Adhyaya 122
Purva BhagaFourth QuarterAdhyaya 12286 Verses

The Narration of the Trayodaśī Vow Observed Throughout the Twelve Months

ಸನಾತನನು ನಾರದನಿಗೆ ತ್ರಯೋದಶೀ ವ್ರತಕಲ್ಪವನ್ನು ತಿಂಗಳವಾರು ಹಾಗೂ ಋತುಕ್ರಮದ ತರ್ಕದೊಂದಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಚೈತ್ರ/ಮಧು ಶುಕ್ಲ ತ್ರಯೋದಶಿಯಲ್ಲಿ ಮದನ/ಅನಂಗ (ಕಾಮದೇವ) ಪೂಜೆ—ಚಂದನದಿಂದ ರೂಪಕಲ್ಪನೆ, ಪುಷ್ಪಧನು-ಬಾಣಗಳ ಚಿತ್ರಣ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಪೂಜಾ, ವಸಂತ ಮತ್ತು ಶಿವನಾಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಂತ್ರನಮಸ್ಕಾರ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದಂಪತಿಯ ಸತ್ಕಾರ—ಇವುಗಳಿಂದ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭ. ನಂತರ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಕಾಮದೇವನ ನಾಮಗಳು, ನೈವೇದ್ಯ-ಉಪಹಾರಗಳು, ದಾನವಿಧಿ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೇಕೆದಾನ) ಮತ್ತು ನದಿಸ್ನಾನದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಪುಣ್ಯಫಲಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಮಹಾವಾರುಣಿ (ವಾರುಣಿಯಲ್ಲಿ ಶನಿಯೋಗ) ಹಾಗೂ ಮಹಾಮಹಾ (ಶತಭಿಷಜ್ ನಕ್ಷತ್ರ+ಶನಿವಾರ+ಫಾಲ್ಗುಣ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ) ಎಂಬ ಶುಭಕಾಲವರ್ಧಕಗಳೂ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ರಾಧಾ ಮಾಸದ ಕಾಮದೇವ ವ್ರತ, ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಶುಕ್ಲ ತ್ರಯೋದಶಿಯ ದೌರ್ಭಾಗ್ಯಶಮನ (ಸೂರ್ಯಸಂಬಂಧ ಪುಷ್ಪಗಳು, ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳು), ಉಮಾ–ಮಹೇಶ್ವರ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಬಹುದಿನ ವ್ರತ ಮತ್ತು ಐದು ವರ್ಷದ ಚಕ್ರ, ಶ್ರಾವಣದ ರತಿ–ಕಾಮ ವ್ರತ (14 ವರ್ಷ ಪೂರ್ಣತೆ, ಪ್ರತಿಮೆ ಮತ್ತು ಗೋদান), ಭಾದ್ರಪದದ ಗೋತ್ರಿರಾತ್ರ ಲಕ್ಷ್ಮೀ–ನಾರಾಯಣ ವ್ರತ (ಪಂಚಾಮೃತ, ಗೋদান ಮಂತ್ರಗಳು), ಹಾಗೂ ಈಷ/ಆಶ್ವಿನದ ಅಶೋಕ ವ್ರತ (ಸ್ತ್ರೀಯರ ವೈಧವ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ) ವಿವರವಾಗಿವೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ತ್ರಯೋದಶೀ ಪ್ರದೋಷದಲ್ಲಿ ದೀಪದಾನ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವಶತನಾಮ ಸ್ತುತಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅನಂಗ ಪೂಜೆ, ಪೌಷದಲ್ಲಿ ಹರಿಗೇ ಘೃತಪಾತ್ರ ದಾನ, ಮಾಘದಲ್ಲಿ ಮೂರು ದಿನ ಸ್ನಾನವ್ರತ, ಫಾಲ್ಗುಣದಲ್ಲಿ ಕುಬೇರ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಣಪ್ರತಿಮಾದಾನ—ಇವು ಸಮೃದ್ಧಿ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿವಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.

Shlokas

Verse 1

सनातन उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि त्रयोदश्या व्रतानि ते । यानि कृत्वा नरो भक्त्या सुभगो जायते भुवि ॥ १ ॥

ಸನಾತನನು ಹೇಳಿದರು—ಇದೀಗ ನಾನು ನಿನಗೆ ತ್ರಯೋದಶಿಯ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಚರಿಸಿದವನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸೌಭಾಗ್ಯವಂತನಾಗಿ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 2

मधौ शुक्लत्रयोदश्यां मदनं चन्दनात्मकम् । कृत्वा संपूज्य यत्नेन वीजेयव्द्यजनेन च ॥ २ ॥

ಮಧು ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ತ್ರಯೋದಶಿಯಲ್ಲಿ ಚಂದನರೂಪವಾಗಿ ಮದನನನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಿಧಿವತ್ ಪೂಜಿಸಿ, ನಂತರ ವಿಜಯ-ವ್ಯಜನ (ಪವಿತ್ರ ಪಂಖಾ)ದಿಂದ ವೀಸಬೇಕು.

Verse 3

ततः संक्षुधितः कामः पुत्रपौत्रविवर्द्धनः । अनंगपूजाप्यत्रोक्ता तां निबोध मुनीश्वर ॥ ३ ॥

ನಂತರ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಉದ್ರೇಕಗೊಂಡ ಕಾಮ—ಪುತ್ರಪೌತ್ರವರ್ಧಕನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುವುದು—ಇದರ ವಿಷಯ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಇಲ್ಲಿ ಅನಂಗ (ಕಾಮ) ಪೂಜೆಯೂ ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುನೀಶ್ವರನೇ, ಅದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸು.

Verse 4

सिन्दूररजनीरागैः फलकेऽनंगमालिखेत् । रतिप्रीतियुतं श्लक्ष्णं पुष्पचापेषुधारिणम् ॥ ४ ॥

ಸಿಂಧೂರ ಮತ್ತು ಅರಿಶಿನ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಫಲಕದ ಮೇಲೆ ಅನಂಗನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬರೆಯಬೇಕು—ಮೃದು ಹಾಗೂ ಸುಂದರ, ರತಿ-ಪ್ರೀತಿಯುಳ್ಳ, ಪುಷ್ಪಧನುಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪಬಾಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು.

Verse 5

कामदेवं वसन्तं च वाजिवक्त्रं वृषध्वजम् । मध्याह्ने पूजयेद्भक्त्या गंधस्रग्भूषणांशुकैः ॥ ५ ॥

ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಾಮದೇವ, ವಸಂತ, ವಾಜಿವಕ್ತ್ರ ಮತ್ತು ವೃಷಧ್ವಜ (ಶಿವ)ರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಸುಗಂಧ, ಹಾರ, ಆಭರಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.

Verse 6

क्षभ्यैर्नानाविधैस्चापि मन्त्रेणानेन नारद । नमो माराय कामाय कामदेवस्य मूर्त्तये ॥ ६ ॥

ಹೇ ನಾರದ, ನಾನಾವಿಧ ಅರ್ಪಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಜಪಿಸಬೇಕು— “ಮಾರಾಯ ನಮಃ, ಕಾಮಾಯ ನಮಃ; ಕಾಮದೇವನ ಮೂರ್ತಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।”

Verse 7

ब्रह्मविष्णुशिवेंद्राणां मनःभोभकराय वै । तत्तस्याग्रतो भक्त्या पूजयेदंगनापतिम् ॥ ७ ॥

ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರರ ಮನೋಜ ಪುತ್ರನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ದೇವತೆಯ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಂಗನಾಪತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು।

Verse 8

वस्त्रमाल्याविभूषाद्यैः कामोऽयमिति चिंतयेत् । संपूज्य द्विजदांपत्यं गंधवस्त्रविभूषणैः ॥ ८ ॥

ವಸ್ತ್ರ, ಮಾಲೆ, ಆಭರಣಾದಿಗಳಿಂದ ‘ಇವನೇ ಕಾಮ’ ಎಂದು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ಸುಗಂಧ, ವಸ್ತ್ರ, ಆಭರಣಗಳಿಂದ ದ್ವಿಜ ದಂಪತಿಯನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಪೂಜಿಸಬೇಕು।

Verse 9

एवं यः कुरुते विप्र वर्षे वर्षे महोत्सवम् । वसंतसमये प्राप्ते हृष्टः पुष्टः सदैव सः ॥ ९ ॥

ಹೇ ವಿಪ್ರ, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವರ್ಷೇವರ್ಷ ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ಮಾಡುವವನು, ವಸಂತಕಾಲ ಬಂದಾಗ ಸದಾ ಹರ್ಷಿತನಾಗಿ ಪುಷ್ಟನಾಗಿ (ಸಮೃದ್ಧನಾಗಿ) ಇರುತ್ತಾನೆ।

Verse 10

प्रतिमासं पूजयेद्वा यावद्वर्षं समाप्यते । मदनं हृद्भवं कामं मन्मथं च रतिप्रियम् ॥ १० ॥

ಅಥವಾ ವರ್ಷ ಪೂರ್ಣವಾಗುವವರೆಗೆ ಪ್ರತಿಮಾಸ ಪೂಜಿಸಬೇಕು— ಮದನ, ಹೃದ್ಭವ, ಕಾಮ, ಮನ್ಮಥ ಮತ್ತು ರತಿಪ್ರಿಯನಾದ ದೇವನನ್ನು।

Verse 11

अनंगं चैव कंदर्पं पूजयेन्मकरध्वजम् । कुसुमायुधसंज्ञं च ततः पश्चान्मनोभवम् ॥ ११ ॥

ಕಾಮದೇವನನ್ನು ಅನಂಗ ಹಾಗೂ ಕಂದರ್ಪ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ನಂತರ ಮಕರಧ್ವಜ, ಕುಸುಮಾಯುಧ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯಿಂದ, ಆಮೇಲೆ ಮನೋಭವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು।

Verse 12

विषमेषु तथा विप्र मालतीगप्रियमित्यपि । अजाया दानमप्युक्तं स्नात्वा नद्या विधानतः ॥ १२ ॥

ಹೇ ವಿಪ್ರ, ವಿಷಮ (ಅಶುಭ) ದಿನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಿಯವಾದುದು—ಮಾಲತಿ (ಮಲ್ಲಿಗೆ) ಪುಷ್ಪಗಳಂತಹವು—ಅರ್ಪಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಅಜಾ (ಮೇಕೆ) ದಾನವೂ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 13

अजाः पयस्विनीर्दद्याद्दरिद्राय कुटुंबिने । भूयस्त्वनेन दानेन स लोके नैव जायते ॥ १३ ॥

ಹಾಲು ಕೊಡುವ ಮೇಕೆಗಳನ್ನು ದರಿದ್ರ ಗೃಹಸ್ಥನಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು; ಈ ದಾನದ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ದಾತನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಜನಿಸುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 14

यदीयं शनिना युक्ता सा महावारुणी स्मृता । गंगायां यदि लभ्येत कोटिसूर्यग्रहाधिका ॥ १४ ॥

ಈ ವಾರುಣೀ ಕಾಲವು ಶನಿಯೋಗದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದಾಗ ಅದನ್ನು ‘ಮಹಾವಾರುಣೀ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಲಭಿಸಿದರೆ ಅದರ ಪುಣ್ಯ ಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ।

Verse 15

शुभयोगः शतर्क्षं च शनौ कामे मधौ सिते । महामहेति विख्याता कुलकोटिविमुक्तिदा ॥ १५ ॥

ಶುಭ ಯೋಗವು ಶತಭಿಷ (ಶತಾರ್ಕ್ಷ) ನಕ್ಷತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತವಾಗಿ—ಶನಿವಾರ, ಕಾಮ (ಫಾಲ್ಗುಣ) ಅಥವಾ ಮಧು (ಚೈತ್ರ) ಮಾಸದಲ್ಲಿ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ—ಬಂದರೆ ಅದು ‘ಮಹಾಮಹಾ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಅದು ವಂಶದ ಕೋಟಿ ಜನರಿಗೆ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 16

राधशुक्लत्रयोदश्यां कामदेवव्रतं स्मृतम् । तत्र गंधादिभिः कामं पूजयेदुपवासवान् ॥ १६ ॥

ರಾಧ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ತ್ರಯೋದಶಿಯಲ್ಲಿ ‘ಕಾಮದೇವ ವ್ರತ’ವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ದಿನ ಉಪವಾಸವಿಟ್ಟು ಗಂಧಾದಿ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಕಾಮದೇವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು॥१६॥

Verse 17

प्रतिमासं ततः पश्चात्त्रयोदश्यां सिते दले । एवमेव व्रतं कार्यं वर्षांते गामलंकृताम् ॥ १७ ॥

ನಂತರ ಪ್ರತಿಮಾಸವೂ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ತ್ರಯೋದಶಿಯಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು; ವರ್ಷದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಹಸುವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು॥१७॥

Verse 18

दद्याद्विप्राय सत्कृत्य व्रतसांगत्वसिद्धये । ज्येष्ठशुक्लत्रयोदश्यां दौर्भाग्यशमनं व्रतम् ॥ १८ ॥

ವ್ರತವು ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗಲು ವಿಪ್ರನಿಗೆ ಸತ್ಕಾರಪೂರ್ವಕ ದಾನ ನೀಡಬೇಕು. ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಶುಕ್ಲ ತ್ರಯೋದಶಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಈ ‘ದೌರ್ಭಾಗ್ಯ-ಶಮನ’ ವ್ರತ ದುರ್ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ॥१८॥

Verse 19

तत्र स्नात्वा नदीतोये पूजयेच्छुचिदेशजम् । श्वेतमंदारमर्कं वा करवीरं च रक्तकम् ॥ १९ ॥

ಅಲ್ಲಿ ನದಿನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಶುದ್ಧ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಪಡೆದ ಪವಿತ್ರ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು—ಬಿಳಿ ಮಂದಾರ, ಅರ್ಕ ಪುಷ್ಪಗಳು, ಅಥವಾ ಕರವೀರ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಹೂಗಳು॥१९॥

Verse 20

निरीक्ष्य गगने सूर्यं प्रार्थयेन्मंत्रतस्तदा । मंदारकरवीरार्का भवंतो भास्करांशजाः ॥ २० ॥

ನಂತರ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿರುವ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡಿ ಮಂತ್ರಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು—“ಮಂದಾರ, ಕರವೀರ, ಅರ್ಕಾ! ನೀವು ಭಾಸ್ಕರ ಕಿರಣಜನ್ಯರು; ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿರಿ.”॥२०॥

Verse 21

पूजिता मम दौर्भाग्यं नाशयंतु नमोऽस्तु वः । इत्थं योऽर्चयते भक्त्या वर्षे वर्षे द्रुमत्रयम् ॥ २१ ॥

ಹೇ ಪವಿತ್ರ ವೃಕ್ಷತ್ರಯವೇ! ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ನನ್ನ ದೌರ್ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿರಿ—ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಯಾರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವರ್ಷೇವರ್ಷ ಈ ವೃಕ್ಷತ್ರಯವನ್ನು ಅರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೋ…

Verse 22

नश्यते तस्य दौर्भाग्यं नात्र कार्या विचारणा । शुचिशुक्लत्रयोदश्यामेकभक्तं समाचरेत् ॥ २२ ॥

ಅವನ ದೌರ್ಭಾಗ್ಯ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯ ಬೇಡ. ಶುದ್ಧ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ತ್ರಯೋದಶಿಯಲ್ಲಿ ‘ಏಕಭಕ್ತ’ (ಒಮ್ಮೆ ಭೋಜನ) ಆಚರಿಸಬೇಕು.

Verse 23

पूजयित्वा जगन्नाथावुमामाहेश्वरी तनूः । हैम्यौ रौप्यौ च मृन्मप्यौ यथाशक्त्या विधाय च ॥ २३ ॥

ಜಗನ್ನಾಥನನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಿ, ಉಮಾ ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರರ ರೂಪಗಳನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಶಕ್ತಿಯಂತೆ ಅವನ್ನು ಬಂಗಾರದಲ್ಲಿ, ಬೆಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಲ್ಲಿಯೂ ರೂಪಿಸಬೇಕು.

Verse 24

सिंहोक्षस्थे देवगृहे गोष्ठे ब्राह्मणवेश्मनि । स्थापयित्वा प्रतिष्ठाप्य दैवमंत्रेण नारद ॥ २४ ॥

ಓ ನಾರದಾ! ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಾಗಲಿ ವೃಷಾಸನದಲ್ಲಾಗಲಿ, ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ, ಗೋಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ—ಎಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರೂ—ದೈವಮಂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಬೇಕು.

Verse 25

ततः पंचदिनं पूजा चैकभक्तं व्रतं तथा । तृतीयदिवसे प्रातः स्नात्वा संपूज्य तौ पुनः ॥ २५ ॥

ನಂತರ ಐದು ದಿನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ‘ಏಕಭಕ್ತ’ ವ್ರತವನ್ನೂ ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಮೂರನೇ ದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಆ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಮತ್ತೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಧಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

Verse 26

समर्पणीयौ विप्राय वेदवेदांगशालिने । वर्षे वर्षे ततः पश्चाद्विधेयं वर्षपंचकम् ॥ २६ ॥

ವೇದ ಹಾಗೂ ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರ ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಆಚರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 27

तदंते धेनुयुग्मेन सहितौ तौ प्रदापयेत् । इत्थं नरो वा नारी वा कृत्वा व्रतमिदं शुभम् ॥ २७ ॥

ಅದರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವೆರಡನ್ನೂ ಒಂದು ಜೋಡಿ ಹಸುಗಳೊಂದಿಗೆ ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಪುರುಷನಾಗಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯಾಗಲಿ ಈ ಶುಭ ವ್ರತವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ (ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ/ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ).

Verse 28

नैव दांपत्यविच्छेदं लभते सप्तजन्मसु । नभः शुक्लत्रयोदश्यां रतिकामव्रतं शुभम् ॥ २८ ॥

ನಭಸ್ (ಶ್ರಾವಣ) ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ತ್ರಯೋದಶಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಶುಭ ರತಿ-ಕಾಮ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದವನು/ಆಚರಿಸಿದವಳು ಏಳು ಜನ್ಮಗಳವರೆಗೆ ದಾಂಪತ್ಯ ವಿಚ್ಛೇದವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 29

वैधव्यवारणं स्त्रीणां तथा संतानवर्धनम् । कृतोपवासा कन्यैव नारी वा द्विजसत्तम ॥ २९ ॥

ಇದು ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ವೈಧವ್ಯವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಸಂತಾನವೃದ್ಧಿಯನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಓ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠಾ! ಕನ್ಯೆಯಾಗಲಿ ವಿವಾಹಿತೆಯಾಗಲಿ—ಉಪವಾಸ ಆಚರಿಸಿ ಈ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ.

Verse 30

ताम्रे वा मृन्मये वापि सौवर्णे राजते तथा । रतिकामौ प्रविन्यस्य गंधाद्यैः सम्यगर्चयेत् ॥ ३० ॥

ತಾಮ್ರ, ಮಣ್ಣಿನ, ಸ್ವರ್ಣ ಅಥವಾ ರಜತದಲ್ಲಿ ರತಿ-ಕಾಮರ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಗಂಧಾದಿ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು.

Verse 31

ततस्तु द्विजदांपत्यं चतुर्दश्यां निमंत्र्य च । सतकृत्य भोज्य प्रतिमे दद्यात्ताभ्यां सदक्षिणे ॥ ३१ ॥

ನಂತರ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ದ್ವಿಜ ದಂಪತಿಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ, ಸತ್ಕರಿಸಿ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ಎರಡು ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಹಾಗೂ ಯಥೋಚಿತ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 32

एवं चतुर्दशाब्दं च कृत्वा व्रतमनुत्तमम् । धेनुयुग्मान्विते देये व्रतसंपूर्तिहेतवे ॥ ३२ ॥

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಈ ಅನುತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿ, ವ್ರತಸಂಪೂರ್ಣತೆಗೆ ಒಂದು ಜೋಡಿ ಹಸುಗಳೊಂದಿಗೆ ದಾನವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು।

Verse 33

भाद्रशुक्लत्रयोदश्यां गोत्रिरात्रव्रतं स्मृतम् । लक्ष्मीनारायणं कृत्वा सौवर्णं वापि राजतम् ॥ ३३ ॥

ಭಾದ್ರಪದ ಶುಕ್ಲ ತ್ರಯೋದಶಿಯಲ್ಲಿ ‘ಗೋ-ತ್ರಿರಾತ್ರ ವ್ರತ’ ಎಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ. ಆ ದಿನ ಲಕ್ಷ್ಮೀ-ನಾರಾಯಣರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಬಂಗಾರದಿಂದಲೋ ಬೆಳ್ಳಿಯಿಂದಲೋ ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 34

पंचामृतेन संस्नाप्य मण्डलेऽष्टदले शुभे । पीठे विन्यस्य वस्त्राढ्यं गंधाद्यैः परिपूजयेत् ॥ ३४ ॥

ಪಂಚಾಮೃತದಿಂದ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ, ಶುಭ ಅಷ್ಟದಲ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಗಂಧಾದಿ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 35

आरार्तिकं ततः कृत्वा दद्यात्सान्नोदकं घटम् । एवं दिनत्रयं कृत्वा व्रतांते मासमर्च्य च ॥ ३५ ॥

ನಂತರ ಆರತಿ ಮಾಡಿ, ಬೇಯಿಸಿದ ಅನ್ನದೊಂದಿಗೆ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಘಟವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮೂರು ದಿನ ಮಾಡಿ, ವ್ರತಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳೂ ಅರ್ಚನೆ ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 36

सम्यगर्थं च संपाद्य दद्यान्मंत्रेण नारद । पंचगावः समुत्पन्ना मथ्यमाने महोदधौ ॥ ३६ ॥

ಹೇ ನಾರದಾ! ಅಗತ್ಯವಾದ ಅರ್ಪಣದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ಗా ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಮಹೋದಧಿ ಮಥನದಲ್ಲಿ ಪಂಚಗವ್ಯಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು.

Verse 37

तासां मध्ये तु या नंदा तस्यै धेन्वै नमो नमः । प्रदक्षिणीकृत्य ततो दद्याद्विप्राय मंत्रतः ॥ ३७ ॥

ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ‘ನಂದಾ’ ಎಂಬ ಧೇನು ಇದ್ದಾಳೆ; ಆ ಗೋವಿಗೆ ಮರುಮರು ನಮಸ್ಕರಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ಮಂತ್ರಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪಂಡಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ದಾನ ಕೊಡಬೇಕು.

Verse 38

गावो ममाग्रतः सन्तु गावो मे संतु पृष्ठतः । गावो मे पार्श्वतः संतु गवां मध्ये वसाम्यहम् ॥ ३८ ॥

ಗೋವುಗಳು ನನ್ನ ಮುಂದಿರಲಿ, ಗೋವುಗಳು ನನ್ನ ಹಿಂದಿರಲಿ. ಗೋವುಗಳು ನನ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರಲಿ; ನಾನು ಗೋವುಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲಿ.

Verse 39

ततश्च द्विजदांपत्यं सम्यगभ्यर्च्य भोजयेत् । लक्ष्मीनारायणं तस्मै सत्कृत्य प्रतिपादयेत् ॥ ३९ ॥

ನಂತರ ದ್ವಿಜ ದಾಂಪತ್ಯವನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ಗా ಪೂಜಿಸಿ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಆಮೇಲೆ ಗೌರವದಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀ-ನಾರಾಯಣನ ಪ್ರತಿಮೆ (ಅಥವಾ ಸ್ವರೂಪ)ವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕು.

Verse 40

अश्वमेधसहस्राणि राजसूयशतानि च । कृत्वा यत्फलमाप्नोति गोत्रिरात्रव्रताच्च तत् ॥ ४० ॥

ಸಾವಿರ ಅಶ್ವಮೇಧಗಳು ಮತ್ತು ನೂರು ರಾಜಸೂಯ ಯಾಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ದೊರೆಯುವ ಫಲವೇ, ಗೋತ್ರಿರಾತ್ರ ವ್ರತದಿಂದಲೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 41

इषे शुक्लत्रयोदश्यां त्रिरात्रशोककव्रतम् । हैमं ह्यशोकं निर्माय पूजयित्वा विधानतः ॥ ४१ ॥

ಈಷ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ತ್ರಯೋದಶಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳ ‘ಅಶೋಕ ವ್ರತ’ವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಸ್ವರ್ಣಮಯ ಅಶೋಕ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

Verse 42

उपवासपरा नारी नित्यं कुर्यात्प्रदक्षिणाः । अष्टोत्तरशतं विप्र मंत्रेणानेन सादरम् ॥ ४२ ॥

ಹೇ ವಿಪ್ರ! ಉಪವಾಸನಿಷ್ಠೆಯಾದ ಸ್ತ್ರೀ ನಿತ್ಯ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು—ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಜಪಿಸುತ್ತಾ ಅಷ್ಟೋತ್ತರ ಶತ (೧೦೮) ಬಾರಿ.

Verse 43

हरेण निर्मितः पूर्वं त्वमशोक कृपालुना । लोकोपकारकरणस्तत्प्रसीद शिवप्रिय ॥ ४३ ॥

ಹೇ ಅಶೋಕ! ಕೃಪಾಳು ಹರಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಲೋಕಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು—ಹೇ ಶಿವಪ್ರಿಯ!

Verse 44

ततस्तृतीये दिवसे वृक्षे तस्मिन्वृषध्वजम् । समभ्यर्च्य विधानेन द्विजं संभोज्य दापयेत् ॥ ४४ ॥

ನಂತರ ಮೂರನೇ ದಿನ ಅದೇ ವೃಕ್ಷದಲ್ಲಿ ವೃಷಧ್ವಜ (ಶಿವ)ನನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅರ್ಚಿಸಿ; ದ್ವಿಜನಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಿ ಯಥೋಚಿತ ದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡಬೇಕು.

Verse 45

एवं कृतव्रता नारी वैधव्यं नाप्नुयात्क्वचित् । पुत्रपौत्रादि सहिता भर्तुश्च स्यात्सुवल्लभा ॥ ४५ ॥

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವ್ರತ ಆಚರಿಸಿದ ಸ್ತ್ರೀ ಯಾವಾಗಲೂ ವೈಧವ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಪುತ್ರ-ಪೌತ್ರಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮೃದ್ಧಳಾಗಿ ಪತಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯಳಾಗುತ್ತಾಳೆ.

Verse 46

ऊर्ज्जकृष्णत्रयोदश्यामेकभक्तः समाहितः । प्रदोषे तैलदीपं तु प्रज्वाल्याभ्यर्च्य यत्नतः ॥ ४६ ॥

ಊರ್ಜ (ಕಾರ್ತಿಕ) ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷ ತ್ರಯೋದಶಿಯಲ್ಲಿ ಏಕಭಕ್ತನಾಗಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಮಾಹಿತವಾಗಿ ಇಟ್ಟು; ಪ್ರದೋಷಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಿ ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು।

Verse 47

गृहद्वारे बहिर्दद्याद्यमो मे प्रीयतामिति । एवं कृते तु विप्रेंद्र यमपीडा न जायते ॥ ४७ ॥

ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಹೊರಗೆ ‘ಯಮನು ನನಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅರ್ಪಣೆ ಇಡಬೇಕು; ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಓ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರ, ಯಮಪೀಡೆ ಉಂಟಾಗದು।

Verse 48

ऊर्ज्शुक्लत्रयोदश्यामेकभोजी द्विजोत्तम । पुनः स्नात्वा प्रदोषे तु वाग्यतः सुसमाहितः ॥ ४८ ॥

ಓ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ, ಊರ್ಜ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ ತ್ರಯೋದಶಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಭೋಜನ ಮಾಡಬೇಕು; ನಂತರ ಪ್ರದೋಷದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ವಾಕ್ಸಂಯಮದಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಸಮಾಹಿತವಾಗಿರಿಸಬೇಕು।

Verse 49

प्रदीपानां सहस्रेण शतेनाप्यथवा द्विज । प्रदीपयेच्छिवं वापि द्वात्रिंशद्दीपमालया ॥ ४९ ॥

ಓ ದ್ವಿಜ, ಸಾವಿರ ದೀಪಗಳಿಂದ—ಅಥವಾ ನೂರು ದೀಪಗಳಿಂದ—ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನಗೊಳಿಸಬೇಕು; ಇಲ್ಲವೇ ಮೂವತ್ತೆರಡು ದೀಪಗಳ ಮಾಲೆಯಿಂದಲೂ ಆತನನ್ನು ಆಲೋಕಿಸಬೇಕು।

Verse 50

घृतेन दीपयेद्द्वीपान्गंधाद्यैः पूजयेच्छिवम् । फलैर्नानाविधैश्चैव नैवेद्यैरपि नारद ॥ ५० ॥

ಓ ನಾರದ, ತುಪ್ಪದಿಂದ ದೀಪಾಧಾರಗಳ ಮೇಲೆ ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಬೇಕು; ಗಂಧಾದಿ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ವಿವಿಧ ಫಲಗಳು ಹಾಗೂ ನೈವೇದ್ಯಗಳನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು।

Verse 51

ततः स्तुवीत देवेशं शिवं नाम्नां शतेन च । तानि नामानि कीर्त्यंते सर्वाभीष्टप्रदानि वै ॥ ५१ ॥

ನಂತರ ದೇವೇಶನಾದ ಶಿವನನ್ನು ಶತ ನಾಮಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಬೇಕು; ಆ ನಾಮಗಳು ಕೀರ್ತನೀಯ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಅಭೀಷ್ಟ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ।

Verse 52

नमो रुद्राय भीमाय नीलकंठाय वेधसे । कपर्द्दिने सुरेशाय व्योमकेशाय वै नमः ॥ ५२ ॥

ರುದ್ರನಿಗೆ, ಭೀಮನಿಗೆ, ನೀಲಕಂಠನಾದ ವೇಧಸಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಜಟಾಧಾರಿಗೆ, ದೇವಾಧಿಪತಿಗೆ, ವ್ಯೋಮಕೇಶನಿಗೆ—ಆಕಾಶವೇ ಕೇಶಗಳಾದವನಿಗೆ—ನಮಃ।

Verse 53

वृषध्वजाय सोमाय सोमनाथाय वै नमः । दिगंबराय भृंगाय उमाकांताय वर्द्धिने ॥ ५३ ॥

ವೃಷಧ್ವಜನಿಗೆ, ಸೋಮನಿಗೆ, ಸೋಮನಾಥನಿಗೆ ನಮಃ; ದಿಗಂಬರನಿಗೆ, ಭೃಂಗನಿಗೆ, ಮತ್ತು ಉಮಾಕಾಂತನಾದ ವರ್ಧಿನಿಗೆ—ವೃದ್ಧಿ ನೀಡುವವನಿಗೆ—ನಮಸ್ಕಾರ।

Verse 54

तपोमयाय व्याप्ताय शिपिविष्याय वै नमः । व्यालप्रियाय व्यालाय व्यालानां पतये नमः ॥ ५४ ॥

ತಪೋಮಯನಿಗೆ, ಸರ್ವವ്യാപಕನಿಗೆ, ಶಿಪಿವಿಷ್ಟನಿಗೆ ನಮಃ; ವ್ಯಾಲಪ್ರಿಯನಿಗೆ, ಸ್ವಯಂ ವ್ಯಾಲಸ್ವರೂಪನಿಗೆ, ಎಲ್ಲ ವ್ಯಾಲಗಳ ಪತಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।

Verse 55

महीधराय व्योमाय पशूनां पतये नमः । त्रिपुरघ्नाय सिंहाय शार्दूलायार्षभाय च ॥ ५५ ॥

ಮಹೀಧರನಿಗೆ, ವ್ಯೋಮಸ್ವರೂಪನಿಗೆ, ಸಮಸ್ತ ಪಶುಗಳ ಪತಿಗೆ ನಮಃ; ತ್ರಿಪುರಘ್ನನಿಗೆ, ಸಿಂಹನಿಗೆ, ಶಾರ್ದೂಲನಿಗೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಋಷಭಸ್ವರೂಪನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।

Verse 56

मिताय मितनाथाय सिद्धाय परमेष्ठिने । वेदगीताय गुप्ताय वेदगुह्याय वै नमः ॥ ५६ ॥

ಮಿತನಾಗಿಯೂ ಅಮಿತನಾದ, ಎಲ್ಲ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ನಾಥ, ಸಿದ್ಧ ಹಾಗೂ ಪರಮೇಷ್ಠಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ವೇದಗಳಿಂದ ಗೀತನಾದ, ಗುಪ್ತನಾದ, ವೇದಗಳ ಪರಮ ಗುಹ್ಯರಹಸ್ಯಸ್ವರೂಪನಾದ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ.

Verse 57

दीर्घाय दीर्घरूपाय दीर्घार्थाय महीयसे । नमो जगत्प्रतिष्ठाय व्योमरूपाय वै नमः ॥ ५७ ॥

ಅನಂತನಾದ, ದೀರ್ಘರೂಪನಾದ, ದೀರ್ಘಾರ್ಥಸ್ವರೂಪನಾದ ಮಹನೀಯ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯಾದ, ವ್ಯೋಮರೂಪನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪ್ರಣಾಮ.

Verse 58

कल्याणाय विशिष्याय शिष्टाय परमात्मने । गजकृत्ति धरायाथ अंधकासुरभेदिने ॥ ५८ ॥

ಕಲ್ಯಾಣಸ್ವರೂಪನಾದ, ವಿಶಿಷ್ಟನಾದ, ಶಿಷ್ಟರು ಪೂಜಿಸುವ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಗಜಚರ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅಂಧಕಾಸುರನನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ನಾಶಮಾಡಿದವನೆಗೆ ಪ್ರಣಾಮ.

Verse 59

नीललोहितशुक्लाय चडमुंडप्रियाय च । भक्तिप्रियाय देवाय यज्ञांतायाव्ययाय च ॥ ५९ ॥

ನೀಲ, ಲೋಹಿತ ಮತ್ತು ಶುಕ್ಲ ವರ್ಣಸ್ವರೂಪನಾದ; ಚಂಡ-ಮುಂಡರಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದ; ಭಕ್ತಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದ ದೇವನಿಗೆ; ಯಜ್ಞಾಂತಸ್ವರೂಪನಾದ, ಅವ್ಯಯನಾದ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 60

महेशाय नमस्तुभ्यं महादेवहराय च । त्रिनेत्राय त्रिवेदाय वेदांगाय नमो नमः ॥ ६० ॥

ಮಹೇಶನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ, ಮಹಾದೇವ ಹರನಿಗೂ ಪ್ರಣಾಮ. ತ್ರಿನೇತ್ರನಾದ, ತ್ರಿವೇದಸ್ವರೂಪನಾದ, ವೇದಾಂಗಸ್ವರೂಪನಾದ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮೋ ನಮಃ.

Verse 61

अर्थायार्थस्वरूपाय परमार्थाय वै नमः । विश्वरूपाय विश्वाय विश्वनाथाय वै नमः ॥ ६१ ॥

ಅರ್ಥವೂ ಆಗಿ, ಅರ್ಥಸ್ವರೂಪವೂ ಆಗಿ, ಪರಮಾರ್ಥವೂ ಆಗಿರುವ ಪರಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ವಿಶ್ವರೂಪನಿಗೆ, ಸ್ವಯಂ ವಿಶ್ವವಾಗಿರುವವನಿಗೆ, ವಿಶ್ವನಾಥನಿಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 62

शंकराय च कालाय कालावयवरूपिणे । अरूपाय विरूपाय सूक्ष्मसूक्ष्माय वै नमः ॥ ६२ ॥

ಶಂಕರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ—ಅವನೇ ಕಾಲ; ಕಾಲದ ಅವಯವಗಳೇ ಅವನ ಸ್ವರೂಪ. ಅವನು ಅರൂപ, ಆದರೂ ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳಿಗೂ ಅತೀತ; ಸೂಕ್ಷ್ಮತಮಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ—ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 63

श्मशानवासिने तुभ्यं नमस्ते कृत्तिवाससे । शशांकशेखरायाथ रुद्रभूमिश्रिताय च ॥ ६३ ॥

ಶ್ಮಶಾನವಾಸಿಯಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಕೃತ್ತಿವಾಸ (ಚರ್ಮವಸ್ತ್ರಧಾರಿ) ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಶಶಾಂಕಶೇಖರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ರುದ್ರಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದವನಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 64

दुर्गाय दुर्गपाराय दुर्गावयवसाक्षिणे । लिंगरूपाय लिंगाय लिंगानपतये नमः ॥ ६४ ॥

ದುರ್ಗಾಶಕ್ತಿಸ್ವರೂಪನಾದ ರಕ್ಷಕನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಎಲ್ಲ ದುರ್ಗತಿಗಳನ್ನು ದಾಟಿಸುವವನಿಗೆ, ದೇಹೇಂದ್ರಿಯಗಳ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅವಯವಕ್ಕೂ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಲಿಂಗರೂಪನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಸ್ವಯಂ ಲಿಂಗನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಎಲ್ಲ ಲಿಂಗಗಳ ಅಧಿಪತಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 65

नमः प्रभावरूपाय प्रभावार्थाय वै नमः ॥ ६५ ॥

ದಿವ್ಯ ಪ್ರಭಾವವೇ ಸ್ವರೂಪವಾದವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಆ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಅನುಗ್ರಹಿಸುವುದೇ ಉದ್ದೇಶವಾದವನಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 66

नमो नमः कारणकारणाय ते मृत्युंजयायात्मभवस्वरूपिणे । त्रियंबकाय शितिकंठभार्गिणे गौरीयुजे मंगलहेतवे नमः ॥ ६६ ॥

ನಿಮಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ—ನೀವು ಕಾರಣಗಳಿಗೂ ಕಾರಣ, ಮೃತ್ಯುಂಜಯ, ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪ ಹಾಗೂ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೂಲ. ತ್ರ್ಯಂಬಕ, ನೀಲಕಂಠ, ಪರಶುಧಾರಿ, ಗೌರೀಪತಿ, ಮಂಗಳಹೇತು—ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।

Verse 67

नाम्नां शतमिदं विप्र पिनाकिगुणकीर्तनम् । पठित्वा दक्षिणीकृत्य प्रायान्निजनिकेतनम् ॥ ६७ ॥

ಓ ವಿಪ್ರನೇ! ಪಿನಾಕಿ (ಶಿವ) ಗುಣಕೀರ್ತನೆಯಾದ ಈ ಶತನಾಮಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಿ, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ದಕ್ಷಿಣೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಅವನು ತನ್ನ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು।

Verse 68

एवं कृत्वा व्रतं विप्र महादेवप्रसादतः । भुक्त्वेह भोगानखिलानंते शिवपदं लभेत् ॥ ६८ ॥

ಓ ವಿಪ್ರನೇ! ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದವನು ಮಹಾದೇವನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿವಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 69

मार्गशुक्लत्रयोदश्यां योऽनंगं विधिना यजेत् । त्रिकालमेककालं वा शिवसंगमसंभवम् ॥ ६९ ॥

ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ತ್ರಯೋದಶಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅನಂಗ (ಕಾಮದೇವ)ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೋ—ತ್ರಿಕಾಲವಾಗಲಿ ಏಕಕಾಲವಾಗಲಿ—ಶಿವ-ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಗಮದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದವನನ್ನು।

Verse 70

गन्धाद्यैरुपचारैस्तु पूजयित्वा विधानतः । घटे मंगलपट्टे वा भोजयेद्द्विजदंपती ॥ ७० ॥

ಗಂಧಾದಿ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ, ಘಟದ ಬಳಿ ಅಥವಾ ಮಂಗಳಪಟ್ಟದ ಮುಂದೆ, ದ್ವಿಜ ದಂಪತಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು।

Verse 71

ततश्च दक्षिणां दत्वा स्वयमेकाशनं चरेत् । एवं कृते तु विधिवद्व्रती सौभाग्यभाजनः ॥ ७१ ॥

ಅನಂತರ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ, ತಾನೇ ಏಕಾಶನ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ವ್ರತೀ ಸೌಭಾಗ್ಯದ ಪಾತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 72

जायते भुवि विप्रेन्द्र महादेवप्रसादतः ॥ ७१ ॥

ಓ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರ, ಇದು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವ (ಶಿವ)ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 73

पौषशुक्लत्रयोदश्यां समभ्यर्च्याच्युतं हरिम् । घृतपात्रं द्विजेन्द्राय प्रदद्यात्सर्वसिद्धये ॥ ७२ ॥

ಪೌಷ ಶುಕ್ಲ ತ್ರಯೋದಶಿಯಲ್ಲಿ ಅಚ್ಯುತ ಹರಿಯನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಿ, ಸರ್ವಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜೇಂದ್ರನಿಗೆ ತುಪ್ಪದ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 74

माघशुक्लत्रयोदश्यां समारभ्य दिनत्रयम् । माघस्नानव्रतं विप्र नानाकामफलावहम् ॥ ७३ ॥

ಓ ವಿಪ್ರ, ಮಾಘ ಶುಕ್ಲ ತ್ರಯೋದಶಿಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಮಾಘಸ್ನಾನ ವ್ರತವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಇದು ಅನೇಕ ಕಾಮನೆಗಳ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 75

प्रयागे माघमासे तु त्र्यहं स्नातस्य यत्फलम् । नाश्वमेघसहस्रेण तत्फलं लभते भुवि ॥ ७४ ॥

ಮಾಘಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ದಿನ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ಫಲವು, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಗಳಿಂದಲೂ ದೊರೆಯದು.

Verse 76

तत्र स्नानं जपो होमो दानं चानंत्यमश्नुते । फाल्गुने तु सिते पक्षे त्रयोदश्यामुपोषितः ॥ ७५ ॥

ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ಜಪ, ಹೋಮ, ದಾನ ಇವುಗಳಿಂದ ಅಕ್ಷಯ ಪುಣ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ತ್ರಯೋದಶಿಯಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವವನು ಅವ್ಯಯ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 77

नमस्कृत्य जगन्नाथं प्रारंभे धनदव्रतम् । महाराजं यक्षपतिं गंधाद्यैरुपचारकैः ॥ ७६ ॥

ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಜಗನ್ನಾಥನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಧನದ ವ್ರತವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಯಕ್ಷಪತಿ ಮಹಾರಾಜ ಕುಬೇರನನ್ನು ಗಂಧಾನುಲೇಪನಾದಿ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

Verse 78

लिखितं वर्णकैः पट्टे पूजयेद्भक्तिभावतः । एवं शुक्लत्रयोदश्यां प्रतिमासं द्विजोत्तम ॥ ७७ ॥

ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಬಟ್ಟೆಯ ಪಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಬರೆಯಿಸಿ ಅದನ್ನು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಓ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ, ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಮಾಸವೂ ಶುಕ್ಲ ತ್ರಯೋದಶಿಯಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 79

संपूजयेत्सोपवासश्चैकभुक्तो भवेन्नरः । ततो व्रतांते तु पुनः सौवर्णं धननायकम् ॥ ७८ ॥

ಉಪವಾಸದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ, ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಭೋಜನ ಮಾಡಬೇಕು. ನಂತರ ವ್ರತಾಂತದಲ್ಲಿ ಧನನಾಯಕ ಕುಬೇರನ ಸ್ವರ್ಣ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.

Verse 80

विधाय निधिभिः सार्द्धं सौवर्णाभिर्द्विजोत्तम । उपचारैः षोडशभिः स्नानैः पंचामृतादिभिः ॥ ७९ ॥

ಓ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ, ನಿಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ವರ್ಣಾರ್ಪಣಗಳನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿ, ಷೋಡಶೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ, ಪಂಚಾಮೃತಾದಿ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿ ಸಮರ್ಚನೆ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 81

नैवेद्यैर्विविधैर्भक्त्या पूजयेत्तु समाहितः । ततो धेनुमलंकृत्य वस्त्रस्रग्गंधभूषणैः ॥ ८० ॥

ಸಮಾಹಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಾನಾವಿಧ ನೈವೇದ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ದೇವತೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಹಸುವನ್ನು ವಸ್ತ್ರ, ಹಾರ, ಸುಗಂಧ ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕು.

Verse 82

सवत्सां दापयेद्विप्र सम्यग्वेदविदे शुभाम् । संभोज्य विप्रान्मिष्टान्नैर्द्वादशाथ त्रयोदश ॥ ८१ ॥

ಓ ವಿಪ್ರ, ಕರುಸಹಿತ ಶುಭವಾದ ಹಸುವನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವೇದವಿದನಾದ ಯೋಗ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ನಂತರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಮಿಷ್ಟಾನ್ನಗಳಿಂದ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಿ ದ್ವಾದಶ ಹಾಗೂ ತ್ರಯೋದಶ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು.

Verse 83

गुरुं समर्च्य वस्त्राद्यैः प्रतिमां तां निवेदयेत् । द्विजेभ्यो दक्षणां शक्त्या दत्वा नत्वा विसृज्य च ॥ ८२ ॥

ವಸ್ತ್ರಾದಿಗಳಿಂದ ಗುರುವನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಪೂಜಿಸಿ ಆ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ದ್ವಿಜರಿಗೆ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಂತೆ ದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡಿ, ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸಬೇಕು.

Verse 84

स्वयं भुंजीत मतिमानिष्टैः सह समाहितः । एवं कृते व्रते विप्र निर्धनः प्राप्य वैभवम् ॥ ८३ ॥

ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಸಮಾಹಿತನಾಗಿ ತನ್ನ ಇಷ್ಟಜನರೊಂದಿಗೆ ಸ್ವತಃ ಭೋಜನ ಮಾಡಬೇಕು. ಹೇ ವಿಪ್ರ, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ದರಿದ್ರನೂ ವೈಭವ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 85

मोदते भुवि विख्यातो राजराज इवापरः ॥ ८४ ॥

ಅವನು ಭುವಿಯಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತನಾಗಿ, ಮತ್ತೊಬ್ಬ ರಾಜಾಧಿರಾಜನಂತೆ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 86

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने द्वादशमासस्थितत्रयोदशीव्रतकथनं नाम द्वाविंशदधिकशततमोऽध्यायः ॥ १२२ ॥

ಇಂತೆ ಶ್ರೀ ಬೃಹನ್ನಾರದೀಯಪುರಾಣದ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಬೃಹದುಪಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ‘ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುವ ತ್ರಯೋದಶೀ ವ್ರತಕಥನ’ ಎಂಬ ನೂರ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।

Frequently Asked Questions

Trayodaśī is presented as a repeatable calendrical hinge for vrata-kalpa, where timing (tithi plus weekday/nakṣatra/yoga) amplifies merit; the text links it to prosperity (Kubera, dāna), lineage outcomes (progeny), marital stability (Rati–Kāma), and Śaiva grace (pradoṣa lamp-worship culminating in Śiva’s abode).

It specifies iconographic construction (sandalwood Madana; painted Ananga with flower-bow and arrows), a focused mantra salutation to Māra/Kāma, seasonal embedding in Vasanta, and a structured extension across months via multiple epithets (Madana, Manmatha, Kandarpa, Makaradhvaja, Kusumāyudha, Manobhava).

Nearly every vow includes brahmin-couple honoring, feeding, and dakṣiṇā, along with major dānas (cow/calf, goats, ghee vessel, pratimā gifts), framing personal merit as inseparable from redistribution and ritual hospitality.

The Kārttika Trayodaśī portion emphasizes pradoṣa-time discipline (single meal, twilight bathing, restraint), large-scale dīpa-dāna (100–1000 lamps or 32-lamp garland), and a hundred-name praise that is said to grant desired boons and culminate in attaining Śiva’s state.