Adhyaya 43: Portents of Death (Ariṣṭa-lakṣaṇas) and the Yogin’s Response; Alarka Renounces Kingship

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे योगधर्मे ओङ्कारध्यायो नाम द्विचत्वारिंशोऽध्यायः । त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः । दत्तात्रेय उवाच । अरिष्टानि महाराज ! शृणु वक्ष्यामि तानि ते । येषामालोकनान्मृत्युं निजं जानाति योगवित् ॥

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಾರ್ಕಂಡೇಯಪುರಾಣದ ಯೋಗಧರ್ಮಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ‘ಓಂಕಾರಧ್ಯಾನ’ ಎಂಬ ನಲವತ್ತೆರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ ನಲವತ್ತಮೂರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ದತ್ತಾತ್ರೇಯರು ಹೇಳಿದರು—ಮಹಾರಾಜ, ಕೇಳಿರಿ; ಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಯಾವ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ತನ್ನ ಸಮೀಪಮರಣವನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾನೋ, ಆ ನಿಮಿತ್ತಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ।

Verse 2

देवमार्गं ध्रुवं शुक्रं सोमच्छायामरुन्धतीम् । यो न पश्येन्न जीवेत स नरः संवत्सरात् परम् ॥

ಯಾರು ದೇವಪಥವನ್ನು (ಆಕಾಶಗಂಗೆ), ಧ್ರುವತಾರೆಯನ್ನು, ಶುಕ್ರಗ್ರಹವನ್ನು, ಚಂದ್ರಮಂಡಲದ ಛಾಯೆ/ಪ್ರಭಾವಲಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಅರುಂಧತಿಯನ್ನು ಕಾಣಲಾರನೋ, ಅಂಥವನು ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 3

अरश्मिबिम्बं सूर्यस्य वह्निं चैवांशुमालिनम् । दृष्ट्वैकादशमासात् तु नरो नोर्धन्तु जीवति ॥

ಯಾವನಾದರೂ ಪುರುಷನು ಸೂರ್ಯಮಂಡಲವನ್ನು ಕಿರಣರಹಿತವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ತೇಜೋಹೀನವಾಗಿ ಕಂಡರೆ, ಅದನ್ನು ಕಂಡ ಬಳಿಕ ಅವನು ಹನ್ನೊಂದು ತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 4

वान्ते मूत्रपुरीषे च यः स्वर्णं रजतं तथा । प्रत्यक्षं कुरुते स्वप्ने जीवेत स दशमासिकम् ॥

ಯಾವನು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ವಾಂತಿ, ಮೂತ್ರ ಅಥವಾ ಮಲದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾರ-ಬೆಳ್ಳಿಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾನೋ, ಅಂಥವನು (ಮಾತ್ರ) ಹತ್ತು ತಿಂಗಳುಗಳಷ್ಟೇ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ।

Verse 5

दृष्ट्वा प्रेतपिशाचादीन् गन्धर्वनगराणि च । सुवर्णवर्णान् वृक्षांश्च नव मासान् स जीवति ॥

ಪ್ರೇತಗಳು, ಪಿಶಾಚಗಳು ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಗಂಧರ್ವನಗರಗಳು (ಮಾಯಾನಗರಗಳು) ಮತ್ತು ಬಂಗಾರದ ಬಣ್ಣದ ಮರಗಳನ್ನು ಕಂಡವನು—ಒಂಬತ್ತು ತಿಂಗಳು ಬದುಕುತ್ತಾನೆ।

Verse 6

स्थूलः कृशः कृशः स्थूलो योऽकस्मादेव जायते । प्रकृतेश्च निवर्तेत तस्यायुश्चाष्टमासिकम् ॥

ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಯಾರಾದರೂ ಅಚಾನಕ್ ದಪ್ಪನಾಗಿ ನಂತರ ಸಣ್ಣನಾಗಿ, ಸಣ್ಣನಾಗಿ ನಂತರ ದಪ್ಪನಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ತನ್ನ ಸಹಜ ದೇಹಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ದೂರವಾದರೆ, ಅವನ ಆಯುಷ್ಯ (ಮಾತ್ರ) ಎಂಟು ತಿಂಗಳುಗಳು।

Verse 7

खण्डं यस्य पदं पार्ष्ण्यां पादस्याग्रे च वा भवेत् । पांशुकर्दमयोर्मध्ये सप्त मासान् स जीवति ॥

ಯಾವ ಪುರುಷನ ಪಾದವು ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪಾದದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುರಿದಂತೆ/ದೋಷಯುಕ್ತವಾಗಿ ಆಗಿ, ಅವನು ಧೂಳಿ ಮತ್ತು ಕೆಸರಿನ ನಡುವೆ ಇರುವವನಂತೆ ಕಾಣಿಸಿದರೆ, ಅವನು ಏಳು ತಿಂಗಳು ಬದುಕುತ್ತಾನೆ।

Verse 8

गृध्रः कपोतः काकालो वायसो वापि मूर्धनि । क्रव्यादो वा खगो नीलः षण्मासायुः प्रदर्शकः ॥

ಗಿಡುಗ, ಪಾರಿವಾಳ, ಕಾಗೆ ಅಥವಾ ರೇವನ್‌ ಹಕ್ಕಿ ಯಾರಾದರೂ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತರೆ—ಅಥವಾ ನೀಲಿ ಮಾಂಸಭಕ್ಷಕ ಹಕ್ಕಿ ಹಾಗೆ ಕುಳಿತರೆ—ಉಳಿದ ಆಯುಷ್ಯ ಆರು ತಿಂಗಳು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।

Verse 9

हन्यते काकपङ्क्तीभिः पांशुवर्षेण वा नरः । स्वां छायामन्यथा दृष्ट्वा चतुः पञ्च स जीवति ॥

ಕಾಗೆಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದಲೋ ಅಥವಾ ಧೂಳಿನ ಮಳೆಯಿಂದಲೋ ಮನುಷ್ಯನು ಮರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ನೆರಳು ವಿಕೃತ/ಅಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಕಾಣುವುದನ್ನು ಕಂಡರೆ, ಅವನು ನಾಲ್ಕು ಅಥವಾ ಐದು ದಿನ ಮಾತ್ರ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ।

Verse 10

अनभ्रे विद्युतं दृष्ट्वा दक्षिणां दिशमाश्रिताम् । रात्राविन्द्रधनुश्चापि जीवितं द्वित्रिमासिकम् ॥

ಮೋಡಗಳಿಲ್ಲದೆ ಮಿಂಚು ಕಾಣಿಸಿದರೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ; ಹಾಗೆಯೇ ರಾತ್ರಿ ಇಂದ್ರಧನುಸ್ಸು ಕಂಡರೆ—ಉಳಿದ ಆಯುಷ್ಯ ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ತಿಂಗಳು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।

Verse 11

घृते तैले तथादर्शे तोये वा नात्मनस्तनुम् । यः पश्येदशिरस्कां वा मासादूर्ध्वं न जीवति ॥

ತುಪ್ಪ, ಎಣ್ಣೆ, ಕನ್ನಡಿ ಅಥವಾ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ನೋಡಿ ಅದು ತಲೆ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಕಾಣಿಸಿದರೆ, ಅವನು ಒಂದು ತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 12

यस्य वस्तसमो गन्धो गात्रे शवसमोऽपि वा । तस्यार्धमासिकं ज्ञेयं योगिनो नृप ! जीवितम् ॥

ಓ ರಾಜನೇ, ಯಾರ ದೇಹದಿಂದ ಹಳೆಯ/ಬೂದಿ ಹಿಡಿದ ಬಟ್ಟೆಯ ವಾಸನೆಯಂತೆ ಅಥವಾ ಶವದ ವಾಸನೆಯಂತೆ ದುರ್ಗಂಧ ಹೊರಬಂದರೆ, ಯೋಗಿಗಳು—ಉಳಿದ ಆಯುಷ್ಯ ಅರ್ಧ ತಿಂಗಳು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।

Verse 13

यस्य वै स्त्रमात्रस्य हृत्पादमवशुष्यते । पिबतश्च जलं शोषो दशाहं सोऽपि जीवति ॥

ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಲೇ ಯಾರ ಹೃದಯಪ್ರದೇಶವೂ ಪಾದಗಳೂ ಒಣಗಿಹೋಗಿ, ನೀರು ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ಶೋಷ ಅನುಭವಿಸಿದರೆ—ಅವನು ಕೇವಲ ಹತ್ತು ದಿನಗಳಷ್ಟೇ ಜೀವಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 14

सम्भिन्नो मारुतो यस्य मर्मस्थानानि कृन्तति । हृष्यते नाऽम्बुसंस्पर्शात् तस्य मृत्युरुपस्थितः ॥

ಯಾರಲ್ಲಿ ವಿಕೃತ ವಾತವು ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ‘ಛೇದಿಸಿ’, ನೀರಿನ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದಲೂ ಹರ್ಷ ಉಂಟಾಗದಿದ್ದರೆ—ಮರಣವು ಅವನಿಗೆ ಸಮೀಪಿಸಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 15

ऋक्षवानरयानस्थो गायन् यो दक्षिणां दिशम् । स्वप्ने प्रयाति तस्यापि न मृत्युः कालमिच्छति ॥

ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಕರಡಿ ಅಥವಾ ಕೋತಿ-ವಾಹನದ ಮೇಲೆ ಏರಿ ಹಾಡುತ್ತಾ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋಗಿದರೆ—ಅವನಿಗೂ ಮರಣವು ವಿಳಂಬಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ತನ್ನ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಬರುತ್ತದೆ.

Verse 16

रक्तकृष्णाम्बरधरा गायन्ती हसती च यम् । दक्षिणाशान्नयेन्नारी स्वप्ने सोऽपि न जीवति ॥

ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ವಸ್ತ್ರಧಾರಿಣಿಯಾದ ಸ್ತ್ರೀ—ಹಾಡುತ್ತಾ ನಗುತ್ತಾ—ಯಾರನ್ನಾದರೂ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರೆ, ಅವನೂ ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ; ಮರಣವು ಸಮೀಪವಾಗಿದೆ.

Verse 17

नग्नं क्षपणकं स्वप्ने हसमानाṃ महाबलम् । एकं संविक्ष्य वल्गन्तं विद्याद्मृत्युमुपस्थितम् ॥

ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ನಗ್ನ ಕ್ಷಪಣಕನನ್ನು (ನಗ್ನ ತಪಸ್ವಿಯನ್ನು) ನಗುತ್ತಾ—ಬಲಿಷ್ಠನಾಗಿ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ—ಕುಣಿದು ಹಾರಾಡುತ್ತಾ ಕಾಣಿಸಿದರೆ, ಮರಣವು ಬಂದಿದೆ (ಸಮೀಪವಾಗಿದೆ) ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 18

आमस्तकतालाद्यस्तु निमग्नं पङ्कसागरे । स्वप्ने पश्यत्यथात्मानं स सद्यो म्रियते नरः ॥

ಯಾವನಾದರೂ ಪುರುಷನು ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ಮಣ್ಣುಗದ್ದೆಯ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಶಿರೋಮಕುಟದವರೆಗೆ ಮುಳುಗಿರುವಂತೆ ನೋಡಿದರೆ, ಆ ಪುರುಷನು ತಕ್ಷಣವೇ ಮರಣವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ।

Verse 19

केशाङ्गारांस्तथा भस्म भुजङ्गान्निर्जलां नदीम् । दृष्ट्वा स्वप्ने दशाहात्तु मृत्युरेकादशे दिने ॥

ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಕೂದಲು ಅಂಗಾರವಾಗಿ, ಭಸ್ಮವಾಗಿ, ಸರ್ಪಗಳಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದರೆ, ಅಥವಾ ನೀರಿಲ್ಲದ ನದಿಯನ್ನು ಕಂಡರೆ—ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಹನ್ನೊಂದನೇ ದಿನ ಮರಣವು ಬರುತ್ತದೆ।

Verse 20

करालैर्विकटैः कृष्णैः पुरुषैरुद्यतायुधैः । पाषाणैस्ताडितः स्वप्ने सद्यो मृत्युं लभेन्नरः ॥

ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನು ಭೀಕರ, ವಿಕೃತ, ಕಪ್ಪು ಪುರುಷರು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದು ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಂಡರೆ, ಅವನು ತಕ್ಷಣವೇ ಮರಣವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ।

Verse 21

सूर्योदये यस्य शिवा क्रोशन्ती याति संमुखम् । विपरीतं परीतं वा स सद्यो मृत्युमृच्छति ॥

ಸೂರ್ಯೋದಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಿವಾ (ನರಿ) ಕೂಗುತ್ತಾ ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನ ಕಡೆಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರೆ—ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಬಂದರೂ ಅಥವಾ ಸುತ್ತುತ್ತಾ ಬಂದರೂ—ಅವನು ತಕ್ಷಣವೇ ಮರಣವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ।

Verse 22

यस्य वै भुक्तमात्रस्य हृदयं बाधते क्षुधा । जायते दन्तघर्षश्च स गतायुर्न संशयम् ॥

ಊಟ ಮಾಡಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ (ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ) ಹಸಿವು ಉಂಟಾಗಿ, ಹಲ್ಲುಗಳ ಘರ್ಷಣೆ/ಕಟಕಟ ಶಬ್ದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದರೆ, ಅವನ ಆಯುಷ್ಯ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದೆ—ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ।

Verse 23

दीपगन्धं न यो वेत्ति त्रस्यत्यह्नि तथा निशि । नात्मानं परनेत्रस्थं वीक्षते न स जीवति ॥

ದೀಪದ ಎಣ್ಣೆ/ಹೊಗೆಯ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲಾರದವನು, ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಭಯಪಡುವವನು, ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪರರ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವಂತೆ ಕೂಡ ಕಾಣಲಾರದವನು—ಅವನು ಜೀವಿಸುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 24

शक्रायुधं चार्धरात्रे दिवा ग्रहगणं तथा । दृष्ट्वा मन्येत संक्षीणमात्मजीवितमात्मवित् ॥

ಯಾರಾದರೂ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಆಯುಧ (ಇಂದ್ರಧನುಸ್ಸು) ನೋಡಿದರೆ, ಅಥವಾ ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಗಣವನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ಜ್ಞಾನಿಯು ತನ್ನ ಆಯುಷ್ಯ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು।

Verse 25

नासिका वक्रतामेति कर्णयोर्नमनॊन्नती । नेत्रञ्च वामं स्रवति यस्य तस्यायुरुद्गतम् ॥

ಮನುಷ್ಯನ ಮೂಗು ವಕ್ರವಾಗಿದರೆ, ಕಿವಿಗಳು ಜೋಲು ಬೀಳಿದರೆ ಅಥವಾ ಅಸಮಾನವಾಗಿ ಮೇಲೇಳಿದರೆ, ಎಡ ಕಣ್ಣು ನೀರು/ಸ್ರಾವ ಹೊರಡಿಸಿದರೆ—ಅವನ ಆಯುಷ್ಯ ಹೊರಟಿದೆ।

Verse 26

आरक्ततामेति मुखं जिह्वा वा श्यामतां यदा । तदा प्राज्ञो विजानीयान्मृत्युमासन्नमात्मनः ॥

ಮುಖವು ಕೆಂಪಾಗುವಾಗ, ಅಥವಾ ನಾಲಿಗೆ ಕಪ್ಪು/ಮಸುಕಾಗುವಾಗ, ಜ್ಞಾನಿಯು ಅವನಿಗೆ ಮರಣ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು।

Verse 27

उष्ट्र-रासभयानेन यः स्वप्ने दक्षिणां दिशम् । प्रयाति तञ्च जानीयात् सद्योमृत्युं न संशयः ॥

ಯಾರು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂಟೆ ಅಥವಾ ಕತ್ತೆಯ ಮೇಲೆ ಏರಿ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾನೋ—ಅವನನ್ನು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ತಕ್ಷಣದ ಮರಣಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನೆಂದು ತಿಳಿ।

Verse 28

पिधाय कर्णौ निर्घोषं न शृणोत्यात्मसम्भवम् । नश्यते चक्षुषोर्ज्योतिर्यस्य सोऽपि न जीवति ॥

ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡರೂ ತನ್ನೊಳಗಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಅಂತರ್‌ನಾದವನ್ನು ಕೇಳಲಾರದವನು, ಮತ್ತು ಕಣ್ಣುಗಳ ಬೆಳಕು (ಶಕ್ತಿ) ನಂದಿದವನು—ಅವನು ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನಿಗೆ ಮರಣ ಸಮೀಪವಾಗಿದೆ.

Verse 29

पततो यस्य वै गर्ते स्वप्ने द्वारं पिधीयते । न चोत्तिष्ठति यः श्वभ्रात्तदन्तं तस्य जीवितम् ॥

ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ಗುಂಡಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣಿಸಿ, ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿ, ಅವನು ಆ ಅಗುಳಿಯಿಂದ ಏಳಲಾಗದಿದ್ದರೆ—ಅವನ ಆಯುಷ್ಯ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 30

ऊर्ध्वा च दृष्टिर्न च सम्प्रतिष्ठा रक्ताः पुनः सम्परिवर्तमाना । मुखस्य चोष्मा शुषिरञ्च नाभेः शंसन्ति पुंसामपरं शरीरम् ॥

ನೋಟ ಮೇಲಕ್ಕೆ ತಿರುಗುವುದು, ಸ್ಥೈರ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು; ಕಣ್ಣುಗಳು ಕೆಂಪಾಗಿ ಅಲೆಯುವುದು; ಮುಖದಿಂದ ಉಷ್ಣತೆ ಹೊರಟುಹೋಗುವುದು, ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಖಾಲಿತನ—ಇವು ಮಾನವರಿಗೆ ‘ಮತ್ತೊಂದು ದೇಹ’ (ಮರಣ ಮತ್ತು ಪರಿವರ್ತನೆ)ವನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 31

स्वप्नेऽग्निं प्रविशेद्यस्तु न च निष्क्रमते पुनः । जलप्रवेशादपि वा तदन्तं तस्य जीवितम् ॥

ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಬೆಂಕಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಹೊರಬರದಿದ್ದರೆ—ಅಥವಾ ಹಾಗೆಯೇ ನೀರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ—ಅದು ಅವನ ಜೀವನಾಂತ್ಯದ ಸೂಚನೆ.

Verse 32

यश्चाभिहन्यते दुष्टैर्भूतै रात्रावथो दिवा । स मृत्युम् सप्तरा्त्र्यन्ते नरः प्राप्रोत्यसंशयम् ॥

ರಾತ್ರಿ ಅಥವಾ ಹಗಲು ದುಷ್ಟ ಭೂತಗಳಿಂದ ಹೊಡೆತ/ಪೀಡೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವವನು—ಅವನು ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ಏಳು ರಾತ್ರಿಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮರಣವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.

Verse 33

स्ववस्त्रममलं शुक्लं रक्तं पश्यत्यथासितम् । यः पुमान् मृत्युमासन्नं तस्यापि हि विनिर्दिशेत् ॥

ಯಾವ ಪುರುಷನು ತನ್ನ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಬಿಳಿ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕೆಂಪಾಗಿಯೂ ಅಥವಾ ಕಪ್ಪಾಗಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತಾನೋ, ಅವನಿಗೂ ಮರಣವು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು।

Verse 34

स्वभाववैपरीत्यन्तु प्रकृतेश्च विपर्ययः । कथयन्ति मनुष्याणां सदासन्नौ यमान्तकौ ॥

ಸ್ವಭಾವದ ತಿರುವು ಮತ್ತು ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯ ವಿಕೃತಿ ಉಂಟಾದರೆ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಯಮ ಮತ್ತು ಮರಣ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 35

येषां विनीतः सततं येऽस्य पूज्यतमा मताः । तानेव चावजानाति तानेव च विनिन्दति ॥

ಯಾರತ್ತ ಅವನು ಸದಾ ವಿನೀತನಾಗಿದ್ದನೋ ಮತ್ತು ಯಾರನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪೂಜ್ಯರೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದನೋ, ಅವರನ್ನು ಅವನು ಅವಮಾನಿಸಿ ನಿಂದಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರೆ, ಅದು ಮರಣ ಸಮೀಪದ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ।

Verse 36

देवान्नार्चयते वृद्धान् गुरून् विप्रांश्च निन्दति । मातापित्रोर्न सत्कारं जामातॄणां करोति च ॥

ಅವನು ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಹಿರಿಯರು, ಆಚಾರ್ಯರು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾನೆ; ತಾಯಿ-ತಂದೆಗೆ ಯಥೋಚಿತ ಗೌರವ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ, ಅಳಿಯರಿಗೆ ಸಹ ಯೋಗ್ಯ ಆದರ ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ—ಇಂತಹ ವರ್ತನೆ ಭಯಂಕರ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು।

Verse 37

योगिनां ज्ञानविदुषामन्येषां च महात्मनाम् । प्राप्ते तु काले पुरुषस्तद्विज्ञेयं विचक्षणैः ॥

ಕಾಲವು ಬಂದಾಗ ಮನುಷ್ಯನು ಯೋಗಿಗಳು, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಮಹಾತ್ಮರ ಮೇಲೆಯೂ ಅವಮಾನ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ; ವಿವೇಕಿಗಳು ಇದನ್ನು ಅಂತ್ಯದ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಗುರುತಿಸಬೇಕು।

Verse 38

योगिनां सततं यत्नादरिष्टान्यवनीपते । संवत्सरान्ते तज्ज्ञेयं फलदानि दिवानिशम् ॥

ಹೇ ಭೂಪತೇ, ಯೋಗಿಗಳು ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಅರಿಷ್ಟ-ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ವರ್ಷದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವು ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಎರಡೂ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಫಲ ನೀಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 39

विलोक्या विशदा चैषां फलपङ्क्तिः सुभीषणाः । विज्ञाय कार्यो मनसि स च कालो नरेश्वर ॥

ಇವುಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಫಲಗಳ ಕ್ರಮ—ಅತಿಭಯಾನಕ—ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೃಢಪಡಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ಹೇ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ, ಆ ಕಾಲವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು.

Verse 40

ज्ञात्वा कालञ्च तं सम्यगभयस्थानमाश्रितः । युञ्जीत योगी कालोऽसौ यथा नास्याफलो भवेत् ॥

ಆ ಕಾಲವನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ತಿಳಿದು, ಅಭಯಪದವನ್ನು ಶರಣಾಗಿ, ಯೋಗಿಯು ಯೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಬೇಕು—ಆ ಕಾಲವು ಅವನಿಗೆ ನಿಷ್ಫಲವಾಗದಂತೆ.

Verse 41

दृष्ट्वारिष्टं तथा योगी त्यक्त्वा मरणजं भयम् । तत्स्वभावं तदालोक्य काले यावत्युपागतम् ॥

ಹೀಗೆ ಅರಿಷ್ಟವನ್ನು ಕಂಡು, ಯೋಗಿಯು ಮರಣದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಭಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಅದರ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಆ ಕಾಲವು ಎಷ್ಟು ಸಮೀಪಿಸಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು.

Verse 42

तस्य भागे तथैवाह्नो योगं युञ्जीत योगवित् । पूर्वाह्ने चापराह्ने च मध्याह्ने चापि तद्दिने ॥

ಅದೇ ದಿನದ ಅದೇ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು—ಪೂರ್ವಾಹ್ನವಾಗಲಿ, ಅಪರಾಹ್ನವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯಾಹ್ನವಾಗಲಿ, ಆ ದಿನವೇ.

Verse 43

यत्र वा रजनीभागे तदरिष्टं निरीक्षितम् । तत्रैव तावद्युञ्जीत यावत् प्राप्तं हि तद्दिनम् ॥

ರಾತ್ರಿಯ ಯಾವುದಾದರೂ ಪ್ರಹರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆ ಅದ್ಭುತ ಲಕ್ಷಣ ಕಂಡುಬಂದರೆ, ಆ ದಿನವು ಬರುವವರೆಗೆ ಅದೇ ಪ್ರಹರದಲ್ಲೇ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 44

ततस्त्यक्त्वा भयं सर्वं जित्वा तं कालमात्मवान् । तत्रैवावसथे स्थित्वा यत्र वा स्थैर्यमात्मनः ॥

ನಂತರ ಎಲ್ಲ ಭಯವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ ಆ ಕಾಲವನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಆತ್ಮಸಂಯಮಿ ಅದೇ ನಿವಾಸದಲ್ಲೇ ನೆಲಸಬೇಕು—ಅಥವಾ ಆತ್ಮಸ್ಥೈರ್ಯ ಇರುವ ಎಲ್ಲಿಯಲ್ಲಾದರೂ।

Verse 45

युञ्जीत योगं निर्जित्य त्रीन् गुणान् परमात्मनि । तन्मयश्चात्मना भूत्वा चिद्वृत्तिमपि सन्त्यजेत् ॥

ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ತ್ರಿಗುಣಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಯೋಗಸಾಧನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಆ ಪರಮಸ್ವರೂಪದೊಂದಿಗೆ ಏಕರೂಪಗೊಳಿಸಿ, ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಸಹ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು।

Verse 46

ततः परमनिर्वाणमतीन्द्रियमगोचरम् । यद्बुद्धेर्यन्न चाख्यातुं शक्यते तत् समश्नुते ॥

ಅನಂತರ ಅವನು ಪರಮ ನಿರ್ವಾಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಇಂದ್ರಿಯಾತೀತ, ಸರ್ವವಿಷಯಾತೀತ, ಬುದ್ಧ್ಯತೀತ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಗೋಚರವಾಗದದ್ದು।

Verse 47

एतत् सर्वं समाख्यातं तवालर्क ! यथार्थवत् । प्राप्स्यसे येन तद्ब्रह्म संक्षेपात्तन्निबोध मे ॥

ಹೇ ಅಲರ್ಕ! ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿನಗೆ ಸತ್ಯವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ನೀನು ಆ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ, ನನ್ನಿಂದ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಅದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೋ।

Verse 48

शशाङ्करश्मिसंयोगाच्छन्द्रकान्तमणिः पयः । समुत्सृजति नायुक्तः सोपमा योगिनः स्मृता ॥

ಚಂದ್ರಕಿರಣಗಳ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಚಂದ್ರಕಾಂತಮಣಿ ದ್ರವವನ್ನು ಸ್ರವಿಸುತ್ತದೆ; ಯಥೋಚಿತ ಸಂಯೋಗವಿಲ್ಲದೆ ಸ್ರವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಯೋಗಿಗೆ ಉಪಮೆಯೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 49

यच्चार्करश्मिसंयोगादर्ककान्तो हुताशनम् । आविष्करोति नैकः सन्नुपमा सापि योगिनः ॥

ಅದೇ ರೀತಿ ಅರ್ಕಕಾಂತಮಣಿ ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಮಾಡುತ್ತದೆ; ಆದರೂ ಅದು ಸ್ವತಃ ಅನೇಕ ಅಗ್ನಿಗಳಲ್ಲ. ಇದೂ ಯೋಗಿಗೆ ಉಪಮೆ.

Verse 50

पिपीलिकाखु-नकुल-गृहगोधा-कपिञ्जलाः । वसन्ति स्वामिवद् गेहे ध्वस्ते यान्ति ततोऽन्यतः ॥

ಇರುವೆಗಳು, ಇಲಿಗಳು, ಮುಂಗೂಸಗಳು, ಮನೆಯ ಗೋಡೆಹಲ್ಲಿಗಳು ಮತ್ತು ತಿತ್ತಿರಿಪಕ್ಷಿಗಳು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳಂತೆ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ; ಮನೆ ನಾಶವಾದಾಗ ಅವು ಬೇರೆಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ.

Verse 51

दुःखन्तु स्वामिनो ध्वंसे तस्य तेषां न किञ्चन । वेश्मनो यत्र राजेन्द्र सोपमा योगसिद्धये ॥

ಆ ಮನೆ ನಾಶವಾದಾಗ ದುಃಖವು ಮಾಲಿಕನಿಗೇ; ಆ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅದು ಏನೂ ಅಲ್ಲ. ಓ ರಾಜನೇ, ಈ ಉಪಮೆ ಯೋಗಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯುವದಕ್ಕಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 52

मृद्वाहिकाल्पदेहापि मुखाग्रेणाप्यणीयसाः । करोति मृद्भारचयमुपदेशः स योगिनः ॥

ಮಣ್ಣನ್ನು ಹೊರುವ ಇರುವೆಯೂ ಅತಿಸಣ್ಣ ದೇಹವನ್ನೂ ಇನ್ನೂ ಸಣ್ಣ ಬಾಯಿಮುಂಚನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಭಾರವಾದ ಮಣ್ಣಿನ ರಾಶಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಯೋಗಿಗೆ ಉಪದೇಶ.

Verse 53

पशुपक्षिमनुष्याद्यैः पत्रपुष्पफलान्वितम् । वृक्षं विलुप्यमानन्तु दृष्ट्वा सिध्यन्ति योगिनः ॥

ಎಲೆ‑ಹೂ‑ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಮರವನ್ನು ಪಶು‑ಪಕ್ಷಿ‑ಮಾನವ ಮೊದಲಾದವರು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಅದರಿಂದ ಬೋಧ ಪಡೆದು ಯೋಗಿಗಳು ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 54

रुरुशावविषाणाग्रमालक्ष्य तिलकाकृतिम् । सह तेन विवर्धन्तं योगी सिद्धिमवाप्नुयात् ॥

ಹೊಸ ರುರು‑ಜಿಂಕೆಯ ಕೊಂಬಿನ ತುದಿ ಎಳ್ಳಿನ ತಿಲಕಚಿಹ್ನೆಯಂತೆ ಇದ್ದು, ಅದು ಅದರೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೋ ನೋಡಿ—ಕ್ರಮವೃದ್ಧಿಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದು ಯೋಗಿ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 55

द्रवपूर्णमुपादाय पात्रमारोहतो भुवः । तुङ्गमार्गं विलोक्योच्चैर्विज्ञातं किं न योगिना ॥

ದ್ರವದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಕಠಿಣ ಏರುಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನೆಲದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತಿರುವವನನ್ನು ನೋಡಿ—ಎಚ್ಚರಿಕೆ, ಸಮತೋಲನ, ಆರೋಹಣದ ಯಾವ ತತ್ತ್ವವು ಯೋಗಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗದೆ ಉಳಿಯುವುದು?

Verse 56

सर्वस्वे जीवनायालं निखाते पुरुषस्य या । चेष्टा तां तत्त्वतो ज्ञात्वा योगिनः कृतकृत्यता ॥

ಬದುಕಿಗಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹೂತು ಇಟ್ಟು ಯಾವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನಾದರೂ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಾಗ—ಆ ಪ್ರಯತ್ನದ ಯಥಾರ್ಥ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿದು ಯೋಗಿ ಕೃತಾರ್ಥನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 57

तद्गृहं यत्र वसतिः तद्भोज्यं येन जीवति । येन सम्पद्यते चार्थस्तत्सुखं ममतात्र का ॥

ಇದೇ ‘ಮನೆ’—ಇದರಲ್ಲಿ ವಾಸ; ಇದೇ ‘ಆಹಾರ’—ಇದರಿಂದ ಜೀವನ; ಇದೇ ‘ಧನ’—ಇದರಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನಸಿದ್ಧಿ; ಇದೇ ‘ಸುಖ’—ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ‘ನನ್ನದು’ ಎಂಬ ಮಮಕಾರವೇನು?

Verse 58

अभ्यार्थितोऽपि तैः कार्यं करोति करणैर्यथा । तथा बुद्ध्यादिभिर्योगी पारक्यैः साधयेत्परम् ॥

ಯಥಾ ಪುರುಷನು ಅವರಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದರೂ ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸಾಧನಗಳಿಂದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾನೋ, ತಥಾ ಯೋಗಿಯು ಬುದ್ಧಿ ಮೊದಲಾದ (ಮನಸ್ಸು‑ಇಂದ್ರಿಯ)ಗಳನ್ನು ತನ್ನಿಂದ ಹೊರಗಿನವುಗಳೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕು।

Verse 59

जड उवाच ततः प्रणम्यात्रिपुत्रमलर्कः स महीपतिः । प्रश्रयावनतो वाक्यमुवाचातिमुदान्वितः ॥

ಜಡನು ಹೇಳಿದನು—ಅನಂತರ ರಾಜ ಅಲರ್ಕನು ಅತ್ರಿಯ ಪುತ್ರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಮಹಾ ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿ, ವಿನಯ ಹಾಗೂ ಗೌರವಯುಕ್ತ ವಚನಗಳಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದನು।

Verse 60

अलर्क उवाच दिष्ट्या देवैरिदं ब्रह्मन् ! पराभिभवसम्भवम् । उपपादितमत्युग्रं प्राणसन्देहदं भयम् ॥

ಅಲರ್ಕನು ಹೇಳಿದನು—ಸೌಭಾಗ್ಯದಿಂದಲೇ, ನಿಜಕ್ಕೂ ದೇವತೆಗಳ ಮೂಲಕವೇ, ನನ್ನ ಪರಾಭವ ಮತ್ತು ಅವಮಾನದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಈ ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರ ಭಯ ಉಂಟಾಯಿತು; ಅದರಿಂದ ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ಸಂಶಯ ಉಂಟಾಯಿತು।

Verse 61

दिष्ट्या काशिपतेर्भूरि-बलसम्पत्पराक्रमः । यदुच्छेदादिहासयातः स युष्मत्सङ्गदो मम ॥

ಸೌಭಾಗ್ಯದಿಂದ ಕಾಶಿಯ ರಾಜನು ಮಹಾಬಲ, ಸಂಪತ್ತು‑ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು; ಅವನಿಂದ ನನ್ನ ಶಕ್ತಿ/ಸ್ಥಾನ ನಾಶವಾದುದರಿಂದ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದೆ, ಮತ್ತು ಅದರಿಂದಲೇ ನಿಮ್ಮ ಸಂಗ ನನಗೆ ದೊರಕಿತು।

Verse 62

दिष्ट्या मन्दबलश्चाहं दिष्ट्या भृत्याश्च मे हताः । दिष्ट्या कोशः क्षयं यातो दिष्ट्याहं भीतिमागतः ॥

ಸೌಭಾಗ್ಯದಿಂದ ನನ್ನ ಶಕ್ತಿ ಕ್ಷೀಣವಾಯಿತು; ಸೌಭಾಗ್ಯದಿಂದ ನನ್ನ ಸೇವಕರು ಹತರಾದರು; ಸೌಭಾಗ್ಯದಿಂದ ನನ್ನ ಖಜಾನೆ ನಾಶವಾಯಿತು; ಸೌಭಾಗ್ಯದಿಂದ ನಾನು ಭಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದೆ।

Verse 63

दिष्ट्या त्वत्पादयुगलं मम स्मृतिपथं गतम् । दिष्ट्या त्वदुक्तयः सर्वा मम चेतसि संस्थिताः ॥

ಸೌಭಾಗ್ಯದಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಪಾದಯುಗಲವು ನನ್ನ ಸ್ಮೃತಿಪಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ; ಮತ್ತು ಸೌಭಾಗ್ಯದಿಂದಲೇ ನಿಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಉಪದೇಶಗಳು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿವೆ।

Verse 64

दिष्ट्या ज्ञानं ममोत्पन्नं भवतश्च समागमात् । भवता चैव कारुण्यं दिष्ट्या ब्रह्मन् ! कृतं मम ॥

ಸೌಭಾಗ್ಯದಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಸಂಗಮದಿಂದ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಉದಯವಾಯಿತು; ಮತ್ತು ಸೌಭಾಗ್ಯದಿಂದಲೇ, ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ನೀವು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ ತೋರಿದಿರಿ।

Verse 65

अनर्थोऽप्यर्थतां याति पुरुषस्य शुभोदयॆ । यथेदमुपकाराय व्यसनं सङ्गमात्तव ॥

ಶುಭ ಬೋಧ ಉದಯಿಸಿದಾಗ ವಿಪತ್ತೂ ಸಹ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ; ನಿಮ್ಮ ಸಂಗಮದಿಂದ ಈ ದುರ್ಭಾಗ್ಯ ನನಗೆ ಉಪಕಾರಕವಾದಂತೆ।

Verse 66

सुबाहुरुपकारी मे स च काशिपतिः प्रभो । ययोः कृतेऽहं संप्राप्तो योगीश ! भवतोऽन्तिकम् ॥

ಸುಬಾಹು ನನಗೆ ಉಪಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದನು—ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಶಿಯ ಆ ರಾಜನೂ, ಹೇ ಪ್ರಭು; ಆ ಇಬ್ಬರ ಕಾರಣದಿಂದ, ಹೇ ಯೋಗಿಗಳ ನಾಥ, ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಸನ್ನಿಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ।

Verse 67

सोऽहं तव प्रसादाग्नि-निर्दग्धाज्ञानकिल्बिषः । तथा यतिष्ये येनेदृङ् न भूयां दुःखभाजनम् ॥

ಆದುದರಿಂದ ನಾನು—ನಿಮ್ಮ ಕೃಪೆಯ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಅಜ್ಞಾನಜನಿತ ಪಾಪಗಳು ದಗ್ಧವಾದವನಾಗಿ—ಮತ್ತೆ ಎಂದಿಗೂ ಇಂತಹ ದುಃಖಪಾತ್ರನಾಗದಂತೆ ಯತ್ನಿಸುವೆನು।

Verse 68

परित्यजिष्ये गार्हस्थ्यमार्तिपादपकाननम् । त्वत्तोऽनुज्ञां समासाद्य ज्ञानदातुर्महात्मनः ॥

ಹೇ ಮಹಾತ್ಮಾ ಜ್ಞಾನದಾತಾ! ನಿಮ್ಮ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದ ಬಳಿಕ ನಾನು ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವೆನು—ಅದರ ಮುಖ ಕೇವಲ ಪಾದಪ್ರದರ್ಶನದ ನಾಟಕ ಮತ್ತು ದುಃಖಮಯವಾಗಿದೆ।

Verse 69

दत्तात्रेय उवाच गच्छ राजेन्द्र ! भद्रं ते यथा ते कथितं मया । निर्ममो निरहङ्कारस्तथा चर विमुक्तये ॥

ದತ್ತಾತ್ರೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠ, ಹೋಗು; ನಿನಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ. ಮೋಕ್ಷಾರ್ಥವಾಗಿ ನಾನು ಉಪದೇಶಿಸಿದಂತೆ ಹಾಗೆಯೇ ಬದುಕು—ಮಮಕಾರವೂ ಅಹಂಕಾರವೂ ಇಲ್ಲದೆ।

Verse 70

जड उवाच एवमुक्तः प्रणम्यैनमाजगाम त्वारान्वितः । यत्र काशिपतिर्भ्राता सुबाहुश्चास्य सोऽग्रजः ॥

ಜಡನು ಹೇಳಿದರು—ಹೀಗೆ ಉಪದೇಶ ಪಡೆದ ಅವನು ಅವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ತ್ವರಿತವಾಗಿ ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಕಾಶೀನಾಥನೂ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಸುಬಾಹುವೂ ಇದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋದನು।

Verse 71

समुत्पत्य महाबाहुं सोऽलर्कः काशिभूपतिम् । सुबाहोरग्रतो वीरमुवाच प्रहसन्निव ॥

ಅಲರ್ಕನು ಎದ್ದು, ಸುಬಾಹುವಿನ ಮುಂದೆ, ಸ್ವಲ್ಪ ನಗುವಿನಂತೆ, ಮಹಾಬಾಹು ವೀರನಾದ ಕಾಶೀರಾಜನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು।

Verse 72

राज्यकामुक काशीश ! भुज्यतां राज्यमूर्जितम् । तथा च रोचते तद्वत् सुबाहोः संप्रयच्छ वा ॥

ಹೇ ಕಾಶೀನಾಥ, ರಾಜ್ಯಕಾಮಿಯೇ! ಈ ಬಲಿಷ್ಠ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸು. ಅಥವಾ ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಿದ್ದರೆ, ಇದನ್ನೇ ಹಾಗೆಯೇ ಸುಬಾಹುವಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸು।

Verse 73

काशिराज उवाच किमलर्क ! परित्यक्तं राज्यं ते संयुगं विना । क्षत्रियस्य न धर्मोऽयं भवांश्च क्षत्रधर्मवित् ॥

ಕಾಶಿಯ ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು— “ಅಲರ್ಕಾ! ಯುದ್ಧವಿಲ್ಲದೆ ನೀನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಏಕೆ ತ್ಯಜಿಸಿದೆ? ಇದು ಕ್ಷತ್ರಿಯಧರ್ಮವಲ್ಲ; ನೀನು ಕ್ಷತ್ರಿಯಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವನು.”

Verse 74

निर्जितामात्यवर्गस्तु त्यक्त्वा मरणजं भयम् । सन्दधीत शरं राजा लक्ष्यं उद्दिश्य वैरिणम् ॥

ಮಂತ್ರಿಗಳ ವಲಯವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಮರಣದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಭಯವನ್ನು ತೊರೆದು, ರಾಜನು ಶತ್ರುವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬಾಣವನ್ನು ಸಂಧಾನಿಸಬೇಕು।

Verse 75

तं जित्वा नृपतिर्भोगान् यथाभिलषितान् वरान् । भुञ्जीत परमं सिद्ध्यै यजेत च महामखैः ॥

ಅವನನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ರಾಜನು ಪರಮಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಇಷ್ಟವಾದಂತೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಮಹಾಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು।

Verse 76

अलर्क उवाच एवमीदृशकं वीर ! ममाप्यासीन् मनः पुरा । साम्प्रतं विपरीतार्थं शृणु चाप्यत्र कारणम् ॥

ಅಲರ್ಕನು ಹೇಳಿದನು— “ವೀರನೇ! ನನ್ನ ಮನಸ್ಸೂ ಹಿಂದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಈಗ ವಿರುದ್ಧವಾದ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಕೇಳು—ಅದರ ಕಾರಣವನ್ನೂ ಕೇಳು।”

Verse 77

यथायं भौतिकः सङ्घस्तथान्तः करणं नृणाम् । गुणास्तु सकलास्तद्वदशेषेष्वेव जन्तुषु ॥

ಈ ದೇಹವು ಭೌತಿಕ ಸಂಯೋಗವಾಗಿರುವಂತೆ, ಮನುಷ್ಯರ ಅಂತಃಕರಣವೂ ಹಾಗೆಯೇ; ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲಾ ಗುಣಗಳು ಯಾವುದೇ ಅಪವಾದವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇವೆ।

Verse 78

चिच्छक्तिरेक एवायं यदा नान्योऽस्ति कश्चन । तदा का नृपते ज्ञानान्मित्रारिप्रभुभृत्यता ॥

ಆ ಒಂದೇ ಚೈತನ್ಯಶಕ್ತಿಯೇ ಮಾತ್ರ ಇರುವುದೂ, ಅದರ ಹೊರತು ಇನ್ನೇನೂ ಇಲ್ಲದಿರುವುದೂ ಆಗಿರುವಾಗ, ಓ ರಾಜನೇ, ಜ್ಞಾನೋದಯವಾದ ಮೇಲೆ ‘ಮಿತ್ರ–ಶತ್ರು’ ಅಥವಾ ‘ಸ್ವಾಮಿ–ದಾಸ’ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಗೆ ಯಾವ ಸ್ಥಳ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ?

Verse 79

तन्मया दुःखमासाद्य त्वद्भयोद्भवमुत्तमम् । दत्तात्रेयप्रसादेन ज्ञानं प्राप्तं नरेश्वर ॥

ಓ ನರಾಧಿಪನೇ, ನಿನ್ನ ಭಯದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಆ ಪರಮ ಶೋಕವನ್ನು ಎದುರಿಸಿ, ದತ್ತಾತ್ರೇಯರ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನಾನು ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ.

Verse 80

निर्जितेन्द्रियवर्गस्तु त्यक्त्वा सङ्गमशेषतः । मनो ब्रह्मणि सन्धाय तज्जये परमो जयः ॥

ಆದರೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ—ಅದರ ಮೇಲಿನ ಜಯವೇ ಪರಮ ಜಯ.

Verse 81

संसाध्यमन्यत्तत्सिद्ध्यै यतः किञ्चिन्न विद्यते । इन्द्रियाणि च संयम्य ततः सिद्धिं नियच्छति ॥

ಆ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಇನ್ನೇನೂ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹದಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧಿ ದೊರಕುತ್ತದೆ.

Verse 82

सोऽहं न तेऽरिर्न ममासि शत्रुः सुबाहुरेषो न ममापकारी । दृष्टं मया सर्वमिदं यथात्मा अन्विष्यतां भूप ! रिपुस्त्वयान्यः ॥

ನಾನು ನಿನ್ನ ಶತ್ರುವಲ್ಲ, ನೀನು ನನ್ನ ವೈರಿ ಅಲ್ಲ. ಈ ಸುಬಾಹುವೂ ನನಗೆ ಅಪರಾಧಿ ಅಲ್ಲ. ನಾನು ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಆತ್ಮರೂಪವಾಗಿ ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಓ ರಾಜನೇ, ಅನ್ವೇಷಿಸು—ಶತ್ರು ಬೇರೆ (ನೀನು ಊಹಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನ).

Verse 83

इत्त्थं स तेनाभिहितो नरेन्द्रो हृष्टः समुत्थाय ततः सुबाहुः । दिष्ट्येति तं भ्रातरमाभिनन्द्य काशीश्वरं वाक्यमिदं बभाषे ॥

ಅವನಿಂದ ಹೀಗೆ ಸಂಬೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಜನು ಹರ್ಷದಿಂದ ಎದ್ದು ನಿಂತನು. ನಂತರ ಸುಬಾಹು ‘ಸ್ವಸ್ತಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಆ ಸಹೋದರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಕಾಶೀನಾಥನಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.