Adhyaya 10
उपदेशदोषप्रसङ्गः (Upadeśa-doṣa-prasaṅgaḥ) — The Risk of Misapplied Counsel
Upa-parva: Upadeśa-doṣa (Durūkta-vacana) Episode within Anuśāsana-parva
Chapter 10 records a dharma-query by Yudhiṣṭhira on whether blame attaches to one who advises a lower-status person out of friendship. Bhīṣma replies that giving instruction can entail grave fault for the instructor, then narrates an exemplum from a Himalayan brahmāśrama. A compassionate śūdra, inspired by the ascetics, seeks initiation and a renunciant mode of life; the kulapati denies this eligibility but permits service. The śūdra instead establishes a nearby hut, maintains disciplined observances, worship, and hospitality, and later requests guidance for a pitṛ-kārya (ancestral rite). The ṛṣi provides procedural instructions (posture/orientation, ritual materials, havya–kavya sequence). After long practice and death, karmic reversals occur: the śūdra is reborn as a radiant prince/king, while the ṛṣi is reborn as his purohita. The king repeatedly laughs during rituals; when questioned, he explains past-life memory—his earlier status and the instruction received—asserting that the purohita’s present condition results from the ‘doṣa’ of having taught him. The purohita then undertakes donations, austerities, pilgrimages, and renewed tapas, attaining purification and success. Bhīṣma concludes with a caution: dharma is subtle; sages adopt silence; counsel should be offered only when asked and after careful reflection, oriented toward dharma rather than mixed truth-and-untruth.
Chapter Arc: युधिष्ठिर भीष्म से सूक्ष्म धर्म-गति का प्रश्न करते हैं—क्या मित्रता/सौहार्द के कारण किसी ‘अनधिकारी’ को उपदेश देना हितकर है, या उससे हानि भी हो सकती है? → भीष्म ऋषि-परंपरा में सुनी एक दीर्घ कथा आरम्भ करते हैं: तपोवन का वातावरण, वेदाध्ययन की गूँज, और एक शूद्र तपस्वी का ब्राह्मण-तपस्वी से निकट स्नेह। स्नेहवश ब्राह्मण उसे पितृकार्य/धर्म-विषयक उपदेश देता है; पर ‘अधिकार’ की सीमा और उपदेश के परिणामों का प्रश्न धीरे-धीरे तीखा होता जाता है। → शूद्र तपस्वी अपने गुरु-समान ब्राह्मण से कहता है कि वह हँसी/व्यवहार से अनादर नहीं कर रहा—पर उपदेश का भार और अधिकार-सीमा का सूक्ष्म सत्य सामने आता है: उपदेश देने वाले की करुणा और श्रोता की पात्रता के बीच असंतुलन धर्म-संकट बन जाता है। → कथा का फल स्पष्ट होता है—शूद्र तपस्वी दीर्घ तप के बाद वन में देह त्याग करता है और पुण्य-प्रभाव से महान राजवंश में जन्म पाता है; आगे चलकर वह वेद-अथर्ववेद, कल्प, ज्योतिष और सांख्य में प्रवीण होता है। भीष्म संकेत करते हैं कि उपदेश का फल केवल तत्काल नहीं, दीर्घकालिक संस्कार-परिणामों में भी प्रकट होता है; अतः उपदेश ‘हित’ के साथ ‘अधिकार’ और ‘परिणाम’ देखकर देना चाहिए। → कथा आगे राजदरबार/पुरोहित-राजा संवाद की ओर मुड़ती है—पुरोहित एकान्त में राजा को मनोनुकूल कथाओं से प्रसन्न करता है, जिससे अगले प्रसंग में नीति, प्रभाव और धर्म-निर्णय की नई गाँठ खुलने का संकेत मिलता है।
Shlokas
Verse 1
अपन क्राता बछ। अं काज दशमो< ध्याय: अनधिकारीको उपदेश देनेसे हानिके विषयमें एक शूद्र और तपस्वी ब्राह्मणकी कथा युधिछिर उवाच मित्रसौहार्दयोगेन उपदेशं करोति यः । जात्याधरस्य राजर्षेदोषस्तस्य भवेन्न वा
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜರ್ಷಿ ಪಿತಾಮಹ! ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ಯಾರಾದರೂ ಕಡಿಮೆ ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಸ್ಥಿತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಉಪದೇಶ ನೀಡಿದರೆ, ಆ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ದೋಷ ಬರುವುದೇ, ಅಥವಾ ಬಾರದೆಯೇ? ನಾನು ಇದನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಿರಿ; ಏಕೆಂದರೆ ಧರ್ಮದ ಗತಿ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಅಲ್ಲಿ ಜನರು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ.
Verse 2
एतदिच्छामि तत्त्वेन व्याख्यातुं वै पितामह । सूक्ष्मा गतिर्हिं धर्मस्य यत्र मुहान्ति मानवा:
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು—ಪಿತಾಮಹ, ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ತತ್ತ್ವತಃ ನನಗೆ ವಿವರಿಸಿರಿ. ಧರ್ಮದ ಗತಿ ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ; ಅಲ್ಲಿ ಮಾನವರು ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ.
Verse 3
भीष्म उवाच अन्न ते वर्तयिष्यामि शृणु राजन् यथाक्रमम् । ऋषीणां वदतां पूर्व श्रुतमासीत् यथा पुरा
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ, ಈಗ ನಾನು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳು. ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನಾನು ಹೇಗೆ ಕೇಳಿದ್ದೆನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
Verse 4
उपदेशो न कर्तव्यो जातिहीनस्य कस्यचित् । उपदेशे महान् दोष उपाध्यायस्य भाष्यते,किसी भी नीच जातिके मनुष्यको उपदेश नहीं देना चाहिये। उसे उपदेश देनेपर उपदेशक आचार्यके लिये महान् दोष बताया जाता है
‘ಜಾತಿಹೀನ’ ಎಂದು ಎಣಿಸಲ್ಪಡುವ ಯಾರಿಗೂ ಉಪದೇಶ ಮಾಡಬಾರದು. ಹಾಗೆ ಉಪದೇಶ ಮಾಡಿದರೆ ಉಪದೇಶಕನಾದ ಉಪಾಧ್ಯಾಯನಿಗೆ ಮಹಾದೋಷವು ಸೇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 5
निदर्शनमिदं राजन् शृणु मे भरतर्षभ । दुरुक्तवचने राजन् यथापूर्व युधिष्ठिर,भरतभूषण राजा युधिष्ठिर! इस विषयमें एक दृष्टान्त सुनो, जो दुःखमें पड़े हुए एक नीच जातिके पुरुषको उपदेश देनेसे सम्बन्धित है
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ, ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ನನ್ನಿಂದ ಈ ದೃಷ್ಟಾಂತವನ್ನು ಕೇಳು. ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ, ಇದು ಕಠೋರ ಹಾಗೂ ದುರ್ವಚನಗಳ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಕುರಿತು.
Verse 6
ब्रह्माश्रमपदे वृत्तं पाश्वे हिमवत: शुभे । तत्राश्रमपद पुण्यं नानावृक्षणणायुतम्
ಈ ಘಟನೆ ಶುಭವಾದ ಹಿಮವಂತನ ಪಾರ್ಶ್ವಭಾಗದ ಬಳಿ, ಋಷಿಗಳ ಆಶ್ರಮಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ನಾನಾವಿಧ ವೃಕ್ಷಗುಚ್ಛಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಪುಣ್ಯ ಆಶ್ರಮಸ್ಥಾನವಿತ್ತು.
Verse 7
नानागुल्मलताकीर्ण मृगद्धिजनिषेवितम् | सिद्धचारणसंयुक्तं रम्यं पुष्पितकाननम्
ಅಲ್ಲಿ ನಾನಾವಿಧ ಗುಡ್ಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಲತೆಗಳು ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಮೃಗಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಆ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಚಾರಣರು ಅಲ್ಲಿ ಸದಾ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ रम್ಯ ಆಶ್ರಮದ ಸುತ್ತಲಿನ ಕಾನನವು ನಾನಾ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಸುಂದರವಾಗಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 8
व्रतिभिर्बहुभि: कीर्ण तापसैरुपसेवितम् । ब्राह्मणैश्व महाभागै: सूर्यज्वलनसंनिभै:
ಅನೇಕ ವ್ರತಪರಾಯಣ ತಪಸ್ವಿಗಳಿಂದ ಆ ಆಶ್ರಮ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿತ್ತು; ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದವರು ಅದನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ದೀಪ್ತಿಮಾನರಾದ ಮಹಾಭಾಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದಲೂ ಅದು ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿತ್ತು.
Verse 9
इस प्रकार श्रीमहाभारत अनुशासनपववके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें सियार और वानरका संवादविषयक नवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನಿಯಮ-ವ್ರತಸಂಪನ್ನರು, ತಪಸ್ವಿಗಳು, ದೀಕ್ಷಿತರು, ಮಿತಾಹಾರಿಗಳು, ಜಿತಾತ್ಮರಾದ ಮುನಿಗಳಿಂದ ಆ ಆಶ್ರಮ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿತ್ತು.
Verse 10
तपो>5ध्ययनघोषैक्ष नादितं भरतर्षभ । वालखिल्यैश्व बहुभियय॑तिभिश्न निषेवितम्,भरतभूषण! वहाँ सब ओर वेदाध्ययनकी ध्वनि गूँजती रहती है। बहुत-से वालखिल्य एवं संन्यासी उस आश्रमका सेवन करते हैं इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि शूद्रमुनिसंवादे दशमो<5ध्याय: ।।
ಭರತರ್ಷಭನೇ! ಅಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಿನ ಹಾಗೂ ವೇದಾಧ್ಯಯನದ ಘೋಷಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಭರತಕುಲಭೂಷಣನೇ! ಅನೇಕ ವಾಲಖಿಲ್ಯ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಹು ಯತಿಗಳು (ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು) ಆ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 11
तत्र कश्नित् समुत्साहं कृत्वा शूद्रो दयान्वित: । आगतो ह्ाश्रमपदं पूजितश्न तपस्विभि:,उसी आश्रममें कोई दयालु शूद्र बड़ा उत्साह करके आया। वहाँ रहनेवाले तपस्वी ऋषियोंने उसका बड़ा आदर-सत्कार किया
ಅಲ್ಲಿ ದಯೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಒಬ್ಬ ಶೂದ್ರನು ಮಹಾ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಆ ಆಶ್ರಮಪದಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ತಪಸ್ವಿ ಋಷಿಗಳು ಅವನನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಆತಿಥ್ಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದರು.
Verse 12
तांस्तु दृष्टया मुनिगणान् देवकल्पान् महौजस: । विविधां वहतो दीक्षां सम्प्राहृष्पत भारत,भरतनन्दन! उस आश्रमके महातेजस्वी देवोपम मुनियोंको नाना प्रकारकी दीक्षा धारण किये देख उस शूद्रको बड़ा हर्ष हुआ
ದೇವಸಮಾನ ಮಹೌಜಸ್ವಿ ಮುನಿಗಣಗಳು ನಾನಾವಿಧ ದೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಆ ಶೂದ್ರನು ಮಹಾ ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿಬಿಟ್ಟನು, ಓ ಭಾರತ, ಓ ಭರತನಂದನ।
Verse 13
अथास्य बुद्धिरभवत् तपस्ये भरतर्षभ । ततोअ<ब्रवीत् कुलपति पादौ संगृह्म भारत,भारत! भरतभूषण! उसके मनमें वहाँ तपस्या करनेका विचार उत्पन्न हुआ; अतः उसने कुलपतिके पैर पकड़कर कहा--
ಆಗ, ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ, ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವ ಆಲೋಚನೆ ಹುಟ್ಟಿತು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಕುಲಪತಿಯ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹೇಳಿದನು।
Verse 14
भवत्प्रसादादिच्छामि धर्म वक्तुं द्विजर्षभ । तन्मां त्वं भगवन् वक्तुं प्रत्राजयितुमरहसि
ಓ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ! ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನಾನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಳುವ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ಭಗವನ್, ನನಗೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪ್ರವ್ರಜ್ಯಾ (ಸನ್ಯಾಸದೀಕ್ಷೆ) ನೀಡಿ ಮಾತನಾಡಲು ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿರಿ।
Verse 15
वर्णावरो5हं भगवन् शूद्रो जात्यास्मि सत्तम | शुश्रूषां कर्तुमिच्छामि प्रपन्नाय प्रसीद मे
ಓ ಭಗವನ್, ಓ ಸತ್ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠ! ನಾನು ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಅತೀ ಕೆಳಗಿನವನು; ಜನ್ಮತಃ ಶೂದ್ರನು. ನಾನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದು ಸೇವೆ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ; ಶರಣಾಗತನಾದ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿರಿ।
Verse 16
कुलपतिरुवाच न शक््यमिह शूद्रेण लिड्गमाश्रित्य वर्तितुम् । आस्यतां यदि ते बुद्धि: शुश्रूषानिरतो भव
ಕುಲಪತಿ ಹೇಳಿದರು—ಈ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಶೂದ್ರನು ಸನ್ಯಾಸದ ಹೊರಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ವಾಸಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಿನಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಬೇಕೆಂದಿದ್ದರೆ, ಆ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಉಳಿದು ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗು. ಸೇವೆಯಿಂದಲೇ ನೀನು ಉತ್ತಮ ಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ।
Verse 17
शुश्रूषया परॉल्लोकानवाप्स्यसि न संशय:
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ನಿಷ್ಠೆಯ ಸೇವೆಯಿಂದ ನೀನು ಉನ್ನತ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಕುಲಪತಿ ಹೇಳಿದರು—ಈ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಶೂದ್ರನು ಸನ್ಯಾಸದ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ವಾಸಿಸಲು ಅರ್ಹನಲ್ಲ. ನಿನಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಬೇಕೆಂದಿದ್ದರೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದು ಸಾಧು-ಮಹಾತ್ಮರ ಸೇವೆ ಮಾಡು. ಸೇವೆಯಿಂದಲೇ ನೀನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
Verse 18
भीष्म उवाच एवमुक्तस्तु मुनिना स शूद्रोडचिन्तयन्नूप । कथमत्र मया कार्य श्रद्धा धर्मपरा च मे
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ನರೇಶ್ವರ! ಮುನಿಯು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ ಆ ಶೂದ್ರನು ಚಿಂತಿಸಿದನು—ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು? ನನ್ನ ಶ್ರದ್ಧೆ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿದೆ.
Verse 19
विज्ञातमेवं भवतु करिष्ये प्रियमात्मन: । गत्वा55श्रमपदाद् दूरमुटजं कृतवांस्तु सः
“ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ; ನನಗೆ ತಿಳಿಯಿತು. ನನಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನೇ ನಾನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.” ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ಅವನು ಆ ಆಶ್ರಮಸ್ಥಳದಿಂದ ದೂರ ಹೋಗಿ ತನ್ನಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಪರ್ಣಕುಟೀರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡನು.
Verse 20
तत्र वेदीं च भूमिं च देवतायतनानि च । निवेश्य भरतश्रेष्ठ नियमस्थो 5 भवन्मुनि:,भरतश्रेष्ठ! वहाँ यज्ञके लिये वेदी, रहनेके लिये स्थान और देवालय बनाकर मुनिकी भाँति नियमपूर्वक रहने लगा
ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಅಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಕ್ಕಾಗಿ ವೇದಿಯನ್ನು, ವಾಸಸ್ಥಳವನ್ನು ಮತ್ತು ದೇವತಾಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅವನು ಮುನಿಯಂತೆ ನಿಯಮನಿಷ್ಠನಾಗಿ ವಾಸಿಸಿದನು.
Verse 21
अभिषेकांश्व नियमान् देवतायतनेषु च । बलिं च कृत्वा हुत्वा च देवतां चाप्यपूजयत्,वह तीनों समय नहाता, नियमोंका पालन करता, देव-स्थानोंमें पूजा चढ़ाता, अग्निमें आहुति देता और देवताकी पूजा करता था
ಅವನು ಮೂರು ಸಮಯವೂ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ, ದೇವತಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಾರ್ಪಣೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಬಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಹಾಕಿ, ದೇವತೆಯನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 22
संकल्पनियमोपेत: फलाहारो जितेन्द्रिय: । नित्यं संनिहिताभिस्तु ओषधीभि: फलैस्तथा
ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪ ಮತ್ತು ನಿಯಮಾಚಾರಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಫಲಾಹಾರಿಯಾಗಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನಾಗಿ, ಅವನು ನಿತ್ಯವೂ ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳೂ ಫಲಗಳೂ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದನು.
Verse 23
अतिथीन् पूजयामास यथावत् समुपागतान् । एवं हि सुमहान् कालो व्यत्यक्रामत तस्य वै
ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಬಂದ ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ಅವನು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ ಸತ್ಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಹೀಗೆ ಅವನಿಗೆ ಬಹು ದೀರ್ಘಕಾಲ ವ್ಯತೀತವಾಯಿತು.
Verse 24
वह मानसिक संकल्पोंका नियन्त्रण (चित्तवृतियोंका निरोध) करते हुए फल खाकर रहता और इन्द्रियोंको काबूमें रखता था। उसके यहाँ जो अन्न और फल उपस्थित रहता, उन्हींके द्वारा प्रतिदिन आये हुए अतिथियोंका यथोचित सत्कार करता था। इस प्रकार रहते हुए उस शूद्र मुनिको बहुत समय बीत गया ।।
ಅವನು ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂಕಲ್ಪಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಫಲಾಹಾರದಿಂದ ಬದುಕುತ್ತಾ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನು. ತನ್ನಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಫಲಗಳನ್ನೇ ಆಧಾರವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಪ್ರತಿದಿನ ಬಂದ ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಸತ್ಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಹೀಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಶೂದ್ರ ಮುನಿಗೆ ಬಹುಕಾಲ ವ್ಯತೀತವಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಸಂಚಾರಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮುನಿ ಅವನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದನು; ಆ ತಪಸ್ವಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಪೂಜಿಸಿ, ಆ ಋಷಿಯನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದನು.
Verse 25
एक दिन एक मुनि सत्संगकी दृष्टिसे उसके आश्रमपर पधारे। उस शूद्रने विधिवत् स्वागत-सत्कार करके ऋषिका पूजन किया और उन्हें संतुष्ट कर दिया ।।
ಒಂದು ದಿನ ಸತ್ಸಂಗದ ಆಶಯದಿಂದ ಒಬ್ಬ ಮುನಿ ಅವನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಆ ಶೂದ್ರನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸ್ವಾಗತ-ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡಿ, ಋಷಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದನು. ನಂತರ ಮೃದು ಹಾಗೂ ಅನುಕೂಲ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಸಂಭಾಷಿಸಿ, ಅವರ ಆಗಮನದ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿದನು. ಆಗ ಆ ಪರಮ ತೇಜಸ್ವಿ, ಧರ್ಮಾತ್ಮ, ಕಠೋರ ವ್ರತಸ್ಥ ಋಷಿ ಕೇವಲ ಅವನನ್ನು ಕಾಣಬೇಕೆಂಬುದಕ್ಕಾಗಿ ಆ ಶೂದ್ರನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಮರುಮರು ಬರುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 26
एवं सुबहुशस्तस्य शूद्रस्थ भरतर्षभ । सोडगच्छदाश्रममृषि: शूद्रं द्रष्ट नरर्षभ
ಹೀಗೆ, ಓ ಭರತವೃಷಭ, ಆ ಋಷಿ ಆ ಶೂದ್ರನನ್ನು ನೋಡಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿಂದ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಅವನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ನಂತರ ಅನುಕೂಲವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಆ ಶೂದ್ರನು ಅಲ್ಲಿ ಬಂದ ಸಂದರ್ಭದ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿದನು. ಆ ಕಾಲದಿಂದ ಆ ಪರಮ ತೇಜಸ್ವಿ, ಧರ್ಮಾತ್ಮ, ಕಠೋರ ವ್ರತಸ್ಥ ಋಷಿ ಅವನ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಮರುಮರು ಬರುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 27
अथ तं॑ तापसं शूद्र: सो5ब्रवीद् भरतर्षभ । पितृकार्य करिष्यामि तत्र मेडनुग्रह॑ कुरुू,भरतश्रेष्ठ। एक दिन उस शूद्रने उन तपस्वी मुनिसे कहा--'मैं पितरोंका श्राद्ध करूँगा। आप उसमें मुझपर अनुग्रह कीजिये”
ಆಗ ಆ ಶೂದ್ರನು ಆ ತಪಸ್ವಿ ಮುನಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದನು—“ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠಾ! ನಾನು ಪಿತೃಕಾರ್ಯ (ಶ್ರಾದ್ಧ) ಮಾಡುವೆನು; ಆ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡಿರಿ.”
Verse 28
बाढमित्येव तं विप्र उवाच भरतर्षभ । शुचिर्भूत्वा स शूद्रस्तु तस्यर्षे: पाद्यमानयत्
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು “ಬಾಢಂ (ಅತ್ಯುತ್ತಮ)” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಶೂದ್ರನು ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ಆ ಮಹರ್ಷಿಯ ಪಾದ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನೀರನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟನು.
Verse 29
अथ दर्भाक्ष वन्यांश्षु ओषधीर्भरतर्षभ । पवित्रमासनं चैव बूसीं च समुपानयत्
ನಂತರ, ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠಾ, ಅವನು ದರ್ಭ (ಕುಶ) ಹುಲ್ಲು, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಔಷಧಿಗಳು, ಪವಿತ್ರ ಆಸನ ಮತ್ತು ಭಸ್ಮವನ್ನೂ ತಂದುಕೊಟ್ಟನು.
Verse 30
भरतर्षभ! तदनन्तर वह जंगली कुशा, अन्न आदि ओषधि, पवित्र आसन और कुशकी चटाई ले आया ।।
ನಂತರ ಅವನು ದಕ್ಷಿಣದಿಕ್ಕಿಗೆ ತಿರುಗಿಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗಾಗಿ ‘ಚರಮ-ಶೈಷಿಕೀ’ (ವಿಶೇಷ ವಿಧದ ಆಸನ/ಹಾಸಿಗೆ) ಹಾಸಿದನು. ಶಾಸ್ತ್ರವಿರುದ್ಧವಾದ ಈ ಅನೌಚಿತ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಋಷಿಯು ಆ ಶೂದ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—
Verse 31
कुरुष्वैतां पूर्वशीर्षा भवांश्वोदड्मुख: शुचि: । सच तत् कृतवान् शूद्र: सर्व यदृषिरब्रवीत्
“ಈ ಕುಶಮಟ್ಟದ ತಲೆಭಾಗವನ್ನು ಪೂರ್ವದ ಕಡೆಗೆ ಮಾಡು; ನೀನು ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಉತ್ತರಮುಖವಾಗಿ ಕೂತು.” ಋಷಿಯು ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಶೂದ್ರನು ಹಾಗೆಯೇ ನೆರವೇರಿಸಿದನು.
Verse 32
यथोपदिष्ट मेधावी दर्भा्यादि यथातथम् | हव्यकव्यविधिं कृत्स्नमुक्तं तेन तपस्विना,बुद्धिमान् शूद्रने कुश, अर्घ्ध आदि तथा हव्य-कव्यकी विधि--सब कुछ उन तपस्वी मुनिके उपदेशके अनुसार ठीक-ठीक किया
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಆ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಆ ತಪಸ್ವಿ ಮುನಿಯ ಉಪದೇಶದಂತೆ ದರ್ಭೆ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ದೇವರಿಗೆ ಹವಿಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಕವ್ಯ—ಎಂಬ ಅರ್ಪಣಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಧಿಯನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದನು।
Verse 33
ऋषिणा पितृकार्ये च स च धर्मपथे स्थित: । पितृकार्ये कृते चापि विसृष्ट: स जगाम ह,ऋषिके द्वारा पितृकार्य विधिवत् सम्पन्न हो जानेपर वे ऋषि शूद्रसे विदा लेकर चले गये और वह शाद्र धर्ममार्गमें स्थित हो गया
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಋಷಿಯು ಪಿತೃಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದನು; ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಧರ್ಮಪಥದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ನಿಂತನು. ಪಿತೃಕರ್ಮ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಋಷಿಯು ವಿದಾಯ ಪಡೆದು ಹೊರಟನು; ಆ ಶೂದ್ರನೂ ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಚಲವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದನು।
Verse 34
अथ दीर्घस्य कालस्य स तप्यन् शूद्रतापस: । वने पञठ्चत्वमगमत् सुकृतेन च तेन वै
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ದೀರ್ಘಕಾಲ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಶೂದ್ರ ತಾಪಸನು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಂಚತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದನು; ಮತ್ತು ಆ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಗಳಿಸಿದ ಪುಣ್ಯಬಲದಿಂದಲೇ ಅವನು ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು।
Verse 35
तथैव स ऋषिस्तात कालधर्ममवाप ह
“ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ, ತಾತ, ಆ ಋಷಿಯೂ ಕಾಲ ಬಂದಾಗ ಕಾಲಧರ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದನು—ಅಂದರೆ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದನು।”
Verse 36
पुरोहितकुले विप्र आजातो भरतर्षभ । एवं तौ तत्र सम्भूतावुभौ शूद्रमुनी तदा
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ, ರಾಜಪುರೋಹಿತನ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಜನಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಉದ್ಭವಿಸಿದರು—ಇಬ್ಬರೂ ಶೂದ್ರೋತ್ಪತ್ತಿ ಮುನಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು।
Verse 37
क्रमेण वर्धितौ चापि विद्यासु कुशलावुभौ
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—“ಕ್ರಮೇಣ ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಪೋಷಿಸಿ, ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ತರಬೇತಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು; ಅವರು ವಿವಿಧ ವಿದ್ಯಾಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದರು.”
Verse 38
तात! इसी प्रकार वे ऋषि भी कालधर्म-मृत्युको प्राप्त हुए। भरतश्रेष्ठ! वे ही ऋषि दूसरे जन्ममें उसी राजवंशके पुरोहितके कुलमें उत्पन्न हुए। इस प्रकार वह शूद्र और वे मुनि दोनों ही वहाँ उत्पन्न हुए, क्रमश: बढ़े और सब प्रकारकी विद्याओंमें निपुण हो गये ।।
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—“ತಾತ! ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆ ಋಷಿಗಳೂ ಕಾಲಧರ್ಮದ ವಿಧಿಯಿಂದ ಮರಣವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಆ ಋಷಿಗಳೇ ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಅದೇ ರಾಜವಂಶದ ಪುರೋಹಿತಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಆ ಶೂದ್ರನೂ ಆ ಮುನಿಗಳೂ—ಇಬ್ಬರೂ ಅಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ, ಕ್ರಮೇಣ ಬೆಳೆದು, ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ವಿದ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದರು. ಅವನು ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿಯೂ ವೈದಿಕ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿಯೂ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ಋಷಿಯಾಗಿದ್ದು, ಕಲ್ಪಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿಯೂ ಜ್ಯೋತಿಷಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಮ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದನು।”
Verse 39
पितर्युपरते चापि कृतशौचस्तु पार्थिव
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ರಾಜನೇ! ತಂದೆ ಪರಲೋಕಗಮನ ಮಾಡಿದಾಗ ಮೊದಲು ಶೌಚ-ಶುದ್ಧಿಯ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕು; ನಂತರವೇ ಮುಂದಿನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕು।”
Verse 40
अभिषिक्त: प्रकृतिभी राजपुत्र: स पार्थिव: । नरेश! पिताके परलोकवासी हो जानेपर शुद्ध होनेके पश्चात् मन्त्री और प्रजा आदिने मिलकर उस राजकुमारको राजाके पदपर अभिषिक्त कर दिया ।।
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ನರೇಶನೇ! ತಂದೆ ಪರಲೋಕಗಮನ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಶುದ್ಧಿಕಾಲ ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳು ಸೇರಿ ಆ ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನು ರಾಜಪದದಲ್ಲಿ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿದರು. ಹಾಗೆಯೇ ರಾಜಾಭಿಷೇಕದ ಜೊತೆಗೆ ಆ ಋಷಿಯನ್ನೂ ಪುರೋಹಿತಪದದಲ್ಲಿ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ರೀತಿ ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ರಾಜಾಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ವೈದಿಕಾಧಿಕಾರದ ಯೋಗ್ಯ ಕ್ರಮ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು।”
Verse 41
स तं पुरोधाय सुखमवसद् भरतर्षभ | राज्यं शशास धर्मेण प्रजाश्न॒ परिपालयन्,भरतश्रेष्ठी ऋषिको पुरोहित बनाकर वह राजा सुखपूर्वक रहने और धर्मपूर्वक प्रजाका पालन करते हुए राज्यका शासन करने लगा
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ಭರತವೃಷಭನೇ! ಅವನನ್ನು ಪುರೋಹಿತನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡು ಆ ರಾಜನು ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸಿ, ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ಪೋಷಿಸುತ್ತಾ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದನು।”
Verse 42
पुण्याहवाचने नित्यं धर्मकार्येषु चासकृत् । उत्स्मयन् प्राहसच्चापि दृष्टवा राजा पुरोहितम्
ಪುರೋಹಿತನು ನಿತ್ಯವೂ ಪುಣ್ಯಾಹವಾಚನ ಮಾಡಿ, ಧರ್ಮಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಮರು ತೊಡಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ರಾಜನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಗುನಗುತ್ತ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಜೋರಾಗಿ ನಕ್ಕುಬಿಡುತ್ತಿದ್ದನು।
Verse 43
एवं स बहुशो राजन् पुरोधसमुपाहसत् । लक्षयित्वा पुरोधास्तु बहुशस्तं नराधिपम्
ಹೀಗೆ, ಓ ರಾಜನೇ, ಅವನು ಮರುಮರು ರಾಜಪುರೋಹಿತನನ್ನು ಹಾಸ್ಯಮಾಡಿ ಅವಮಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಪುರೋಹಿತನು ಆ ನರಾಧಿಪತಿಯನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಗಮನಿಸಿ ಅವನ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡನು।
Verse 44
उत्स्मयन्तं च सततं दृष्टवासौ मन्युमाविशत् | राजन! इस प्रकार अनेक बार राजाने पुरोहितका उपहास किया। पुरोहितने जब अनेक बार और निरन्तर उस राजाको अपने प्रति हँसते और मुसकराते लक्ष्य किया, तब उनके मनमें बड़ा खेद और क्षोभ हुआ ।।
ರಾಜನು ಸದಾ ನಗುತ್ತಾ ಹಾಸ್ಯಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಪುರೋಹಿತನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೋಪ ಉಕ್ಕಿಬಂತು. ನಂತರ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಪುರೋಹಿತನು ರಾಜನೊಂದಿಗೆ ಭೇಟಿಯಾದನು।
Verse 45
ततोअब्रवीन्नरेन्द्रे स पुरोधा भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ! फिर पुरोहित राजासे इस प्रकार बोले--“महातेजस्वी नरेश! मैं आपका दिया हुआ एक वर प्राप्त करना चाहता हूँ
ನಂತರ, ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಆ ಪುರೋಹಿತನು ನರೇಂದ್ರನಿಗೆ ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿದನು।
Verse 46
वरमिच्छाम्यहं त्वेक॑ त्वया दत्त महाद्मयुते,भरतश्रेष्ठ! फिर पुरोहित राजासे इस प्रकार बोले--“महातेजस्वी नरेश! मैं आपका दिया हुआ एक वर प्राप्त करना चाहता हूँ
ಹೇ ಮಹಾತೇಜಸ್ವೀ! ನಾನು ನಿಮ್ಮಿಂದ ಒಂದೇ ವರವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ—ನೀವು ದಯಪಾಲಿಸಬೇಕಾದ ವರವನ್ನು।
Verse 47
राजोवाच वराणां ते शतं दद्यां कि बतैकं द्विजोत्तम । स्नेहाच्च बहुमानाच्च नास्त्यदेयं हि मे तव
ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು—ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನೇ! ನಿನಗೆ ನೂರು ವರಗಳನ್ನೂ ಕೊಡಬಲ್ಲೆ; ಒಂದರ ಮಾತೇನು. ನಿನ್ನ ಮೇಲಿನ ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಗೌರವದಿಂದ ನಿನಗೆ ಕೊಡಲಾಗದದ್ದು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಏನೂ ಇಲ್ಲ.
Verse 48
पुरोहित उवाच एकं वै वरमिच्छामि यदि तुष्टो5सि पार्थिव । प्रतिजानीहि तावत् त्वं सत्यं यद् वद नानृतम्
ಪುರೋಹಿತನು ಹೇಳಿದನು—ಪಾರ್ಥಿವನೇ! ನೀನು ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದರೆ ನನಗೆ ಒಂದೇ ವರ ಬೇಕು. ಮೊದಲು ‘ನಾನು ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಅಸತ್ಯವಲ್ಲ’ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡು.
Verse 49
भीष्म उवाच बाढमित्येव तं राजा प्रत्युवाच युधिष्ठिर । यदि ज्ञास्यामि वक्ष्यामि अजानन् न तु संवदे
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಆಗ ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು—“ಹಾಗೇ ಆಗಲಿ. ನನಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ತಿಳಿಯದಿದ್ದರೆ ತಿಳಿದಂತೆ ನಟಿಸಿ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ.”
Verse 50
पुरोहित उवाच पुण्याहवाचने नित्यं धर्मकृत्येषु चासकृत् । शान्तिहोमेषु च सदा कि त्वं हससि वीक्ष्य माम्
ಪುರೋಹಿತನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾರಾಜ! ಪ್ರತಿದಿನ ಪುಣ್ಯಾಹವಾಚನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಮರುಮರು ನೆರವೇರಿಸುವಾಗ, ಹಾಗೆಯೇ ಸದಾ ಶಾಂತಿಹೋಮದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನೀವು ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿ ಏಕೆ ನಗುತ್ತೀರಿ?
Verse 51
सव्रीड वै भवति हि मनो मे हसता त्वया । कामया शापितो राजन् नान्यथा वक्तुमहसि
ನೀನು ನಗಿದಾಗ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ. ರಾಜನೇ! ನಾನು ಶಪಥ ಹಾಕಿ ಕೇಳುತ್ತೇನೆ—ನಿನಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸತ್ಯವನ್ನು ಸತ್ಯವಾಗಿಯೇ ಹೇಳು; ಬೇರೆ ಮಾತುಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಡ.
Verse 52
सुव्यक्त कारणं ह्वात्र न ते हास्यमकारणम् । कौतूहलं मे सुभृशं तत्त्वेन कथयस्व मे
ನಿನ್ನ ಈ ನಗುವಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಯಾವುದೋ ವಿಶೇಷ ಕಾರಣವಿದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ನೀನು ನಗಲಾರೆ. ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕೆಂಬ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಕುತೂಹಲವಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನನಗೆ ಹೇಳು.
Verse 53
राजोवाच एवमुक्ते त्वया विप्र यदवाच्यं भवेदपि । अवश्यमेव वक्तव्यं शृणुष्वैकमना द्विज
ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನೀನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಬಾರದ ವಿಷಯವಾದರೂ ಈಗ ಅದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹೇಳಲೇಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ದ್ವಿಜನೇ, ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ಕೇಳು.
Verse 54
पूर्वदेहे यथा वृत्तं तन्निबोध द्विजोत्तम । जातिं स्मराम्यहं ब्रह्मन्नवधानेन मे शृूणु
ಓ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನೇ! ಪೂರ್ವಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ನಾವು ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾಗ ನಡೆದ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೋ. ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ನನಗೆ ಪೂರ್ವಜನ್ಮದ ಸಂಗತಿಗಳು ಸ್ಮರಣದಲ್ಲಿವೆ; ಗಮನವಿಟ್ಟು ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು.
Verse 55
शूद्रो<हमभवं पूर्व तापसो भृशसंयुतः । ऋषिरुग्रतपास्त्वं च तदाभूद् द्विजसत्तम,विप्रवर! पहले जन्ममें मैं शूद्र था। फिर बड़ा भारी तपस्वी हो गया। उन्हीं दिनों आप उग्र तप करनेवाले श्रेष्ठ महर्षि थे
ಓ ವಿಪ್ರವರನೇ! ಪೂರ್ವಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ನಾನು ಶೂದ್ರನಾಗಿದ್ದೆ; ನಂತರ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಯಮದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ತಪಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದೆ. ಮತ್ತು ಓ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮನೇ, ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀನು ಉಗ್ರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಋಷಿಯಾಗಿದ್ದೆ.
Verse 56
प्रीयता हि तदा ब्रह्मन् ममानुग्रहबुद्धिना । पितृकार्ये त्वया पूर्वमुपदेश: कृतोडनघ
ಓ ನಿರ್ದೋಷಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಹಳ ಪ್ರೀತಿ ಹೊಂದಿದ್ದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡುವ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನೀನು ಹಿಂದೆ ಪಿತೃಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ವಿಧಿಯನ್ನು ನನಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದೆ.
Verse 57
बृस््यां दर्भेषु हव्ये च कव्ये च मुनिसत्तम । एतेन कर्मदोषेण पुरोधास्त्वमजायथा:
ಓ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಪವಿತ್ರ ಆಸನ ಮತ್ತು ದರ್ಭೆಯನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಹೇಗೆ ಹಾಸಬೇಕು, ಹಾಗೆಯೇ ಹವ್ಯ (ದೇವರಿಗೆ) ಮತ್ತು ಕವ್ಯ (ಪಿತೃಗಳಿಗೆ) ಹೇಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನೀವು ನನಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದಿರಿ. ಆದರೆ ಆ ಕರ್ಮಾಚರಣೆಯಲ್ಲೇ ಉಂಟಾದ ದೋಷದ ಫಲವಾಗಿ ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ನೀವು ಪುರೋಹಿತರಾಗಿ ಜನ್ಮ ಪಡೆದಿದ್ದೀರಿ.
Verse 58
अहं राजा च विप्रेन्द्र पश्य कालस्य पर्ययम् । मत्कृतस्योपदेशस्य त्वयावाप्तमिदं फलम्,विप्रेन्द्र! यह कालका उलट-फेर तो देखिये कि मैं तो शूद्रसे राजा हो गया और मुझे ही उपदेश करनेके कारण आपको यह फल मिला
ಓ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರನೇ! ಕಾಲದ ಈ ವಿಪರ್ಯಾಸವನ್ನು ನೋಡು—ನಾನು ರಾಜನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ನಾನು ನೀಡಿದ ಉಪದೇಶದ ಫಲವಾಗಿ ಇದು ನಿನಗೆ ದೊರೆತಿದೆ.
Verse 59
एतस्मात् कारणाद् ब्रह्मन् प्रहसे त्वां द्विजोत्तम | नत्वां परिभवन् ब्रह्मन् प्रहसामि गुरुर्भवान्
ಓ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ಓ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನೇ! ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಿ ನಗುತ್ತೇನೆ; ಆದರೆ ಓ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ನಿನ್ನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಲು ಅಲ್ಲ—ನೀನು ನನ್ನ ಗುರು.
Verse 60
द्विजश्रेष्ठ! ब्रह्मन! इसी कारणसे मैं आपकी ओर देखकर हँसता हूँ। आपका अनादर करनेके लिये मैं आपकी हँसी नहीं उड़ाता हूँ; क्योंकि आप मेरे गुरु हैं ।।
ಓ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಓ ಬ್ರಹ್ಮನ್! ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಿ ನಗುತ್ತೇನೆ; ಆದರೆ ಅವಮಾನಿಸಲು ಅಲ್ಲ—ನೀನು ನನ್ನ ಗುರು. ಈ ವಿಪರ್ಯಾಸದಿಂದ ನನಗೆ ದೊಡ್ಡ ವಿಷಾದ; ಅದರಿಂದ ಮನಸ್ಸು ದಹಿಸುತ್ತದೆ. ನಾನು ನನ್ನದು ಮತ್ತು ನಿನ್ನದು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳ ಸಂಬಂಧ-ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅನಾಯಾಸವಾಗಿ ನಗು ಬರುತ್ತದೆ.
Verse 61
एवं तवोग्रं हि तप उपदेशेन नाशितम् । पुरोहितत्वमुत्सृज्य यतस्व त्वं पुनर्भवे
ಹೀಗೆ ಉಪದೇಶ ನೀಡುವುದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಉಗ್ರ ತಪಸ್ಸು ನಾಶವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪುರೋಹಿತತ್ವವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಪುನರ್ಭವದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ—ಸಂಸಾರಬಂಧನವನ್ನು ದಾಟಲು—ಮತ್ತೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸು.
Verse 62
इतस्त्वमधमामन्यां मा योनि प्राप्स्यसे द्विज । गृह्मातां द्रविणं विप्र पूतात्मा भव सत्तम
ಹೇ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ನೀನು ಯಾವುದಾದರೂ ನೀಚ ಯೋನಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಾರದು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ವಿಪ್ರವರನೇ, ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಧನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಅಂತರಾತ್ಮವನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡು।
Verse 63
भीष्म उवाच ततो विसृष्टो राज्ञा तु विप्रो दानान्न्यनेकश: । ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तं भूमिं ग्रामांश्ष॒ सर्वश:
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ! ನಂತರ ರಾಜನಿಂದ ವಿದಾಯ ಪಡೆದು ಆ ಪುರೋಹಿತನು ಅನೇಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ನಾನಾ ವಿಧದ ದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಧನ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಂಚಿದನು.
Verse 64
कृच्छाणि चीर्वा च ततो यथोक्तानि द्विजोत्तमै: | तीर्थानि चापि गत्वा वै दानानि विविधानि च
ನಂತರ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರು ಹೇಳಿದಂತೆ ಅವನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಅನೇಕ ಕೃಚ್ಛ್ರ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು. ಹಾಗೆಯೇ ತೀರ್ಥಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ನಾನಾ ವಿಧದ ದಾನಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿದನು.
Verse 65
दत्वा गाश्जैव विप्रेभ्य: पूतात्माभवदात्मवान् | तमेव चाश्रमं गत्वा चचार विपुलं तप:,ब्राह्मणोंको गोदान करके पवित्रात्मा होकर उन मनस्वी ब्राह्मणने फिर उसी आश्रमपर जाकर बड़ी भारी तपस्या की
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಗೋ ದಾನ ನೀಡಿ ಆ ಆತ್ಮಸಂಯಮಿ ಪುರುಷನು ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧನಾದನು. ನಂತರ ಅದೇ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಮಹತ್ತರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು.
Verse 66
ततः सिद्धि) परां प्राप्तो ब्राह्मणो राजसत्तम | सम्मतश्नलाभवत् तेषामाश्रमे तन्निवासिनाम्
ಹೇ ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನಂತರ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಪರಮ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು; ಆ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಎಲ್ಲ ಸಾಧಕರಿಗೂ ಅವನು ಗೌರವನೀಯನಾಗಿ, ಮಾನ್ಯನಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದನು.
Verse 67
एवं प्राप्तो महत्कृच्छुमृषि: सन्नपसत्तम । ब्राह्मणेन न वक्तव्यं तस्माद् वर्णावरे जने
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆ ಋಷಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ಸದ್ಗುಣವಂತನಾಗಿದ್ದರೂ ಮಹಾ ಸಂಕಟಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ರಾಜಶಿರೋಮಣಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಕೆಳ ವರ್ಣದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಉಪದೇಶ ನೀಡಬಾರದು.
Verse 68
(वर्जयेदुपदेशं च सदैव ब्राह्मणो नूप । उपदेशं हि कुर्वाणो द्विज: कृच्छुमवाप्तुयात् । नरेश्वर! ब्राह्मणको चाहिये कि वह कभी शूद्रको उपदेश न दे; क्योंकि उपदेश करनेवाला ब्राह्मण स्वयं ही संकटमें पड़ जाता है ।।
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ನರೇಶ್ವರ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಸದಾ ಉಪದೇಶವನ್ನು ವರ್ಜಿಸಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ಉಪದೇಶ ಮಾಡುವ ದ್ವಿಜನು ಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು. ಓ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠ, ದ್ವಿಜನು ವಾಣಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುವ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಬಾರದು; ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕೆಳ ವರ್ಣದ ಜನರಿಗೆ ಏನನ್ನೂ ಬೋಧಿಸಬಾರದು. ಓ ರಾಜನ್, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ವೈಶ್ಯ—ಈ ಮೂರು ವರ್ಣಗಳೇ ದ್ವಿಜಾತಿಗಳು; ಇವರಲ್ಲಿ ಉಪದೇಶ ಮಾಡಿದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ದೋಷವಾಗದು.
Verse 69
तस्मात् सद्धि्न वक्तव्यं कस्यचित् किंचिदग्रत: । सूक्ष्मा गतिर्ि धर्मस्य दुर्ज्ञेया ह्कृतात्मभि:
ಆದ್ದರಿಂದ ಸತ್ಪುರುಷರು ಯಾರ ಮುಂದೆಯಾದರೂ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಆತುರದಿಂದ ಉಪದೇಶ ನೀಡಬಾರದು; ಧರ್ಮದ ಗತಿ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ. ಅಂತರಾತ್ಮವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದವರಿಗೆ ಧರ್ಮದ ನಿಜವಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ.
Verse 70
तस्मान्मौनेन मुनयो दीक्षां कुर्वन्ति चादृता: । दुरुक्तस्य भयाद् राजन् नाभाषन्ते च किंचन
ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ರಾಜನ್, ಮುನಿಗಳು ಆದರದಿಂದ ಮೌನದ ಮೂಲಕವೇ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ದುರ್ವಚನ ಹೊರಬೀಳುವ ಭಯದಿಂದ ಅವರು ಏನನ್ನೂ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 71
राजन! इसीलिये ऋषि-मुनि मौनभावसे ही आदसरपूर्वक दीक्षा देते हैं। कोई अनुचित बात मुँहसे न निकल जाय, इसीके भयसे वे कोई भाषण नहीं देते हैं ।।
ಧಾರ್ಮಿಕರೂ, ಗುಣಸಂಪನ್ನರೂ, ಸತ್ಯ-ಆರ್ಜವದಿಂದ ಯುಕ್ತರೂ ಆದವರೂ ಸಹ ಶಾಸ್ತ್ರವಿರುದ್ಧವಾದ ಅನుచಿತ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪಾಪಫಲಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾಗುತ್ತಾರೆ.
Verse 72
उपदेशो न कर्तव्य: कदाचिदपि कस्यचित् | उपदेशाद्धि तत् पापं ब्राह्मण: समवाप्नुयात्,ब्राह्मणको चाहिये कि वह कभी किसीको उपदेश न करे; क्योंकि उपदेश करनेसे वह शिष्यके पापको स्वयं ग्रहण करता है
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಯಾವಾಗಲೂ ಯಾರಿಗಾದರೂ ವಿವೇಕವಿಲ್ಲದೆ ಉಪದೇಶ ಮಾಡಬಾರದು; ಉಪದೇಶದಿಂದ ಶಿಷ್ಯನ ಪಾಪವನ್ನು ತಾನೇ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 73
विमृश्य तस्मात् प्राज्ञेन वक्तव्यं धर्ममिच्छता । सत्यानृतेन हि कृत उपदेशो हिनस्ति हि
ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಯಸುವ ಜ್ಞಾನಿಯು ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಿಸಿ ಮಾತ್ರ ಮಾತನಾಡಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ಸತ್ಯ–ಅಸತ್ಯ ಮಿಶ್ರಿತ ವಾಕ್ಯದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಉಪದೇಶ ಹಾನಿಕರವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 74
वक्तव्यमिह पृष्टेन विनिश्ित्य विनिश्चयम् | स चोपदेश: कर्तव्यो येन धर्ममवाप्रुयात्
ಇಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಕೇಳಿದಾಗ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸ್ಥಿರ ನಿರ್ಣಯವನ್ನೇ ಹೇಳಬೇಕು; ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಉಪದೇಶವನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 75
एतत् ते सर्वमाख्यातमुपदेशकृते मया । महान् क्लेशो हि भवति तस्मान्नोपदिशेदिह
ಉಪದೇಶದ ವಿಷಯವಾಗಿ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ನಿನಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಅನರ್ಹನಿಗೆ ಉಪದೇಶ ಮಾಡಿದರೆ ಮಹಾ ಕ್ಲೇಶ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ವಿವೇಕವಿಲ್ಲದೆ ಉಪದೇಶ ಮಾಡಬಾರದು.
Verse 343
अजायत महाराजवंशे स च महाद्युति: । तदनन्तर दीर्घकालतक तपस्या करके वह शूद्र तपस्वी वनमें ही मृत्युको प्राप्त हुआ और उसी पुण्यके प्रभावसे एक महान् राजवंशमें महातेजस्वी बालकके रूपमें उत्पन्न हुआ
ನಂತರ ದೀರ್ಘಕಾಲ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಆ ಶೂದ್ರ ತಪಸ್ವಿ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲೇ ಮರಣವನ್ನಪ್ಪಿದನು; ಆ ಪುಣ್ಯದ ಬಲದಿಂದ ಅವನು ಮಹಾನ್ ರಾಜವಂಶದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಬಾಲಕನಾಗಿ ಜನ್ಮವನ್ನಪ್ಪಿದನು.
Verse 383
सांख्ये चैव परा प्रीतिस्तस्य चैवं व्यवर्धत । वे ऋषि वेद और अथर्ववेदके परिनिष्छित विद्वान् हो गये। कल्पप्रयोग और ज्योतिषयमें भी पारंगत हुए। सांख्यमें भी उनका परम अनुराग बढ़ने लगा
ಸಾಂಖ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅವನಿಗೆ ಪರಮ ಪ್ರೀತಿ ಉಂಟಾಯಿತು; ಹಾಗೆಯೇ ಅದು ಕ್ರಮೇಣ ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ವೇದ, ವೇದಾಂಗ ಮತ್ತು ಅಥರ್ವವೇದದ ನಿರ್ಣಯಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಋಷಿ ಪಂಡಿತನಾಗಿ ಪರಿನಿಷ್ಠಿತನಾದನು; ಕಲ್ಪಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಪಾರಂಗತನಾದನು; ಸಾಂಖ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನ ಪರಮ ಅನುರಾಗ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಹೋಯಿತು।
Verse 443
कथाभिरनुकूलाभी राजानं चाभ्यरोचयत् । तदनन्तर एक दिन पुरोहितजी राजासे एकान्तमें मिले और मनोनुकूल कथाएँ सुनाकर राजाको प्रसन्न करने लगे
ಅನುಕೂಲವಾದ, ಮನೋಹರ ಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅವನು ರಾಜನ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದನು. ನಂತರ ಒಂದು ದಿನ ಪುರೋಹಿತನು ರಾಜನನ್ನು ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತ ರಾಜನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು।
Frequently Asked Questions
Whether offering instruction to a person deemed ‘lower’ in social status—especially in matters of religious discipline and ritual—creates culpability for the instructor, even when the intent is friendly and compassionate.
Instruction is ethically powerful and therefore risky: dharma is context-sensitive, and counsel should be given only with careful discernment, appropriate occasion (often when asked), and a clear orientation toward dharma; otherwise, speech can entangle both parties in suffering and social disorder.
Rather than a formal phalaśruti, the chapter provides meta-ethical closure: sages prefer silence due to fear of ‘durukta’ (mis-speech), and one should speak after reflection; the implied fruit is avoidance of kleśa (distress) and progress toward purification through disciplined conduct.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.