Adhyaya 228
Chapter Arc: जनमेजय का विस्मय—खाण्डव-दाह जैसे सर्वभक्षी अग्निकाण्ड में जहाँ अश्वसेन नाग और मय दानव के बचने का कारण बताया गया, वहीं ‘शार्कुक’ पक्षियों का सकुशल बच जाना कैसे हुआ? → वैशम्पायन शार्कुकों के ‘अग्निसम्मर्द’ में अविनाश का रहस्य खोलते हैं: मन्दपाल मुनि की तपस्या, यज्ञ-व्यवस्था में अग्नि की अनिवार्यता, और जरिता की अपत्य-स्नेहजन्य चिंता—इन सबके बीच यह प्रश्न तीखा होता जाता है कि अग्नि, जो सबको भस्म कर देता है, किन्हें और क्यों छोड़ देता है। → अग्नि के सर्वदेवात्मक स्वरूप का उद्घोष—‘त्वयि हव्यं च कव्यं च… त्वमेव दहनो देव…’—और उसी के साथ यह निर्णायक बोध कि अग्नि केवल विनाशक नहीं, यज्ञ-धर्म का आधार और लोक-धारण का स्तम्भ है; इसलिए उसके दाह और अदाह दोनों के पीछे धर्म-नियम और वर-प्रभाव काम करते हैं। → शार्कुकों के न जलने का कारण ‘यथाभूत’ रूप में स्थापित होता है—तप, वर, और धर्म-व्यवस्था के संरक्षण से वे अग्निकाण्ड में भी सुरक्षित रहे; साथ ही जरिता की मातृ-चिन्ता और संतति-रक्षा की कथा-धारा को आगे बढ़ाने का आधार बनता है। → जरिता की अपत्य-स्नेहयुक्त चिंता अब किस उपाय से संतानों की रक्षा/पुनर्मिलन को सुनिश्चित करेगी, और मन्दपाल की भूमिका किस दिशा में मुड़ेगी?
Shlokas
Verse 1
भ्च्प्स्ज्ल््स््ि ह्य #5््ाम्प्र् अष्टाविशर्त्याधिकद्विशततमो< ध्याय: शार्कुकोपाख्यान--मन्दपाल मुनिके द्वारा जरिता- शार्डिकासे पुत्रोंकी उत्पत्ति और उन्हें बचानेके लिये मुनिका अग्निदेवकी स्तुति करना जनमेजय उवाच किमर्थ शार्कुकानग्निर्न ददाह तथागते । तस्मिन् वने दहामाने ब्रद्मन्नेतत् प्रचक्ष्य मे
ಜನಮೇಜಯನು ಕೇಳಿದನು—ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ಅಗ್ನಿದೇವನು ಅಲ್ಲಿ ಬಂದಾಗ, ಆ ವನವು ದಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಶಾರ್ಕುಕ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಏಕೆ ದಹಿಸಲಿಲ್ಲ? ಇದನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರಿಸು.
Verse 2
अदाहे हाश्वसेनस्य दानवस्य मयस्य च । कारणं कीर्तित ब्रह्म॒ज्छार्इुकाणां न कीर्तितम्,विप्रवर! आपने अश्वसेन नाग तथा मयदानवके न जलनेका कारण तो बताया है; परंतु शाड्ड्गकोंके दग्ध न होनेका कारण नहीं कहा है
ಜನಮೇಜಯನು ಹೇಳಿದರು—ವಿಪ್ರವರನೇ! ಅಶ್ವಸೇನ ನಾಗ ಮತ್ತು ಮಯ ದಾನವನು ದಹಿಸಲ್ಪಡದ ಕಾರಣವನ್ನು ನೀನು ಹೇಳಿದ್ದೀ; ಆದರೆ ಶಾರ್ಕುಕಗಳು ದಗ್ಧವಾಗದ ಕಾರಣವನ್ನು ಹೇಳಿಲ್ಲ.
Verse 3
तदेतददभुतं ब्रह्मज्छा्डकाणामनामयम् | कीर्तयस्वाग्निसम्मर्दे कथं ते न विनाशिता:
ಜನಮೇಜಯನು ಹೇಳಿದರು—ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ಆ ಭಯಂಕರ ಅಗ್ನಿಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಶಾರ್ಕುಕಗಳು ಅಕ್ಷತವಾಗಿ ಉಳಿದಿರುವುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅದ್ಭುತ. ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳು—ಅಗ್ನಿಯ ಆ ಪ್ರಚಂಡ ಸಂಮರ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೇಗೆ ನಾಶವಾಗಲಿಲ್ಲ?
Verse 4
वैशम्पायन उवाच यदर्थ शार्कईकानग्निर्न ददाह तथागते । तत् ते सर्व प्रवक्ष्यामि यथाभूतमरिंदम
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಶತ್ರುದಮನ! ಆ ಭೀಕರ ಅಗ್ನಿಕಾಂಡ ಸಂಭವಿಸಿದರೂ ಅಗ್ನಿದೇವನು ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಶಾರ್ಕಈಕರನ್ನು ದಹಿಸಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಆ ಘಟನೆ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಹೇಗೆ ನಡೆಯಿತು—ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿನಗೆ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಕೇಳು.
Verse 5
धर्मज्ञानां मुख्यतमस्तपस्वी संशितव्रत: । आसीन्महर्षि: श्रुत॒वान् मन्दपाल इति श्रुत:,मन्दपाल नामसे विख्यात एक विद्दान् महर्षि थे। वे धर्मज्ञोंमें श्रेष्ठ और कठोर व्रतका पालन करनेवाले तपस्वी थे
ಧರ್ಮಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ, ತಪಸ್ವಿ, ಕಠೋರ ವ್ರತಗಳಲ್ಲಿ ದೃಢ—ಮಂದಪಾಲನೆಂಬ ಮಹರ್ಷಿಯೊಬ್ಬನಿದ್ದನು; ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನು.
Verse 6
स मार्ममाश्रितो राजन्नृषीणामूर्ध्वरेतसाम् । स्वाध्यायवान् धर्मरतस्तपस्वी विजितेन्द्रिय:
ಓ ರಾಜನೇ! ಅವನು ಊರ್ಧ್ವರೇತ ಋಷಿಗಳ ಮಾರ್ಗವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದನು. ವೇದಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿ, ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ರತನಾಗಿ; ತಪಸ್ವಿ, ಇಂದ್ರಿಯಜಯಿಯಾಗಿದ್ದನು.
Verse 7
स गत्वा तपस: पार देहमुत्सूज्य भारत । जगाम पितृलोकाय न लेभे तत्र तत्फलम्,भारत! वे अपनी तपस्याको पूरी करके शरीरका त्याग करनेपर पितृलोकमें गये; किंतु वहाँ उन्हें अपने तप एवं सत्कर्मोंका फल नहीं मिला
ಓ ಭಾರತ! ತಪಸ್ಸಿನ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ತಲುಪಿ, ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಅವನು ಪಿತೃಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದನು; ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಆ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಗಳ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ.
Verse 8
स लोकानफलान् दृष्टवा तपसा निर्जितानपि । पप्रच्छ धर्मराजस्य समीपस्थान् दिवौकस:,उन्होंने तपस्याद्वारा वशमें किये हुए लोकोंको भी निष्फल देखकर धर्मराजके पास बैठे हुए देवताओंसे पूछा
ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಜಯಿಸಿದ ಲೋಕಗಳೂ ಫಲರಹಿತವೆಂದು ಕಂಡು, ಅವನು ಧರ್ಮರಾಜನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು.
Verse 9
मन्दपाल उवाच किमर्थमावृता लोका ममैते तपसार्जिता: । कि मया न कृतं तत्र यस्यैतत् कर्मण: फलम्
ಮಂದಪಾಲನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ದೇವಗಣವೇ! ನನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಡೆದ ಈ ಲೋಕಗಳು ಏಕೆ ಆವೃತವಾಗಿವೆ? ನಾನು ಅಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸತ್ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡದೆ ಉಳಿದಿದ್ದೇನೆ, ಅದರ ಫಲವೇ ನನಗೆ ಈ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿದೆಯೇ?
Verse 10
तत्राहं तत् करिष्यामि यदर्थमिदमावृतम् । फलमेतस्य तपस: कथयध्वं दिवौकस:,जिसके लिये इस तपस्याका फल ढका हुआ है, मैं उस लोकमें जाकर वह कर्म करूँगा। आपलोग मुझसे उसको बताइये
ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಈ ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲವನ್ನು ಆವೃತವಾಗಿಟ್ಟಿದೆಯೋ, ನಾನು ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಅದೇ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡುವೆನು. ಓ ಸ್ವರ್ಗವಾಸಿಗಳೇ! ಈ ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲವೇನು ಎಂದು ನನಗೆ ಹೇಳಿರಿ.
Verse 11
देवा ऊचु: ऋणिनो मानवा ब्रह्मन् जायन्ते येन तच्छूणु । क्रियाभिन्रह्मचर्येण प्रजया च न संशय:
ದೇವರು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ಮಾನವರು ಯಾವ ಋಣದಿಂದ ಋಣಿಗಳಾಗಿ ಜನ್ಮಿಸುತ್ತಾರೋ ಅದನ್ನು ಕೇಳು. ಯಜ್ಞಕರ್ಮ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಾಚರಣೆ, ಮತ್ತು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ—ಈ ಮೂರರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಮಾನವರಿಗೂ ಋಣವಿದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
Verse 12
तदपाक्रियते सर्व यज्ञेन तपसा श्रुतैः । तपस्वी यज्ञकृच्चासि न च ते विद्यते प्रजा
ಆ ಸಮಸ್ತ ಋಣವು ಯಜ್ಞ, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ವೇದಾಧ್ಯಯನದಿಂದ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ನೀನು ತಪಸ್ವಿಯೂ ಯಜ್ಞಕರ್ತನೂ ಹೌದು; ಆದರೆ ನಿನಗೆ ಸಂತಾನವಿಲ್ಲ.
Verse 13
त इमे प्रसवस्यार्थे तव लोका: समावृता: । प्रजायस्व ततो लोकानुपभोक्ष्यसि पुष्कलान्
ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ನಿಮಿತ್ತವೇ ನಿನ್ನ ಈ ಲೋಕಗಳು ಆವೃತವಾಗಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮೊದಲು ಸಂತಾನವನ್ನು ಪಡೆಯು; ನಂತರ ನೀನು ನಿನ್ನ ಸಮೃದ್ಧ ಪುಣ್ಯಲೋಕಗಳ ಫಲವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುವೆ.
Verse 14
पुंनाम्नो नरकात् पुत्रस्त्रायते पितरं श्रुति: । तस्मादपत्यसंताने यतस्व ब्रह्मसत्तम
ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ—‘ಪುಂ’ ಎಂಬ ನರಕದಿಂದ ಪುತ್ರನು ತಂದೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮಶ್ರೇಷ್ಠ, ಸಂತಾನಸಂತತಿಯನ್ನು ಅಖಂಡವಾಗಿರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸು.
Verse 15
वैशम्पायन उवाच तच्छुत्वा मन्दपालस्तु वचस्तेषां दिवौकसाम् । क्व नु शीघ्रमपत्यं स्याद् बहुलं चेत्यचिन्तयत्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಜನಮೇಜಯ! ದೇವತೆಗಳ ಆ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಂದಪಾಲನು ಆಳವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸಿದನು—ಎಲ್ಲಿ ಹೋದರೆ ನನಗೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬಹಳ ಸಂತಾನ ದೊರೆಯಬಹುದು ಎಂದು.
Verse 16
स चिन्तयन्नभ्यगच्छत् सुबहुप्रसवान् खगान् । शार््धिकां शार््रिको भूत्वा जरितां समुपेयिवान्
ಅವನು ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಬಹು ಸಂತಾನವನ್ನು ಹೆರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು. ಶಾರ್ಧಿಕ (ನರಪಕ್ಷಿ) ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಶಾರ್ಧಿಕಾ ಜರಿತೆಯನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿ ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಗ ಹೊಂದಿದನು.
Verse 17
तस्यां पुत्रानजनयच्चतुरो ब्रह्म॒वादिन: । तानपास्य स तत्रैव जगाम लपितां प्रति
ಅವಳಲ್ಲಿ ಅವನು ನಾಲ್ಕು ಪುತ್ರರನ್ನು ಜನಿಸಿದನು; ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠರಾದವರು. ಅವರನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು, ಅವನು ಅದೇ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಲಪಿತೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟನು.
Verse 18
तस्मिन् गते महाभागे लपितां प्रति भारत
ಹೇ ಭಾರತ! ಆ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತನು ಲಪಿತೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟ ಬಳಿಕ, ಕಥಾನಕವು ಲಪಿತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳತ್ತ ತಿರುಗುತ್ತದೆ.
Verse 19
तेन त्यक्तानसंत्याज्यानृषीनण्डगतान् वने
ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟೆಗಳೊಳಗೆ ಇದ್ದ ಆ ಋಷಿಪುತ್ರರನ್ನು ಮಂದಪಾಲನು ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದರೂ, ಅವರು ನಿಜವಾಗಿ ತ್ಯಜ್ಯರಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾದ ಜರಿತಾ ಖಾಂಡವವನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪುತ್ರರನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಮಾತೃಸ್ನೇಹದಿಂದ ವಿಹ್ವಳಳಾಗಿ, ತನ್ನದೇ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಆ ನವಜಾತ ಶಿಶುಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಳು.
Verse 20
न जहीौ पुत्रशोकार्ता जरिता खाण्डवे सुतान् । बभार चैतान् संजातान् स्ववृत्त्या स््नेहविप्लवा
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಳಳಾದ ಜರಿತಾ ಖಾಂಡವವನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪುತ್ರರನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲಿಲ್ಲ. ಮಾತೃಸ್ನೇಹದಿಂದ ಅಲುಗಾಡುತ್ತ, ತನ್ನದೇ ಸಾಧನಗಳಿಂದ ಆ ನವಜಾತರನ್ನು ಹೊತ್ತು ಪೋಷಿಸಿ ಬೆಳೆಸಿದಳು; ಅವರನ್ನು ಪರಿತ್ಯಕ್ತರೆಂದು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ.
Verse 21
ततोअग्निं खाण्डवं दग्धुमायान्तं दृष्टवानृषि: । मन्दपाल शक्षरंस्तस्मिन् वने लपितया सह,उधर वनमें लपिताके साथ विचरते हुए मन्दपाल मुनिने अग्निदेवको खाण्डववनका दाह करनेके लिये आते देखा
ನಂತರ ಆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಲಪಿತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಂದಪಾಲ ಋಷಿಯು ಖಾಂಡವವನವನ್ನು ದಹಿಸಲು ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಅಗ್ನಿದೇವನನ್ನು ಕಂಡನು.
Verse 22
त॑ संकल्पं विदित्वाग्नेर्ज्ञात्वा पुत्रांक्ष बालकान् । सोभितुष्टाव विप्रर्षिब्राह्माणो जातवेदसम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅಗ್ನಿಯ ಆ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಆ ಬಾಲಕರನ್ನು ತನ್ನದೇ ಪುತ್ರರೆಂದು ಗುರುತಿಸಿ, ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು—ವಿಪ್ರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಋಷಿ—ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಜಾತವೇದಸ್ (ಅಗ್ನಿ)ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು.
Verse 23
मन्दपाल उवाच त्वमग्ने सर्वलोकानां मुखं त्वमसि हव्यवाट्,मन्दपालने कहा--अग्निदेव! आप सब लोकोंके मुख हैं, आप ही देवताओंको हविष्य पहुँचाते हैं
ಮಂದಪಾಲನು ಹೇಳಿದರು—“ಹೇ ಅಗ್ನಿದೇವ! ನೀನು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಮುಖ; ನೀನೇ ಹವ್ಯವಾಹ—ನಿನ್ನ ಮೂಲಕವೇ ಆಹುತಿಗಳು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ.”
Verse 24
त्वमन्त: सर्वभूतानां गूढश्वरसि पावक । त्वामेकमाहु: कवयस्त्वामाहुस्त्रिविध पुन:
ಮಾಂಡಪಾಲನು ಹೇಳಿದನು— ಓ ಪಾವಕಾ! ನೀನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಅಂತರಾಳದಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತೀಯ. ಋಷಿಕವಿಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ಏಕವಾದ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತೆ ನಿನ್ನನ್ನು ತ್ರಿವಿಧವೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ— ದಿವ್ಯಾಗ್ನಿ, ಭೌಮಾಗ್ನಿ ಮತ್ತು ದೇಹದೊಳಗಿನ ಜಠರಾಗ್ನಿ।
Verse 25
त्वामष्टधा कल्पयित्वा यज्ञवाहमकल्पयन् । त्वया विश्वमिदं सृष्टं वदन्ति परमर्षय:
ನಿನ್ನನ್ನು ಅಷ್ಟರೂಪವಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಿನ್ನನ್ನೇ ಯಜ್ಞವಾಹಕನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪರಮರ್ಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ— ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವು ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ।
Verse 26
त्वदृते हि जगत् कृत्स्नं सद्यो नश्येद् हुताशन । तुभ्यं कृत्वा नमो विप्रा: स्वकर्मविजितां गतिम्
ಓ ಹುತಾಶನ! ನಿನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಪ್ರರು ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಗಳಿಸಿದ ಕಲ್ಯಾಣಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।
Verse 27
त्वामग्ने जलदानाहुः खे विषक्तान् सविद्युत:,अग्ने! आकाशगमें विद्युतकें साथ मेघोंकी जो घटा घिर आती है, उसे भी आपका ही स्वरूप कहते हैं
ಓ ಅಗ್ನಿ! ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ತೂಗಾಡುವ, ಮಿಂಚಿನೊಂದಿಗೆ ಜಲವನ್ನು ಸುರಿಸುವ ಮೇಘಸಮೂಹಗಳನ್ನೂ ನಿನ್ನ ರೂಪವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ।
Verse 28
दहन्ति सर्वभूतानि त्वत्तो निष्क्रम्य हेतय: । जातवेदस्त्वयैवेदं विश्व सृष्ट महाद्युते
ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಭಯಂಕರ ಜ್ವಾಲೆಗಳು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ದಹಿಸಿ ಭಸ್ಮಮಾಡುತ್ತವೆ. ಓ ಮಹಾದ್ಯುತಿ ಜಾತವೇದಸ್! ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ।
Verse 29
तवैव कर्म विहितं भूतं सर्व चराचरम् । त्वया55पो विहिता: पूर्व त्वयि सर्वमिदं जगत्
ಪ್ರಭುವೇ! ಕರ್ಮವಿಧಾನವು ನಿಮ್ಮಿಂದಲೇ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ; ಸಮಸ್ತ ಚರಾಚರ ಸೃಷ್ಟಿಯೂ ನಿಮ್ಮಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ. ಆದಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಲಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಮಾಡಿದವರು ನೀವೇ; ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ನಿಮ್ಮಲ್ಲೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ.
Verse 30
त्वयि हव्यं च कव्यं च यथावत् सम्प्रतिष्ठितम् । त्वमेव दहनो देव त्वं धाता त्वं बृहस्पति:
ನಿಮ್ಮಲ್ಲೇ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಹವ್ಯವೂ ಕವ್ಯವೂ—ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಆಹುತಿಗಳೂ ಪಿತೃಕಾರ್ಯಗಳೂ—ದೃಢವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿವೆ. ದೇವನೇ! ನೀವೇ ದಹನರೂಪ ಅಗ್ನಿ; ನೀವೇ ಧಾತೃ; ನೀವೇ ಬೃಹಸ್ಪತಿ.
Verse 31
वैशम्पायन उवाच एवं स्तुतस्तदा तेन मन्दपालेन पावक:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ರಾಜನೇ! ಮಂದಪಾಲ ಮುನಿಯು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ ಪಾವಕನಾದ ಅಗ್ನಿದೇವನು ಆ ಅಮಿತತೇಜಸ್ವಿ ಮಹರ್ಷಿಯ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು. ಪ್ರೀತಾತ್ಮನಾಗಿ ಅವನು ಹೇಳಿದನು—“ನಿನ್ನ ಯಾವ ಇಷ್ಟಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಾನು ನೆರವೇರಿಸಲಿ?”
Verse 32
तुतोष तस्य नृपते मुनेरमिततेजस: । उवाच चैन प्रीतात्मा किमिष्टं करवाणि ते
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ನೃಪನೇ! ಆ ಅಮಿತತೇಜಸ್ವಿ ಮುನಿಯ ಸ್ತುತಿಯಿಂದ ಅಗ್ನಿದೇವನು ಅತ್ಯಂತ ತೃಪ್ತನಾದನು. ಪ್ರೀತಾತ್ಮನಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ನಿನ್ನ ಯಾವ ಇಷ್ಟಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಮಾಡಲಿ?”
Verse 33
तमब्रवीन्मन्दपाल: प्राउ्जलिहव्यवाहनम् । प्रदहन् खाण्डवं दावं मम पुत्रान् विसर्जय,तब मन्दपालने हाथ जोड़कर हव्यवाहन अग्निसे कहा--“भगवन्! आप खाण्डववनका दाह करते समय मेरे पुत्रोंको बचा दें”
ಆಗ ಮಂದಪಾಲನು ಅಂಜಲಿ ಹಿಡಿದು ಹವ್ಯವಾಹನನಾದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಬೇಡಿಕೊಂಡನು—“ಭಗವನ್! ಖಾಂಡವ ವನವನ್ನು ದಹಿಸುವಾಗ ನನ್ನ ಪುತ್ರರನ್ನು ಬಿಡಿರಿ; ಅವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿರಿ.”
Verse 34
तथेति तत् प्रतिश्रुत्य भगवान् हव्यवाहन: । खाण्डवे तेन कालेन प्रजज्वाल दिधक्षया,“बहुत अच्छा” कहकर भगवान् हव्यवाहनने वैसा करनेकी प्रतिज्ञा की और उस समय खाण्डववनको जलानेके लिये वे प्रज्वलित हो उठे
“ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಹವ್ಯವಾಹನ (ಅಗ್ನಿ) ಹಾಗೆ ಮಾಡುವೆನೆಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದನು; ಮತ್ತು ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಖಾಂಡವ ವನವನ್ನು ದಹಿಸಲು ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿದನು।
Verse 176
बालान् स तानण्डगतान् सह मात्रा मुनिर्वने । जरिताके गर्भसे चार ब्रह्मवादी पुत्रोंको मुनिने जन्म दिया। अंडेमें पड़े हुए उन बच्चोंको मातासहित वहीं छोड़कर वे मुनि वनमें लपिताके पास चले गये
ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುನಿಯು ಜರಿತೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿ ಪುತ್ರರನ್ನು ಜನ್ಮಗೊಳಿಸಿದನು. ಆ ಶಿಶುಗಳು ಮೊಟ್ಟೆಗಳೊಳಗೇ ಇದ್ದರು; ಅವರನ್ನು ತಾಯಿಯೊಡನೆ ಅಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಮುನಿ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಪಿತೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು।
Verse 183
अपत्यस्नेहसंयुक्ता जरिता बह्गचिन्तयत् । भारत! महाभाग मन्दपाल मुनिके लपिताके पास चले जानेपर संतानके प्रति स्नेहयुक्त जरिताको बड़ी चिन्ता हुई
ಸಂತಾನಸ್ನೇಹದಿಂದ ಬಂಧಿತಳಾದ ಜರಿತೆ ಬಹಳ ಚಿಂತಿತಳಾದಳು; ಮುನಿ ಮಾಣ್ಡಪಾಲನು ಹೊರಟ ಬಳಿಕ ಅವಳ ಮನಸ್ಸು ಮರುಮರು ಮಕ್ಕಳ ಕ್ಷೇಮದ ಕಡೆಗೆ ಓಡಿತು।
Verse 223
पुत्रान् प्रति वदन् भीतो लोकपालं महौजसम् । अग्निदेवके संकल्पको जानकर और अपने पुत्रोंकी बाल्यावस्थाका विचार करके ब्रह्मर्षि मन्दपाल भयभीत होकर महातेजस्वी लोकपाल अग्निसे अपने पुत्रोंकी रक्षाके लिये निवेदन करते हुए (ईश्वरकी भाँति) उनकी स्तुति करने लगे
ಅಗ್ನಿದೇವನ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ತಿಳಿದು, ತನ್ನ ಪುತ್ರರ ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನೆನೆದು ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿ ಮಾಣ್ಡಪಾಲನು ಭೀತನಾದನು; ಆಗ ಮಹೌಜಸ್ವಿ ಲೋಕಪಾಲನಾದ ಅಗ್ನಿಯ ಮುಂದೆ ಪುತ್ರರ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ವಿನಯದಿಂದ ಬೇಡಿಕೊಂಡು, ದೇವನಂತೆ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು।
Verse 227
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आदिपव॑के अन्तर्गत मयदर्शनपर्वमें मयदानवकी रक्षाविषयक दो सौ सत्ताईसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದೊಳಗಿನ ಮಯದರ್ಶನಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಮಯದಾನವರ ರಕ್ಷಣಾವಿಷಯಕ ಎರಡೂ ನೂರ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Verse 228
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि मयदर्शनपर्वणि शार्ज़ुकोपाख्यानेडष्टाविंशत्यधिकद्धिशततमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपव॑के अन्तर्गत मयदर्शनपर्वमें शा्ड्ुकोपाख्यानविषयक दो सौ अद्वाईसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದ ಮಯದರ್ಶನಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಶಾರ್ಙ್ಗಕೋಪಾಖ್ಯಾನವೆಂಬ ಎರಡು ನೂರ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Verse 266
गच्छन्ति सह पत्नीभि: सुतैरपि च शाश्वतीम् । हुताशन! आपके बिना सम्पूर्ण जगत् तत्काल नष्ट हो जायगा। ब्राह्मणलोग आपको नमस्कार करके अपनी पत्नियों और पुत्रोंके साथ कर्मानुसार प्राप्त की हुई सनातन गतिको प्राप्त होते हैं
ಅವರು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯರೊಡನೆ ಹಾಗೂ ಪುತ್ರರೊಡನೆ ಸಹ ಶಾಶ್ವತ ಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ. ಹೇ ಹುತಾಶನ! ನೀನು ಇಲ್ಲದೆ ಇದ್ದರೆ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ನಾಶವಾಗುವುದು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಪತ್ನಿ-ಪುತ್ರರೊಡನೆ, ಕರ್ಮಾನುಸಾರ ಲಭಿಸುವ ಸನಾತನ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 303
त्वमश्विनौ यमौ मित्र: सोमस्त्वमसि चानिल: । आपट्ीमें हव्य और कव्य यथावत् प्रतिष्ठित हैं। देव! आप ही दग्ध करनेवाले अग्नि
ನೀನೇ ಯುಗಲ ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರರು; ನೀನೇ ಯಮದ್ವಯ; ನೀನೇ ಮಿತ್ರ, ಸೋಮ ಮತ್ತು ಅನಿಲ. ಹೇ ದೇವಾ! ಹವ್ಯವೂ ಕವ್ಯವೂ ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿವೆ. ನೀನೇ ದಹಿಸುವ ಅಗ್ನಿ, ಧಾರಣ-ಪೋಷಣ ಮಾಡುವ ಧಾತೃ, ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯ ಅಧಿಪತಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಕೂಡ ನೀನೇ.