापप्रदेशे प्रत्यंतरस्थानानां समासः सममित्युच्यते सुकुमारं नाम मृदुपदवर्णस्वरकुहगरणयुक्तं सुकुमारमित्युच्यते मधुरं नाम स्वभावोपनीतललितपदाक्षरगुणसमृद्धं मधुरमित्युच्यते एवमेतैर्दशभिर्गुणैर्युक्तं गानं भवति ॥ १ ॥

ಗಾನದ ಗುಣಗಳು—ರಕ್ತ, ಪೂರ್ಣ, ಅಲಂಕೃತ, ಪ್ರಸನ್ನ, ವ್ಯಕ್ತ, ವಿಕೃಷ್ಠ, ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣ, ಸಮ, ಸುಕುಮಾರ, ಮಧುರ. ‘ರಕ್ತ’ ಎಂದರೆ ವೇಣು-ವೀಣೆಯ ಸ್ವರಗಳ ಏಕೀಭಾವ; ‘ಪೂರ್ಣ’ ಎಂದರೆ ಸ್ವರ-ಶ್ರುತಿಗಳನ್ನು ತುಂಬಿ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಪಾದ-ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದು; ‘ಅಲಂಕೃತ’ ಎಂದರೆ ಉರಸ್ಸು, ಶಿರಸ್ಸು, ಕಂಠದ ಸರಿಯಾದ ಆಧಾರದಿಂದ ಶೋಭಿಸುವುದು; ‘ಪ್ರಸನ್ನ’ ಎಂದರೆ ಅಡಕಾಟ ಮತ್ತು ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ನಿರ್ಮಲ; ‘ವ್ಯಕ್ತ’ ಎಂದರೆ ಪದಾರ್ಥ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಕರಣ (ಧಾತು, ಪ್ರತ್ಯಯ, ಸಮಾಸ ಇತ್ಯಾದಿ) ಸರಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು; ‘ವಿಕೃಷ್ಠ’ ಎಂದರೆ ಉಚ್ಚಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಚ್ಚಾರ; ‘ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣ’ ಎಂದರೆ ವೇಗವಾಗಿ, ವಿಳಂಬವಿಲ್ಲದೆ, ಉಚ್ಚ-ನೀಚ-ಪ್ಲುತ ಸ್ವರಗಳು, ತಾಳ-ಲಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೃದುವಾಗಿ ಸಾಗುವುದು; ‘ಸಮ’ ಎಂದರೆ ಸ್ವರ ಎತ್ತುವ-ಇಳಿಸುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಾನಗಳ ಸಮ ಸಂಯೋಜನೆ; ‘ಸುಕುಮಾರ’ ಎಂದರೆ ಮೃದು ವರ್ಣ-ಸ್ವರಯುಕ್ತ; ‘ಮಧುರ’ ಎಂದರೆ ಸ್ವಭಾವತಃ ಲಲಿತ ಮತ್ತು ಗುಣಸಮೃದ್ಧ. ಈ ದಶಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಗಾನ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 45

भवन्ति चात्र श्लोकाः । शंकितं भीषणं भीतमुद्धुष्टमनुनासिकम् । काकस्वरं मूर्द्धगतं तथा स्थानविवर्जितम् ॥ ४४ ॥

ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕಗಳು—ಸಂಶಯಭರಿತ, ಭೀಕರ, ಭೀತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಅತಿಯಾಗಿ ಕರ್ಕಶ, ಅನುನಾಸಿಕ; ಕಾಗಸ್ವರದಂತೆ, ಮಸ್ತಕದಿಂದ ಹೊರಡುವಂತೆ, ಹಾಗೂ ಸರಿಯಾದ ಉಚ್ಚಾರಣಸ್ಥಾನವಿಲ್ಲದ—ಇವೆಲ್ಲ ದೋಷಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು।

Verse 46

विस्तरं विरसं चैव विश्लिष्टं विषमाहतम् । व्याकुलं तालहीनं च गीतिदोषाश्चतुर्दश ॥ ४५ ॥

ಅತಿಯಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು (ಎಳೆದು ಹೇಳುವುದು), ರಸವಿಲ್ಲದಿಕೆ, ಚಿದ್ರತೆ, ಅಸಮ ಆಘಾತ, ವ್ಯಾಕುಲತೆ, ಮತ್ತು ತಾಳವಿಲ್ಲದಿಕೆ—ಇವು (ಇತ್ಯಾದಿ) ಗೀತಿಯ ಚತುರ್ಧಶ ದೋಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ।

Verse 47

आचार्याः सममिच्छंति पदच्छेदं तु पंडिताः । स्त्रियो मधुरमिच्छंति विक्रुष्टमितरे जनाः ॥ ४६ ॥

ಆಚಾರ್ಯರು ಸಮವಾಗಿ, ಮಿತವಾಗಿ ಹಾಡುವುದನ್ನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾರೆ; ಪಂಡಿತರು ಪದಚ್ಛೇದ—ಸ್ಪಷ್ಟ ಪದವಿಭಾಗ—ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರು ಮಧುರಸ್ವರವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ; ಇತರ ಜನರು ಉಚ್ಚಸ್ವರದ, ಬಲವಾದ (ವಿಕೃಷ್ಠ) ಪಠಣವನ್ನು ಮೆಚ್ಚುತ್ತಾರೆ।

Verse 48

पद्मपत्रप्रभः षङ्ज ऋषभः शुकपिंजरः । कनकाभस्तु गांधारो मध्यमः कुंदसन्निभः ॥ ४७ ॥

ಷಡ್ಜ ಸ್ವರವು ಪದ್ಮಪತ್ರದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ; ಋಷಭವು ಶುಕಪಕ್ಷದಂತೆ ಪಿಂಗಳವರ್ಣ. ಗಾಂಧಾರವು ಕನಕಾಭ; ಮಧ್ಯಮವು ಕುಂದಪುಷ್ಪದಂತೆ ಶುಭ್ರ.

Verse 49

पंचमस्तु भवेत्कृष्णः पीतकं धैवतं विदुः । निषादः सर्ववर्णः स्यादित्येताः स्वरवर्णताः ॥ ४८ ॥

ಪಂಚಮ ಸ್ವರವು ಕೃಷ್ಣವರ್ಣವೆಂದು, ಧೈವತವು ಪೀತವರ್ಣವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ನಿಷಾದವು ಸರ್ವವರ್ಣಮಯ—ಇದೇ ಸ್ವರಗಳ ವರ್ಣಲಕ್ಷಣ.

Verse 50

पंचमो मध्यमः षङ्ज इत्येते ब्राह्मणाः स्मृताः । ऋषभो धैवतश्चापीत्येतौ वै क्षत्रियावुभौ ॥ ४९ ॥

ಪಂಚಮ, ಮಧ್ಯಮ, ಷಡ್ಜ—ಇವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸ್ವರಗಳೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಋಷಭ ಮತ್ತು ಧೈವತ—ಈ ಎರಡೂ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಸ್ವರಗಳೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 51

गांधारश्च निषादश्च वैश्यावर्द्धेन वै स्मृतौ । शूद्रत्वं विधिनार्द्धेन पतितत्वान्न संशयः ॥ ५० ॥

ಗಾಂಧಾರ ಮತ್ತು ನಿಷಾದ—ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಭಾಗದಿಂದ ವೈಶ್ಯರೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಧಿಯಂತೆ ಅರ್ಧಭಾಗದಿಂದ ಶೂದ್ರರೂ; ಪತಿತಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

Verse 52

ऋषभो मूर्छितवर्जितो धैवतसहितश्च पंचमो यत्र । निपतति मध्यमरागे स निषादं षाङ्जवं विद्यात् ॥ ५१ ॥

ಮಧ್ಯಮ ರಾಗದಲ್ಲಿ ಪಂಚಮವು ಧೈವತದೊಂದಿಗೆ ಅವರೋಹಿಸಿ, ಋಷಭದ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತ ಚಲನೆಯನ್ನು ವಜ್ರಿಸಿದಾಗ—ಆ ನಿಷಾದವನ್ನು ಷಾಂಜವ (ಷಡ್ಜಾಧಾರಿತ) ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 53

यदि पंचमो विरमते गांधारश्चांतरस्वरो भवति । ऋषभो निषादसहितस्तं पंचममीदृशं विद्यात् ॥ ५२ ॥

ಪಂಚಮ ಸ್ವರವು ನಾದಿಸದಿದ್ದರೆ, ಗಾಂಧಾರವು ಅಂತರಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಋಷಭವು ನಿಷಾದದೊಡನೆ ಸೇರಿ ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪಂಚಮವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 54

गांधारस्याधिपत्येन निषादस्य गतागतैः । धैवतस्य च दौर्बल्यान्मध्यमग्राम उच्यते ॥ ५३ ॥

ಗಾಂಧಾರದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದಿಂದ, ನಿಷಾದದ ಮುಂದೋಮುಂದೆ-ಹಿಂದೋಹಿಂದೆ ಚಲನೆಯಿಂದ, ಧೈವತದ ದುರ್ಬಲತೆಯಿಂದ—ಇದನ್ನು ‘ಮಧ್ಯಮಗ್ರಾಮ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 55

ईषत्पृष्टो निषादस्तु गांधारश्चाधिको भवेत् । धैवतः कंपितो यत्र स षङ्गयाम ईरितः ॥ ५४ ॥

ನಿಷಾದವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತ್ರ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ಗಾಂಧಾರವನ್ನು ಪ್ರಧಾನಗೊಳಿಸಿ, ಧೈವತವನ್ನು ಕಂಪಿತವಾಗಿ ಹಾಡುವಲ್ಲಿ—ಆ ವಿಧಾನವನ್ನು ‘ಷಂಗಯಾಮ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.

Verse 56

अंतरस्वरसंयुक्तः काकलिर्यत्र दृश्यते । तं तु साधारितं विद्यात्पंचमस्थं तु कैशिकम् ॥ ५५ ॥

ಅಂತರಸ್ವರದೊಡನೆ ಸೇರಿ ಕಾಕಲಿ ಸ್ವರವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ‘ಸಾಧಾರಿತ’ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅದು ಪಂಚಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಿಯಾದರೆ ‘ಕೈಶಿಕ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 57

कैशिकं भावयित्वा तु स्वरैः सर्वैः समंततः । यस्मात्तु मध्यमे न्यासस्तस्मात्कैशिकमध्यमः ॥ ५६ ॥

ಎಲ್ಲ ಸ್ವರಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಕೈಶಿಕವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಕಸಿತಗೊಳಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಅದರ ನ್ಯಾಸ ಮಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ‘ಕೈಶಿಕಮಧ್ಯಮ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 58

काकलिर्दृश्यते यत्र प्राधान्यं पंचमस्य तु । कश्यपः कैशिकं प्राह मध्यमग्रामसंभवम् ॥ ५७ ॥

ಯಲ್ಲಿ ಕಾಕಲೀ ಸ್ವರವು ಗೋಚರಿಸಿ ಪಂಚಮಸ್ವರದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಿರುತ್ತದೋ, ಅಲ್ಲಿ ಕಶ್ಯಪನು ಮಧ್ಯಮಗ್ರಾಮಸಂಭವವಾದ ಆ ರಾಗಭೇದವನ್ನು ‘ಕೈಶಿಕ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು।

Verse 59

गेति गेयं विदुः प्राज्ञा धेति कारुप्रवादनम् । वेति वाद्यस्य संज्ञेयं गंधर्वस्य प्ररोचनम् ॥ ५८ ॥

ಪ್ರಾಜ್ಞರು ತಿಳಿಯುವಂತೆ—‘ಗೇತಿ’ ಎಂದರೆ ಹಾಡಬೇಕಾದ ಗೇಯದ ಸಂಜ್ಞೆ; ‘ಧೇತಿ’ ಎಂದರೆ ಕಲೆಯ ಕುಶಲ ಪ್ರದರ್ಶನ; ‘ವೇತಿ’ ಎಂದರೆ ವಾದ್ಯಸಂಗೀತದ ಹೆಸರಿಕೆ—ಇವು ಗಂಧರ್ವವಿದ್ಯೆಯ ಆನಂದಕರ ಅಂಶಗಳು।

Verse 60

सामवेदस्य स्वराणां सङ्गीतशास्त्रस्य स्वरेभ्यः तुलना । सामवेदः । सङ्गीतशास्त्रः । क्रुष्ट * । पञ्चमः । प्रथमः ॥ १ ॥

ಇದೀಗ ಸಾಮವೇದದ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರದ ಸ್ವರಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ—ಸಾಮವೇದದ ಯಾವ ಸ್ವರ, ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅದೇ ‘ಕ್ರುಷ್ಟ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಸಾಮವೇದದಲ್ಲಿ ಅದು ‘ಪಂಚಮ’, ಸಂಗೀತಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಹೆಸರು ‘ಪ್ರಥಮ’।

Verse 61

मध्यमः । द्वितीयः ॥ २ ॥

‘ಮಧ್ಯಮ’ ಸ್ವರವನ್ನು ಸಂಗೀತಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿ ‘ದ್ವಿತೀಯ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಇದೇ ಎರಡನೆಯದು।

Verse 62

गान्धारः । तृतीयः ॥ ३ ॥

‘ಗಾಂಧಾರ’ ಸ್ವರವನ್ನು ಸಂಗೀತಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿ ‘ತೃತೀಯ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಇದೇ ಮೂರನೆಯದು।

Verse 63

ऋषभः । चतुर्थः ॥ ४ ॥

(ಹೆಸರು) ಋಷಭ. (ಅವನು) ನಾಲ್ಕನೆಯವನು॥

Verse 64

षड्जः । मन्द्रः ॥ ५ ॥

ಷಡ್ಜ—ಮಂದ್ರ (ಗಂಭೀರ) ಸ್ವರದಲ್ಲಿ॥

Verse 65

धैवतः । अतिस्वार्यः ॥ ६ ॥

ಧೈವತ—ಅತಿಸ್ವಾರ್ಯ (ಅತಿಉಚ್ಚ) ಸ್ವರದಲ್ಲಿ॥

Verse 66

निषादः । यः सामगानां प्रथमः स वेणोर्मध्यमः स्वरः । यो द्वितीयः स गांधारस्तृतीयस्त्वृषभः स्मृतः ॥ ५९ ॥

ನಿಷಾದ: ಸಾಮಗಾನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ವರವು ವೀಣೆಯ ಮಧ್ಯಮ ಸ್ವರವೇ. ಎರಡನೆಯದು ಗಾಂಧಾರವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಮೂರನೆಯದು ಋಷಭವೆಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ॥

Verse 67

चतुर्थः षङ्ज इत्याहुः पंचमो धैवतो भवेत् । षष्ठो निषादो विज्ञेयः सप्तमः पंचमः स्मृतः ॥ ६० ॥

ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸ್ವರವನ್ನು ಷಡ್ಜವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಐದನೆಯದು ಧೈವತವಾಗುತ್ತದೆ. ಆರನೆಯದು ನಿಷಾದವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಏಳನೆಯದು ಪಂಚಮವೆಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ॥

Verse 68

षङ्जं मयूरो वदति गावो रंभंति चर्षभम् । अजाविके तु गांधारं क्रौंचो वदति मध्यमम् ॥ ६१ ॥

ನವಿಲು ಷಡ್ಜ ಸ್ವರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ; ಹಸುಗಳು ಋಷಭ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. ಮೇಕೆ ಮತ್ತು ಕುರಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಾರ ಸ್ವರ; ಕ್ರೌಂಚ ಪಕ್ಷಿ ಮಧ್ಯಮ ಸ್ವರವನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತದೆ.