Adhyaya 11
Śrī-nivāsa: Traits and Conditions for the Abode of Prosperity (श्री-निवासः)
Upa-parva: Śrī-nivāsa-anushāsana (Discourse on the Abode of Śrī/Prosperity)
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma to identify the kinds of men and women in whom Śrī (Padmā/Lakṣmī) dwells continually (1). Bhīṣma states he will relate what he has seen and heard, introducing a prior exchange in which Rukmiṇī questions Śrī in Nārāyaṇa’s presence (2–5). Śrī answers that she abides in truthful, capable, industrious persons and avoids the irreligious, ungrateful, deceitful, cruel, thieving, and those hostile toward teachers/elders (6). She does not remain with unstable temperaments, impulsive joy and anger, or those lacking aspiration and inner steadiness (7–8). Positively, she resides with dharma-practitioners, the self-controlled, those who serve elders, and discerning persons (9). In women, she abides with patience, restraint, devotion to deities and learned persons, truthfulness, and orderly disposition (10, 13), while avoiding disorderly, oppositional, shameless, quarrelsome, idle, and inattentive household conduct (11–12). Śrī also describes her presence in auspicious settings—rituals, adornments, fertile rains, blooming lotuses, pleasing landscapes, well-watered rivers and lakes, and dignified seats of authority—culminating in the claim that homes honoring fire-sacrifice, gods, cows, Brahmins, and timely offerings attract her (14–17). She finally extends the principle across social roles: study-oriented Brahmins, dharma-oriented Kṣatriyas, agriculture-oriented Vaiśyas, and service-oriented Śūdras (18). The theological apex states that Śrī is single-mindedly established in Nārāyaṇa by total devotion, and that her “dwelling” is not merely physical but based on bhāva (disposition); where she abides by such disposition, dharma, fame, wealth, and legitimate desire increase (19–20).
Chapter Arc: शान्ति के बाद के उपदेश-प्रवाह में भीष्म युधिष्ठिर से कहते हैं कि वे ‘यथावृत्तं यथाश्रुतम्’ एक अद्भुत वृत्तान्त सुनाएँगे—जहाँ स्वयं श्री (लक्ष्मी) अपने निवास और परित्याग के नियम बताती हैं। → भीष्म रुक्मिणी का प्रसंग उठाते हैं: नारायण (कृष्ण) के अंक में पद्मवर्णा, ज्वलन्ती श्री को देखकर रुक्मिणी विस्मित होकर पूछती हैं कि आप किन पुरुषों, स्त्रियों और स्थानों में रहती हैं—और किनसे दूर भागती हैं। उत्तर में श्री कठोर निषेधों की सूची देती हैं: अकर्मण्य, नास्तिक, कृतघ्न, चोर, गुरु-द्वेषी, नृशंस, वर्णसंकर-आचरण वाले आदि में मैं नहीं बसती; और कुछ ऐसे भी हैं जिनमें ‘नित्य’ निवास नहीं टिकता। → श्री का निर्णायक उद्घोष: ‘मैं मूर्तिमती एवं अनन्यचित्त होकर सम्पूर्ण भाव से नारायण में ही निवास करती हूँ’—क्योंकि उनमें महान् धर्म संनिहित है; साथ ही वे उन गृहों का भी वर्णन करती हैं जहाँ यज्ञ, गो-ब्राह्मण-पूजन, देव-पूजा और कालानुसार पुष्प-बलि होती है—वहाँ मैं नित्य वास करती हूँ। → श्री निवास के सकारात्मक मानदण्ड स्पष्ट करती हैं: सत्य-स्वभाव, आर्जव, संयम, देव-द्विज-पूजा, बड़ों की सेवा, इन्द्रिय-निग्रह, धर्मपरायणता—इन गुणों वाली स्त्रियों/पुरुषों और धर्माचरण वाले गृहों में लक्ष्मी स्थिर रहती है; और दुष्चरित्र, कलहप्रिय, अपवित्र, आलस्य-निद्रा में डूबी स्त्री आदि से वह परे रहती है। अंत में वह शुभ स्थानों का भी संकेत देती है—बहु-जल वाले, हंस-क्रौंच-निनाद से रमणीय सरोवरों/तीर्थ-सदृश प्रदेशों में उसका वास।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २ श्लोक मिलाकर कुल ७७ श्लोक हैं) ऑपन- मा बछ। जि एकादशोब< ध्याय: लक्ष्मीके निवास करने और न करने योग्य पुरुष
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದರು—ತಾತಾ! ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಯಾವ ವಿಧದ ಪುರುಷನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯಾವ ವಿಧದ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಾ ಶ್ರೀ ನಿತ್ಯ ವಾಸಮಾಡುತ್ತಾಳೆ? ಪಿತಾಮಹನೇ! ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಿರಿ।
Verse 2
भीष्म उवाच अत्र ते वर्णयिष्यामि यथावृत्तं यथाश्रुतम् । रुक्मिणी देवकीपुत्रसंनिधौ पर्यपृच्छत
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ರಾಜನೇ! ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದದ್ದನ್ನು, ನಾನು ಕೇಳಿದಂತೆ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ನಿನಗೆ ವರ್ಣಿಸುತ್ತೇನೆ. ದೇವಕೀಪುತ್ರ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ರುಕ್ಮಿಣಿ ಶ್ರೀ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ)ಯನ್ನು ಏನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಳೋ, ಅದನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು।
Verse 3
नारायणस्याड्कगतां ज्वलन्तीं दृष्टवा श्रियं पच्मसमानवर्णाम् । कौतूहलाद् विस्मितचारुनेत्रा पप्रच्छ माता मकरध्वजस्य
ನಾರಾಯಣನ ಅಂಕದಲ್ಲಿ ಆಸೀನಳಾಗಿ, ತನ್ನ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತ, ಪದ್ಮಸಮಾನ ವರ್ಣದ ಶ್ರೀ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ)ಯನ್ನು ಕಂಡು—ವಿಸ್ಮಯದಿಂದ ಅರಳಿದ ಸುಂದರ ನೇತ್ರಗಳಿದ್ದ ಮಕರಧ್ವಜನ ತಾಯಿ ರುಕ್ಮಿಣಿ—ಕೌತುಕದಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಳು।
Verse 4
कानीह भूतान्युपसेवसे त्वं संतिष्ठसे कानिव सेवसे त्वम् । तानि त्रिलोकेश्वरभूतकान्ते तत्त्वेन मे ब्रूहि महर्षिकन्ये
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ತ್ರಿಲೋಕೇಶ್ವರನ ಪ್ರಿಯತಮೆ, ಓ ಮಹರ್ಷಿಕನ್ಯೆ! ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನೀನು ಯಾವ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡಿ ಅವರಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತೀಯ? ಎಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತೀಯ? ಯಾರ ಆಶ್ರಯ/ಸೇವನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತೀಯ? ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನನಗೆ ತತ್ತ್ವವಾಗಿ ಹೇಳು.
Verse 5
एवं तदा श्रीरभिभाष्यमाणा देव्या समक्ष गरुडध्वजस्य । उवाच वाक्यं मधुराभि धान मनोहरं चन्द्रमुखी प्रसन्ना
ಹೀಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಚಂದ್ರಮುಖಿಯಾದ ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗಿ, ಗರುಡಧ್ವಜನಾದ ಭಗವಂತನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲೇ, ಮಧುರವೂ ಮನೋಹರವೂ ಆದ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
Verse 6
श्रीरवाच वसामि नित्यं सुभगे प्रगल्भे दक्षे नरे कर्मणि वर्तमाने | अक्रोधने देवपरे कृतज्ञे जितेन्द्रिये नित्यमुदीर्णसत्त्वे
ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮೀ ಹೇಳಿದರು—ಓ ದೇವಿ! ನಾನು ನಿತ್ಯವೂ ಆ ಪುರುಷನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ: ಅವನು ಸೌಭಾಗ್ಯವಂತ, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ, ಕಾರ್ಯದಕ್ಷ, ಧರ್ಮೋಚಿತ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿರುವವನು; ಕ್ರೋಧರಹಿತ, ದೇವಪರ, ಕೃತಜ್ಞ, ಇಂದ್ರಿಯಜಿತ, ಸದಾ ಉನ್ನತ ಸತ್ತ್ವದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿರುವವನು.
Verse 7
नाकर्मशीले पुरुषे वसामि न नास्तिके साड्करिके कृतघ्ने । न भिन्नवृत्ते न नृशंसवर्णे न चापि चौरे न गुरुष्वसूये
ಧರ್ಮಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಲಸ್ಯನಾಗಿರುವ ಪುರುಷನಲ್ಲಿ ನಾನು ವಾಸಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ನಾಸ್ತಿಕನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ವರ್ಣಸಂಕರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವವನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ಕೃತಘ್ನನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ. ದುಶ್ಚರಿತ್ರನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ಕ್ರೂರಸ್ವಭಾವಿಯಲ್ಲ; ಕಳ್ಳನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ಗುರುಜನರಲ್ಲಿ ದೋಷ ಹುಡುಕುವವನಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ.
Verse 8
ये चाल्पतेजोबलसत्त्वमाना: क्लिश्यन्ति कुप्यन्ति च यत्र तत्र । न चैव तिष्ठामि तथाविधेषु नरेषु संगुप्तमनोरथेषु
ಯಾರಲ್ಲಿ ತೇಜಸ್ಸು, ಬಲ, ಸತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಮಾನ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೋ; ಯಾರು ಸಣ್ಣಸಣ್ಣ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಳವಳಗೊಂಡು ಕೋಪಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ; ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಇಟ್ಟು ಹೊರಗೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೋ—ಅಂತಹವರಲ್ಲಿ ನಾನು ನೆಲೆಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 9
यश्चात्मनि प्रार्थयते न किज्चिद् यश्न स्वभावोपहतान्तरात्मा । तेष्वल्पसंतोषपरेषु नित्य॑ नरेषु नाहं निवसामि सम्यक्
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ತನ್ನ ಅಂತರಾತ್ಮದಿಂದ ಏನನ್ನೂ ಬೇಡದವನು, ಸ್ವಭಾವದ ದೋಷಗಳಿಂದ ಒಳಮನಸ್ಸು ಗಾಯಗೊಂಡು ವಶವಾದವನು, ನಿತ್ಯವೂ ಅಲ್ಪಸಂತೋಷದಲ್ಲೇ ಆಸಕ್ತನಾದವನು—ಅಂತಹ ಜನರಲ್ಲಿ ನಾನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ವಾಸಿಸುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 10
जो अपने लिये कुछ नहीं चाहता, जिसका अन्तःकरण मूढ़तासे आच्छन्न है, जो थोड़ेमें ही संतोष कर लेते हैं, ऐसे मनुष्योंमें मैं भलीभाँति नित्य निवास नहीं करती हूँ ।।
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ತನ್ನಿಗಾಗಿ ಏನನ್ನೂ ಬಯಸದವನು, ಮೂಢತೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಅಂತರಕರಣವಿರುವವನು, ಅಲ್ಪದಲ್ಲೇ ತೃಪ್ತನಾಗುವವನು—ಅಂತಹವರಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿತ್ಯವೂ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ವಾಸಿಸುವುದಿಲ್ಲ। ಆದರೆ ಸ್ವಧರ್ಮನಿಷ್ಠರು, ಧರ್ಮವಿದ್ವಾಂಸರು, ಹಿರಿಯರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ರತರು, ದಾಂತರು, ಕೃತಾತ್ಮರು, ಕ್ಷಮಾಪರರು, ಸಮರ್ಥರು—ಅಂತಹ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ಷಮಾಶೀಲ, ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹವಿರುವ ಸೌಮ್ಯಸ್ವಭಾವದ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿಯೂ ನಾನು ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 11
सत्यस्वभावार्जवसंयुतासु वसामि देवद्विजपूजिकासु । जो स्वभावतः स्वधर्मपरायण
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಸ್ವಭಾವತಃ ಸತ್ಯವತಿಗಳಾಗಿ ಸರಳತೆಯಿಂದ ಯುಕ್ತರಾಗಿರುವ, ದೇವರುಗಳನ್ನೂ ದ್ವಿಜರನ್ನೂ ಪೂಜಿಸುವ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ನಾನು ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ। ಸಮಯವನ್ನು ವ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸದವರು, ಸದಾ ದಾನ ಮತ್ತು ಶೌಚಾಚಾರದಲ್ಲಿ ರತರು, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ತಪಸ್ಸು, ಜ್ಞಾನ, ಗೋವುಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವಿಜರು ಇವರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ—ಅಂತಹ ಪುರುಷರಲ್ಲಿಯೂ ನಾನು ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ। ಹಾಗೆಯೇ ಮನೋಹರ ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತರಾಗಿದ್ದು, ದೇವ-ದ್ವಿಜಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಪರಾಯಣರಾಗಿದ್ದು, ಮನೆಯ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧ-ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿ ಇಡುವ, ಗೋಸೇವೆಯಲ್ಲೂ ಧಾನ್ಯಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲೂ ಆಸಕ್ತರಾಗಿರುವ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿಯೂ ನಾನು ಸದಾ ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ। (ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಚದುರಿಸಿ ಇಡುವ, ಯೋಚನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವ, ಮತ್ತು ಸದಾ ಪತಿಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ದೂಷಿಸುವ ಪ್ರಸಂಗ ಮುಂದಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ।)
Verse 12
परस्य वेश्माभिरतामलज्जा- मेवंविधां तां परिवर्जयामि । जो घरके बर्तनोंको सुव्यवस्थित रूपसे न रखकर इधर-उधर बिखेरे रहती हैं, सोच- समझकर काम नहीं करती हैं, सदा अपने पतिके प्रतिकूल ही बोलती हैं, दूसरोंके घरोंमें घूमने-फिरनेमें आसक्त रहती हैं और लज्जाको सर्वथा छोड़ बैठती हैं, उनको मैं त्याग देती हूँ ।।
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಪರರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಳಾದ, ನಿರ್ಲಜ್ಜಳಾದ, ಇಂತಹ ಸ್ವಭಾವದ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ನಾನು ದೂರವಿಡುತ್ತೇನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಪಾಪಾಚಾರಿಣಿ, ಸಂಯಮರಹಿತಳಾದ, ಲೋಭದಿಂದ ಪರರದ್ದನ್ನೂ ಹಪಹಪಿಸಿ ತಿನ್ನುವ (ಅವಲೇಹಿನಿ), ಧೈರ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಂಡ, ಕಲಹಪ್ರಿಯಳಾದ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನೂ ನಾನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 13
सत्यासु नित्यं प्रियदर्शनासु सौभाग्ययुक्तासु गुणान्वितासु,इति श्रीमहा भारते अनुशासनपर्वणि दानथधर्मपर्वणि श्रीरुक्मिणीसंवादे एकादशो<5ध्याय:
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ನಿತ್ಯವೂ ಸತ್ಯವತಿಗಳಾದ, ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಿಯಕರರಾದ, ಸೌಭಾಗ್ಯಯುಕ್ತರಾದ ಮತ್ತು ಗುಣಸಂಪನ್ನರಾದ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿಯೇ (ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹವನ್ನು) ಇರಿಸಬೇಕು। ಹೀಗೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಅನುಶಾಸನಪರ್ವದ ದಾನಧರ್ಮಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರುಕ್ಮಿಣೀಸಂವಾದದ ಏಕಾದಶ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Verse 14
वसामि नारीषु पतिव्रतासु कल्याणशीलासु विभूषितासु । जो स्त्रियाँ सत्यवादिनी और अपनी सौम्य वेश-भूषाके कारण देखनेमें प्रिय होती हैं, जो सौभाग्यशालिनी, सदगुणवती, पतिव्रता एवं कल्याणमय आचार-विचारवाली होती हैं तथा जो सदा वस्त्राभूषणोंसे विभूषित रहती हैं, ऐसी स्त्रियोंमें मैं सदा निवास करती हूँ ।।
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಪತಿವ್ರತೆಯರಾದ, ಕಲ್ಯಾಣಶೀಲೆಯಾದ ಮತ್ತು ಸದಾ ಅಲಂಕೃತೆಯಾದ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ನಾನು ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ. ಸತ್ಯವದಿನಿಯರಾದ, ಸೌಮ್ಯ ಹಾಗೂ ಶಿಷ್ಟ ವೇಷಭೂಷೆಯಿಂದ ನೋಡುವವರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗುವ, ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿಯರಾದ, ಸದ್ಗುಣಸಂಪನ್ನರಾದ, ದಾಂಪತ್ಯಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಚಲರಾದ ಮತ್ತು ನಿತ್ಯ ವಸ್ತ್ರಾಭರಣಗಳಿಂದ ವಿಭೂಷಿತರಾಗಿರುವ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲೇ ನನ್ನ ನಿರಂತರ ನಿವಾಸ.
Verse 15
वसामि फुल्लासु च पद्मिनीषु नक्षत्रवीथीषु च शारदीषु । गजेषु गोछ्ठेषु तथा55सनेषु सर:सु फुल्लोत्पलपड्कजेषु
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ನಾನು ಅರಳಿದ ಕಮಲಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪದ್ಮಿನೀ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ, ಶರದೃತುವಿನ ನಿರ್ಮಲ ಆಕಾಶದ ನಕ್ಷತ್ರವೀಥಿಗಳಲ್ಲಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಜಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸುಸಂರಕ್ಷಿತ ಗೋಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ಉತ್ತಮ ಆಸನಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಅರಳಿದ ನೀಲೋತ್ಪಲ-ಪಂಕಜಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತ ಸರಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 16
नदीषु हंसस्वननादितासु क्रौज्चावघुष्टस्वरशोभितासु । विकीर्णकूलद्रुमराजितासु तपस्विसिद्धद्धिजसेवितासु
ಹಂಸಗಳ ಕಲರವದಿಂದ ನಾದಿತವಾಗಿರುವ, ಕ್ರೌಂಚ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವ ಸ್ವರಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುವ, ತೀರಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಚದುರಿದ ಮರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ತಪಸ್ವಿಗಳು, ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾವಂತ ದ್ವಿಜರಿಂದ ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುವ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 17
मत्ते गजे गोवृषभे नरेन्द्र सिंहासने सत्पुरुषेषु नित्यम्
ಮತ್ತ ಗಜದಲ್ಲಿ, ಗೋವೃಂದದೊಳಗಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೃಷಭದಲ್ಲಿ, ಸಿಂಹಾಸನಾರೂಢ ನರೆಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ನನ್ನ ನಿತ್ಯ ನಿವಾಸವಿದೆ.
Verse 18
यस्मिज्जनो हव्यभुजं जुहोति गोब्राह्मणं चार्चति देवताश्च । काले च पुष्पैर्बलय: क्रियन्ते तस्मिन् गृहे नित्यमुपैमि वासम्
ಯಾವ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಹವ್ಯಭುಜನಾದ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮಾಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೋ, ಗೋವನ್ನೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನೂ ಗೌರವಿಸಿ ಅರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೋ, ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಬಲಿ-ಉಪಹಾರಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೋ—ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿತ್ಯ ವಾಸಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತೇನೆ.
Verse 19
स्वाध्यायनित्येषु सदा द्विजेषु क्षत्रे च धर्माभिरते सदैव । वैश्ये च कृष्पाभिरते वसामि शूद्रे च शुश्रूषणनित्ययुक्ते
ವೇದಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ತತ್ಪರರಾದ ದ್ವಿಜರಲ್ಲಿಯೂ, ಸ್ವಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸದಾ ರತರಾದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಲ್ಲಿಯೂ, ಕೃಷಿಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ವೈಶ್ಯರಲ್ಲಿಯೂ, ನಿತ್ಯ ಸೇವಾಪರರಾದ ಶೂದ್ರರಲ್ಲಿಯೂ—ನಾನು ಸದಾ ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 20
नारायणे त्वेकमना वसामि सर्वेण भावेन शरीरभूता । तस्मिन् हि धर्म: सुमहान् निविष्टो ब्रह्मण्यता चात्र तथा प्रियत्वम्
ನಾನು ಏಕಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾವದಿಂದ—ದೇಹಧಾರಿಣಿಯಂತೆ—ನಾರಾಯಣನಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವನಲ್ಲೇ ಮಹಾಧರ್ಮವು ದೃಢವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದೆ; ಅಲ್ಲಿಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯತ್ವವೂ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ।
Verse 21
मैं मूर्तिमती एवं अनन्यचित्त होकर तो भगवान् नारायणमें ही सम्पूर्ण भावसे निवास करती हूँ; क्योंकि उनमें महान् धर्म संनिहित है। उनका ब्राह्मणोंके प्रति प्रेम है और उनमें स्वयं सर्वप्रिय होनेका गुण भी है ।।
ದೇವಿ! ನಾನು ದೇಹರೂಪದಿಂದ ನಾರಾಯಣನ ಹೊರತು ಬೇರೆಡೆ ವಾಸಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇ ದೃಶ್ಯರೂಪದಲ್ಲೇ ಇರುವೆನೆಂದು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದೂ ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಾನು ಭಾವದಿಂದ—ಅಂತರಂಗದ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ—ಯಾವ ಪುರುಷನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೋ, ಅವನು ಧರ್ಮ, ಯಶಸ್ಸು, ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಕಾಮಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 126
निद्राभिभूतां सततं शयाना- मेवंविधां तां परिवर्जयामि । जो स्त्री निर्दयतापूर्वक पापाचारमें तत्पर रहनेवाली
ನಿದ್ರೆಯಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಸದಾ ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲೇ ಮಲಗಿರುವ—ಅಂಥ ಸ್ವಭಾವದ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ನಾನು ದೂರವಿಡುತ್ತೇನೆ; ಅವಳನ್ನು ಪರಿವರ್ಜಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 163
वसामि नित्यं सुबहूदकासु सिंहैर्गजैश्नाकुलितोदकासु । जहाँ हँसोंकी मधुर ध्वनि गूँजती रहती है
ಬಹು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುವ, ಸಿಂಹಗಳು ಮತ್ತು ಆನೆಗಳು ಮುಳುಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನೀರು ಸದಾ ಕಲಕಲ್ಪಡುವ—ಅಂಥ ನದಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಾನು ನಿತ್ಯ ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ।
Frequently Asked Questions
The chapter repeatedly treats Śrī’s residence as contingent on ācāra and bhāva: truthfulness, competence in work, self-restraint, gratitude, reverence to elders/teachers, and stable temperament are presented as core conditions.
Prosperity is mapped onto disciplined household order and social reciprocity: honoring ritual fire, deities, cows and Brahmins, timely offerings, and role-based duties are portrayed as practices that sustain auspiciousness and communal stability.
Yes. Śrī states she does not ‘reside’ merely in bodies; her dwelling is by disposition (bhāva). Where that disposition is present, dharma, reputation, resources, and legitimate aims are said to increase.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.