Shloka 10
Śrī-nivāsa: Traits and Conditions for the Abode of Prosperity (श्री-निवासः)
जो अपने लिये कुछ नहीं चाहता, जिसका अन्तःकरण मूढ़तासे आच्छन्न है, जो थोड़ेमें ही संतोष कर लेते हैं, ऐसे मनुष्योंमें मैं भलीभाँति नित्य निवास नहीं करती हूँ ।।
bhīṣma uvāca |
yo ’tmārthaṃ kiñcid api na kāṅkṣate, yasyāntaḥkaraṇaṃ mūḍhatayā āchannam, yaḥ alpenaiva saṃtuṣyati—tādṛśeṣu manuṣyeṣu ahaṃ (śrīḥ) samyak nityaṃ na nivāsāmi ||
svadharmaśīleṣu ca dharmavitsu vṛddhopasevānirate ca dānte |
kṛtātmani kṣāntipare samarthe kṣāntāsu dāntāsu tathā ’balāsu ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ತನ್ನಿಗಾಗಿ ಏನನ್ನೂ ಬಯಸದವನು, ಮೂಢತೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಅಂತರಕರಣವಿರುವವನು, ಅಲ್ಪದಲ್ಲೇ ತೃಪ್ತನಾಗುವವನು—ಅಂತಹವರಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿತ್ಯವೂ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ವಾಸಿಸುವುದಿಲ್ಲ। ಆದರೆ ಸ್ವಧರ್ಮನಿಷ್ಠರು, ಧರ್ಮವಿದ್ವಾಂಸರು, ಹಿರಿಯರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ರತರು, ದಾಂತರು, ಕೃತಾತ್ಮರು, ಕ್ಷಮಾಪರರು, ಸಮರ್ಥರು—ಅಂತಹ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ಷಮಾಶೀಲ, ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹವಿರುವ ಸೌಮ್ಯಸ್ವಭಾವದ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿಯೂ ನಾನು ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Prosperity (Śrī) is not portrayed as favoring mere lack of desire or minimal contentment when it is rooted in dullness; rather, she abides with those who actively live by svadharma, understand dharma, serve elders, practice self-restraint, and cultivate patience and forgiveness—virtues that make a person ethically steady and socially beneficial.
In Bhishma’s instruction (Anushasana Parva), he voices a teaching about where ‘Śrī’—fortune and auspiciousness—chooses to reside. The verse contrasts inert, deluded renunciation with disciplined, dharma-informed conduct, emphasizing that true auspiciousness accompanies virtue, self-mastery, and respectful service.