
Īśvara-gītā: Antaryāmin, Kāla, and the Divine Ordinance Governing Creation, Preservation, and Pralaya
ಉತ್ತರಭಾಗದ ಈಶ್ವರಗೀತಾ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನು ಸಮಾಗತ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ವೇದಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ ಲೋಕಗಳ ಏಕೈಕ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಪಾಲಕ ಮತ್ತು ಲಯಕರ್ತನೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಪ್ರಾಕಟ್ಯ ವೈಭವವು ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ದೃಷ್ಟಾಂತಮಾತ್ರ; ತತ್ತ್ವತಃ ಅವನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳೊಳಗೆ ಮಧ್ಯಸ್ಥ ‘ಅಂತರ್ಯಾಮಿ’ಯಾಗಿ ಇರುವವನು, ದ್ರವ್ಯವಾಗಿ ಹರಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನ ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ; ಕಾಲವೂ ಅವನ ಕಾರ್ಯರೂಪವೇ, ಕಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾಯೆ ಚಲಿಸಿದಾಗ ಪ್ರಧಾನ-ಪುರುಷ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಮಹತ್ ಮೊದಲಾದ ತತ್ತ್ವಗಳು ವಿಕಸಿಸುತ್ತವೆ; ಅಲ್ಲಿಂದ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ಸೃಷ್ಟಿಕಾರ್ಯ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ. ನಾರಾಯಣನು ಪಾಲನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ರುದ್ರನು ಲಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ—ಇದು ದೈವಾಜ್ಞೆಯಿಂದ, ಆದ್ದರಿಂದ ವೈಷ್ಣವ-ಶೈವ ಸಮನ್ವಯ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವತೆಗಳು, ಮನುವರು, ಕಾಲವಿಭಾಗಗಳು, ಲೋಕಗಳು, ಅನೇಕ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಅವನ ನಿಯಮದಲ್ಲಿ; ಎಲ್ಲವೂ ಅವನ ಶಕ್ತಿಯೇ, ಮಹೇಶನ ಅಧೀನ ಮುಕ್ತಿದಾಯಕ ಜ್ಞಾನ ಜೀವವನ್ನು ಸಂಸಾರಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡಿಸುತ್ತದೆ—ಮುಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯವು ಅದರ ಸಾಧನೆ-ಧ್ಯಾನದ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे (ईश्वरगीतासु) पञ्चमो ऽध्यायः ईश्वर उवाच शृणुध्वमृषयः सर्वे यथावत् परमेष्ठिनः / वक्ष्यामीशस्य माहात्म्यं यत्तद्वेदविदो विदुः
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಕೂರ್ಮಪುರಾಣದ ಷಟ್ಸಾಹಸ್ತ್ರೀ ಸಂಹಿತೆಯ ಮೇಲ್ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಈಶ್ವರಗೀತಾಸು) ಐದನೇ ಅಧ್ಯಾಯ. ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಋಷಿಗಳೇ, ಎಲ್ಲರೂ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಕೇಳಿರಿ; ವೇದವಿದರಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಈಶನ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುವೆನು।
Verse 2
सर्वलोकैकनिर्माता सर्वलोकैकरक्षिता / सर्वलोकैकसंहर्ता सर्वात्माहं सनातनः
ನಾನೇ ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳ ಏಕೈಕ ನಿರ್ಮಾತಾ, ಏಕೈಕ ರಕ್ಷಕ, ಏಕೈಕ ಸಂಹಾರಕ; ನಾನು ಸನಾತನ ಸರ್ವಾತ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮನು।
Verse 3
सर्वेषामेव वस्तूनामन्तर्यामी पिता ह्यहम् / मध्ये चान्तः स्थितं सर्वं नाहं सर्वत्र संस्थितः
ನಾನೇ ಸಮಸ್ತ ಜೀವವಸ್ತುಗಳ ಅಂತర్యಾಮಿ ಹಾಗೂ ಪಿತಾ. ಈ ಎಲ್ಲವೂ ನನ್ನೊಳಗೆ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲೂ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲೂ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ನಾನು ಜಡವಸ್ತುವಿನಂತೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೇವಲ ಹರಡಿರುವವನು ಅಲ್ಲ।
Verse 4
भवद्भिरद्भुतं दृष्टं यत्स्वरूपं तु मामकम् / ममैषा ह्युपमा विप्रा मायया दर्शिता मया
ಹೇ ವಿಪ್ರರೇ! ನೀವು ಕಂಡ ನನ್ನ ಅದ್ಭುತ ಸ್ವರೂಪವು ನನ್ನ ಸ್ವಭಾವದ ಒಂದು ಉಪಮೆ ಮಾತ್ರ; ನನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದಲೇ ನಾನು ಅದನ್ನು ನಿಮಗೆ ತೋರಿಸಿದೆನು।
Verse 5
सर्वेषामेव भावानामन्तरा समवस्थितः / प्रेरयामि जगत् कृत्स्नं क्रियाशाक्तिरियं मम
ನಾನು ಎಲ್ಲ ಭಾವಗಳಲ್ಲೂ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲೂ ಅಂತರಂಗವಾಗಿ ಸಮವಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತನ್ನು ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವುದು ನಾನೇ—ಇದೇ ನನ್ನ ಕ್ರಿಯಾ-ಶಕ್ತಿ।
Verse 6
ययेदं चेष्टते विश्वं तत्स्वभावानुवर्ति च / सो ऽहं कालो जगत् कृत्स्नं प्रेरयामि कलात्मकम्
ಯಾವುದರಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ, ಅದೇ ನಾನು—ಕಾಲ. ಕಲಾತ್ಮಕವಾದ ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತನ್ನು ನಾನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 7
एकांशेन जगत् कृत्स्नं करोमि मुनिपुङ्गवाः / संहराम्येकरूपेण द्विधावस्था ममैव तु
ಹೇ ಮುನಿಪುಂಗವರೇ! ನನ್ನ ಒಂದೇ ಅಂಶದಿಂದ ನಾನು ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತೇನೆ; ಮತ್ತು ನನ್ನ ಏಕ (ಅಖಂಡ) ಸ್ವರೂಪದಿಂದಲೇ ಅದನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನನ್ನ ಸ್ಥಿತಿ ದ್ವಿವಿಧ—ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸಂಹಾರ।
Verse 8
आदिमध्यान्तनिर्मुक्तो मायातत्त्वप्रवर्तकः / क्षोभयामि च सर्गादौ प्रधानपुरुषावुभौ
ನಾನು ಆದಿ-ಮಧ್ಯ-ಅಂತ್ಯರಹಿತನು; ಮಾಯಾತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರವર્તಿಸುತ್ತೇನೆ; ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮತ್ತು ಪುರುಷ—ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಕ್ಷೋಭಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 9
ताभ्यां संजायते विश्वं संयुक्ताभ्यां परस्परम् / महदादिक्रमेणैव मम तेजो विजृम्भते
ಆ ಎರಡೂ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವು ಜನಿಸುತ್ತದೆ; ಮಹತ್ ಮೊದಲಾದ ತತ್ತ್ವಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 10
यो हि सर्वजगत्साक्षी कालचक्रप्रवर्तकः / हिरण्यगर्भो मार्तण्डः सो ऽपि मद्देहसंभवः
ಯನು ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಸಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಕಾಲಚಕ್ರದ ಪ್ರವર્તಕನು—ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನೂ ಮಾರ್ತಾಂಡನಾದ ಸೂರ್ಯನೂ—ಅವನು ಸಹ ನನ್ನ ದೇಹದಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವಿಸಿದನು।
Verse 11
तस्मै दिव्यं स्वमैश्वर्यं ज्ञानयोगं सनातनम् / दत्तवानात्मजान् वेदान् कल्पादौ चतुरो द्विजाः
ಅವನಿಗೆ ತನ್ನದೇ ದಿವ್ಯ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನೂ ಸನಾತನ ಜ್ಞಾನಯೋಗವನ್ನೂ ದತ್ತನಾಗಿ ನೀಡಿದನು; ಕಲ್ಪದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತ್ಮಜನಾದ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ದ್ವಿಜ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದನು।
Verse 12
स मन्नियोगतो देवो ब्रह्मा मद्भावभावितः / दिव्यं तन्मामकैश्वर्यं सर्वदा वहति स्वयम्
ಆ ದೇವ ಬ್ರಹ್ಮನು ನನ್ನ ನಿಯೋಗದಿಂದ, ನನ್ನ ಭಾವದಿಂದ ಭಾವಿತನಾಗಿ, ನನ್ನದೇ ಆ ದಿವ್ಯ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಸದಾ ಸ್ವತಃ ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 13
स सर्वलोकनिर्माता मन्नियोगेन सर्ववित् / भूत्वा चतुर्मुखः सर्गं सृजत्येवात्मसंभवः
ನನ್ನ ನಿಯೋಗದಿಂದ ಸರ್ವಜ್ಞ ಸ್ವಯಂಭೂವೇ ಸರ್ವಲೋಕಗಳ ನಿರ್ಮಾತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಚತುರ್ಮುಖ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸೃಜಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 14
यो ऽपि नारायणो ऽनन्तो लोकानां प्रभवाव्ययः / ममैव परमा मूर्तिः करोति परिपालनम्
ಅನಂತನಾದ ನಾರಾಯಣನು, ಲೋಕಗಳ ಅವ್ಯಯ ಕಾರಣನು—ಅವನೇ ನನ್ನ ಪರಮ ಮೂರ್ತಿ; ಅವನೇ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 15
यो ऽन्तकः सर्वभूतानां रुद्रः कालात्मकः प्रभुः / मदाज्ञयासौ सततं संहरिष्यति मे तनुः
ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಅಂತಕನಾದ, ಕಾಲಸ್ವರೂಪ ಪ್ರಭು ರುದ್ರನು—ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಸದಾ ನನ್ನದೇ ತನುವನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 16
हव्यं वहति देवानां कव्यं कव्याशिनामपि / पाकं च कुरुते वह्निः सो ऽपि मच्छक्तिचोदितः
ಅಗ್ನಿಯು ದೇವರಿಗೆ ಹವ್ಯವನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಕಾವ್ಯವನ್ನೂ ತಲುಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅಡುಗೆ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ—ಆದರೂ ಆ ಅಗ್ನಿಯೂ ನನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಪ್ರೇರಿತನು।
Verse 17
भुक्तमाहारजातं च पचते तदहर्निशम् / वैश्वानरो ऽग्निर्भगवानीश्वरस्य नियोगतः
ಭುಕ್ತವಾದ ಆಹಾರವನ್ನು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಜೀರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಭಗವಾನ್ ವೈಶ್ವಾನರ ಅಗ್ನಿ, ಈಶ್ವರನ ನಿಯೋಗದಿಂದಲೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 18
यो ऽपि सर्वाम्भसां योनिर्वरुणो देवपुङ्गवः / सो ऽपि संजीवयेत् कृत्स्नमीशस्यैव नियोगतः
ಎಲ್ಲ ಜಲಗಳ ಮೂಲನಾದ ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠ ವರುಣನೂ ಸಹ ಪರಮೇಶ್ವರ ಈಶನ ಆದೇಶದಿಂದಲೇ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪುನರ್ಜೀವನ ನೀಡಬಲ್ಲನು।
Verse 19
यो ऽन्तस्तिष्ठति भूतानां बहिर्देवः प्रभञ्जनः / मदाज्ञयासौ भूतानां शरीराणि बिभर्ति हि
ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳ ಒಳಗೆ ನೆಲೆಸಿರುವವನು, ಹೊರಗೆ ದೇವ ಪ್ರಭಂಜನ (ವಾಯು) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವನು, ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದಲೇ ಜೀವಿಗಳ ದೇಹಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 20
यो ऽपि संजीवनो नॄणां देवानाममृताकरः / सोमः स मन्नियोगेन चोदितः किल वर्तते
ಮಾನವರನ್ನು ಸಂಜೀವನಗೊಳಿಸುವವನು, ದೇವರಿಗೆ ಅಮೃತದ ಭಂಡಾರನಾದ ಸೋಮನೂ ಸಹ, ನನ್ನ ನಿಯೋಗದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।
Verse 21
यः स्वभासा जगत् कृत्स्नं प्रकाशयति सर्वदा / सूर्यो वृष्टिं वितनुते शास्त्रेणैव स्वयंभुवः
ತನ್ನ ಸ್ವಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಸದಾ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವನೇ ಸೂರ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಳೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸ್ವಯಂಭೂ ಪ್ರಭು ಶಾಸ್ತ್ರಾಧಿಕಾರದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 22
यो ऽप्यशेषजगच्छास्ता शक्रः सर्वामरेश्वरः / यज्वनां फलदो देवो वर्तते ऽसौ मदाज्ञया
ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಶಾಸಕನಾದ, ಎಲ್ಲ ಅಮರರ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನೂ ಸಹ—ಯಜಮಾನರಿಗೆ ಯಜ್ಞಫಲ ನೀಡುವ ದೇವನು—ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದಲೇ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 23
यः प्रशास्ता ह्यसाधूनां वर्तते नियमादिह / यमो वैवस्वतो देवो देवदेवनियोगतः
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಸಾಧುಗಳನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಿ, ವಿಧಿ-ನಿಯಮದಿಂದ ಸಂಯಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವವನು—ದೇವದೇವನ ನಿಯೋಗದಿಂದ ವೈವಸ್ವತ ಯಮದೇವನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.
Verse 24
यो ऽपि सर्वधनाध्यक्षो धनानां संप्रदायकः / सो ऽपीश्वरनियोगेन कुबेरो वर्तते सदा
ಎಲ್ಲ ಧನದ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಧನವನ್ನು ನೀಡುವವನು—ಆ ಕುಬೇರನೂ ಸದಾ ಪರಮೇಶ್ವರನ ನಿಯೋಗದಿಂದಲೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 25
यः सर्वरक्षसां नाथस्तामसानां फलप्रदः / मन्नियोगादसौ देवो वर्तते निरृतिः सदा
ಎಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸರ ನಾಥನಾಗಿ ತಾಮಸರಿಗೆ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವವನು—ಆ ನಿರೃತಿ ದೇವನೂ ನನ್ನ ನಿಯೋಗದಿಂದಲೇ ಸದಾ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 26
वेतालगणभूतानां स्वामी भोगफलप्रदः / ईशानः किल भक्तानां सो ऽपि तिष्ठन्ममाज्ञया
ವೇತಾಳ, ಗಣ, ಭೂತಗಳ ಸಮೂಹಗಳ ಸ್ವಾಮಿ, ಭೋಗಫಲವನ್ನು ನೀಡುವವನು—ಭಕ್ತರಿಗೆ ಈಶಾನನೇ; ಆದರೂ ಅವನು ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದಲೇ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.
Verse 27
यो वामदेवो ऽङ्गिरसः शिष्यो रुद्रगणाग्रणीः / रक्षको योगिनां नित्यं वर्तते ऽसौ मदाज्ञया
ಅಂಗಿರಸನ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿ ರುದ್ರಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಣಿಯಾಗಿರುವ ವಾಮದೇವನು—ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ನಿತ್ಯ ರಕ್ಷಿಸುವವನು; ಅವನೂ ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆಲೇ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 28
यश्च सर्वजगत्पूज्यो वर्तते विघ्नकारकः / विनायको धर्मनेता सो ऽपि मद्वचनात् किल
ಸರ್ವಜಗತ್ತಿಂದ ಪೂಜ್ಯನಾಗಿದ್ದರೂ ವಿಘ್ನಕಾರಕನಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವವನು—ಧರ್ಮನೇತ ವಿನಾಯಕನೂ ಸಹ ನಿಜವಾಗಿ ನನ್ನ ವಚನದಿಂದಲೇ ಪ್ರವೃತ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 29
यो ऽपि ब्रह्मविदां श्रेष्ठो देवसेनापतिः प्रभुः / स्कन्दो ऽसौ वर्तते नित्यं स्वयंभूर्विधिचोदितः
ಬ್ರಹ್ಮವಿದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ, ದೇವಸೇನಾಪತಿಯಾದ ಪ್ರಭು—ಆ ಸ್ಕಂದನು ನಿತ್ಯವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸ್ವಯಂಭೂ ಬ್ರಹ್ಮನು ವಿಧಿಯನುಸಾರ ನೇಮಿಸಿ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದವನು।
Verse 30
ये च प्रजानां पतयो मरीच्याद्या महर्षयः / सृजन्ति विविधं लोकं परस्यैव नियोगतः
ಮತ್ತು ಪ್ರಜಗಳ ಅಧಿಪತಿಗಳಾದ ಮರೀಚಿ ಮೊದಲಾದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು—ಪರಮೇಶ್ವರನ ನಿಯೋಗದಿಂದಲೇ ವಿಭಿನ್ನ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 31
या च श्रीः सर्वभूतानां ददाति विपुलां श्रियम् / पत्नी नारायणस्यासौ वर्तते मदनुग्रहात्
ಸರ್ವಭೂತಗಳಿಗೆ ಅಪಾರ ಶ್ರೀಸಂಪತ್ತನ್ನು ನೀಡುವ ಆ ಶ್ರೀ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ)—ನಾರಾಯಣನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ನನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದಲೇ ಸ್ಥಿತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ।
Verse 32
वाचं ददाति विपुलां या च देवी सरस्वती / सापीश्वरनियोगेन चोदिता संप्रवर्तते
ಅಪಾರ ವಾಣಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುವ ದೇವಿ ಸರಸ್ವತಿ—ಅವಳೂ ಈಶ್ವರನ ನಿಯೋಗದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ।
Verse 33
याशेषपुरुषान् घोरान्नरकात् तारयिष्यति / सावित्री संस्मृता देवी देवाज्ञानुविधायिनी
ಯಾವ ದೇವಿ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು—ಅತಿಘೋರರಾದರೂ ಸಹ—ನರಕದಿಂದ ಉದ್ಧರಿಸುವಳೋ; ಆ ಸಾವಿತ್ರೀ ದೇವಿ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ದೇವತೆಗಳ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಕಾರ್ಯಮಾಡುವಳು।
Verse 34
पार्वती परमा देवी ब्रह्मविद्याप्रदायिनी / यापि ध्याता विशेषेण सापि मद्वचनानुगा
ಪಾರ್ವತಿ ಪರಮ ದೇವಿ, ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ನೀಡುವವಳು. ಅವಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಿದರೂ, ಅವಳೂ ನನ್ನ ವಚನದಂತೆ ನಡೆಯುವಳು।
Verse 35
यो ऽनन्तमहिमानन्तः शेषो ऽशेषामरप्रभुः / दधाति शिरसा लोकं सो ऽपि देवनियोगतः
ಅನಂತ ಮಹಿಮೆಯ ಅನಂತ ಶೇಷನು—ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಭು—ತನ್ನ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೂ ಅವನೂ ದೈವ ನಿಯೋಗದಿಂದಲೇ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ।
Verse 36
यो ऽग्निः संवर्तको नित्यं वडवारूपसंस्थितः / पिबत्यखिलमम्भोधिमीश्वरस्य नियोगतः
ಯಾವ ಅಗ್ನಿ ಸದಾ ಸಂವರ್ತಕವಾಗಿದ್ದು, ವಡವಾರೂಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತದೆ; ಅದೂ ಈಶ್ವರನ ನಿಯೋಗದಿಂದಲೇ।
Verse 37
ये चतुर्दश लोके ऽस्मिन् मनवः प्रथितौजसः / पालयन्ति प्रजाः सर्वास्ते ऽपि तस्य नियोगतः
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮನುಗಳು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವರೂ ಸಹ ಅವನ ನಿಯೋಗದಿಂದಲೇ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ।
Verse 38
आदित्या वसवो रुद्रा मरुतश्च तथाश्विनौ / अन्याश्च देवताः सर्वा मच्छास्त्रेणैव धिष्ठिताः
ಆದಿತ್ಯರು, ವಸುಗಳು, ರುದ್ರರು, ಮರುತರು ಹಾಗೂ ಅಶ್ವಿನರು—ಮತ್ತೆ ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳೂ—ನನ್ನ ಶಾಸ್ತ್ರಾಜ್ಞೆಯಿಂದಲೇ ಸ್ಥಾಪಿತರಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ।
Verse 39
गन्धर्वा गरुडा ऋक्षाः सिद्धाः साध्याश्चचारणाः / यक्षरक्षः पिशाचाश्च स्थिताः शास्त्रे स्वयंभुवः
ಗಂಧರ್ವರು, ಗರುಡರು, ಋಕ್ಷರು, ಸಿದ್ಧರು, ಸಾಧ್ಯರು ಮತ್ತು ಚಾರಣರು; ಹಾಗೆಯೇ ಯಕ್ಷರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ಪಿಶಾಚರು—ಇವರೆಲ್ಲ ಸ್ವಯಂಭುವಿನ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಾನದಂತೆ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ।
Verse 40
कलाकाष्ठानिमेषाश्च मुहूर्ता दिवसाः क्षपाः / ऋतवः पक्षमासाश्च स्थिताः शास्त्रे प्रजापतेः
ಕಲಾ, ಕಾಷ್ಠಾ, ನಿಮೇಷ, ಮುಹೂರ್ತ, ದಿನ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಋತುಗಳು, ಪಕ್ಷಗಳು, ಮಾಸಗಳು—ಇವೆಲ್ಲ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ।
Verse 41
युगमन्वन्तराण्येव मम तिष्ठन्ति शासने / पराश्चैव परार्धाश्च कालभेदास्तथा परे
ಯುಗಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ವಂತರಗಳು ನನ್ನ ಶಾಸನದಲ್ಲೇ ನಿಂತಿವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಪರಾ, ಪರಾರ್ಧ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲದ ಇತರ ಎಲ್ಲ ವಿಭೇದಗಳೂ ಆ ನಿಯಮಕ್ಕನುಸಾರವೇ ಇವೆ।
Verse 42
चतुर्विधानि भूतानि स्थावराणि चराणि च / नियोगादेव वर्तन्ते देवस्य परमात्मनः
ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳು—ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು ಚರ—ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ದೇವನ ನಿಯೋಗದಿಂದಲೇ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಾ ಸ್ಥಿರವಾಗಿವೆ।
Verse 43
पातालानि च सर्वाणि भुवनानि च शासनात् / ब्रह्माण्डानि च वर्तन्ते सर्वाण्येव स्वयंभुवः
ಸ್ವಯಂಭುವಿನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಪಾತಾಳಗಳು, ಎಲ್ಲಾ ಭುವನಗಳು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳು ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ।
Verse 44
अतीतान्यप्यसंख्यानि ब्रह्माण्डानि ममाज्ञया / प्रवृत्तानि पदार्थौघैः सहितानि समन्ततः
ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳು—ಹಿಂದಿನ ಯುಗಗಳದ್ದೂ ಸಹ—ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ; ಅವು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಸೃಷ್ಟಿಪದಾರ್ಥಗಳ ಪ್ರವಾಹಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ।
Verse 45
ब्रह्माण्डानि भविष्यन्ति सह वस्तुभिरात्मगैः / वहिष्यन्ति सदैवाज्ञां परस्य परमात्मनः
ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳು ತಮ್ಮೊಳಗಿನ ಸಹಜ ಘಟಕಗಳೊಡನೆ ಉಂಟಾಗುವವು; ಅವು ಪರಮ ಪರಮಾತ್ಮನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸದಾ ಹೊತ್ತು ಕಾಪಾಡುವವು।
Verse 46
भूमिरापो ऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिरेव च / भूतादिरादिप्रकृतिर्नियोगे मम वर्तते
ಭೂಮಿ, ಜಲ, ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಆಕಾಶ, ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ—ಮತ್ತು ಭೂತಗಳ ಆದಿಸ್ರೋತವಾದ ಆದಿಪ್ರಕೃತಿ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ನನ್ನ ನಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ।
Verse 47
याशेषजगतां योनिर्मोहिनी सर्वदेहिनाम् / माया विवर्तते नित्यं सापीश्वरनियोगतः
ಸಕಲ ಜಗತ್ತಿನ ಯೋನಿಯಾಗಿರುವ, ಎಲ್ಲ ದೇಹಧಾರಿಗಳನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುವ ಆ ಮಾಯೆ ನಿತ್ಯವೂ ವಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಅದು ಈಶ್ವರನ ನಿಯೋಗದಿಂದಲೇ.
Verse 48
यो वै देहभृतां देवः पुरुषः पठ्यते परः / आत्मासौ वर्तते नित्यमीश्वरस्य नियोगतः
ದೇಹಧಾರಿಗಳೆಲ್ಲರೊಳಗೂ ದೇವಸ್ವರೂಪ ಪರಮ ಪುರುಷನೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಡುವವನು, ಅವನೇ ಆತ್ಮ; ಈಶ್ವರನ ನಿಯೋಗದಿಂದ ನಿತ್ಯ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 49
विधूय मोहकलिलं यया पश्यति तत् पदम् / सापि विद्या महेशस्य नियोगवशवर्तिनी
ಯಾವ ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಮೋಹದ ಕೆಸರು ತೊಳೆದು ಆ ಪರಮಪದವನ್ನು ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೋ, ಆ ಮುಕ್ತಿದಾಯಕ ವಿದ್ಯೆಯೂ ಮಹೇಶನ ನಿಯೋಗಾಧೀನವಾಗಿರುತ್ತದೆ।
Verse 50
बहुनात्र किमुक्तेन मम शक्त्यात्मकं जगत् / मयैव प्रेर्यते कृत्स्नं मय्येव प्रलयं व्रजेत्
ಇಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಏನು? ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ನನ್ನ ಶಕ್ತಿಸ್ವರೂಪ; ನನ್ನಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರೇರಿತವಾಗುತ್ತದೆ, ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 51
अहं हि भगवानीशः स्वयं ज्योतिः सनातनः / परमात्मा परं ब्रह्म मत्तो ह्यन्यन्न विद्यते
ನಾನೇ ಭಗವಾನ್ ಈಶ, ನಾನೇ ಸನಾತನ ಸ್ವಯಂಜ್ಯೋತಿ; ನಾನೇ ಪರಮಾತ್ಮ, ಪರಬ್ರಹ್ಮ—ನನ್ನ ಹೊರತು ಮತ್ತೇನೂ ಇಲ್ಲ।
Verse 52
इत्येतत् परमं ज्ञानं युष्माकं कथितं मया / ज्ञात्वा विमुच्यते जन्तुर्जन्मसंसारबन्धनात्
ಇಂತೆ ಈ ಪರಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿಮಗೆ ನಾನು ಹೇಳಿದೆನು; ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ಜೀವನು ಜನ್ಮ-ಸಂಸಾರ ಬಂಧನದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Kāla is presented as the Lord Himself in an operative mode: the power by which the universe moves, acts according to svabhāva, and cycles through manifestation and reabsorption—governing kalā-s, yugas, and manvantaras under divine ordinance.
The Supreme is declared the inner Self (antaryāmin) of all beings; the cosmos is His Śakti and functions by His command. Liberation occurs when delusion is removed and the Supreme Abode is known through the liberating knowledge said to stand under Maheśa’s governance—implying a Vedāntic identity of the Self with the Supreme, expressed in devotional-theistic language.
It portrays Nārāyaṇa (Ananta) as the Lord’s supreme manifestation responsible for protection, while Rudra—whose nature is Time—performs dissolution by the same Lord’s command; Brahmā creates under commission. This integrates sectarian functions into a single supreme sovereignty.