Adhyaya 73
DurgaBirthDivine Energy16 Shlokas

Adhyaya 73: The Uttama Manvantara: Classes of Devas, Indra Sushanti, and the Royal Lineage

औत्तममन्वन्तरवर्णनम् (Auttama-manvantara-varṇanam)

Birth of the Goddess

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಔತ್ತಮ ಮನ್ವಂತರದ ವರ್ಣನೆ ಇದೆ. ದೇವತೆಗಳ ವಿವಿಧ ವರ್ಗಗಳು, ಅವರ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರ ಸುಶಾಂತಿ, ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳ ನಿಯೋಜನೆ ಹಾಗೂ ಲೋಕರಕ್ಷಣೆಯ ವಿಧಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ರಾಜವಂಶ ಪರಂಪರೆ, ಧರ್ಮಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಹಿತವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ।

Divine Beings

Mārkaṇḍeya (speaker)Manu Auttama (Auttama Manu / Auttamasya Prajāpati)Indra ŚuśāntiDevagaṇas: Svadhāmāna, Satya, Śiva, Pratardana, VaśavartinSaptarṣis (seven sages, unnamed here)

Celestial Realms

Trailokya (the three worlds)Svarga (implied via Indra’s office and the deva-order)

Key Content Points

Enumeration of five devagaṇas in the Auttama Manvantara—Svadhāmāna, Satya, Śiva, Pratardana, and Vaśavartin—described as form-corresponding and sin-destroying.Identification of Indra as Śuśānti, whose name is portrayed as apotropaic (protective) and remembered in human tradition; Śuśānti rules with the associated devagaṇas.Terrestrial succession: Manu’s son Aja is introduced; kings born from this line protect the earth for the duration of the Manvantara.Chronological framing: yuga-counts are referenced, the seven saptarṣis are noted, and the discourse pivots toward the forthcoming Tāmasa Manvantara and the remarkable birth of its Manu.

Focus Keywords

Markandeya Purana Adhyaya 73Auttama ManvantaraManvantara chronology Markandeya PuranaIndra Sushantidevaganas Svadhāmāna Satya Śiva Pratardana VaśavartinAja son of Manusaptarshi in Auttama ManvantaraTāmasa Manvantara transition

Shlokas in Adhyaya 73

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे औत्तममन्वन्तरे द्विसप्ततितमोऽध्यायः । त्रिसप्ततितमोऽध्यायः- ७३ । मार्कण्डेय उवाच । मन्वन्तरे तृतीयेऽस्मिन् औत्तमस्य प्रजापतेः । देवानिन्द्रमृषीन् भूपान् निबोध गदतो मम ॥

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಾರ್ಕಂಡೇಯಪುರಾಣದ ಔತ್ತಮ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ ಎಪ್ಪತ್ತಮೂರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು—ಪ್ರಜಾಪತಿ ಔತ್ತಮನ ಈ ತೃತೀಯ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳು, ಇಂದ್ರ, ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜರು ಯಾರು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ನನ್ನ ವಚನದಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿರಿ।

Verse 2

स्वधामानस्तथा देवा यथानामानुकारिणः । सत्याख्यश्च द्वितीयोऽन्यस्त्रिदशानां तथा गणः ॥

ದೇವರ ಒಂದು ಗಣವು ಅವರ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ‘ಸ್ವಧಾಮಾನ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆ ಮೂವತ್ತು ದೇವಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಗಣವು ‘ಸತ್ಯಾಖ್ಯ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು।

Verse 3

तृतीये तु गणॆ देवाः शिवाख्या मुनिसत्तम । शिवाः स्वरूपतस्ते तु श्रुताः पापप्रणाशनाः ॥

ಮೂರನೆಯ ಗಣದಲ್ಲಿ, ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ, ದೇವರುಗಳು ‘ಶಿವಾಖ್ಯ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅವರು ಸ್ವಭಾವತಃ ಶುಭಸ್ವರೂಪರು; ಪಾಪನಾಶಕರು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ।

Verse 4

प्रतर्दनाख्यश्च गणो देवानां मुनिसत्तम । चतुर्थस्तत्र कथित औत्तमस्यान्तरे मनोः ॥

ಮತ್ತು ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ, ಆ ಔತ್ತಮ ಮನ್ವಂತರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಗಣವಾಗಿ ‘ಪ್ರತರ್ಧನ’ ಎಂಬ ದೇವಗಣವೂ ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗಿದೆ।

Verse 5

वशवर्तिनः पञ्चमेऽपि देवास्तत्र गणॆ द्विज । यथाख्यातस्वरूपास्तु सर्व एव महामुने ॥

ಐದನೆಯ ಗಣದಲ್ಲಿಯೂ, ಹೇ ದ್ವಿಜ, ದೇವರುಗಳು ‘ವಶವರ್ಥಿನ’ರಾಗಿದ್ದರು. ಹೇ ಮಹರ್ಷಿ, ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ವರ್ಣನೆಯಂತೆ ಸ್ವಭಾವ ಹೊಂದಿದವರೇ.

Verse 6

एते देवगणाः पञ्च स्मृता यज्ञभुजस्तथा । मन्वन्तरे मनुश्रेष्ठे सर्वे द्वादशका गणाः ॥

ದೇವತೆಗಳ ಈ ಐದು ಗಣಗಳೂ ಹಾಗೂ ಯಜ್ಞಭಾಗವನ್ನು ಪಡೆಯುವವರೂ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮನುವಿನ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಇವರೆಲ್ಲರೂ ದ್ವಾದಶ ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

Verse 7

तेषामिन्द्रो महाभागस्त्रैलोक्ये स गुरुर्भवेत् । शतं क्रतूनामाहृत्य सुशान्तिर्नाम नामतः ॥

ಅವರಲ್ಲಿ ಭಾಗ್ಯವಂತನಾದ ಇಂದ್ರನು ತ್ರಿಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುವಾಗುತ್ತಾನೆ. ನೂರು ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ‘ಸುಶಾಂತಿ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 8

यस्योपसर्गनाशाय नामाक्षरविभूषिता । अद्यापि मानवैर्गाथा गीयते तु महीतले ॥

ಅವನ ನಾಮಾಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ವಿಪತ್ತನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಗಾಥೆ ಇಂದಿಗೂ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನವರಿಂದ ಹಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

Verse 9

शुशान्तिर्देवराट् कान्तः शुशान्तिं स प्रयच्छति । सहितः शिवसत्याद्यैस्तथैव वशवर्तिभिः ॥

ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದ ಅಧಿಪತಿ ಸುಶಾಂತಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ‘ಸುಶಾಂತಿ’ (ಉತ್ತಮ ಶಾಂತಿ)ಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ—ಶಿವ, ಸತ್ಯ ಮೊದಲಾದ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ, ಹಾಗೆಯೇ ವಸುಗಳ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವವರೊಂದಿಗೆ ಕೂಡ.

Verse 10

अजः परशुचिर्दिव्यो महाबलपराक्रमः । पुत्रस्तस्य मनोरासन् विख्यातास्त्रिदशोपमाः ॥

ಆ ಮನುವಿನ ಪುತ್ರ ಅಜನು—ಪರಶುವಿನಂತೆ ನಿರ್ಮಲ, ದಿವ್ಯ, ಮಹಾಬಲ-ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ. ಅವನ ಪುತ್ರರೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು; ಅವರು ತ್ರಿಂಶತ್ (ಮೂವತ್ತು ದೇವರುಗಳು) ಸಮಾನರು.

Verse 11

तत्सूतिसम्भवैर्भूमिः पालिताभून्नरेश्वरैः । यावन्मन्वन्तर तस्य मनोरुत्तमतेजसः ॥

ಅವನ ಸಂತತಿಯಿಂದ ಜನಿಸಿದ ರಾಜರು, ಆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಮನುವಿನ ಮನ್ವಂತರವು ಇರುವವರೆಗೂ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು।

Verse 12

चतुर्युगानां संख्याता साधिका ह्येकसप्ततिः । कृतत्रेतादिसंज्ञानां यान्युक्तानि युगे मया ॥

ಚತುರ್ಯುಗಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಪ್ಪತ್ತೊಂದುಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಕೃತ, ತ್ರೇತಾ ಮುಂತಾದ ಹೆಸರಿನ ಯುಗಗಳನ್ನು ನಾನು ಯುಗಗಳೆಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ।

Verse 13

स्वतेजसा हि तपसो वरिष्ठस्य महात्मनः । तनयाश्चान्तरे तस्मिन् सप्त सप्तर्षयोऽभवन् ॥

ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ಸ್ವತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ, ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಏಳು ಪುತ್ರರು ಹುಟ್ಟಿ, ಅವರು ಏಳು ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳಾದರು।

Verse 14

तृतीयमेतत्कथितं तव मन्वन्तरं मया । तामसस्य चतुर्थन्तु मनोरन्तरमुच्यते ॥

ಈ ಮೂರನೇ ಮನ್ವಂತರವನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ತಿಳಿಸಿದೆ; ಆದರೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಮನ್ವಂತರಾಂತರವು ತಾಮಸ ಮನುವಿನದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 15

वियोनिजन्मनो यस्य यशसा द्योतितं जगत् । जन्म तस्य मनोर् ब्रह्मन् ! श्रूयतां गदतो मम ॥

ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ನಾನು ಹೇಳುವಂತೆ ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು—ಅಯೋನಿಜನಾದ ಆ ಮನುವಿನ ಜನನ; ಅವನ ಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ಜಗತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಯಿತು।

Verse 16

अतीन्द्रियमशेषाणां मनूनाञ्चरितं तथा । तथा जन्मापि विज्ञेयं प्रभावश्च महात्मनाम् ॥

ಎಲ್ಲ ಮನುವರ ಚರಿತ್ರೆಗಳು ಇಂದ್ರಿಯಗೋಚರಕ್ಕೆ ಅತೀತ. ಹಾಗೆಯೇ ಮಹಾತ್ಮರ ಜನ್ಮಗಳನ್ನೂ ಅವರ ಅತಿಶಯ ಪ್ರಭಾವಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Frequently Asked Questions

The chapter’s inquiry is structural and cosmological rather than casuistic: it explains how dharmic order is maintained in a given Manvantara through clearly named divine classes (devagaṇas), a stabilizing Indra, and a parallel human kingship that protects the earth—linking ritual economy (yajña) to cosmic governance.

It completes the Auttama (third) Manvantara profile by listing its devagaṇas, naming its Indra (Śuśānti), indicating the Manu’s progeny (Aja) and the kingship that sustains the world, and then explicitly announces the shift to the next cycle: the Tāmasa (fourth) Manvantara and its Manu’s distinctive birth and potency.

The text emphasizes administrative taxonomy (five devagaṇas), the Manvantara’s Indra (Śuśānti) with a remembered protective name, the Manu’s lineage through Aja and earth-protecting kings, and a yuga-based duration marker; these provide a complete closure of Auttama’s order so the narration can pivot cleanly to the Tāmasa Manvantara’s origin-story and extraordinary Manu-birth.