Adhyaya 193
Ādi Parva, Adhyāya 193 — Hastināpura Mantra: Duryodhana’s Proposals to Divide the Pāṇḍavas
Upa-parva: Mantra-Pariṣad Nīti (Hastināpura Counsel on Counter-Strategy)
Dhṛtarāṣṭra opens by stating that he shares the same line of thought as his interlocutors yet does not wish to disclose his inner intention to Vidura, indicating a deliberate management of court transparency. He then invites Duryodhana and Karṇa (Rādheya) to articulate what course appears ‘attainable’ (prāpta) in the immediate political moment. Duryodhana outlines multiple policy options: employing skilled agents and persuasive brahmins to create divisions among Kuntī’s sons and Mādrī’s sons; attempting to influence King Drupada through wealth and inducements directed at his sons and ministers; encouraging the Pāṇḍavas to abandon Yudhiṣṭhira’s leadership or to prefer residence elsewhere by narrating defects of their current situation; using intermediaries adept at stratagems to set the brothers against one another; destabilizing Draupadī’s alignment with the brothers by targeted allurements; and prioritizing covert neutralization of Bhīma, described as the principal support of the Pāṇḍavas’ strength. The chapter argues that with Bhīma removed, morale and capacity for kingship decline, while Arjuna’s battlefield superiority is framed as contingent on Bhīma’s support. Duryodhana urges swift execution before trust solidifies with Drupada, and concludes by asking Karṇa to judge whether these measures are sound or unsound, thereby formalizing the counsel process and distributing responsibility across the advisory circle.
Chapter Arc: पुरोहित के वचनों और पाञ्चाल-आमंत्रण के संकेतों के बीच पाण्डवों का रथों पर आरूढ़ होकर द्रुपद-निवास की ओर प्रस्थान—एक अनजान परीक्षा का द्वार खुलता है। → युधिष्ठिर जिज्ञासा-वश अनेक द्रव्य, क्रीड़ा-सामग्री और आवश्यक वस्तुएँ जुटवाते हैं; कुन्ती और कृष्णा सहित सब एकत्र होकर राजकीय वैभव के साथ आगे बढ़ते हैं, पर भीतर-भीतर यह आशंका रहती है कि पाञ्चाल-राजसभा उन्हें किस दृष्टि से देखेगी—अतिथि या प्रत्याशी? → द्रुपद के भवन में पाण्डवों की सिंह-सी चाल, गूढ़ कंधे, भुजगेन्द्र-भोग-से दीर्घ बाहु और ऋषि-सा वेश देखकर राजा, मंत्री, पुत्र, सचिव और जनसमुदाय हर्ष से उमड़ पड़ते हैं—उनकी वीरता और कुलीनता का मौन प्रमाण सभा के सामने प्रकट हो जाता है। → द्रुपद-पुत्र तथा द्रुपद सहित समस्त राजपरिवार और अमात्यगण प्रसन्न होकर कुन्ती-सुतों का स्वागत-सत्कार करते हैं; पाण्डव पाञ्चाल-गृह में सम्मानित अतिथि के रूप में प्रतिष्ठित होते हैं। → यह सत्कार केवल अतिथि-धर्म है या द्रौपदी-स्वयंवर से पूर्व ‘परीक्षा’ का प्रथम चरण—अगला निर्णय अभी शेष है।
Shlokas
Verse 1
/ ऑपनआक्रात बछ। अ-काज जा त्रिनवर्त्याधिकशततमो< ध्याय: पाण्डवों और कुन्तीका द्रपदके घरमें जाकर सम्मानित होना और राजा द्रुपदद्वारा पाण्डवोंके शील-स्वभावकी परीक्षा दूत उवाच जन्यार्थमन्नं द्रुपदेन राज्ञा विवाहहेतोरुपसंस्कृतं च | तदाप्रुवध्वं कृतसर्वकार्या: कृष्णां च तत्रैव चिरं न कार्यम्
ದೂತನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜ ದ್ರುಪದನು ವಿವಾಹವನ್ನು ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅನ್ನ-ಭೋಜನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಬನ್ನಿರಿ; ಹಾಗೆಯೇ ವಿವಾಹಕರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಕೃಷ್ಣೆಯನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿ ಕರೆತನ್ನಿರಿ—ವಿಳಂಬ ಮಾಡಬಾರದು.
Verse 2
इमे रथा: काउचनपदझचित्रा: सदश्वयुक्ता वसुधाधिपार्हा: । एतान् समारुह समेत सर्वे पाञज्चालराजस्य निवेशनं तत्
ಇವು ಚಿನ್ನದ ಕಮಲಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಥಗಳು; ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಶ್ವಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು ರಾಜೋಚಿತವಾಗಿವೆ. ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಏರಿ ಪಾಂಚಾಲರಾಜನ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಿರಿ.
Verse 3
वैशम्पायन उवाच ततः प्रयाता: कुरुपुड्रवास्ते पुरोहितं तं परियाप्य सर्वे | आस्थाय यानानि महान्ति तानि कुन्ती च कृष्णा च सहैकयाने
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಆಮೇಲೆ ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಆ ಪಾಂಡವರು ಎಲ್ಲರೂ ಆ ಪುರೋಹಿತನಿಗೆ ವಂದಿಸಿ ವಿದಾಯ ಪಡೆದು, ಆ ಮಹಾ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಏರಿ ಹೊರಟರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕುಂತಿ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣೆ ಒಂದೇ ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 4
श्रुत्वा तु वाक्यानि पुरोहितस्य यान्युक्तवान् भारत धर्मराज: । जिज्ञासयैवाथ कुरूत्तमानां द्रव्याण्यनेकान्युपसंजहार
ಪುರೋಹಿತನ ಮುಖದಿಂದ ಧರ್ಮರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠ ವೀರರ ಶೀಲ-ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯಿಂದ ರಾಜ ದ್ರುಪದನು ಅನೇಕ ವಿಧದ ಅಮೂಲ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಸಿದನು.
Verse 5
फलानि माल्यानि च संस्कृतानि वर्माणि चर्माणि तथा55सनानि । गाश्चैव राजन्नथ चैव रज्जू- बीजानि चान्यानि कृषीनिमित्तम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ! ಅಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣುಗಳು, ಸುಂದರವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಹಾರಗಳು, ಕವಚಗಳು, ಚರ್ಮದ ಗುರಾಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಆಸನಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಹಸುಗಳು, ಹಗ್ಗಗಳು, ವಿವಿಧ ಬೀಜಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಇತರ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು—ಎಲ್ಲವೂ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದ್ದವು।
Verse 6
अन्येषु शिल्पेषु च यान्यपि स्यु: सर्वाणि कृत्यान्यखिलेन तत्र । क्रीडानिमित्तान्यपि यानि तत्र सर्वाणि तत्रोपजहार राजा
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ! ವಿವಿಧ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಕೆಲಸಗಳೂ ಅವಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳೂ—ಒಂದನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟಿಲ್ಲದೆ—ಅಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು। ಹಾಗೆಯೇ ಆಟ-ಮನರಂಜನೆಗೆ ಬೇಕಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ರಾಜನು ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದನು।
Verse 7
वर्माणि चर्माणि च भानुमन्ती खडगा महान्तो<श्वरथाश्न चित्रा: धनूंषि चाग्रयाणि शराश्न चित्रा: शक्त्यृष्टय:ः काउ्चनभूषणाश्व
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅಲ್ಲಿ ಕವಚಗಳು ಮತ್ತು ಚರ್ಮರಕ್ಷೆಗಳು, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಗುರಾಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಮಹಾ ಖಡ್ಗಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ವಿಚಿತ್ರ ಅಶ್ವಗಳು ಮತ್ತು ರಥಗಳೂ ಇದ್ದವು. ಜೊತೆಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧನುಸ್ಸುಗಳು, ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಬಾಣಗಳು, ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಅಲಂಕಾರ ಹೊಂದಿದ ಶಕ್ತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಋಷ್ಟಿಗಳೂ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದ್ದವು।
Verse 8
प्रासा भुशुण्ड्यश्न परश्वधाश्न सांग्रामिकं चैव तथैव सर्वम् | शय्यासनान्युत्तमवस्तुवन्ति तथैव वासो विविध च तत्र
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಸಗಳು, ಭುಶುಂಡಿಗಳು, ಪರಶ್ವಧಗಳು—ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಆಯುಧಗಳು—ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದ್ದವು. ಜೊತೆಗೆ ಉತ್ತಮ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಸಜ್ಜಿತ ಶಯ್ಯಾ-ಆಸನಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ವಸ್ತ್ರಗಳೂ ಅಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗಿದ್ದವು।
Verse 9
कुन्ती तु कृष्णां परिगृहा साध्वी- मन्त:पुरं द्रुपदस्याविवेश । स्त्रियश्ष॒ तां कौरवराजपत्नीं प्रत्यर्चयामासुरदीनसत्त्वा:
ನಂತರ ಸಾಧ್ವೀ ಕುಂತೀ ಕೃಷ್ಣೆ (ದ್ರೌಪದಿ)ಯನ್ನು ಜೊತೆಕೊಂಡು ದ್ರುಪದನ ಅಂತಃಪುರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು. ಅಲ್ಲಿ ಉದಾರಹೃದಯ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಕೌರವರಾಜನ ಧರ್ಮಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಿ ಸತ್ಕರಿಸಿದರು।
Verse 10
तान् सिंहविक्रान्तगतीन् निरीक्ष्य महर्षभाक्षानजिनोत्तरीयान् । गूढोत्तरांसान् भुजगेन्द्र भोग- प्रलम्बबाहून् पुरुषप्रवीरान्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಸಿಂಹಸಮಾನ ವಿಕ್ರಮಗತಿಯುಳ್ಳ, ಮಹಾಬಲ ವೃಷಭದಂತೆ ವಿಶಾಲ ನೇತ್ರಗಳಿರುವ, ಕಪ್ಪು ಮೃಗಚರ್ಮವನ್ನು ಉತ್ತರೀಯವಾಗಿ ಧರಿಸಿದ, ದೃಢ ಮಾಂಸದಿಂದ ಕಂಠಸ್ಥಿಗಳು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ, ನಾಗರಾಜನ ಭೋಗಗಳಂತೆ ಸ್ಥೂಲವೂ ದೀರ್ಘವೂ ಆದ ಭುಜಗಳಿರುವ ಆ ಪುರುಷಸಿಂಹ ಪಾಂಡವರನ್ನು ನೋಡಿ—ದ್ರುಪದರಾಜನು ತನ್ನ ಪುತ್ರರು, ಸಚಿವರು, ಸುಹೃದರು, ಮಿತ್ರರು ಮತ್ತು ಪರಿಚಾರಕರೊಡನೆ ಅಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷಗೊಂಡನು.
Verse 11
राजा च राज्ञ: सचिवाश्न सर्वे पुत्राश्न॒ राज्ञ: सुहृदस्तथैव । प्रेष्याश्न सर्वे नेखिलेन राजन् हर्ष समापेतुरतीव तत्र
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಅಲ್ಲಿ ರಾಜನು, ರಾಜನ ಎಲ್ಲಾ ಸಚಿವರು, ರಾಜನ ಪುತ್ರರು, ಹಾಗೆಯೇ ಅವನ ಸುಹೃದರು, ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಹೊರತಾಗಿಸದೆ ಎಲ್ಲ ಪರಿಚಾರಕರೂ—ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿದರು.
Verse 12
ते तत्र वीरा: परमासनेषु सपादपीठेष्वविशड्कमाना: । यथानुपूर्व विविशुर्नराग्रया- स्तथा महार्हेषु न विस्मयन्त:
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಅಲ್ಲಿ ಆ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ ವೀರರು ಪಾದಪೀಠಗಳೊಡನೆ ಇರುವ ಪರಮ ಮೌಲ್ಯವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಸನಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಹಿಂಜರಿಕೆಯಾಗದೆ, ಜ್ಯೇಷ್ಠ-ಕನಿಷ್ಠ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಕುಳಿತರು; ಅಷ್ಟೊಂದು ಮಹಾರ್ಹ ಸಿಂಹಾಸನಗಳನ್ನು ಕಂಡರೂ ಅವರಿಗೆ ಅಚ್ಚರಿ ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ.
Verse 13
उच्चावचं पार्थिवभोजनीयं पात्रीषु जाम्बूनदराजतीषु । दासाश्ष दास्यश्व सुमृष्टवेषा: सम्भोजकाश्षाप्युपजहुरज्ञम्
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಆಮೇಲೆ ಶುಚಿಯಾದ ಹಾಗೂ ಸುಂದರ ವೇಷಧಾರಿಗಳಾದ ದಾಸರು, ದಾಸಿಯರು ಮತ್ತು ಪಾನಭೋಜನವನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಸೇವಕರು ಚಿನ್ನ-ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಹಲವು ವಿಧದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ತಂದು ಅವರ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟರು.
Verse 14
डबल >> -अिया दा "3७.ाइ इक: लक लिए ८ - 0७
ಅಲ್ಲಿ ಆ ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠ ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟದಂತೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿ ಅತ್ಯಂತ ತೃಪ್ತರೂ ಪ್ರಸನ್ನರೂ ಆದರು. ನಂತರ, ರಾಜನೇ, ಅಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದ ಇತರ ಎಲ್ಲ ವೈಭವ-ಭೋಗದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಆ ವೀರರು ಯುದ್ಧೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು.
Verse 15
तल््लक्षयित्वा ट्रुपदस्य पुत्रो राजा च सर्व: सह मन्त्रिमुख्यै: । समर्थयामासुरुपेत्य हृष्टा: कुन्तीसुतान् पार्थिव राजपुत्रान्
ಇದನ್ನು ಕಂಡು ದ್ರುಪದನ ಪುತ್ರನು, ಸ್ವತಃ ರಾಜ ದ್ರುಪದನು ಹಾಗೂ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳೊಡನೆ ಎಲ್ಲರೂ ಹರ್ಷದಿಂದ ಅವರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ದೃಢವಾಗಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಿದರು—ಈ ರಾಜಕುಮಾರರು, ರಾಜರ ಪುತ್ರರು, ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಕುಂತಿಯ ಪುತ್ರರೇ, ಜನಮೇಜಯ!
Verse 193
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि वैवाहिकपर्वणि युधिष्ठिरादिपरीक्षणे त्रिनवत्यधिकशततमो<ध्याय:
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಪರ್ವದ ವೈವಾಹಿಕಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಾದಿಗಳ ಪರೀಕ್ಷಾವಿಷಯಕ ನೂರ ತೊಂಬತ್ತಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು.
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns whether political security can justify concealment from an ethical counselor (Vidura) and the use of divisive, covert, or manipulative measures against kin. The chapter stages the conflict between rājānīti as expediency and dharma as restraint.
The passage illustrates that intent, method, and counsel structure outcomes: policies built on secrecy and fragmentation may yield short-term advantage but deepen systemic instability. It also shows how identifying a community’s ‘support pillar’ (here, Bhīma) becomes a strategic lens in political reasoning.
No explicit phalaśruti is stated. The meta-level significance is implicit: the chapter functions as a diagnostic record of counsel and intention, helping readers interpret later events as consequences of deliberated policy rather than accidental escalation.