Adhyaya 103
Purva BhagaAdhyaya 10381 Verses

Adhyaya 103

उमास्वयंवरः / भवोद्वाहः, गणसमागमः, अविमुक्तक्षेत्रमाहात्म्यम्, तथा विनायक-उत्पत्तिसूचना

ಸೂತನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ—ಬ್ರಹ್ಮನು ಕೃತಾಂಜಲಿಯಾಗಿ ಮಹಾದೇವನಿಗೆ ವಿವಾಹಾರಂಭಕ್ಕೆ ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನು ಒಪ್ಪಿದ ತಕ್ಷಣ ಬ್ರಹ್ಮನು ರತ್ನಮಯ ದಿವ್ಯನಗರಿಯನ್ನು ವಿವಾಹಸ್ಥಳವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ದೇವಮಾತೃಗಳು, ದೇವಪತ್ನಿಯರು, ನಾಗ-ಗರುಡರು, ಯಕ್ಷರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಕಿನ್ನರರು, ಸಮುದ್ರಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ಮೇಘಗಳು, ಮಾಸ-ವರ್ಷಗಳು, ವೇದಗಳು, ಮಂತ್ರಗಳು, ಯಜ್ಞಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಅಪ್ಸರಸರು ಸೇರುತ್ತಾರೆ—ಇದು ಖಾಸಗಿ ವಿಧಿ ಅಲ್ಲ, ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಮಹೋತ್ಸವ. ಜಟಾ, ಚಂದ್ರಚೂಡ, ತ್ರಿನೇತ್ರ, ನೀಲಕಂಠ ಮೊದಲಾದ ಶೈವಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಸಂಖ್ಯ ಗಣೇಶ್ವರರು ಮತ್ತು ಹೆಸರುಳ್ಳ ಗಣಗಳು ಸಮಾಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಷ್ಣು ಅಲಂಕೃತ ಗಿರಿಜೆಯನ್ನು ನಗರಕ್ಕೆ ತಂದು, ರುದ್ರನ ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ-ವಿಷ್ಣು ಉದ್ಭವಿಸಿದರು; ಜಗತ್ತು ರುದ್ರರೂಪಗಳಿಂದಲೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತತ್ತ್ವವಂಶವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೋತಾಗಿ ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿಯಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ, ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ದಿವ್ಯ ದಂಪತಿಗಳ ವಿಧಿವತ ಸಂಯೋಗವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಶಿವನು ನಂದಿ ಮತ್ತು ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವಿಮುಕ್ತ ಕ್ಷೇತ್ರವಾದ ಕಾಶಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾನೆ. ಪಾರ್ವತಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಕೇಳಿದಾಗ—ಅವಿಮುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಪಾಪಕ್ಷಯ, ಅಲ್ಲಿ ಮೃತರಿಗೆ ಅಪುನರಾವೃತ್ತಿ ಮೋಕ್ಷ ಎಂದು ಶಿವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಗಜವಕ್ತ್ರ ವಿನಾಯಕನು ದೈತ್ಯವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮತ್ತು ದೇವಕಾರ್ಯಗಳು ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಲು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ಕಾಶೀಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಹಾಗೂ ವಿನಾಯಕಧರ್ಮದ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ.

Shlokas

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे उमास्वयंवरो नाम द्व्यधिकशततमो ऽध्यायः सूत उवाच अथ ब्रह्मा महादेवम् अभिवन्द्य कृताञ्जलिः उद्वाहः क्रियतां देव इत्युवाच महेश्वरम्

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಲಿಂಗಮಹಾಪುರಾಣದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ಉಮಾಸ್ವಯಂವರ’ ಎಂಬ ನೂರಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯ (ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ). ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಅನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮಹಾದೇವನಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ದೇವಾ! ವಿವಾಹಕರ್ಮ ನೆರವೇರಲಿ.”

Verse 2

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मणः परमेष्ठिनः यथेष्टमिति लोकेशं प्राह भूतपतिः प्रभुः

ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಪ್ರಭು ಭೂತಪತಿ ಲೋಕೇಶನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು—“ನಿನ್ನ ಇಷ್ಟದಂತೆ ಆಗಲಿ.”

Verse 3

उद्वाहार्थं महेशस्य तत्क्षणादेव सुव्रताः ब्रह्मणा कल्पितं दिव्यं पुरं रत्नमयं शुभम्

ಹೇ ಸುವ್ರತಗಳೇ! ಮಹೇಶನ ವಿವಾಹಾರ್ಥವಾಗಿ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಬ್ರಹ್ಮನು ದಿವ್ಯವಾದ, ಶುಭವಾದ, ರತ್ನಮಯ ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.

Verse 4

अथादितिर्दितिः साक्षाद् दनुः कद्रुः सुकालिका पुलोमा सुरसा चैव सिंहिका विनता तथा

ನಂತರ ಅದಿತಿ, ದಿತಿ, ದನು, ಕದ್ರು, ಸುಕಾಲಿಕಾ, ಪುಲೋಮಾ, ಸುರಸಾ, ಸಿಂಹಿಕಾ ಹಾಗೂ ವಿನತಾ—ಈ (ದಿವ್ಯ ಮಾತೃಗಳು) ಬಂದರು.

Verse 5

सिद्धिर्माया क्रिया दुर्गा देवी साक्षात्सुधा स्वधा सावित्री वेदमाता च रजनी दक्षिणा द्युतिः

ಅವಳು ಸಿದ್ಧಿ, ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆ; ಅವಳು ದುರ್ಗಾ ದೇವಿ—ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸುಧಾ ಮತ್ತು ಸ್ವಧಾ. ಅವಳು ಸಾವಿತ್ರಿ, ವೇದಮಾತೆ; ಹಾಗೆಯೇ ರಜನಿ, ದಕ್ಷಿಣಾ ಮತ್ತು ದ್ಯುತಿ ಸ್ವರೂಪಿಣಿ.

Verse 6

स्वाहा स्वाहामतिर् बुद्धिर् ऋद्धिर् वृद्धिः सरस्वती राका कुहूः सिनीवाली देवी अनुमती तथा

ಸ್ವಾಹಾ, ‘ಸ್ವಾಹಾ’ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪಶಕ್ತಿ, ಬುದ್ಧಿ–ವಿವೇಕ; ಋದ್ಧಿ–ವೃದ್ಧಿ; ಸರಸ್ವತಿ; ರಾಕಾ, ಕುಹೂ, ಸಿನೀವಾಲೀ ದೇವಿ ಹಾಗೂ ಅನುಮತಿ—ಇವೆಲ್ಲ ಶಿವಶಕ್ತಿಗಳಾಗಿ ಆವಾಹಿತವಾಗುತ್ತವೆ; ಕರ್ಮ–ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪಶುಜೀವವನ್ನು ಪತಿ-ಶಿವನ ಕಡೆಗೆ ನಡೆಸುತ್ತವೆ।

Verse 7

धरणी धारणी चेला शची नारायणी तथा एताश्चान्याश् च देवानां मातरः पत्नयस् तथा

ಧರಣೀ, ಧಾರಣೀ, ಚೇಲಾ, ಶಚೀ, ನಾರಾಯಣೀ—ಇವುಗಳೂ ಹಾಗೂ ಇತರ ದೇವಿಯರೂ ದೇವತೆಗಳ ಮಾತೃಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿಗಳಾಗಿ (ಸಹಧರ್ಮಿಣಿಗಳಾಗಿ) ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ।

Verse 8

उद्वाहः शङ्करस्येति जग्मुः सर्वा मुदान्विताः उरगा गरुडा यक्षा गन्धर्वाः किन्नरा गणाः

“ಇದು ಶಂಕರನ ವಿವಾಹ” ಎಂದು ಕೇಳಿ ಎಲ್ಲರೂ ಹರ್ಷದಿಂದ ಹೊರಟರು—ಉರಗಗಳು (ನಾಗಗಳು), ಗರುಡಗಳು, ಯಕ್ಷರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಕಿನ್ನರರು ಮತ್ತು ಗಣಸಮೂಹಗಳು।

Verse 9

सागरा गिरयो मेघा मासाः संवत्सरास् तथा वेदा मन्त्रास् तथा यज्ञाः स्तोमा धर्माश् च सर्वशः

ಸಾಗರಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ಮೇಘಗಳು, ತಿಂಗಳುಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಷಗಳು; ವೇದಗಳು, ಮಂತ್ರಗಳು, ಯಜ್ಞಗಳು, ಸ್ತೋಮಗಳು, ಸಮಸ್ತ ಧರ್ಮಗಳು—ಎಲ್ಲವೂ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಆ ಪರಮ ಪತಿ ಶಿವನಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ।

Verse 10

हुङ्कारः प्रणवश्चैव प्रतिहाराः सहस्रशः कोटिरप्सरसो दिव्यास् तासां च परिचारिकाः

ರಹಸ್ಯಮಯ ಹುಂಕಾರ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ಕೂಡ ಅಲ್ಲಿ ಇವೆ; ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರತಿಹಾರರು (ದ್ವಾರಪಾಲಕರು) ಇದ್ದಾರೆ। ಒಂದು ಕೋಟಿ ದಿವ್ಯ ಅಪ್ಸರಸರು—ಅವರ ಪರಿಚಾರಿಕೆಯರೊಂದಿಗೆ—ಅಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದಾರೆ।

Verse 11

याश् च सर्वेषु द्वीपेषु देवलोकेषु निम्नगाः ताश् च स्त्रीविग्रहाः सर्वाः संजग्मुर्हृष्टमानसाः

ಎಲ್ಲ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದೇವಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹರಿಯುವ ಎಲ್ಲಾ ನದಿಗಳು ಸ್ತ್ರೀರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಹರ್ಷಿತಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಸಮಾಗಮಿಸಿದವು।

Verse 12

गणपाश् च महाभागाः सर्वलोकनमस्कृताः उद्वाहः शङ्करस्येति तत्राजग्मुर्मुदान्विताः

ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಗಳೂ ಸರ್ವಲೋಕನಮಸ್ಕೃತರೂ ಆದ ಗಣಸಮೂಹಗಳು “ಇದು ಶಂಕರನ ವಿವಾಹ” ಎಂದು ಕೇಳಿ ಆನಂದದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದರು।

Verse 13

अभ्ययुः शङ्खवर्णाश् च गणकोट्यो गणेश्वराः दशभिः केकराक्षश् च विद्युतो ऽष्टाभिर् एव च

ನಂತರ ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ಗಣೇಶ್ವರರು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಬಂದರು; ಅವರಲ್ಲಿ ಶಂಖವರ್ಣ (ಶ್ವೇತ) ಗಣಗಳು, ಅಭ್ಯಯು ಮೊದಲಾದವರು; ಹಾಗೆಯೇ ಕೇಕರಾಕ್ಷನು ಹತ್ತು (ದಳಗಳೊಂದಿಗೆ), ವಿದ್ಯುತ್ ಮಾತ್ರ ಎಂಟು (ದಳಗಳೊಂದಿಗೆ) ಬಂದನು।

Verse 14

चतुःषष्ट्या विशाखाश् च नवभिः पारयात्रिकः षड्भिः सर्वान्तकः श्रीमान् तथैव विकृताननः

ಅರವತ್ತ್ನಾಲ್ಕು (ದಳಗಳೊಂದಿಗೆ) ವಿಶಾಖ, ಒಂಬತ್ತು (ದಳಗಳೊಂದಿಗೆ) ಪಾರಯಾತ್ರಿಕ, ಆರು (ದಳಗಳೊಂದಿಗೆ) ಶ್ರೀಮಾನ್ ಸರ್ವಾಂತಕ; ಹಾಗೆಯೇ ವಿಕೃತಾನನನೂ (ಬಂದನು)।

Verse 15

ज्वालाकेशो द्वादशभिः कोटिभिर् गणपुङ्गवः सप्तभिः समदः श्रीमान् दुन्दुभो ऽष्टाभिर् एव च

ಗಣಪుంగವ ಜ್ವಾಲಾಕೇಶನು ಹನ್ನೆರಡು ಕೋಟಿ (ಅನುಚರರೊಂದಿಗೆ) ಇದ್ದನು; ಶ್ರೀಮಾನ್ ಸಮದನು ಏಳು ಕೋಟಿ, ಹಾಗೆಯೇ ದುಂದುಭನು ಎಂಟು ಕೋಟಿ (ಅನುಚರರೊಂದಿಗೆ) ಬಂದನು।

Verse 16

पञ्चभिश् च कपालीशः षड्भिः संदारकः शुभः कोटिकोटिभिर् एवेह गण्डकः कुंभकस् तथा

ಐದು ರೂಪಗಳಿಂದ ಅವರು ‘ಕಪಾಲೀಶ’—ಕಪಾಲಧಾರಿ ಪ್ರಭು—ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ; ಆರು ರೂಪಗಳಿಂದ ಶುಭ ‘ಸಂದಾರಕ’—ಕ್ಲೇಶನಿವಾರಕ—ಎಂದು. ಇಲ್ಲಿ ಕೋಟಿ-ಕೋಟಿ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ‘ಗಂಡಕ’ ಹಾಗೂ ‘ಕುಂಭಕ’ ಎಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು.

Verse 17

विष्टम्भो ऽष्टाभिर् एवेह गणपः सर्वसत्तमः पिप्पलश् च सहस्रेण संनादश् च तथा द्विजाः

ಇಲ್ಲಿ ‘ವಿಷ್ಟಂಭ’ ಎಂಬ ಗಣಪ—ಸರ್ವಸತ್ತಮ—ಎಂಟು ಗಣಗಳಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ‘ಪಿಪ್ಪಲ’ ಸಾವಿರ ಗಣಗಳಿಂದ, ‘ಸನ್ನಾದ’ ಕೂಡ; ಜೊತೆಗೆ ದ್ವಿಜ ಋಷಿಗಳೂ ಶಿವಸ್ತುತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

Verse 18

आवेष्टनस् तथाष्टाभिः सप्तभिश्चन्द्रतापनः महाकेशः सहस्रेण कोटीनां गणपो वृतः

ಅವರು ‘ಆವೇಷ್ಟನ’ ಕೂಡ, ‘ಚಂದ್ರತಾಪನ’ ಕೂಡ—ಎಂಟು ಮತ್ತು ಏಳು ಗಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತ. ಅವರು ‘ಮಹಾಕೇಶ’—ಮಹಾಜಟಾಧಾರಿ—ಸಾವಿರಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಟಿಗಳ ಗಣಪರು ಹಾಗೂ ಶಿವಗಣಗಳಿಂದ ಆವರಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

Verse 19

कुण्डी द्वादशभिर् वीरस् तथा पर्वतकः शुभः कालश् च कालकश्चैव महाकालः शतेन वै

ಅವರು ‘ಕುಂಡೀ’; ಅವರು ದ್ವಾದಶರೂಪಿ; ಅವರು ‘ವೀರ’; ಹಾಗೆಯೇ ಶುಭ ‘ಪರ್ವತಕ’—ಪರ್ವತಾಧಿಪತಿ. ಅವರು ‘ಕಾಲ’ ಮತ್ತು ‘ಕಾಲಕ’ ಕೂಡ; ‘ಮಹಾಕಾಲ’ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಶತಧಾ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 20

आग्निकः शतकोट्या वै कोट्याग्निमुख एव च आदित्यमूर्धा कोट्या च तथा चैव धनावहः

ಅವರು ‘ಆಗ್ನಿಕ’—ಶತಕೋಟಿ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಸ್ವರೂಪ ಪ್ರಭು; ಮತ್ತು ಕೋಟಿಕೋಟಿ ಅಗ್ನಿಮುಖನೂ ಹೌದು. ಅವರು ‘ಆದಿತ್ಯಮೂರ್ಧಾ’—ಸೂರ್ಯನೇ ಶಿರಸ್ಸಾಗಿರುವವನು—ಮತ್ತು ‘ಧನಾವಹ’—ಸಂಪತ್ತನ್ನು ತಂದು ದಯಪಾಲಿಸುವವನು—ಕೂಡಾ.

Verse 21

संनामश् च शतेनैव कुमुदः कोटिभिस् तथा अमोघः कोकिलश्चैव कोटिकोट्या सुमन्त्रकः

ಅವನು ಸನ್ನಾಮ—ಶತಶತ ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುವವನು; ಕುಮುದ—ಕೋಟಿಕೋಟಿ ಭಕ್ತರಿಂದ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುವವನು. ಅವನು ಅಮೋಘ—ಕೃಪೆ ಎಂದಿಗೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗದು; ಕೋಕಿಲ—ಶ್ರುತಿ-ಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿ ಮಧುರಸ್ವರ. ಅವನು ಸುಮಂತ್ರಕ—ಶುಭಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ಕೋಟಿ ಜನರಿಂದ ಆವಾಹಿತ.

Verse 22

काकपाटो ऽपरः षष्ट्या षष्ट्या संतानकः प्रभुः महाबलश् च नवभिर् मधुपिङ्गश् च पिङ्गलः

ಅವನು ಕಾಕಪಾಟನೂ ಹೌದು; ಹಾಗೆಯೇ ‘ಅಪರ’—ಎಲ್ಲ ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಗೂ ಅತೀತ. ಅವನು ಪ್ರಭು ಸಂತಾನಕ—ಅರವತ್ತು ಮತ್ತು ಅರವತ್ತು ಎಂದು ಗಣಿಸಲ್ಪಡುವ, ನಿರಂತರತೆಯನ್ನು ಧರಿಸುವವನು. ಅವನು ಮಹಾಬಲ—ಒಂಬತ್ತರಿಂದ ಪರಿಗಣಿತ; ಮಧುಪಿಂಗ ಮತ್ತು ಪಿಂಗಲ—ಮಧುರ ತಾಮ್ರವರ್ಣ ಕాంతಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ.

Verse 23

नीलो नवत्या देवेशः पूर्णभद्रस्तथैव च कोटीनां चैव सप्तत्या चतुर्वक्त्रो महाबलः

ಅವನು ನೀಲವರ್ಣ—ದೇವೇಶ, ದೇವರ ಅಧಿಪತಿ. ಅವನು ಪೂರ್ಣಭದ್ರವೂ—ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಂಗಳಕರ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಕ. ಅವನು ಕೋಟಿಗಳ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಪ್ತತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಗಣಿತ—ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವನು. ಅವನು ಚತುರ್ವಕ್ತ್ರ, ಮಹಾಬಲ—ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿವಂತ.

Verse 24

कोटिकोटिसहस्राणां शतैर् विंशतिभिर् वृताः तत्राजग्मुस् तथा देवास् ते सर्वे शङ्करं भवम्

ಕೋಟಿಕೋಟಿ ಹಾಗೂ ಸಹಸ್ರ ಗಣಗಳಿಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ಶತಗಳು ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ತುಗಳ ದಳಗಳಿಂದ ವೃತರಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ದೇವರುಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು. ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಶಂಕರ—ಭವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು; ಅವನು ಶುಭ ಪತಿ, ಪಾಶಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತ ಪಶುಗಳಾದ ಜೀವಗಳನ್ನು ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವವನು.

Verse 25

भूतकोटिसहस्रेण प्रमथः कोटिभिस्त्रिभिः वीरभद्रश्चतुःषष्ट्या रोमजाश्चैव कोटिभिः

ಸಹಸ್ರ ಕೋಟಿ ಭೂತಗಳೊಂದಿಗೆ, ಮೂರು ಕೋಟಿ ಪ್ರಮಥರೊಂದಿಗೆ, ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು (ಕೋಟಿ) ವೀರಭದ್ರ-ಪ್ರಮುಖರೊಂದಿಗೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಕೋಟಿಗಳಷ್ಟು ರೋಮಜರೊಂದಿಗೆ—ಈ ರೀತಿ ರುದ್ರಗಣಗಳು ಪ್ರಭುವಿನ ದಿವ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಮಾಗಮಿಸಿದವು.

Verse 26

करणश्चैव विंशत्या नवत्या केवलः शुभः पञ्चाक्षः शतमन्युश् च मेघमन्युस् तथैव च

ಅವನೇ ಕರಣನು; ಅವನೇ ‘ಇಪ್ಪತ್ತು’ ‘ತೊಂಬತ್ತು’ ಎಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧನು; ಅವನೇ ಏಕೈಕ, ಪರಮ ಶುಭನು. ಅವನೇ ಪಂಚಾಕ್ಷರೀ ಮಂತ್ರಾಧಿಪತಿ; ಅವನೇ ಶತಮನ್ಯು ಮತ್ತು ಮೇಘಮನ್ಯುವೂ ಹೌದು.

Verse 27

काष्ठकूटश् चतुःषष्ट्या सुकेशो वृषभस् तथा विरूपाक्षश् च भगवान् चतुःषष्ट्या सनातनः

ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ನಾಮಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಅವನು ಕಾಷ್ಠಕೂಟ, ಸುಕೇಶ, ವೃಷಭ ಹಾಗೂ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತು ಅದೇ ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅವನು ಭಗವಾನ್ ಸನಾತನ—ನಿತ್ಯ—ವೂ ಹೌದು.

Verse 28

तालुकेतुः षडास्यश् च पञ्चास्यश् च सनातनः संवर्तकस् तथा चैत्रो लकुलीशः स्वयं प्रभुः

ತಾಲೂಕೇತು, ಷಡಾಸ್ಯ, ಪಂಚಾಸ್ಯ, ಸನಾತನ, ಸಂವರ್ತಕ ಮತ್ತು ಚೈತ್ರ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸ್ವತಃ ಪ್ರಭು ಲಕುಲೀಶನೇ.

Verse 29

लोकान्तकश् च दीप्तास्यस् तथा दैत्यान्तकः प्रभुः मृत्युहृत् कालहा कालो मृत्युञ्जयकरस् तथा

ಅವನೇ ಲೋಕಾಂತಕ—ಲೋಕಗಳ ಅಂತ್ಯಕಾರಕ; ದೀಪ್ತಾಸ್ಯ—ಜ್ವಲಂತ ಮುಖವಂತ; ದೈತ್ಯಾಂತಕ ಪ್ರಭು—ದೈತ್ಯ ಸಂಹಾರಕ. ಅವನೇ ಮೃತ್ಯುಹೃತ್, ಕಾಲಹಾ, ಸ್ವತಃ ಕಾಲ, ಹಾಗೂ ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಫಲಪ್ರದಾತ.

Verse 30

विषादो विषदश्चैव विद्युतः कान्तकः प्रभुः देवो भृङ्गी रिटिः श्रीमान् देवदेवप्रियस् तथा

ಅವನೇ ವಿಷಾದ ಮತ್ತು ವಿಷದ; ಅವನೇ ವಿದ್ಯುತ್‌ನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ. ಅವನೇ ಕಾಂತಕ—ಅಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ದಮನಿಸುವ—ಪ್ರಭು. ಅವನೇ ದೇವ; ಭೃಂಗೀ, ರಿಟಿ, ಶ್ರೀಮಾನ್, ಹಾಗೂ ದೇವದೇವಪ್ರಿಯ—ದೇವಾಧಿದೇವನಿಗೆ ಪ್ರಿಯ—ವೂ ಹೌದು.

Verse 31

अशनिर् भासकश् चैव चतुःषष्ट्या सहस्रपात् एते चान्ये च गणपा असंख्याता महाबलाः

ಅಶನಿ, ಭಾಸಕ ಹಾಗೂ ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ಸಹಸ್ರಪಾದರೊಂದಿಗೆ—ಇವರು ಮತ್ತು ಇತರ ಗಣಪಾಧಿಪತಿಗಳು ಅಸಂಖ್ಯಾತರು, ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಗಳು.

Verse 32

सर्वे सहस्रहस्ताश् च जटामुकुटधारिणः चन्द्ररेखावतंसाश् च नीलकण्ठास् त्रिलोचनाः

ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಸಹಸ್ರಹಸ್ತರು; ಜಟಾಮಕುಟಧಾರಿಗಳು, ಚಂದ್ರರೇಖಾವತಂಸಿಗಳು, ನೀಲಕಂಠರು, ತ್ರಿಲೋಚನರು ಎಂದು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದರು.

Verse 33

हारकुण्डलकेयूरमुकुटाद्यैर् अलंकृताः ब्रह्मेन्द्रविष्णुसंकाशा अणिमादिगुणैर्वृताः

ಹಾರ, ಕುಂಡಲ, ಕೇಯೂರ, ಮುಕುಟಾದಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತರಾದ ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮ-ಇಂದ್ರ-ವಿಷ್ಣುಸಮಾನವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ, ಅಣಿಮಾದಿ ಸಿದ್ಧಿಗುಣಗಳಿಂದ ಆವರಿತರಾಗಿದ್ದರು.

Verse 34

सूर्यकोटिप्रतीकाशास् तत्राजग्मुर्गणेश्वराः पातालचारिणश्चैव सर्वलोकनिवासिनः

ಆಗ ಸೂರ್ಯಕೋಟಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಗಣೇಶ್ವರರು ಅಲ್ಲಿ ಬಂದರು; ಜೊತೆಗೆ ಪಾತಾಳಚಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸರ್ವಲೋಕನಿವಾಸಿಗಳೂ ಸೇರಿದರು.

Verse 35

तुंबरुर्नारदो हाहा हूहूश्चैव तु सामगाः रत्नान्यादाय वाद्यांश् च तत्राजग्मुस्तदा पुरम्

ಆಗ ತುಂಬುರು, ನಾರದ ಮತ್ತು ಸಾಮಗಾನ ಗಂಧರ್ವರು—ಹಾಹಾ, ಹೂಹೂ—ರತ್ನಗಳನ್ನೂ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಆ ನಗರದತ್ತ ಹೊರಟರು.

Verse 36

ऋषयः कृत्स्नशस्तत्र देवगीतास्तपोधनाः पुण्यान् वैवाहिकान् मन्त्रान् अजपुर् हृष्टमानसाः

ಅಲ್ಲಿ ತಪೋಧನರಾದ ಋಷಿಗಳು, ದೇವಗೀತಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿ, ಹರ್ಷಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಪುಣ್ಯಕರ ವೈವಾಹಿಕ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜಪಿಸಿದರು।

Verse 37

तत एवं प्रवृत्ते तु सर्वतश् च समागमे गिरिजां ताम् अलंकृत्य स्वयमेव शुचिस्मिताम्

ಇಂತೆ ಕಾರ್ಯ ಮುಂದುವರಿದು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಮಹಾಸಭೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗ, ಪ್ರಭುವು ಸ್ವತಃ ಶುದ್ಧಸ್ಮಿತೆಯಾದ ಗಿರಿಜೆಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದನು।

Verse 38

पुरं प्रवेशयामास स्वयम् आदाय केशवः सदस्याह च देवेशं नारायणमजो हरिम्

ಕೇಶವನು ಸ್ವತಃ (ಅವನನ್ನು) ಕರೆದುಕೊಂಡು ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಗೊಳಿಸಿದನು; ಸಭಾಸದರು ದೇವೇಶನಾದ ನಾರಾಯಣ, ಅಜನಾದ ಹರಿ ಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಬೋಧಿಸಿದರು।

Verse 39

भवानग्रे समुत्पन्नो भवान्या सह दैवतैः वामाङ्गादस्य रुद्रस्य दक्षिणाङ्गादहं प्रभो

ನೀವು ಭವಾನಿಯೊಂದಿಗೆ ದೇವಗಣಗಳೊಡನೆ ಮೊದಲು ಉತ್ಪನ್ನರಾದಿರಿ; ಈ ರುದ್ರನ ವಾಮಾಂಗದಿಂದ ನೀವು ಪ್ರಕಟರಾದಿರಿ, ದಕ್ಷಿಣಾಂಗದಿಂದ ನಾನು, ಓ ಪ್ರಭು।

Verse 40

मन्मूर्तिस्तुहिनाद्रीशो यज्ञार्थं सृष्ट एव हि एषा हैमवती जज्ञे मायया परमेष्ठिनः

ಹಿಮಾದ್ರಿಯ ಅಧೀಶನು—ನನ್ನದೇ ಮೂರ್ತಿಯಾದವನು—ಯಜ್ಞಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು; ಈ ಹೈಮವತಿ ಪರಮೇಷ್ಠಿನ್ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಜನ್ಮವಾಯಿತು।

Verse 41

श्रौतस्मार्तप्रवृत्त्यर्थम् उद्वाहार्थम् इहागतः अतो ऽसौ जगतां धात्री धाता तव ममापि च

ಶ್ರೌತ–ಸ್ಮಾರ್ತ ಧರ್ಮಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಿವಾಹಾರ್ಥವಾಗಿ ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರೇ ಲೋಕಗಳ ಧಾರಕ-ಧಾತಾ; ನಿನ್ನದು ನನ್ನದು ಸಹ ವಿಧಾತಾ ಪೋಷಕರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.

Verse 42

अस्य देवस्य रुद्रस्य मूर्तिभिर् विहितं जगत् क्ष्माबग्निखेन्दुसूर्यात्मपवनात्मा यतो भवः

ಈ ದೇವ ರುದ್ರನ ಪ್ರಕಟಿತ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಂದಲೇ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ಅವನಿಂದಲೇ ಭವನು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತಾನೆ; ಭೂಮಿ, ಜಲ, ಅಗ್ನಿ, ಆಕಾಶ, ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ವಾಯು—ಇವೇ ಅವನ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪ, ತತ್ತ್ವಗಳ ಅಂತర్యಾಮಿ ಪತಿ.

Verse 43

तथापि तस्मै दातव्या वचनाच्च गिरेर्मम एषा ह्य् अजा शुक्लकृष्णा लोहिता प्रकृतिर्भवान्

ಆದರೂ ಅವಳನ್ನು ಅವನಿಗೇ ಕೊಡಬೇಕು—ನಾನು ಹೇಳಿದ ವಚನದ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ, ಪರ್ವತರಾಜನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದಲೂ. ಹೇ ಪೂಜ್ಯನೇ, ಈ ‘ಅಜಾ’ಯೇ ಪ್ರಕೃತಿ; ಶ್ವೇತ–ಕೃಷ್ಣ–ಲೋಹಿತ ರೂಪಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 44

श्रेयो ऽपि शैलराजेन संबन्धो ऽयं तवापि च तव पाद्मे समुद्भूतः कल्पे नाभ्यंबुजादहम्

ಶೈಲರಾಜನೊಂದಿಗೆ ನಿನ್ನ ಈ ಸಂಬಂಧ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ; ನಿಜಕ್ಕೂ ಅದು ನಿನಗೂ ಶುಭಕರ. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿನ್ನ ಪದ್ಮದಿಂದ—ನಾಭಿಪದ್ಮದಿಂದ—ಉದ್ಭವಿಸಿದ್ದೇನೆ.

Verse 45

मदंशस्यास्य शैलस्य ममापि च गुरुर्भवान् सूत उवाच बाढम् इत्यजम् आहासौ देवदेवो जनार्दनः

“ನನ್ನ ಅಂಶರೂಪವಾದ ಈ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ನೀನೇ ಗುರು, ನನಗೂ ನೀನೇ ಗುರು.” ಎಂದು ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು. ಆಗ ಅಜನು, ದೇವದೇವ ಜನಾರ್ದನನು—“ಬಾಢಮ್, ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

Verse 46

देवाश् च मुनयः सर्वे देवदेवश् च शङ्करः ततश्चोत्थाय विद्वान्सः पद्मनाभः प्रणम्य ताम्

ಆಗ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳೂ ಮುನಿಗಳೂ, ದೇವದೇವ ಶಂಕರನೂ ಅಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು. ನಂತರ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಪದ್ಮನಾಭನು ಎದ್ದು, ಆ ದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರಣಮಿಸಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು.

Verse 47

पादौ प्रक्षाल्य देवस्य कराभ्यां कमलेक्षणः अभ्युक्षद् आत्मनो मूर्ध्नि ब्रह्मणश् च गिरेस् तथा

ಕಮಲನಯನನು ತನ್ನ ಕೈಗಳಿಂದ ದೇವನ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು, ಆ ಪವಿತ್ರ ಜಲವನ್ನು ತನ್ನ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಗಿರಿರಾಜ (ಹಿಮಾಲಯ)ರ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೂ ಅಭ್ಯುಕ್ಷಿಸಿದನು.

Verse 48

त्वदीयैषा विवाहार्थं मेनजा ह्यनुजा मम इत्युक्त्वा सोदकं दत्त्वा देवीं देवेश्वराय ताम्

“ಮೇನಜಾ ನನ್ನ ಕಿರಿಯ ತಂಗಿ; ನಿನಗೆ ವಿವಾಹಾರ್ಥ” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಜಲಸಹಿತ ದಾನ ಮಾಡಿ ಆ ದೇವಿಯನ್ನು ದೇವೇಶ್ವರ (ಶಿವ)ನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದನು.

Verse 49

स्वात्मानमपि देवाय सोदकं प्रददौ हरिः अथ सर्वे मुनिश्रेष्ठाः सर्ववेदार्थपारगाः

ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು)ಯೂ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಜಲಸಹಿತ ತನ್ನ ಸ್ವಾತ್ಮವನ್ನೇ ದೇವ (ಶಿವ)ನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದನು. ನಂತರ ಎಲ್ಲಾ ವೇದಾರ್ಥಗಳ ಪಾರಗಾಮಿ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರು ಕೂಡ ಅದೇ ಶರಣಾಗತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಒಪ್ಪಿದರು.

Verse 50

ऊचुर्दाता गृहीता च फलं द्रव्यं विचारतः एष देवो हरो नूनं मायया हि ततो जगत्

ಅವರು ಹೇಳಿದರು—“ದಾತ, ಗ್ರಹೀತ, ದಾನದ್ರವ್ಯ ಮತ್ತು ಫಲ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿದರೆ, ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಈ ದೇವ ಹರವನೇ ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತಾನೆ.”

Verse 51

इत्युक्त्वा तं प्रणेमुश् च प्रीतिकण्टकितत्वचः ससृजुः पुष्पवर्षाणि खेचराः सिद्धचारणाः

ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ಅವರು ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದರು; ಹರ್ಷದಿಂದ ದೇಹ ರೋಮಾಂಚಿತವಾಯಿತು. ಬಳಿಕ ಖೇಚರರಾದ ಸಿದ್ಧ-ಚಾರಣರು ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ ಸುರಿಸಿದರು.

Verse 52

देवदुन्दुभयो नेदुर् ननृतुश्चाप्सरोगणाः वेदाश् च मूर्तिमन्तस्ते प्रणेमुस्तं महेश्वरम्

ದೇವದುಂದುಭಿಗಳು ಮೊಳಗಿದವು; ಅಪ್ಸರೆಯರ ಗುಂಪುಗಳು ನೃತ್ಯಿಸಿದವು; ಮೂರ್ತಿಮಂತವಾದ ವೇದಗಳೂ ಆ ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿವೆ.

Verse 53

ब्रह्मणा मुनिभिः सार्धं देवदेवमुमापतिम् देवो ऽपि देवीमालोक्य सलज्जां हिमशैलजाम्

ಬ್ರಹ್ಮನೂ ಮುನಿಗಳೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ದೇವರುಗಳು ದೇವದೇವ ಉಮಾಪತಿಯನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿದರು. ದೇವನು (ಶಿವನು) ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ನಿಂತ ಹಿಮಶೈಲಜಾ ದೇವಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಗಮನಿಸಿದನು.

Verse 54

न तृप्यत्यनवद्याङ्गी सा च देवं वृषध्वजम् वरदो ऽस्मीति तं प्राह हरिं सो ऽप्याह शङ्करम्

ಅನವದ್ಯಾಂಗಿಯಾದ ದೇವಿ ತೃಪ್ತಳಾಗಲಿಲ್ಲ; ಅವಳು ವೃಷಧ್ವಜನಾದ ದೇವನನ್ನು ಕೇಳಿದಳು. ಅವನು “ನಾನು ವರದಾತ” ಎಂದನು. ಬಳಿಕ ಅವಳು ಹರಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದಳು; ಹರಿಯೂ ಅವಳನ್ನು ಶಂಕರನ ಬಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು.

Verse 55

त्वयि भक्तिः प्रसीदेति ब्रह्माख्यां च ददौ तु सः ततस्तु पुनरेवाह ब्रह्मा विज्ञापयन्प्रभुम्

“ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಲಿ” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವನು ‘ಬ್ರಹ್ಮಾ’ ಎಂಬ ನಾಮವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ವಿನಂತಿಸಿದನು.

Verse 56

हविर्जुहोमि वह्नौ तु उपाध्यायपदे स्थितः ददासि मम यद्याज्ञां कर्तव्यो ह्यकृतो विधिः

ಉಪಾಧ್ಯಾಯಪದದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ನಾನು ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹವಿಯನ್ನು ಹೋಮಿಸುತ್ತೇನೆ. ನೀವು ನನಗೆ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡಿದರೆ, ಇನ್ನೂ ಆಗದಿರುವ ವಿಧಿ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ಕ್ರಮದಂತೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನೆರವೇರಬೇಕು.

Verse 57

तमाह शङ्करो देवं देवदेवो जगत्पतिः यद्यदिष्टं सुरश्रेष्ठ तत्कुरुष्व यथेप्सितम्

ಆಗ ದೇವದೇವನೂ ಜಗತ್ಪತಿಯೂ ಆದ ಶಂಕರನು ಆ ದೇವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು— “ಹೇ ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠಾ! ನಿನಗೆ ಯಾವುದು ಇಷ್ಟವೋ, ಅದನ್ನು ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡು.”

Verse 58

कर्तास्मि वचनं सर्वं देवदेव पितामह ततः प्रणम्य हृष्टात्मा ब्रह्मा लोकपितामहः

“ಹೇ ದೇವದೇವ, ಹೇ ಪಿತಾಮಹ! ನಿಮ್ಮ ವಚನವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತೇನೆ.” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಲೋಕಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನು ಹರ್ಷಿತಮನದಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಭುವಿನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದನು.

Verse 59

हस्तं देवस्य देव्याश् च युयोज परमं प्रभुः ज्वलनश् च स्वयं तत्र कृताञ्जलिरुपस्थितः

ಪರಮ ಪ್ರಭುವು ದೇವನ ಮತ್ತು ದೇವಿಯ ಕೈಗಳನ್ನು ಪವಿತ್ರ ಸಂಯೋಗವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಜ್ವಲನ (ಅಗ್ನಿ) ಸ್ವತಃ ಕೃತಾಂಜಲಿಯಾಗಿ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದನು.

Verse 60

श्रौतैरेतैर्महामन्त्रैर् मूर्तिमद्भिर् उपस्थितैः यथोक्तविधिना हुत्वा लाजानपि यथाक्रमम्

ನಂತರ ಈ ಶ್ರೌತ ಮಹಾಮಂತ್ರಗಳಿಂದ—ಮೂರ್ತಿಮಂತರಾಗಿ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಉಪಸ್ಥಿತರಿರುವಂತೆ—ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ವಿಧಾನದಂತೆ ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಲಾಜಾ (ಬಾಡಿಸಿದ ಧಾನ್ಯ)ವನ್ನೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕು.

Verse 61

आनीतान्विष्णुना विप्रान् सम्पूज्य विविधैर्वरैः त्रिश् च तं ज्वलनं देवं कारयित्वा प्रदक्षिणम्

ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ಕರೆತರಲ್ಪಟ್ಟ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಋಷಿಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ, ಅನೇಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದಾನಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಪೂಜಿಸಿ, ನಂತರ ಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿದೇವನಿಗೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿಸಿದನು।

Verse 62

मुक्त्वा हस्तसमायोगं सहितैः सर्वदैवतैः सुरैश् च मानवैः सर्वैः प्रहृष्टेनान्तरात्मना

ಕರಜೋಡಿದ ನಮಸ್ಕಾರದ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ—ದೇವಗಣಗಳೂ ಎಲ್ಲಾ ಮಾನವರೂ ಸೇರಿ—ಹರ್ಷಭರಿತ ಅಂತರಾತ್ಮದಿಂದ ಅವನು ಮುಂದುವರಿದನು।

Verse 63

ननाम भगवान्ब्रह्मा देवदेवमुमापतिम् ततः पाद्यं तयोर् दत्त्वा शंभोराचमनं तथा

ಆಮೇಲೆ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ದೇವದೇವ, ಉಮಾಪತಿ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು। ನಂತರ ಅವರಿಬ್ಬರಿಗೆ ಪಾದ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಶಂಭುವಿಗೆ ಆಚಮನೀಯ ಜಲವನ್ನೂ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನೀಡಿದನು।

Verse 64

मधुपर्कं तथा गां च प्रणम्य च पुनः शिवम् अतिष्ठद्भगवान्ब्रह्मा देवैरिन्द्रपुरोगमैः

ಮಧುಪರ್ಕವನ್ನೂ ಒಂದು ಹಸುವನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ಇಂದ್ರಪ್ರಮುಖ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತನು।

Verse 65

भृग्वाद्यमुनयः सर्वे चाक्षतैस्तिलतण्डुलैः सूर्यादयः समभ्यर्च्य तुष्टुवुर्वृषभध्वजम्

ಭೃಗು ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ಮುನಿಗಳು, ಸೂರ್ಯಾದಿ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅಕ್ಷತ, ಎಳ್ಳು ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ ವೃಷಭಧ್ವಜ (ಶಿವ)ನನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಅರ್ಚಿಸಿ ಸ್ತುತಿಸಿದರು।

Verse 66

शिवः समाप्य देवोक्तं वह्निमारोप्य चात्मनि तया समागतो रुद्रः सर्वलोकहिताय वै

ಶಿವನು ದೇವರುಗಳು ವಿಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಮಾಪ್ತಗೊಳಿಸಿ, ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಆರೋಪಿ; ನಂತರ ರುದ್ರನು ಅದನ್ನು ಧರಿಸಿ, ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದನು।

Verse 67

यः पठेच्छृणुयाद्वापि भवोद्वाहं शुचिस्मितः श्रावयेद्वा द्विजाञ्छुद्धान् वेदवेदाङ्गपारगान्

ಶುಚಿ ಹಾಗೂ ಮೃದುಸ್ಮಿತದಿಂದ ಭವನ (ಶಿವನ) ಪವಿತ್ರ ಉದ್ವಾಹಕಥೆಯನ್ನು ಪಠಿಸುವವನು ಅಥವಾ ಕೇಳುವವನು, ಅಥವಾ ವೇದ-ವೇದಾಂಗಪಾರಗ ಶುದ್ಧ ದ್ವಿಜರಿಗೆ ಅದನ್ನು ಶ್ರವಣ ಮಾಡಿಸುವವನು—ಶಿವಕೃಪೆಯಿಂದ ಪಶುವನ್ನು ಪತಿಯ ಕಡೆಗೆ ನಡೆಸುವ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 68

स लब्ध्वा गाणपत्यं च भवेन सह मोदते यत्रायं कीर्त्यते विप्रैस् तावदास्ते तदा भवः

ಅವನು ಗಾಣಪತ್ಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದು ಭವನ (ಶಿವನ) ಜೊತೆ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ವಿಪ್ರರು ಇದನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅಷ್ಟು ಕಾಲ ಅಲ್ಲಿ ಭವನು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 69

तस्मात् सम्पूज्य विधिवत् कीर्तयेन्नान्यथा द्विजाः उद्वाहे च द्विजेन्द्राणां क्षत्रियाणां द्विजोत्तमाः

ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ದ್ವಿಜರೇ, ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಮಾತ್ರ ಕೀರ್ತಿಸಬೇಕು; ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ವಿವಾಹಕರ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ, ಓ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರೇ, ಇದೇ ನಿಯಮ ಪಾಲ್ಯ.

Verse 70

कीर्तनीयमिदं सर्वं भवोद्वाहमनुत्तमम् कृतोद्वाहस्तदा देव्या हैमवत्या वृषध्वजः

ಭವನ ಈ ಅನುತ್ತಮ ಉದ್ವಾಹದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಾಂತ ಕೀರ್ತನೀಯ. ಆಗ ವೃಷಧ್ವಜನು—ವೃಷಭಧ್ವಜನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು—ಹೈಮವತೀ ದೇವಿ (ಪಾರ್ವತಿ) ಜೊತೆ ವಿವಾಹವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನು।

Verse 71

सगणो नन्दिना सार्धं सर्वदेवगणैर्वृतः पुरीं वाराणसीं दिव्याम् आजगाम महाद्युतिः

ಮಹಾತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿ, ನಂದಿಯೊಡನೆ ತನ್ನ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸಮಸ್ತ ದೇವಗಣಗಳಿಂದ ಪರಿವೃತನಾಗಿ, ದಿವ್ಯ ವಾರಾಣಸೀ ಪುರಿಗೆ ಬಂದನು।

Verse 72

अविमुक्ते सुखासीनं प्रणम्य वृषभध्वजम् अपृच्छत्क्षेत्रमाहात्म्यं भवानी हर्षितानना

ಅವಿಮುಕ್ತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಖಾಸೀನನಾಗಿದ್ದ ವೃಷಭಧ್ವಜ ಶ್ರೀಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಹರ್ಷದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದ ಮುಖದ ಭವಾನಿ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿದಳು।

Verse 73

अथाहार्धेन्दुतिलकः क्षेत्रमाहात्म्यमुत्तमम् अविमुक्तस्य माहात्म्यं विस्तराच्छक्यते नहि

ಆಮೇಲೆ ಆಹಾರ್ಧೇಂದುತಿಲಕ (ಶಿವ)ನು ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿದನು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವಿಮುಕ್ತದ ಮಹಿಮೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ।

Verse 74

वक्तुं मया सुरेशानि ऋषिसंघाभिपूजितम् किं मया वर्ण्यते देवी ह्य् अविमुक्तफलोदयः

ಹೇ ಸುರೇಶಾನಿ ದೇವಿ! ಋಷಿಸಂಘಗಳಿಂದ ಪೂಜಿತವಾಗಿರುವ, ಫಲೋದಯ ಸದಾ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವ ಆ ಅವಿಮುಕ್ತವನ್ನು ನಾನು ಏನು ವರ್ಣಿಸಲಿ?

Verse 75

पापिनां यत्र मुक्तिः स्यान् मृतानाम् एकजन्मना अन्यत्र तु कृतं पापं वाराणस्यां व्यपोहति

ಎಲ್ಲಿ ಪಾಪಿಗಳೂ ಅಲ್ಲಿ ಮರಣಿಸಿದರೆ ಒಂದೇ ಜನ್ಮದಲ್ಲೇ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತು ಬೇರೆಡೆ ಮಾಡಿದ ಪಾಪವೂ ವಾರಾಣಸಿಯಲ್ಲಿ (ಶಿವಕೃಪೆಯಿಂದ) ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 76

वाराणस्यां कृतं पापं पैशाच्यनरकावहम् कृत्वा पापसहस्राणि पिशाचत्वं वरं नृणाम्

ವಾರಾಣಸಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಪಾಪವು ಪಿಶಾಚ-ನರಕವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವುದು. ಸಾವಿರಾರು ಪಾಪಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ (ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಪಫಲ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾದುದರಿಂದ) ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಪಿಶಾಚತ್ವವೇ ಮೇಲು ಎಂದು ಎಣೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।

Verse 77

न तु शक्रसहस्रत्वं स्वर्गे काशीपुरीं विना यत्र त्रिविष्टपो देवो यत्र विश्वेश्वरो विभुः

ಕಾಶೀಪುರಿಯಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ಇಂದ್ರಪದಗಳೂ ಸಮಾನವಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಿ ದೇವರ ತ್ರಿವಿಷ್ಟಪವೋ, ಅಲ್ಲಿ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಪ್ರಭು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 78

ओंकारेशः कृत्तिवासा मृतानां न पुनर्भवः उक्त्वा क्षेत्रस्य माहात्म्यं संक्षेपाच्छशिशेखरः

ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳಿ ಶಶಿಶೇಖರ (ಶಿವ)ನು ಹೇಳಿದರು—“ಓಂಕಾರೇಶ, ಕೃತ್ತಿವಾಸ: ಇಲ್ಲಿ ಮೃತರಾದವರಿಗೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮವಿಲ್ಲ।”

Verse 79

दर्शयामास चोद्यानं परित्यज्य गणेश्वरान् तत्रैव भगवान् जातो गजवक्त्रो विनायकः

ಅವರು ಆ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ಗಣೇಶ್ವರರ ಸಮೂಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಭಗವಾನ್ ಗಜವಕ್ತ್ರ ವಿನಾಯಕನಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾದನು।

Verse 80

दैत्यानां विघ्नरूपार्थम् अविघ्नाय दिवौकसाम् एतद्वः कथितं सर्वं कथासर्वस्वमुत्तमम्

ದೈತ್ಯರು ವಿಘ್ನರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಲೆಂದು, ದೇವತೆಗಳು ಅವಿಘ್ನರಾಗಲೆಂದು—ಈ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ನಿಮಗೆ ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಹೇಳಿದೆನು; ಇದೇ ಕಥೆಯ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಸಾರ.

Verse 81

यथाश्रुतं मया सर्वं प्रसादाद्वः सुशोभनम्

ನಾನು ಯಥಾಶ್ರುತವಾಗಿ ಕೇಳಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ, ಪ್ರಸಾದಕೃಪೆಯಿಂದ ನಿಮಗಾಗಿ ಶೋಭಿಸುವಂತೆ ಈ ಪವಿತ್ರಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳಿದೆನು।

Frequently Asked Questions

Because the text frames Shiva as the ontological center: rivers, Vedas, yajñas, time-cycles, and innumerable gaṇas gathering signifies that dharma, ritual order, and cosmic functions converge upon Shiva, and the marriage ritually stabilizes that universal order.

Avimukta is presented as Shiva’s special liberation-field where sins are removed and the dead attain ‘na punarbhava’ (no return). The narrative ties sacred geography to Shaiva soteriology, implying that Shiva’s grace operates through both worship and tīrtha.

Brahmā performs the officiant role, Agni is invoked as witness, and mantras are described as ‘mūrtimat’ (embodied). This frames Vedic rite as a vehicle through which Shiva’s cosmic status is affirmed and the divine union is ritually enacted.

After describing Avimukta, Shiva points to a sacred garden where Gajavaktra Vinayaka manifests to become ‘vighna-rūpa’ for demons and ‘avighna’ (obstacle-remover) for the gods—foreshadowing subsequent tīrtha and deity-focused discourse.