Adhyaya 205
मातापितृपूजन-प्रधानधर्मः (Primacy of Filial Service) — Mārkaṇḍeya’s Account of the Vyādha’s Instruction
Upa-parva: Mārkaṇḍeya–Vyādha–Brāhmaṇa Dharmopadeśa (Embedded Didactic Episode)
Mārkaṇḍeya recounts how the dharmātmā vyādha addresses a brāhmaṇa, affirming that the earlier counsel attributed to a devoted wife was correctly perceived and then redirecting the brāhmaṇa toward immediate ethical repair: he had left home without parental consent for Vedic recitation, causing his aged parents distress and blindness. The vyādha insists that the brāhmaṇa promptly propitiate and serve his parents, presenting this as the highest dharma. The brāhmaṇa acknowledges the truth of the rebuke, praises the vyādha’s virtue, and commits to filial service. He then questions the vyādha’s social condition, stating he does not regard him as intrinsically ‘śūdra’ and asks for the causal account. The vyādha begins a prior-life narrative: formerly a learned brāhmaṇa skilled in Veda and Vedāṅgas, he associated with a king adept in archery; during a hunt he shot an arrow that struck an ascetic ṛṣi by mistake. The enraged sage cursed him to be born as a cruel vyādha in a śūdra womb, establishing the karmic backstory that will continue beyond this chapter.
Chapter Arc: मार्कण्डेय युधिष्ठिर से कहते हैं—एक समय धुन्धु नामक महान असुर ने लोकों को भयभीत कर रखा था; उसी प्रसंग में धुन्धुकी की कठोर तपस्या और वर-प्राप्ति का वृत्तान्त आरम्भ होता है। → धुन्धुकी एक पाँव पर दीर्घकाल तक तप करती है; शरीर कृश होकर नसों का जाल-सा दिखने लगता है। ब्रह्मा प्रसन्न होकर वर देते हैं, और वह ऐसा वर माँगती है कि देव, दानव, यक्ष, सर्प, गन्धर्व और राक्षस—किसी के हाथों वह अवध्य रहे। इस वर से धुन्धु (असुर) का आतंक और भी अजेय-सा प्रतीत होने लगता है; देवताओं के विमान-समूह उस क्षेत्र में दिखाई देने लगते हैं, मानो आकाश स्वयं संकट का साक्षी हो। → राजर्षि कुवलाश्व अपने असंख्य पुत्रों सहित बालुका-समुद्र (रेत के महासागर) में धुन्धु से युद्ध करते हैं; पुत्र चारों ओर से शर, गदा, मुसल, पट्टिश, परिघ, प्रास और तीक्ष्ण खड्गों से घेरकर प्रहार करते हैं। लोक-कल्याण हेतु कुवलाश्व ब्रह्मास्त्र का प्रयोग कर निर्णायक आघात करते हैं और धुन्धु का वध होता है। → धुन्धु-वध के कारण कुवलाश्व ‘धुन्धुमार’ नाम से विख्यात होते हैं; उनकी कीर्ति भूमण्डल में फैलती है। मार्कण्डेय इस उपाख्यान को विष्णु-कीर्तनरूप पवित्र कथा बताकर उसका श्रवण-फल कहते हैं—धर्म, पुत्र-प्राप्ति, दीर्घायु और ऐश्वर्य की वृद्धि।
Shlokas
Verse 1
हू... “<(>9)) #::.3 25.२ चतुर्राधिकद्विशततमो< ध्याय: धुन्धुकी तपस्या और वरप्राप्ति
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಮಹಾರಾಜ! ಮಧು ಮತ್ತು ಕೈಟಭರ ಪುತ್ರನಾದ ಧುಂಧು ಎಂಬ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಇದ್ದನು. ಮಹಾಬಲ-ಪರಾಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ ಅವನು ಘೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು.
Verse 2
अतिष्ठदेकपादेन कृशो धमनिसंततः । तस्मै ब्रह्मा ददौ प्रीतो वरं वव्रे स च प्रभुम्
ಅವನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಒಂದೇ ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದನು. ಅಷ್ಟು ಕೃಶನಾಗಿ ಧಮನಿ-ನಾಳಿಗಳ ಜಾಲವೇ ಕಾಣುವಂತಾಯಿತು. ಅವನ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವನಿಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು; ಆಗ ಅವನು ಪ್ರಭುವನ್ನು ವರಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಡಿಕೊಂಡನು.
Verse 3
देवदानवयक्षाणां सर्पगन्धर्वरक्षसाम् । अवध्यो5हं भवेयं वै वर एष वृतो मया,“'भगवन्! मैं देवता, दानव, यक्ष, सर्प, गन्धर्व और राक्षस किसीके हाथसे न मारा जाऊँ। मैंने आपसे यही वर माँगा है”
“ಭಗವನ್! ದೇವರು, ದಾನವರು, ಯಕ್ಷರು, ಸರ್ಪರು, ಗಂಧರ್ವರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು—ಇವರಲ್ಲಿ ಯಾರ ಕೈಯಿಂದಲೂ ನಾನು ವಧೆಯಾಗದವನಾಗಿರಲಿ; ಇದೇ ನಾನು ಆರಿಸಿದ ವರ.”
Verse 4
एवं भवतु गच्छेति तमुवाच पितामह: । स एवमुक्तस्तत्पादौ मूर्ध्ना स्पृश्य जगाम ह
ಅಂದು ಪಿತಾಮಹನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವನಿಗೆ—“ಏವಂ ಭವತು; ಹೋಗು” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಹಾಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಧುಂಧು ತಲೆಯೊಗ್ಗಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟನು.
Verse 5
सतु धुन्धुर्वरं लब्ध्वा महावीर्यपराक्रम: । अनुस्मरन् पितृवधं द्रुतं विष्णुमुपागमत्
ವರವನ್ನು ಪಡೆದ ಧುಂಧು ಮಹಾಬಲ-ಪರಾಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದನು. ಪಿತೃವಧವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು.
Verse 6
स तु देवान् सगन्धर्वान् जित्वा धुन्धुरमर्षण: । बबाध सर्वानसकृद् विष्णु देवांश्व वै भूशम्
ಅಮರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಧುಂಧು ಗಂಧರ್ವರೊಡನೆ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ನಂತರ ಮರುಮರು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಭೀಕರವಾಗಿ ಪೀಡಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು; ವಿಷ್ಣುವನ್ನೂ ಇತರ ದೇವರನ್ನೂ ಸಹ ಅವನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹಿಂಸಿಸಿದನು।
Verse 7
समुद्रे बालुकापूर्ण उज्जालक इति स्मृते । आगम्य च स वुष्टात्मा तं देशं भरतर्षभ
ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ‘ಉಜ್ಜಾಲಕ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಮರಳು ತುಂಬಿದ ಪ್ರದೇಶವಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಬಂದ ಆ ದುಷ್ಟಾತ್ಮನು ಆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡುತ್ತಾ ಅಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಕಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು।
Verse 8
बाधते सम परं शक््त्या तमुत्तड़काश्रमं विभो । अन्तर्भूमिगतस्तत्र बालुकान्तहितस्तथा
ಹೇ ಮಹಾಬಲಶಾಲೀ! ಆ ದುಷ್ಟನು ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಉತ್ತಂಕನ ಆಶ್ರಮವನ್ನೂ ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದನು; ಅಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ಇಳಿದು ಮರಳಿನೊಳಗೆ ಅಡಗಿಕೊಂಡು ಸಹ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉಪದ್ರವ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು।
Verse 9
मधुकैटभयो: पुत्रो धुन्धुर्भीमपराक्रम: । शेते लोकविनाशाय तपोबलमुपाश्रित:
ಮಧು-ಕೈಟಭರ ಪುತ್ರನಾದ ಭೀಮಪರಾಕ್ರಮಿ ಧುಂಧು, ತಪೋಬಲವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಲೋಕವಿನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ।
Verse 10
एतस्मिन्नेव काले तु राजा सबलवाहन:,भरतश्रेष्ठ] इसी समय राजा कुवलाश्वने अपनी सेना, सवारी तथा पुत्रोंके साथ प्रस्थान किया। उनके साथ विप्रवर उत्तंक भी थे
ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಜನು ತನ್ನ ಸೇನೆ ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳೊಡನೆ ಸನ್ನದ್ಧನಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು।
Verse 11
उत्तड़कविप्रसहित: कुवलाश्वो महीपति: । पुत्रै: सह महीपाल: प्रययौ भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ] इसी समय राजा कुवलाश्वने अपनी सेना, सवारी तथा पुत्रोंके साथ प्रस्थान किया। उनके साथ विप्रवर उत्तंक भी थे
ಆಗ ಭೂಪತಿ ಕುವಲಾಶ್ವ ರಾಜನು ತನ್ನ ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟನು; ಅವನೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ರೇಷ್ಠ ಉತ್ತಂಕನೂ ಇದ್ದನು—ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠಾ।
Verse 12
सहसौरेकविंशत्या पुत्राणामरिमर्दन: । कुवलाश्वो नरपतिरन्वितो बलशालिनाम्,शत्रुमर्दन महाराज कुवलाश्व अपने इकक््कीस हजार बलवान पुत्रोंकी साथ लेकर (सेनासहित) चले थे
ಓ ಶತ್ರುಮರ್ಧನ, ನೃಪತಿ ಕುವಲಾಶ್ವನು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಸಾವಿರ ಬಲಿಷ್ಠ ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ, ಬಲಶಾಲಿ ಸೇನೆಯೊಡನೆ ಹೊರಟನು।
Verse 13
तमाविशत् ततो विष्णुर्भगवांस्तेजसा प्रभु: । उत्तड़कस्य नियोगेन लोकानां हितकाम्यया
ನಂತರ ಲೋಕಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿ, ಉತ್ತಂಕನ ನಿಯೋಗದಂತೆ, ಸರ್ವಾಧಿಪತಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಕುವಲಾಶ್ವನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು।
Verse 14
तस्मिन् प्रयाते दुर्धर्षे देवि शब्दों महान भूत् । एष श्रीमानवध्योउ्द्य धुन्धुमारो भविष्यति
ಓ ದೇವಿ, ಆ ದುರ್ಧರ್ಷ ವೀರನು ಹೊರಟ ತಕ್ಷಣ ದೇವಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಹರ್ಷಘೋಷ ಉಂಟಾಯಿತು. ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಿದರು—“ಈ ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಜನು ಇಂದು ಅವಧ್ಯನು; ಧುಂಧುವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ‘ಧುಂಧುಮಾರ’ ಎಂಬ ನಾಮವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು।”
Verse 15
दिव्यैश्व पुष्पैस्तं देवा: समन्तात् पर्यवारयन् । देवदुन्दुभयश्चापि नेदु: स्वयमनीरिता:,देवतालोग चारों ओरसे उनपर दिव्य फूलोंकी वर्षा करने लगे। देवताओंकी दुन्दुभियाँ स्वयं बिना किसी प्रेरणाके बज उठीं
ದೇವತೆಗಳು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಅವನ ಮೇಲೆ ದಿವ್ಯ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿದರು; ದೇವದುಂದುಭಿಗಳೂ ಯಾರೂ ಹೊಡೆಯದೆ ಸ್ವಯಂ ನಾದಿಸಿದವು।
Verse 16
शीतश्च वायु: प्रववी प्रयाणे तस्य धीमत: । विपांसुलां महीं कुर्वन् ववर्ष च सुरेश्वर:
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು— ಆ ಧೀಮಂತ ರಾಜನು ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಹೊರಟಾಗಲೇ ತಂಪಾದ ಗಾಳಿ ಬೀಸಿತು. ದೇವಾಧಿಪತಿ ಇಂದ್ರನು ಮಳೆ ಸುರಿಸಿ ಭೂಮಿಯ ಧೂಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಿದನು; ದಾರಿ ಧೂಳುರಹಿತವಾಯಿತು—ಧರ್ಮಯತ್ನಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾದ ಶುಭ, ರಕ್ಷಕ ಸೂಚನೆ ಅದು।
Verse 17
अन्तरिक्षे विमानादि देवतानां युधिष्ठिर । तत्रैव समदृश्यन्त धुन्धुर्यत्र महासुर:
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು— ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ, ಮಧ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ವಿಮಾನಾದಿಗಳು ಅಲ್ಲೀಯೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು—ಮಹಾಸುರ ಧುಂಧು ಇದ್ದ ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ।
Verse 18
युधिष्ठिर! जहाँ महान् असुर *धुन्धु” रहता था, वहीं आकाशमें देवताओंके विमान आदि दिखायी देने लगे ।।
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು— ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ, ಮಹಾಸುರ ಧುಂಧು ವಾಸಿಸಿದ್ದ ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ವಿಮಾನಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ಕುವಲಾಶ್ವ ಮತ್ತು ಧುಂಧುಗಳ ಯುದ್ಧವನ್ನು ನೋಡಲು ಕೌತುಕಗೊಂಡ ದೇವರುಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ನಿಂತು, ಮುಂದೇನಾಗುವುದೋ ಅದನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಿಕಟವಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು।
Verse 19
नारायणेन कौरव्य तेजसा55प्यायितस्तदा । स गतो नृपतिः: क्षिप्र॑ पुत्रैस्तै: सर्वतो दिशम्
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು— ಹೇ ಕೌರವವಂಶಜನೇ, ಆಗ ನಾರಾಯಣನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪುಷ್ಟನಾಗಿ ಬಲವರ್ಧಿತನಾದ ಆ ರಾಜನು, ತನ್ನ ಆ ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಹರಡುತ್ತಾ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು।
Verse 20
कुवलाश्चस्य पुत्रैश्न तस्मिन् वै बालुकार्णवे
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು— ಮತ್ತು ಕುವಲಾಶ್ವನು ತನ್ನ ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ, ಮರಳುಸಮುದ್ರದಂತೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದ ಆ ಬಾಲುಕಾರ್ಣವದಲ್ಲೇ ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದನು।
Verse 21
आसीदू घोर वपुस्तस्य बालुकान्तर्हितं महत्
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಮರಳಿನೊಳಗೆ ಅಂತರ್ನಿಹಿತವಾಗಿದ್ದ ಅವನ ಮಹತ್ತರವಾದ, ಘೋರವಾದ ರೂಪವು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು।
Verse 22
ततो धुन्धुर्महाराज दिशमावृत्य पश्चिमाम्
ಆಮೇಲೆ, ಮಹಾರಾಜನೇ, ಧುಂಧು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಆವರಿಸಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದನು।
Verse 23
कुवलाश्रचस्य पुत्रैस्तु सर्वतः परिवारित:
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಆಗ ಕುವಲಾಶ್ವನ ಪುತ್ರರು ಅವನನ್ನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು. ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳು, ಗದೆಗಳು, ಮುಸಲಗಳು, ಪಟ್ಟಿಶಗಳು, ಪರಿಘಗಳು, ಪ್ರಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಳೆಯುವ ತೀಕ್ಷ್ಣಧಾರೆಯ ಖಡ್ಗಗಳ ಹೊಡೆತಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡ ಮಹಾಬಲಿ ಧುಂಧು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉರಿದನು. ಕ್ರೋಧಾವಿಷ್ಟನಾದ ಆ ಅಸುರನು ಅವರು ಎಸೆದ ನಾನಾವಿಧ ಅಸ್ತ್ರ-ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೇ ನುಂಗಿಬಿಟ್ಟನು।
Verse 24
अभिद्रुत: शरैस्ती#णैर्गदाभिमुसलैरपि । पट्टिशै: परिचै: प्रासै: खड्गैश्न विमलै: शितै:
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಆಗ ಕುವಲಾಶ್ವನ ಪುತ್ರರು ಅವನನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು ಧಾವಿಸಿದರು. ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳು, ಗದೆಗಳು, ಮುಸಲಗಳು, ಪಟ್ಟಿಶಗಳು, ಪರಿಘಗಳು, ಪ್ರಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಳೆಯುವ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಖಡ್ಗಗಳಿಂದ ಅವನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿದರು।
Verse 25
स वध्यमान: संक्रुद्ध: समुत्तस्थौ महाबल: । कुद्धश्चा भक्षयत् तेषां शस्त्राणि विविधानि च
ಮರುಮರು ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಂಡ ಆ ಮಹಾಬಲಿ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಎದ್ದು ನಿಂತನು. ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿ ಅವರ ನಾನಾವಿಧ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೂ ಭಕ್ಷಿಸಿದನು।
Verse 26
आस्याद् वमन् पावकं स संवर्तकसमं तदा । तान् सर्वान् नृपते: पुत्रानदहत् स्वेन तेजसा
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಆಮೇಲೆ ಅವನು ಪ್ರಳಯಕಾಲದ ಸಂವರ್ತಕಾಗ್ನಿಯಂತೆ ತನ್ನ ಬಾಯಿಂದ ಅಗ್ನಿಚಿಂಗಾರಿಗಳನ್ನು ಉಗುಳತೊಡಗಿದನು; ಮತ್ತು ತನ್ನದೇ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ರಾಜನ ಆ ಎಲ್ಲ ಪುತ್ರರನ್ನು ದಹಿಸಿ ಭಸ್ಮಮಾಡಿದನು।
Verse 27
मुखजेनाग्निना क्रुद्धों लोकानुद्)र्तयन्निव । क्षणेन राजशार्दूल पुरेव कपिल: प्रभु:
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿ ಅವನು ಬಾಯಿಂದ ಹೊರಡುವ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಲೋಕಗಳನ್ನೇ ದಹಿಸುತ್ತಿರುವವನಂತೆ ಕಂಡನು. ಓ ರಾಜಶಾರ್ದೂಲ! ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರಭು ಪುರಾತನ ಕಪಿಲನಂತೆಯೇ ಆದನು।
Verse 28
तेषु क्रोधाग्निदग्धेषु तदा भरतसत्तम,भरतश्रेष्ठी] जब सभी राजकुमार धुन्धुकी क्रोधाग्निसे दग्ध हो गये, तब महातेजस्वी राजा कुवलाश्वने दूसरे कुम्भकर्णके- समान जगे हुए उस महाकाय दानवपर आक्रमण किया
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಆ ರಾಜಕುಮಾರರು ಧುಂಧುವಿನ ಕ್ರೋಧಾಗ್ನಿಯಿಂದ ದಗ್ಧರಾದ ಬಳಿಕ, ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ! ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಕುವಲಾಶ್ವ ರಾಜನು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡ ಮಹಾಕಾಯ ದಾನವನ ಮೇಲೆ—ಎರಡನೇ ಕುಂಭಕರ್ಣನಂತೆ—ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸಿದನು।
Verse 29
त॑ प्रबुद्धं महात्मानं कुम्भकर्णमिवापरम् | आससाद महातेजा: कुवलाश्वो महीपति:
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಆಮೇಲೆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಭೂಪತಿ ಕುವಲಾಶ್ವನು, ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಕುಂಭಕರ್ಣನಂತೆ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡ ಆ ಮಹಾತ್ಮನನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಮುನ್ನಡೆದನು।
Verse 30
तस्य वारि महाराज सुस््राव बहु देहतः । तदापीय ततस्तेजो राजा वारिमयं नृूप
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಮಹಾರಾಜ! ಅವನ ದೇಹದಿಂದ ಬಹಳ ನೀರು ಹರಿದುಬಂತು. ಆ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿದ ತಕ್ಷಣ ರಾಜನ ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬಲ ಪುನಃ ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು; ಅವನು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದವನಂತೆ ಪುನರ್ಜೀವಿತನಾದನು।
Verse 31
ब्रह्मास्त्रेण च राजेन्द्र दैत्यं क्रूरपराक्रमम्
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜೇಂದ್ರ, ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಅವನು ಆ ಕ್ರೂರ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ ದೈತ್ಯನನ್ನು—ದೇವಶತ್ರುವನ್ನೂ ಶತ್ರುಘ್ನನನ್ನೂ—ದಗ್ಧಮಾಡಿದನು. ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಭಸ್ಮಗೊಳಿಸಿ ರಾಜರ್ಷಿ ಕುವಲಾಶ್ವನು ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇಶನಂತೆ, ಎರಡನೇ ಇಂದ್ರನಂತೆ, ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.
Verse 32
ददाह भरतश्रेष्ठ सर्वलोकभवाय वै | सो<स्त्रेण दग्ध्वा राजर्षि: कुवलाश्वञो महासुरम्
ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ, ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ರಾಜರ್ಷಿ ಕುವಲಾಶ್ವನು ತನ್ನ ಅಸ್ತ್ರದಿಂದ ಆ ಮಹಾಸುರನನ್ನು ದಗ್ಧಮಾಡಿದನು.
Verse 33
धुन्धोर्वधात् तदा राजा कुवलाश्वो महामना:
ಧುಂಧುವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಮಹಾಮನಸ್ಸಿನ ರಾಜ ಕುವಲಾಶ್ವನು ಲೋಕಪಾಲನೆಯ ಧರ್ಮಕರ್ಮಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.
Verse 34
प्रीतैश्न त्रिदशै: सर्वेर्महर्षिसहितैस्तदा
ನಂತರ ಮಹರ್ಷಿಗಳೊಡನೆ ಸಂತುಷ್ಟರಾದ ಎಲ್ಲಾ ತ್ರಿದಶ ದೇವರುಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು ರಾಜನಿಗೆ—“ವರವನ್ನು ಬೇಡು” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
Verse 35
वरं वृणीष्वेत्युक्त: स प्राउ्जलि: प्रणतस्तदा । अतीव मुदितो राजन्निदं वचनमब्रवीत्
“ವರವನ್ನು ಬೇಡು” ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಆ ರಾಜನು ಕೈಮುಗಿದು ವಿನಯದಿಂದ ತಲೆಬಾಗಿದನು; ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷದಿಂದ, ಓ ರಾಜನ್, ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
Verse 36
दद्यां वित्तं द्विजाग्रयेभ्य: शत्रूणां चापि दुर्जय: । सख्यं च विष्णुना मे स्याद् भूतेष्वद्रोह एव च
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು— “ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜರಿಗೆ ನಾನು ಧನವನ್ನು ದಾನಮಾಡಲಿ; ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಅಜೇಯನಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲಿ; ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನೊಂದಿಗೆ ನನಗೆ ಸಖ್ಯವೂ ಪ್ರೇಮಮಯ ಆತ್ಮೀಯತೆಯೂ ಉಂಟಾಗಲಿ; ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೂ ನನ್ನೊಳಗೆ ಅದ್ರೋಹವೇ ಇರಲಿ.”
Verse 37
धर्मे रतिशक्ष सततं॑ स्वर्गे वासस्तथाक्षय: । तथास्त्विति ततो देवै: प्रीतैरुक्त: स पार्थिव:
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು— “ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ರತಿ ಸದಾ ಇರಲಿ; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಅಕ್ಷಯ ವಾಸವಾಗಲಿ.” ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ದೇವತೆಗಳು ಆ ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು— “ತಥಾಸ್ತು, ಓ ನೃಪ; ನೀನು ಬೇಡಿದಂತೆಯೇ ಆಗುವುದು.”
Verse 38
ऋषिभि श्ष॒ सगन्धर्वैरुत्तड़केन च धीमता । सम्भाष्य चैनं विविधैराशीवदिस्ततो नूप,राजन्! तदनन्तर ऋषियों, गन्धर्वों और बुद्धिमान् महर्षि उत्तंकने भी नाना प्रकारके आशीर्वाद देते हुए राजासे वार्तालाप किया
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು— ನಂತರ ಋಷಿಗಳು ಗಂಧರ್ವರೊಂದಿಗೆ, ಹಾಗೂ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಋಷಿ ಉತ್ತಂಕನೂ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸಂಭಾಷಿಸಿ, ನಾನಾವಿಧ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಆ ರಾಜನನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಿದರು.
Verse 39
देवा महर्षयश्लापि स्वानि स्थानानि भेजिरे | तस्य पुत्रास्त्रय: शिष्टा युधिष्ठिर तदाभवन्
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು— ಆಗ ದೇವತೆಗಳೂ ಮಹರ್ಷಿಗಳೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಧಾಮಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು. ಓ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ಆ ವೇಳೆಗೆ ಆ ರಾಜನಿಗೆ ಮೂವರು ಪುತ್ರರು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದ್ದರು.
Verse 40
दृढाश्वः कपिलाश्वश्न चन्द्राश्वश्वैव भारत । तेभ्य: परम्परा राजन्निक्ष्वाकूणां महात्मनाम्
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು— ಓ ಭಾರತ, ದೃಢಾಶ್ವ, ಕಪಿಲಾಶ್ವ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಾಶ್ವ— ಇವರಿಂದಲೇ, ಓ ರಾಜನ್, ಮಹಾತ್ಮ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಗಳ ವಂಶಪರಂಪರೆ ಅಖಂಡವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.
Verse 41
वंशस्य सुमहाभाग राज्ञाममिततेजसाम् । भारत! उनके नाम थे-दृढाश्वच, कपिलाश्व और चन्द्राश्बव। राजन! महाभाग! उन्हींसे अमित तेजस्वी इक्ष्वाकुवंशी महामना नरेशोंकी वंश-परम्परा चालू हुई ।।
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು— ಓ ಭಾರತ, ಮಹಾಭಾಗನೇ! ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳ ರಾಜರ ಆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಂಶದಲ್ಲಿ ದೃಢಾಶ್ವ, ಕಪಿಲಾಶ್ವ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಾಶ್ವ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದವು. ಓ ರಾಜನೇ, ಮಹಾಭಾಗನೇ! ಅವರ ನಂತರದಿಂದ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶದ ಮಹಾಮನಸ್ಕರಾದ, ಅನಂತ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ನೃಪತಿಗಳ ವಂಶಪರಂಪರೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಹೀಗೆ, ಸಜ್ಜನಶಿರೋಮಣಿಯೇ, ಮಧು ಮತ್ತು ಕೈಟಭರ ಪುತ್ರನಾದ ಮಹಾದೈತ್ಯ ಧುಂಧು ಕುವಲಾಶ್ವನ ಕೈಯಿಂದ ಹತನಾದನು. ಧುಂಧುವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಕಾರಣ ರಾಜ ಕುವಲಾಶ್ವನು ‘ಧುಂಧುಮಾರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಖ್ಯಾತನಾದನು.
Verse 42
धुन्धुर्नाम महादैत्यो मधुकैटभयो: सुतः । कुवलाश्चश्व नृपतिर्धुन्धुमार इति स्मृत:
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು— ಮಧು ಮತ್ತು ಕೈಟಭರ ಪುತ್ರನಾದ ‘ಧುಂಧು’ ಎಂಬ ಮಹಾದೈತ್ಯನಿದ್ದನು. ಆ ಧುಂಧುವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಕಾರಣ ರಾಜ ಕುವಲಾಶ್ವನು ‘ಧುಂಧುಮಾರ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಪ್ರಸಂಗವು ಆಡಳಿತಗಾರನ ಖ್ಯಾತಿ ಲೋಕಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಪ್ರಜಾಹಿತ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಭಂಗ ತರುವ ಶಕ್ತಿಗಳ ವಿನಾಶದಲ್ಲಿ ನೈತಿಕವಾಗಿ ನೆಲೆಯೂರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 43
नाम्ना च गुणसंयुक्तस्तदाप्रभूृति सो5भवत् | एतत् ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि
ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಅವನ ಹೆಸರು ಅವನ ಗುಣಗಳೊಡನೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಏನೇನು ಕೇಳಿದ್ದೆಯೋ, ಅದನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಾನು ನಿನಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದೇನೆ.
Verse 44
इदं तु पुण्यमाख्यानं विष्णो: समनुकीर्तनम्
ಇದು ಪುಣ್ಯಪ್ರದವಾದ ಉಪಾಖ್ಯಾನ—ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಿರಂತರ ಕೀರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣೆ.
Verse 45
शृणुयाद् यः स धर्मात्मा पुत्रवांश्व भवेन्नर: । आयुष्मान् भूतिमांश्वैव श्रुत्वा भवति पर्वसु । न च व्याधिभयं किंचित् प्राप्रोति विगतज्वर:
ಯಾರು ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾಗಿ ಇದನ್ನು ಶ್ರವಣಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಆ ಮನುಷ್ಯನು ಪುತ್ರವಂತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಪರ್ವಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದವನು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಜ್ವರ ನಿವಾರಣೆಯಾಗಿ, ಯಾವುದೇ ರೋಗಭಯವೂ ಅವನಿಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 96
उत्तड़कस्याश्रमाभ्याशे नि:श्वसन् पावकार्चिष: । मधु और कैटभका वह भयंकर पराक्रमी पुत्र धुन्धु तपोबलका आश्रय ले सम्पूर्ण लोकोंका विनाश करनेके लिये वहाँ मरुप्रदेशमें शयन करता था। उत्तड़कके आश्रमके पास साँस ले-लेकर वह आगकी चिनगारियाँ फैलाता था
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಉತ್ತಂಕನ ಆಶ್ರಮದ ಸಮೀಪ, ಮರುಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಮಧು ಮತ್ತು ಕೈಟಭರ ಪುತ್ರನಾದ ಭಯಂಕರ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ ಧುಂಧು ತಪೋಬಲವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ವಿನಾಶದ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಶಯನಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಉತ್ತಂಕಾಶ್ರಮದ ಬಳಿಯೇ ಮಲಗಿ, ಅವನು ಉಸಿರಾಟದೊಡನೆ ಅಗ್ನಿಚಿಂಗಾರಿಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಚದರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 193
अर्णवं खानयामास कुवलाश्वो महीपति: । कुरुनन्दन! उस समय भगवान् नारायणके तेजसे परिपुष्ट हो राजा कुवलाश्व अपने उन पुत्रोंके साथ वहाँ जा पहुँचे और शीघ्र ही चारों ओरसे उस बालुकामय समुद्रको खुदवाने लगे
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಕುರುನಂದನನೇ! ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ನಾರಾಯಣನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪರಿಪುಷ್ಟನಾದ ರಾಜ ಕುವಲಾಶ್ವನು ತನ್ನ ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ತಲುಪಿ, ತಡವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ ಆ ಮರಳಿನಿಂದಾದ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ತೋಡಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.
Verse 204
जो मनुष्य भगवान् विष्णुके कीर्तनरूप इस पवित्र उपाख्यानको सुनता है वह धर्मात्मा और पुत्रवान् होता है। जो पर्वोपर इस कथाको सुनता है वह दीर्घायु तथा ऐश्वर्यशाली होता है। उसे रोग आदिका कुछ भी भय नहीं होता। उसकी सारी चिन्ताएँ दूर हो जाती हैं ।।
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಕೀರ್ತಿರೂಪವಾದ ಈ ಪವಿತ್ರ ಉಪಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಯಾರು ಶ್ರವಣಮಾಡುವರೋ, ಅವರು ಧರ್ಮಾತ್ಮರಾಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪುತ್ರವಂತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಯಾರು ಪರ್ವಪರ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುವರೋ, ಅವರು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯರೂ ಐಶ್ವರ್ಯವಂತರೂ ಆಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ರೋಗಾದಿಗಳ ಭಯವಿಲ್ಲ; ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಚಿಂತೆಗಳು ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ. ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ವನಪರ್ವದಲ್ಲಿ, ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ-ಸಮಾಸ್ಯಾಪರ್ವಾಂತರ್ಗತ ಧುಂಧುಮಾರೋಪಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ 204ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Verse 206
सप्तभिर्दिवसै: खात्वा दृष्टो धुन्धुर्महाबल: । कुवलाश्वके पुत्रोंने सात दिनोंतक खुदाई करनेके बाद उस बालुकामय समुद्रमें (छिपे हुए) महाबली धुन्धुको देखा
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಏಳು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ತೋಡಿದ ಬಳಿಕ, ಕುವಲಾಶ್ವನ ಪುತ್ರರು ಆ ಮರಳಿನಿಂದಾದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದ್ದ ಮಹಾಬಲ ಧುಂಧುವನ್ನು ಕಂಡರು.
Verse 213
दीप्यमानं यथा सूर्यस्तेजसा भरतर्षभ । बालूके भीतर छिपा हुआ उसका शरीर विशाल एवं भयंकर था। भरतश्रेष्ठ) वह अपने तेजसे सूर्यके समान उद्दीप्त हो रहा था
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಭರತರ್ಷಭನೇ! ಅವನು ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ದೀಪ್ತಿಮಾನನಾಗಿದ್ದನು. ಮರಳಿನೊಳಗೆ ಅಡಗಿದ್ದ ಅವನ ದೇಹವು ವಿಶಾಲವೂ ಭಯಂಕರವೂ ಆಗಿತ್ತು; ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಅವನು ಸ್ವತೇಜದಿಂದಲೇ ಸೂರ್ಯಸಮಾನವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 226
सुप्तो5भूद् राजशार्टूल कालानलसमझ्ुति: । महाराज! तदनन्तर धुन्धु पश्चिम दिशाको घेरकर सो गया। नृपश्रेष्ठ) उसकी कान्ति प्रलयकालीन अग्निके समान जान पड़ती थी
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು— ಓ ರಾಜಶಾರ್ದೂಲ! ಕಾಲಾನಲದಂತೆ ದೀಪ್ತನಾಗಿ ಅವನು ನಿದ್ರೆಗೆ ಒಳಗಾದನು. ಮಹಾರಾಜ! ಅನಂತರ ಧುಂಧು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಆವರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ತೆರಳಿದನು. ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠ! ಅವನ ಕಾಂತಿ ಪ್ರಳಯಕಾಲದ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು॥
Verse 276
सगरस्यात्मजान् क्रुद्धस्तदद्भुतमिवाभवत् । नृपश्रेष्ठ! जैसे पूर्वकालमें भगवान् कपिलने कुपित होकर राजा सगरके सभी पुत्रोंको क्षणभरमें दग्ध कर दिया था
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು— ಹೇ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠ! ಇದು ಪುರಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಕಪಿಲನು ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿ ರಾಜ ಸಗರನ ಎಲ್ಲಾ ಪುತ್ರರನ್ನು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಸ್ಮಮಾಡಿದ ಅದ್ಭುತ ಘಟನೆಯಂತೆಯೇ ತೋಚಿತು. ಅದೇ ರೀತಿ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉಬ್ಬಿದ ಧುಂಧು, ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಬೇಕೆಂಬಂತೆ, ತನ್ನ ಬಾಯಿಂದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸಿ ಕುವಲಾಶ್ವನ ಪುತ್ರರನ್ನು ದಹಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಒಂದು ಅದ್ಭುತವೂ ಭಯಂಕರವೂ ಆದ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸಿತು॥
Verse 306
योगी योगेन वह्लिंच शमयामास वारिणा | महाराज! उस समय धुन्धुके शरीरसे बहुत-सा जल प्रवाहित होने लगा
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು— ಯೋಗಿಯು ಯೋಗಬಲದಿಂದ ನೀರಿನ ಮೂಲಕ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಿದನು. ಮಹಾರಾಜ! ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಧುಂಧುವಿನ ದೇಹದಿಂದ ಅಪಾರವಾದ ನೀರು ಹರಿಯತೊಡಗಿತು; ಆದರೆ ಯೋಗಸಿದ್ಧನಾದ ರಾಜ ಕುವಲಾಶ್ವನು ಯೋಗಬಲದಿಂದ ಆ ಜಲಮಯ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಒಳಗೆಳೆದು (ಪಾನಮಾಡಿ)ಕೊಂಡನು. ನಂತರ ನೀರನ್ನು ಪ್ರकटಿಸಿ ಧುಂಧುವಿನ ಮುಖಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಆರಿಸಿದನು॥
Verse 326
सुरशत्रुममित्रघ्न॑ त्रैलोक्येश इवापर: । राजेन्द्र! भरतश्रेष्ठ! तत्पश्चात् सम्पूर्ण लोकोंके कल्याणके लिये राजर्षि कुवलाश्वने ब्रह्मास्त्रका प्रयोग करके उस क्रूर पराक्रमी दैत्य धुन्धुको दग्ध कर दिया। इस प्रकार ब्रह्मास्त्रद्वारा शत्रुनाशक
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು— ದೇವಶತ್ರು, ಅಮಿತ್ರಘ್ನ—ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇಶನ ಮತ್ತೊಂದು ರೂಪದಂತೆಯೇ! ರಾಜೇಂದ್ರ! ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ! ಅನಂತರ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ರಾಜರ್ಷಿ ಕುವಲಾಶ್ವನು ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ ಆ ಕ್ರೂರ, ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ ದೈತ್ಯ ಧುಂಧುಕನನ್ನು ದಹಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ದೇವದ್ವೇಷಿ ಮಹಾಸುರ ಧುಂಧುಕನನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡಿ ಕುವಲಾಶ್ವನು ಎರಡನೇ ಇಂದ್ರನಂತೆ ಶೋಭಿಸಿದನು॥
Verse 336
धुन्धुमार इति ख्यातो नाम्नाप्रतिरथो5भवत् | उस समय महामना राजा कुवलाश्व धुन्धुको मारनेके कारण “धुन्धुमार” नामसे विख्यात हो गये। उनका सामना करनेवाला वीर कोई नहीं रह गया था
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು— ಧುಂಧುವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಕಾರಣ ಮಹಾಮನಸ್ಸಿನ ರಾಜ ಕುವಲಾಶ್ವನು “ಧುಂಧುಮಾರ” ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಖ್ಯಾತನಾದನು. ಅವನು ಅಪರಿಮಿತ (ಅಪ್ರತಿರಥ) ಯೋಧನಾಗಿ ನಿಂತನು; ಅವನ ಎದುರು ನಿಲ್ಲಬಲ್ಲ ವೀರನು ಯಾರೂ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ॥
Verse 436
धौन्धुमारमुपाख्यानं॑ प्रथितं यस्य कर्मणा । तभीसे वे नरेश अपने नामके अनुसार वीरता आदि गुणोंसे युक्त हो भूमण्डलमें विख्यात हो गये। युधिष्ठिर! तुमने मुझसे जो पूछा था
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು—ಇದು ಧೌಂಧುಮಾರನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಪಾಖ್ಯಾನ; ಆ ರಾಜನ ಕರ್ಮಗಳಿಂದಲೇ ಇದು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತಿಯಾಯಿತು. ಓ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ನಿನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳಿದೆನು—ಪೂರ್ಣ ಧೌಂಧುಮಾರೋಪಾಖ್ಯಾನವನ್ನು. ಮತ್ತು ಯಾರ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಈ ಕಥೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು, ಆ ರಾಜರ ಪರಿಚಯವನ್ನೂ ನಾನು ನೀಡಿದ್ದೇನೆ।
Frequently Asked Questions
A learned brāhmaṇa prioritizes Vedic recitation over immediate filial obligations, leaving without parental consent; the chapter frames this as misordered duty requiring restitution through service and reconciliation.
Dharma is validated by right conduct and proper ordering of obligations: honoring parents is presented as a paramount, actionable dharma that can supersede self-directed religious performance when the latter harms dependents.
No formal phalaśruti is stated here; the chapter’s meta-lesson operates implicitly by linking ethical repair (filial propitiation) and karmic causality (the curse narrative) to the broader soteriological aim of aligning action with dharma.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.