Adhyaya 98
Purva BhagaFourth QuarterAdhyaya 9820 Verses

The Anukramaṇī (Summary/Index) of the Mārkaṇḍeya Purāṇa

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಪುರಾಣದ ಅನುಕ್ರಮಣಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅದರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ 9,000 ಶ್ಲೋಕ ಪ್ರಮಾಣ, ಪಕ್ಷಿ-ರೂಪದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮೋಪದೇಶ, ಹಾಗೂ ಕಥಾಖಂಡಗಳ ಕ್ರಮಪಟ್ಟಿ. ಜೈಮಿನಿಯ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಪಕ್ಷಿಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಉತ್ಪತ್ತಿಗಳು, ಪೂರ್ವಜನ್ಮ ಕಥೆಗಳು, ಸೂರ್ಯನ ಅದ್ಭುತ ಪರಿವರ್ತನೆ, ಬಲರಾಮನ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ, ದ್ರೌಪದಿಯ ಪುತ್ರರು, ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ, ಆಡೀಬಕ ಯುದ್ಧ, ತಂದೆ–ಮಗ ಕಥನ, ದತ್ತಾತ್ರೇಯ, ಹೈಹಯ ವೃತ್ತಾಂತ, ಮದಾಲಕಾ–ಅಲರ್ಕ, ಒಂಬತ್ತು ವಿಧ ಸೃಷ್ಟಿವರ್ಣನೆ (ಕಲ್ಪಾಂತ ಕಾಲ, ಯಕ್ಷಸೃಷ್ಟಿ, ರುದ್ರೋದ್ಭವ ಸೃಷ್ಟಿ), ದ್ವೀಪಾಚಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಗಳು, ಮನ್ವಂತರ ಕಥೆಗಳು; ಎಂಟನೇ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ದುರ್ಗಾಕಥೆ; ವೈದಿಕ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಣವೋದ್ಭವ; ಮಾರ್ತಂಡನ ಜನ್ಮಮಹಿಮೆ; ವೈವಸ್ವತ ಮನುವಿನ ವಂಶ; ವತ್ಸಪ್ರೀ, ಖನಿತ್ರ, ಅವಿಕ್ಷಿ–ಕಿಮಿಚ್ಛಾ ವ್ರತ, ನರಿಷ್ಯಂತ, ಇಕ್ಷ್ವಾಕು, ನಲ, ರಾಮಚಂದ್ರ, ಕುಶವಂಶ; ಚಂದ್ರವಂಶ, ಪುರುರವ, ನಹುಷ, ಯಯಾತಿ, ಯದುವಂಶ; ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಬಾಲಲೀಲೆಗಳು, ಮಥುರಾ ಇತಿಹಾಸ, ದ್ವಾರಕಾ, ಅವತಾರಸಂಬಂಧ ಕಥನ; ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಾಂಖ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಅಸತ್ತ್ವೋಪದೇಶ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿ—ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶ್ರವಣ/ಅಧ್ಯಾಪನ ಮಾಡಿದರೆ ಪರಮಗತಿ; ಕಾರ್ತಿಕದಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥ ಬರೆದು ಸ್ವರ್ಣಗಜದೊಂದಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕ; ಅನುಕ್ರಮಣಿ ಕೇಳುವುದರಿಂದಲೂ ಇಷ್ಟಫಲ ಸಿದ್ಧಿ.

Shlokas

Verse 1

श्रीब्रह्मोवाच । अथ ते संप्रवक्ष्यामि मार्कंडेयाभिधं मुने । पुराणं सुमहत्पुण्यं पठतां श्रृण्वतां सदा ॥ १ ॥

ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮನು ನುಡಿದನು—ಓ ಮುನಿಯೇ! ಈಗ ನಾನು ನಿನಗೆ ‘ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ’ ಎಂಬ ಪುರಾಣವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದು ಅತಿಮಹತ್ತಾದದು ಮತ್ತು ಸದಾ ಪಠಿಸುವವರಿಗೂ ಶ್ರವಣಿಸುವವರಿಗೂ ಪರಮ ಪುಣ್ಯಪ್ರದವಾಗಿದೆ.

Verse 2

यत्राधिकृत्य शकुनीन्सर्वधर्मनिरूपणम् । मार्कंडेयपुराणं तन्नवसाहस्रमीरितम् ॥ २ ॥

ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ವಿಷಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸರ್ವಧರ್ಮಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವದು ‘ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಪುರಾಣ’; ಅದು ಒಂಬತ್ತು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

Verse 3

मार्कंडेयमुनेः प्रश्नो जैमिनेः प्राक्समीरितः । पक्षिणां धर्मसंज्ञानं ततो जन्मनिरूपणम् ॥ ३ ॥

ಮೊದಲು ಜೈಮಿನಿಯು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ ಮುನಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯರ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಧರ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆಮೇಲೆ ಅವರ ಜನ್ಮ (ಉತ್ಪತ್ತಿ) ನಿರೂಪಣೆ ಬರುತ್ತದೆ.

Verse 4

पूर्वजन्मकथा चैषां विक्रिया चा दिवस्पतेः । तीर्थयात्रा बलस्याथ द्रौपदेयकथानकम् ॥ ४ ॥

ಅವರ ಪೂರ್ವಜನ್ಮಕಥೆಯೂ, ಹಾಗೆಯೇ ದಿವಸಪತಿ (ಸೂರ್ಯದೇವ)ನ ಅದ್ಭುತ ಪರಿವರ್ತನೆಯೂ; ನಂತರ ಬಲ (ಬಲರಾಮ)ನ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ, ಮತ್ತು ದ್ರೌಪದೆಯರ ಕಥನವೂ (ಇರುತ್ತದೆ).

Verse 5

हरिश्चंद्रकथा पुण्या युद्धमाडीबकाभिधम् । पितापुत्रसमाख्यानं दत्तात्रेयकथा ततः ॥ ५ ॥

ನಂತರ ಪುಣ್ಯಪ್ರದ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರಕಥೆ, ‘ಆಡೀಬಕ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಯುದ್ಧವೃತ್ತಾಂತ, ತಂದೆ-ಮಗನ ಉಪಾಖ್ಯಾನ, ಮತ್ತು ಆಮೇಲೆ ದತ್ತಾತ್ರೇಯರ ಕಥೆ (ಬರುತ್ತದೆ).

Verse 6

हैहयस्याथ चरितं महाख्यानसमन्वितम् । मदालकसाकथा प्रोक्ता ह्यलर्कचरितान्विता ॥ ६ ॥

ಅನಂತರ ಹೈಹಯ ವಂಶದ ಮಹಾಖ್ಯಾನಸಮನ್ವಿತ ಚರಿತವು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮದಾಲಕೆಯ ಕಥೆಯೂ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಅಲರ್ಕನ ಜೀವನಚರಿತದೊಡನೆ ಸಹಿತವಾಗಿ॥

Verse 7

सृष्टिसंकीर्तनं पुण्यं नवधापारिकीर्तितम् । कल्पांतकालनिर्देशो यक्षसृष्टिनिरूपणम् ॥ ७ ॥

ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪವಿತ್ರ ಸಂಕೀರ್ತನ—ಒಂಬತ್ತು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು—ಪುಣ್ಯಪ್ರದವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಾಂತಕಾಲದ ಸೂಚನೆ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಸೃಷ್ಟಿಯ ನಿರೂಪಣೆಯೂ ಇದೆ॥

Verse 8

रुद्रादिसृष्टिरप्युक्ता द्वीपचर्यानुकीर्तनम् । मनूनां च कथा नानाकीर्तिताः पापहारिकाः ॥ ८ ॥

ರುದ್ರಾದಿ ಸೃಷ್ಟಿಯೂ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ದ್ವೀಪಚರ್ಯೆಯ ಅನುಕೀರ್ತನವೂ ಇದೆ. ಮನುವಿನ ಅನೇಕ ಕಥೆಗಳೂ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ—ಅವು ಪಾಪಹಾರಿಣಿಗಳು॥

Verse 9

तासु दुर्गाकथात्यंतं पुण्यदा चाष्टमेंऽतरे । तत्पश्चात्प्रणवोत्पत्तिस्त्रयीतेजः समुद्भवा ॥ ९ ॥

ಆ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟನೇ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ದುರ್ಗೆಯ ಕಥೆ ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಪ್ರದ. ಅದರ ನಂತರ ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ಯ ಉತ್ಪತ್ತಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ—ವೇದತ್ರಯದ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದದು॥

Verse 10

मार्तंडस्य च जन्माख्यातन्माहात्म्यसमन्विता । वैवस्वतान्वयश्चापि वत्सप्रीश्चरितं ततः ॥ १० ॥

ಮಾರ್ತಂಡ (ಸೂರ್ಯ)ನ ಜನನವೂ ಅವನ ಮಹಾತ್ಮ್ಯಸಹಿತವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ವೈವಸ್ವತ (ಮನು) ವಂಶವೂ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ನಂತರ ವತ್ಸಪ್ರೀಯ ಚರಿತವೂ ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ॥

Verse 11

खनित्रस्य ततः प्रोक्ता कथा पुण्या महात्मनः । अविक्षिच्चरितं चैव किमिच्छव्रतकीर्त्तनम् ॥ ११ ॥

ಅನಂತರ ಮಹಾತ್ಮ ಖನಿತ್ರನ ಪುಣ್ಯಪಾವನ ಕಥೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಹಾಗೆಯೇ ಅವಿಕ್ಷಿಯ ಚರಿತ ಮತ್ತು ಕಿಮಿಚ್ಛ ವ್ರತಕೀರ್ತನವೂ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು।

Verse 12

नरिष्यंतस्य चरितं इक्ष्वाकुचरितं ततः । नलस्य चरितं पश्चाद्रामचन्द्रस्य सत्कथा ॥ १२ ॥

ನಂತರ ನರಿಷ್ಯಂತನ ಚರಿತ, ಆಮೇಲೆ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಿನ ಚರಿತ; ಬಳಿಕ ನಲನ ಕಥೆ, ನಂತರ ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನ ಸತ್ಕಥೆ ಬರುತ್ತದೆ।

Verse 13

कुशवंशसमाख्यानं सोमवंशानुकीर्त्तनम् । पुरुरवः कथा पुण्या नहुषस्य कथाद्भुता ॥ १३ ॥

ಕುಶವಂಶದ ಸಮಾಖ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಸೋಮವಂಶದ ಅನುಕೀರ್ತನ ಇದೆ; ಪುರೂರವನ ಕಥೆ ಪುಣ್ಯಪ್ರದ, ನಹುಷನ ಕಥೆ ಅದ್ಭುತ।

Verse 14

ययातिचरितं पुण्यं यदुवंशानुकीर्त्तनम् । श्रीकृष्णबालचरितं माथुरं चरितं ततः ॥ १४ ॥

ನಂತರ ಯಯಾತಿಯ ಪುಣ್ಯಚರಿತ, ಯದುವಂಶದ ಅನುಕೀರ್ತನ; ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಬಾಲಲೀಲೆಗಳ ವರ್ಣನೆ, ಬಳಿಕ ಮಾಥುರ (ಮಥುರಾ) ಚರಿತ ಬರುತ್ತದೆ।

Verse 15

द्वारकाचरितं चाथ कथा सर्वावतारजा । ततः सांख्यसमुद्देशः प्रपञ्चासत्त्वकीर्तनम् ॥ १५ ॥

ನಂತರ ದ್ವಾರಕೆಯ ಚರಿತ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಅವತಾರಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಕಥೆ; ಬಳಿಕ ಸಾಂಖ್ಯದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಉಪದೇಶ, ಹಾಗೂ ಈ ಪ್ರಪಂಚವು ಸತ್ಯಸಾರವಿಲ್ಲದದು (ಅಸತ್) ಎಂಬ ಕೀರ್ತನ।

Verse 16

मार्कंडेयस्य चरितं पुराणश्रवणे फलम् । यः श्रृणोति नरो भक्त्या पुराणमिदमादरात् ॥ १६ ॥

ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನ ಚರಿತವು ಪುರಾಣಶ್ರವಣದ ಫಲವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಯಾರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, ಆದರದಿಂದ, ಈ ಪುರಾಣವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಆ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 17

मार्कंडेयाभिधं वत्स स लभेत्परमां गतिम् । यस्तु व्याकुरुते चैतच्छैवं स लभते पदम् ॥ १७ ॥

ವತ್ಸಾ! ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದವನು ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಶೈವ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುವವನು ಕೂಡ ಆ ದಿವ್ಯ ಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 18

तत्प्रयच्छेल्लिखित्वा यः सौवर्णकरिसंयुतम् । कार्तिक्यां द्विजवर्याय स लभेंद्ब्रह्मणः पदम् ॥ १८ ॥

ಯಾರು ಇದನ್ನು ಬರೆಯಿಸಿ, ಸುವರ್ಣ ಆನೆಯೊಂದಿಗೆ, ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 19

श्रृणोति श्रावयेद्वापि यश्चानुक्रमणीमिमाम् । मार्कंडेयपुराणस्य स लभेद्वांछितं फलम् ॥ १९ ॥

ಯಾರು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯಪುರಾಣದ ಈ ಅನುಕ್ರಮಣಿಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೋ ಅಥವಾ ಇತರರಿಗೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಬಯಸಿದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 20

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे मार्कण्डेयपुराणानुक्रमणीनिरूपणं नामाष्टनवतितमोऽध्यायः ॥ ९८ ॥

ಇಂತೆ ಶ್ರೀ ಬೃಹನ್ನಾರದೀಯಪುರಾಣದ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಬೃಹದುಪಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಥಪಾದದಲ್ಲಿ ‘ಮಾರ್ಕಂಡೇಯಪುರಾಣ ಅನುಕ್ರಮಣೀ ನಿರೂಪಣ’ ಎಂಬ ತೊಂಬತ್ತೆಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.

Frequently Asked Questions

In Purāṇic dharma, textual transmission is itself a yajña-like act: śravaṇa and pravacana purify the listener and speaker, while lekhana-dāna (commissioning/copying and gifting) sacralizes patronage—here explicitly linked to higher lokas and “desired fruit,” aligning with mokṣa-dharma and vrata-kalpa ethics.

It provides a traditional topic-order map: major narrative clusters (dynasties, avatāra-kathā, creation cycles, Durgā section, philosophical Sāṅkhya) and named episodes, enabling cross-referencing of manuscripts/recensions and rapid identification of thematic strata.