Adhyaya 28

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपाद दारुवनप्रवेशभस्मस्नानविधिर्नाम सप्तविंशतितमो ऽध्यायः ऋषिरुवाच अगात्कथममावस्यां मासि मासि दिवं नृपः / ऐलः पुरूरवाः सूत कथं वातर्पयत्पितॄन्

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಮಹಾಪುರಾಣದ ವಾಯುಪ್ರೋಕ್ತ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ದ್ವಿತೀಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ಅನುಷಂಗಪಾದ, ದಾರುವನಪ್ರವೇಶ, ಭಸ್ಮಸ್ನಾನವಿಧಿ’ ಎಂಬ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ. ಋಷಿ ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ರಾಜನೇ! ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ತಿಂಗಳು ತಿಂಗಳಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಹೋದನು? ಹೇ ಸೂತನೇ! ಐಲ ಪುರೂರವನು ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ತರ್ಪಣ ಮಾಡಿದನು?

Verse 2

सूत उवाच तस्य ते ऽहं प्रवक्ष्यामि प्रभावं शांशपायने / ऐलस्यादित्यसंयोगं सोमस्य च महात्मनः

ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಶಾಂಶಪಾಯನ! ಅದರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಐಲನ ಆದಿತ್ಯಸಂಯೋಗವನ್ನೂ, ಮಹಾತ್ಮ ಸೋಮನ ವಿಷಯವನ್ನೂ.

Verse 3

अन्तःसारमयस्येन्दोः पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः / ह्रासवृद्धी पिदृमतः पित्र्यस्य च विनिर्णयम्

ಅಂತಃಸಾರಮಯ ಚಂದ್ರನ ಶುಕ್ಲ–ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಹ್ರಾಸ–ವೃದ್ಧಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಪಿತೃಲೋಕ ಮತ್ತು ಪಿತೃಕರ್ಮಗಳ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 4

सोमाच्चैवामृतप्राप्तिं पितॄणां तर्वणं तथा / काव्याग्निष्वात्तमौम्यानां पितॄणाञ्चैव दर्शनम्

ಸೋಮದಿಂದ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಅಮೃತಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಅವರ ತರ್ಪಣ, ಹಾಗೆಯೇ ಕಾವ್ಯ, ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತ, ಸೌಮ್ಯ ಎಂಬ ಪಿತೃಗಳ ದರ್ಶನವೂ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 5

यथा पुरूरवाश्चैव तर्पयामास वै पितॄन् / एतत्सर्वं प्रवक्ष्यामि पर्वाणि च यथाक्रमम्

ಪುರೂರವನು ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ತರ್ಪಣದಿಂದ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ನಾನು ಹೇಳುವೆನು; ಪರ್ವಗಳನ್ನೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವೆನು.

Verse 6

यदा तु चन्द्रसूर्यौं वै नक्षत्रेण समागतौ / अमावस्यां निवसत एकरात्रैकमण्डलौ

ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯರು ನಕ್ಷತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಸಮಾಗಮಿಸಿದಾಗ, ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಂದೇ ರಾತ್ರಿ ಒಂದೇ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 7

स गच्छति तदा द्रष्टुं दिवाकरनिशाकरौ / अमावस्याममावास्यां मातामहपितामहौ

ಆಗ ಅವನು ಅಮಾವಾಸ್ಯದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ದಿವಾಕರ ಮತ್ತು ನಿಶಾಕರರನ್ನು ನೋಡಲು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ; ಅಲ್ಲಿ ಮಾತಾಮಹ ಮತ್ತು ಪಿತಾಮಹ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರೂ ಪಿತೃಗಳು ಇರುತ್ತಾರೆ.

Verse 8

अभिवाद्य स तौ तत्र कालापेक्षः प्रतीक्षते / प्रस्यन्दमानात्सोमात्तु पित्रर्थं तु परिश्रवान्

ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಆ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಕಾಲದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಯುತ್ತಾನೆ. ಹರಿದುಬರುವ ಸೋಮದಿಂದ ಪಿತೃಕಾರ್ಯಾರ್ಥ ಪವಿತ್ರ ಪರಿಶ್ರವ ಧಾರೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.

Verse 9

ऐलः पुरूरवा विद्वान्मासश्राद्धचिकीर्षया / उपास्ते पितृमन्तं तं सोमं दिवि समास्थितः

ವಿದ್ವಾನ್ ಐಲ ಪುರೂರವನು ಮಾಸಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ, ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಿಯಾದ ಪಿತೃಸಂಬಂಧಿ ಆ ಸೋಮವನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 10

द्विलवां कुहूमात्रां च ते उभे तु विचार्य सः / सिनीवालीप्रमाणेभ्यः सिनीवालीमुपास्य सः

ಅವನು ದ್ವಿಲವ ಮತ್ತು ಕುಹೂಮಾತ್ರ—ಈ ಎರಡನ್ನೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಸೀನೀವಾಲಿಯ ಪ್ರಮಾಣಗಳಂತೆ ಸೀನೀವಾಲಿಯನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 11

कुहूमात्रः कलां चैव ज्ञात्वोपास्ते कुहूं तथा / स तदा तामुपासीनः कालापेक्षः प्रपश्यति

ಕುಹೂಮಾತ್ರ ಮತ್ತು ಕಲೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅವನು ಹಾಗೆಯೇ ಕುಹೂವನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಅವನು ಆ ಉಪಾಸನೆಯಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾಗಿ, ಕಾಲದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ.

Verse 12

सुधामृतं तु तत्सोमात्स्रवद्वै मासतृप्तये / दशभिः पञ्चभिश्चैव सुधामृतपरिस्रवैः

ಆ ಸೋಮದಿಂದ ಮಾಸತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ಸುಧಾಮೃತವು ಹರಿಯುತ್ತದೆ—ಹತ್ತು ಮತ್ತು ಐದು ಎಂಬಂತೆ, ಸುಧಾಮೃತದ ಪರಿಸ್ರವ ಧಾರೆಗಳಾಗಿ.

Verse 13

कृष्णपक्षे भुजां प्रीत्या दह्यमानां तथांशुभिः / सद्यः प्रक्षरता तेन सौम्येन मधुना तु सः

ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವನ ಭುಜಗಳು ಕಿರಣಗಳಿಂದ ದಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು; ಆಗ ಅವನು ಆ ಸೌಮ್ಯ ಮಧುವಿನಿಂದ ತಕ್ಷಣ ಧಾರೆಗಳನ್ನು ಸುರಿಸಿದನು.

Verse 14

निर्वातेष्त्रथ पक्षेषु पित्र्येण विधिना दिवि / सुधामृतेन राजैन्द्रस्तर्प यामास वै पितॄन्

ನಿರ್ವಾತ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ದಿವಿಯಲ್ಲಿ ಪಿತೃವಿಧಿಯಂತೆ, ರಾಜೇಂದ್ರನು ಸುಧಾಮೃತದಿಂದ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ತರ್ಪಣ ಮಾಡಿ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದನು.

Verse 15

सौम्यान्बर्हिषदः काव्यानग्निष्वात्तांस्तथैव च / ऋतमग्निस्तु यः प्रोक्तः स तु संवत्सरो मतः

ಸೌಮ್ಯರು, ಬರ್ಹಿಷದರು, ಕಾವ್ಯರು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತರು—ಇವರು ಪಿತೃಗಣ; ‘ಋತಮಗ್ನಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟವನೇ ಸಂವತ್ಸರ ಎಂದು ಮತವಾಗಿದೆ.

Verse 16

जज्ञिरे ह्यृतवस्तस्माद्ध्यृतुभ्यश्चार्त्तवास्तथा / आर्तवा ह्यर्द्धमासाख्याः पितरो ह्यृतुसूनवः

ಅವನಿಂದ ಋತುಗಳು ಜನಿಸಿದವು; ಋತುಗಳಿಂದ ಆರ್ಥವಗಳೂ ಜನಿಸಿದವು. ಆರ್ಥವಗಳು ‘ಅರ್ಧಮಾಸ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಆ ಪಿತೃಗಳು ಋತುಸೂನವರು.

Verse 17

ऋतवः पितामहा मासा अयनाह्यब्दसूनवः / प्रपितामहास्तु वै देवाः पञ्चाब्दा ब्रह्मणः सुताः

ಋತುಗಳು ಪಿತಾಮಹರು; ಮಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಅಯನಗಳು ವರ್ಷದ ಪುತ್ರರು; ಪ್ರಪಿತಾಮಹ ದೇವರು ‘ಪಂಚಾಬ್ದ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ—ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರರು.

Verse 18

सौम्यास्तु सोमजा ज्ञेयाः काव्या ज्ञेयाः कवेः सुताः / उपहूताः स्मृता देवाः सोमजाः सोमपाः स्मृताः

‘ಸೌಮ್ಯ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಸೋಮಜ ಪಿತೃಗಳು ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ; ‘ಕಾವ್ಯ’ ಪಿತೃಗಳು ಕವಿಯ ಪುತ್ರರು ಎಂದು ಸ್ಮೃತ. ‘ಉಪಹೂತ’ ದೇವರು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ; ಸೋಮಜರೇ ‘ಸೋಮಪ’ ಎಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು.

Verse 19

आज्यपास्तु स्मृताः काव्यास्तिस्रस्ताः पितृजातयः / काव्या बर्हिषद श्चैव अग्निष्वात्ताश्च तास्त्रिधा

ಕಾವ್ಯ ಪಿತೃಗಳು ‘ಆಜ್ಯಪ’ ಎಂದು ಸ್ಮೃತ; ಪಿತೃಜಾತಿಗಳು ಮೂರು—ಕಾವ್ಯ, ಬರ್ಹಿಷದ, ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತ—ಇಂತೆ ತ್ರಿವಿಧ.

Verse 20

गृहस्था ये च यज्वान ऋतुर्बर्हिषदो ध्रुवम् / गृहस्थाश्चाप्ययज्वान अग्निष्वात्तास्तथार्त्तवाः

ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವ ಗೃಹಸ್ಥರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ‘ಋತು’ ಮತ್ತು ‘ಬರ್ಹಿಷದ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಯಜ್ಞ ಮಾಡದ ಗೃಹಸ್ಥರು ‘ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತ’ ಹಾಗೂ ‘ಆರ್ತ್ತವ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 21

अष्टकापतयः काव्याः पञ्चाब्दास्तान्निबोधत / तेषां संवत्सरो ह्यग्निः सूयस्तु परिवत्सरः

ಕಾವ್ಯ ಪಿತೃಗಳು ‘ಅಷ್ಟಕಾಪತಿ’ಗಳು; ಅವರು ಐದು ‘ಅಬ್ದ’ಗಳು ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ. ಅವರಲ್ಲಿ ‘ಸಂವತ್ಸರ’ ಅಗ್ನಿ; ‘ಪರಿವತ್ಸರ’ ಸೂರ್ಯ.

Verse 22

सोम इड्वत्सरः प्रोक्तो वायुश्चैवानुवत्सरः / रुद्रस्तु वत्सरस्तेषां पञ्चाब्दास्ते युगात्मकाः

ಸೋಮನು ‘ಇಡ್ವತ್ಸರ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟನು; ವಾಯು ‘ಅನುವತ್ಸರ’. ಅವರಲ್ಲಿ ರುದ್ರನು ‘ವತ್ಸರ’; ಈ ಐದು ‘ಅಬ್ದ’ಗಳು ಯುಗಸ್ವರೂಪಗಳು.

Verse 23

काव्याश्चैवोष्मपाश्चैव दिवाकीर्त्याश्च ते स्मृताः / ये ते पिबन्त्यमावस्यां मासिमासि सुधां दिवि

ಕಾವ್ಯರು, ಉಷ್ಮಪರು, ದಿವಾಕೀರ್ತ್ಯರು ಎಂದು ಅವರು ಸ್ಮೃತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಅವರು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಗೆ ಸುದೆಯನ್ನು ಪಾನಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 24

तांस्तेन तर्पयामास यावदासीत्पुरूरवाः / यस्मात्प्रस्रवते सोमान्मासि मासि धिनोति च

ಪುರೂರವನು ಇದ್ದವರೆಗೂ ಅದೇ ಮೂಲಕ ಅವರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದನು; ಏಕೆಂದರೆ ಆ ಸೋಮದಿಂದ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ರಸವು ಹರಿದು, ಅದು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಕೂಡ.

Verse 25

तस्मात्सुधामृतं तद्वै पितॄणां सोमपायिनाम् / एवं तदमृतं सौम्यं सुधा च मदु चैव ह

ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಸುದ್ಹಾಮೃತವು ಸೋಮಪಾನ ಮಾಡುವ ಪಿತೃಗಳದೇ; ಅದೇ ಸೌಮ್ಯ ಅಮೃತವು ‘ಸುದ್ಹಾ’ ಮತ್ತು ‘ಮಧು’ ಎಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.

Verse 26

कृष्णपक्षे यथा वेन्दोः कलाः पञ्चदश क्रमात् / पिबन्त्यंबुमयं देवास्त्रयस्त्रिंशत्तु छन्दनाः

ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಹದಿನೈದು ಕಲೆಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುವಂತೆ, ‘ಛಂದನ’ ಎನ್ನಲ್ಪಡುವ ಮೂವತ್ತಮೂರು ದೇವರುಗಳು ಜಲಮಯ ಅಂಶವನ್ನು ಪಾನಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 27

पीत्वार्द्धमासं गच्छन्ति चतुर्दश्यां सुधामृतम् / इत्येवं पीयमानैस्तु देवैः सर्वैर्निशाकरः

ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಸುದ್ಹಾಮೃತವನ್ನು ಕುಡಿದು ಅವರು ಅರ್ಧಮಾಸದವರೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ; ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲಾ ದೇವರುಗಳು ಕುಡಿಯುವುದರಿಂದ ನಿಶಾಕರ (ಚಂದ್ರ) ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 28

समागच्छत्यमावस्यां भागे पञ्चदशे स्थितः / सुषुम्णाप्यायितं चैव ह्यमावस्यां यथा क्रमम्

ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಹದಿನೈದನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಆ ಸೋಮನು ಸಮಾಗಮಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸುಷುಮ್ನಾ ನಾಡಿಯಿಂದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಯಥಾವಿಧಿ ಪೋಷಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 29

पिबन्ति द्विलवं कालं पितरस्ते सुधामृतम् / पीतक्षयं ततः सोमं सूर्यो ऽसावेकरश्मिना

ಆ ಪಿತೃಗಳು ಎರಡು ಲವಕಾಲ ಸುದಾಮೃತವನ್ನು ಪಾನಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ನಂತರ ಪಾನದಿಂದ ಕ್ಷೀಣವಾದ ಸೋಮನನ್ನು ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಏಕರಶ್ಮಿಯಿಂದ ಮತ್ತೆ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 30

आप्याययत्सुषुम्णातः पुनस्तान्सोमपायिनः / निः शेषायां कलायां तु सोममाप्याययत्पुनः

ಸುಷುಮ್ನೆಯಿಂದ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಆ ಸೋಮಪಾನಿಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಕಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕ್ಷಯವಾದಾಗ ಸೋಮನನ್ನೂ ಪುನಃ ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 31

सुषुम्णाप्यायमानस्य भागं भागमहः क्रमात् / कलाः क्षीयन्ति ताः कृष्णाः शुक्ला चाप्याययन्ति तम्

ಸುಷುಮ್ನೆಯಿಂದ ಪೋಷಿತನಾಗುತ್ತಾ, ದಿನಕ್ರಮದಂತೆ ಭಾಗಭಾಗವಾಗಿ ಕಲೆಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತವೆ—ಅವು ಕೃಷ್ಣಕಲೆಗಳು; ಶುಕ್ಲಕಲೆಗಳು ಅವನನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ।

Verse 32

एवं सूर्यस्य वीर्येण चन्द्रस्याप्यायिता तनुः / दृश्यते पौर्णमास्यां वै शुक्लः संपूर्णमण्डलः

ಈ ರೀತಿ ಸೂರ್ಯನ ವೀರ್ಯದಿಂದ ಚಂದ್ರನ ದೇಹ ಪೋಷಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಶುಕ್ಲನಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಂಡಲವಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ।

Verse 33

संसिद्धिरेवं सोमस्य पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः / इत्येवं पितृमान्सोमः स्मृत इड्वत्सरात्मकः

ಹೀಗೆ ಸೋಮನ ಶುಕ್ಲ‑ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣತೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ; ಪಿತೃಸಂಬಂಧಯುಕ್ತ ಸೋಮನು ‘ಇಡ್ವತ್ಸರಾತ್ಮಕ’ ಎಂದು ಸ್ಮೃತನಾಗಿದ್ದಾನೆ।

Verse 34

क्रान्तः पञ्चदशैः सार्द्धं सुधामृतपरिस्रवैः / अतः पर्वाणि वक्ष्यामि वर्वणां संधयश्च ये

ಹದಿನೈದು ಕಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸುಧಾ‑ಅಮೃತದ ಹರಿವುಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ಸೋಮನು ಸಾಗುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ವರ್ವಣಾಂಗಳ ಪರ್ವಗಳನ್ನೂ ಅವುಗಳ ಸಂಧಿಗಳನ್ನೂ ನಾನು ಹೇಳುವೆನು।

Verse 35

ग्रन्थिमन्ति यथा पर्वाणीक्षुवे ण्वोर्भवन्त्युत / तथार्द्धमासि पर्वाणि शुक्लकृष्णानि चैव हि

ಕಬ್ಬಿನಲ್ಲಿ ಗಂಠಿಗಳು (ಪರ್ವ) ಇರುವಂತೆ, ಅರ್ಧಮಾಸದ ಪರ್ವಗಳು ಶುಕ್ಲ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷಗಳೇ ಆಗಿವೆ।

Verse 36

पूर्णामावस्ययोर्भेदौ ग्रन्थयः संधयश्च वै / अर्द्धमासं तु पर्वाणि द्वितीयाप्रभृतीनि तु

ಪೂರ್ಣಿಮೆ ಮತ್ತು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಭೇದವೇ ಗ್ರಂಥಿ ಹಾಗೂ ಸಂಧಿ; ಅರ್ಧಮಾಸದ ಪರ್ವಗಳು ದ್ವಿತೀಯಾದಿ ತಿಥಿಗಳಾಗಿವೆ।

Verse 37

अन्वाधानक्रिया यस्मात्क्रियते पर्वसंधिषु / तस्मात्तु पर्वणामादौ प्रतिपत्सर्वसंधिषु

ಪರ್ವಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ವಾಧಾನಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುವುದರಿಂದ, ಎಲ್ಲ ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲೂ ಪರ್ವದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪತ್ ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 38

सायाह्ने ऽह्यनुमत्यादौ कालो द्विलव उच्यते / लवौ द्वावेव राकायां कालो ज्ञेयो ऽपराह्णकः

ಸಾಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ, ಅನುಮತಿ ಮೊದಲಾದ ತಿಥಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಾಲವನ್ನು ಎರಡು ‘ಲವ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ರಾಕಾ (ಪೌರ್ಣಿಮೆ)ಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಲವಗಳೇ ಅಪರಾಹ್ಣಕಾಲವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 39

प्रतिपत्कृष्णपक्षस्य काले ऽतीते ऽपराह्णके / सायाह्ने प्रतिपन्ने च स कालः पौर्णमासिकः

ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಪ್ರತಿಪದೆಯಲ್ಲಿ ಅಪರಾಹ್ಣಕಾಲ ಕಳೆದ ಬಳಿಕ ಸಾಯಾಹ್ನ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಅದೇ ಕಾಲವನ್ನು ‘ಪೌರ್ಣಮಾಸಿಕ’ ಕಾಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 40

व्यतीपाते स्थिते सूर्ये लेखार्द्धे तु युगान्तरे / युगान्तरोदिते चैव लेशार्द्धे शशिनः क्रमात्

ವ್ಯತೀಪಾತದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ‘ಲೇಖಾರ್ಧ’ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವಾಗ ಯುಗಾಂತರ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಯುಗಾಂತರ ಉದಯವಾದಾಗ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಚಂದ್ರನೂ ‘ಲೇಶಾರ್ಧ’ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ.

Verse 41

पौर्णमासी व्यतीपाते यदीक्षेतां परस्परम् / यस्मिन्काले समौ स्यातां तौ व्यतीपात एव सः

ವ್ಯತೀಪಾತದಲ್ಲಿ ಪೌರ್ಣಮಾಸಿಯಂದು ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರು ಪರಸ್ಪರವನ್ನು ನೋಡುವಂತೆ ಇದ್ದರೆ, ಯಾವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಸಮಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೋ ಅದೇ ವ್ಯತೀಪಾತವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 42

तं कालं सूर्यनिर्द्देश्यं दृष्ट्वा संख्यां तु सर्पति / स वै वषटाक्रियाकालः सद्यः कालं विधीयते

ಸೂರ್ಯನ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ಆ ಕಾಲವನ್ನು ನೋಡಿ ಗಣನೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ‘ವಷಟ್’ ಕ್ರಿಯೆಯ ಕಾಲ; ತಕ್ಷಣವೇ ವಿಧಿಯಂತೆ ಕಾಲವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 43

पूर्णन्दोः पूर्णपक्षे तु रात्रिसंधिश्च पूर्णिमा / ततो विरज्यते नक्तं पौर्णमास्यां निशाकरः

ಪೂರ್ಣಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯ ಸಂಧಿಕಾಲವೇ ಪೂರ್ಣಿಮೆ; ಆ ಪೌರ್ಣಮಾಸಿಯ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನಿಶಾಕರ ಚಂದ್ರನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 44

यदीक्षेते व्यतीपाते दिवा पूर्णे परस्परम् / चन्द्रार्कावपराह्णे तु पूर्णात्मानौ तु पूर्णिमा

ವ್ಯತೀಪಾತದಲ್ಲಿ, ಪೂರ್ಣ ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ ಪರಸ್ಪರ ಎದುರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು, ಅಪರಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಪೂರ್ಣ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದಿರುವುದು—ಅದೇ ಪೂರ್ಣಿಮೆ।

Verse 45

यस्मात्तामनुमन्यन्ते पितरो दैवतैः सह / तस्मादनुमतिर्नाम पूर्णिमा प्रथमा स्मृता

ಪಿತೃಗಳು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಆ ತಿಥಿಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುವುದರಿಂದ, ಅದಕ್ಕೆ ‘ಅನುಮತಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು; ಪೂರ್ಣಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಿದ್ದಾರೆ।

Verse 46

अत्यर्थं भ्राजते यस्माद्व्योम्न्यस्यां वै निशाकरः / रञ्जनाच्चैव चन्द्रस्य राकेति कवयो ऽब्रुवन्

ಈ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಿಶಾಕರ ಚಂದ್ರನು ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದರಿಂದ, ಚಂದ್ರನ ಮನೋಹರ ರಂಜನೆಯ ಕಾರಣ ಕವಿಗಳು ಇದನ್ನು ‘ರಾಕಾ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು।

Verse 47

अमावसेतामृक्षे तु यदा चन्द्रदिवाकरौ / राका पञ्चदशी रात्रिरमावास्या ततः स्मृता

ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ ಒಂದಾಗಿರುವಾಗ, ರಾಕಾ ಎಂಬ ಹದಿನೈದನೇ ರಾತ್ರಿಯ ನಂತರ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುವ ತಿಥಿಯೇ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ।

Verse 48

व्युच्छिद्य तममावस्यां पश्यतस्तौ समागतौ / अन्योन्यं चन्द्रसूर्यौं तौ यदा तद्वर्श उच्यते

ಅಮಾವಾಸ್ಯದ ಘೋರ ತಮಸ್ಸನ್ನು ಛೇದಿಸಿ, ನೋಡುತ್ತಿರಲಾಗಿ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಸೇರಿದರು; ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಯೋಗವಾಗುವಾಗ ಅದನ್ನು ‘ವರ್ಷ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 49

द्वौ द्वौ लवावमावास्या स कालः पर्वसंधिषु / द्व्यक्षर कुहुमात्रश्च पर्वकालास्त्रयः स्मृताः

ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಎರಡು ಲವಗಳಷ್ಟು ಕಾಲವು ಪರ್ವಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ; ‘ದ್ವ್ಯಕ್ಷರ’ ಮತ್ತು ‘ಕುಹೂ-ಮಾತ್ರ’ ಸೇರಿ ಪರ್ವಕಾಲಗಳು ಮೂರು ಎಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 50

नष्टचन्द्रा त्वमावस्या या मध्याङ्नात्प्रवर्त्तते / दिवसार्द्धेन रात्र्या च सूर्यं प्राप्य तु चन्द्रमाः

ಚಂದ್ರನು ಅಡಗಿರುವ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ; ಚಂದ್ರನು ದಿನದ ಅರ್ಧಭಾಗ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯ ಭಾಗವನ್ನು ದಾಟಿ ಸೂರ್ಯನ ಸಮೀಪವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.

Verse 51

सूर्येण सह सामुद्रं गत्वा प्रातस्तनात्स वै / द्वौ कालौ संगमं चैव मध्याह्ने नियतं रविः

ಅವನು (ಚಂದ್ರ) ಸೂರ್ಯನೊಂದಿಗೆ ಸಮುದ್ರಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಿಂದಲೇ ಅಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾನೆ; ಎರಡು ಕಾಲಗಳ ಸಂಗಮವೂ ಅಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ರವಿ ನಿಯತವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

Verse 52

प्रतिपच्छुक्लपक्षस्य चन्द्रमाः सूर्य मण्डलात् / विमुच्यमानयोर्मध्ये तयोर्मण्डलयोस्तु वै

ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಪ್ರತಿಪದೆಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆ ಎರಡು ಮಂಡಲಗಳು ಬೇರ್ಪಡುತ್ತಾ ಹೋಗುವಾಗ, ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯದ ಅಂತರವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 53

स तदा ह्याहुतेः कालो दर्शस्य तु वषट्क्रिया / एतदृतुमुखं ज्ञेयममा वास्यास्य पर्वणः

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಹುತಿಯ ಕಾಲ; ದರ್ಶಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ‘ವಷಟ್’ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೇ ಋತುವಿನ ಮುಖವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು—ಇದು ಅಮಾವಾಸ್ಯಾ ಪರ್ವ.

Verse 54

दिवापर्व ह्यमावास्या क्षीणेन्दौ बहुले तु वै / तस्माद्दिवा ह्यमावास्यां गृह्यते ऽसौ दिवाकरः

ಕ್ಷೀಣಚಂದ್ರನಿರುವ ಬಹುಳಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯನ್ನು ‘ದಿವಾಪರ್ವ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಮಾವಾಸ್ಯಾದಿನದಲ್ಲಿ ಹಗಲಲ್ಲೇ ದಿವಾಕರ (ಸೂರ್ಯ) ಗ್ರಹ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 55

गृह्यते तु दिवा तस्मादमावास्यां दिवि क्षयाम् / कलानामपि चैतासां वृद्धिहान्या जलात्मनः

ಆದ್ದರಿಂದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಾಗುವ ಕ್ಷಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಹಗಲಲ್ಲೇ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಜಲಸ್ವಭಾವಿಯಾದ ಚಂದ್ರನ ಈ ಕಲಗಳಿಗೆ ವೃದ್ಧಿ-ಹಾನಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 56

तिथीनां नामधेयानि विद्वद्भिः संज्ञितानि वै / दर्शयेतामथात्मानं सूर्याचन्द्रमसावुभौ

ತಿಥಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪಂಡಿತರು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ—ಇಬ್ಬರೂ—ತಮ್ಮ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 57

निष्क्रामत्यथ तेनैव क्रमशः सूर्यमण्डलात् / द्विलवोनमहोरात्रं भास्करं स्पृशते शशी

ನಂತರ ಅದೇ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದಿಂದ ಕ್ರಮೇಣ ಹೊರಬರುತ್ತಾನೆ. ಎರಡು ಲವ ಕಡಿಮೆ ಒಂದು ಅಹೋರಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಶಿ (ಚಂದ್ರ) ಭಾಸ್ಕರ (ಸೂರ್ಯ)ನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 58

स तदा ह्याहुतेः कालोदर्शस्य तु वषट्क्रिया / कुहेति कोकिलेनोक्तो यः स कालः समाप्यते

ಆಗ ಆಹುತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದರ್ಶಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ‘ವಷಟ್’ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಕೋಗಿಲೆಯ ‘ಕುಹೇ’ ಎಂಬ ನಾದದಿಂದ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಡುವ ಆ ಕಾಲವೇ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

Verse 59

तत्कालसंमिता यस्मादमावास्या कुहूः स्मृता / सिनीवालीप्रमाणस्तु क्षीणशेषो निशाकरः

ಅದು ಆ ಕಾಲಮಾನದೊಂದಿಗೆ ಸಮನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯನ್ನು ‘ಕುಹೂ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆಗ ಚಂದ್ರನು ಸಿನೀವಾಲಿಯ ಪ್ರಮಾಣದಂತೆ ಕ್ಷೀಣ ಅವಶೇಷವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 60

आमावस्यां विशत्यर्कस्सिनी वालीततः स्मृता / अनुमत्याश्चराकायाः सिनीवाल्याः कुहूंविना

ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ‘ಸಿನೀವಾಲೀ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ ವಿಚಿತ್ರಾಕಾರಿಣಿ ‘ಅನುಮತಿ’ ದೇವಿ, ಕುಹೂ ಇಲ್ಲದೆ, ಸಿನೀವಾಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಳೆ.

Verse 61

एतासां द्विलवः कालः कुहूमात्रङ्कुहूःस्मृताः / चन्द्रसूर्यव्यतीपाते संगते पूर्णिमान्तरे

ಇವುಗಳ ಎರಡು ಲವಗಳ ಕಾಲವೇ ‘ಕುಹೂ-ಮಾತ್ರ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಚಂದ್ರ-ಸೂರ್ಯ ವ್ಯತೀಪಾತ ಸಂಯೋಗದಲ್ಲಿ, ಪೂರ್ಣಿಮೆಯ ಮಧ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಸೇರುವಾಗ, ಅದೇ ಕುಹೂ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 62

प्रतिपत्प्रतिपद्येत पर्वकालो द्विमात्रकः / कालः कहूसिनीवाल्योः सामुद्रस्य तु मध्यतः

ಪ್ರತಿಪತ್‌ನಿಂದ ಪ್ರತಿಪತ್‌ವರೆಗೆ ಪರ್ವಕಾಲವು ಎರಡು ಮಾತ್ರೆಗಳಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ; ಕುಹೂ ಮತ್ತು ಸಿನೀವಾಲಿಯ ಕಾಲವು ಸಮುದ್ರೀಯ (ಗಣನೆ) ಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 63

अर्काग्नि मण्डले सोमे पर्वकालः कलासमः / एवं स शुक्लपक्षे वै रजन्यां पर्वसंधिषु

ಸೂರ್ಯಾಗ್ನಿ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿರುವ ಸೋಮಕ್ಕೆ ಪರ್ವಕಾಲವು ಒಂದು ಕಲೆಗೆ ಸಮಾನ; ಹಾಗೆಯೇ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯ ಪರ್ವಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದೇ ವಿಧವಾಗಿದೆ.

Verse 64

संपूर्ममण्डलः श्रीमांश्चन्द्रमा उपरज्यते / यस्मादा दाप्यायते सोमः पञ्चदश्यां तु पूर्णिमा

ಸಂಪೂರ್ಣ ವಲಯಧಾರಿಯಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ಚಂದ್ರನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಪಂಚದಶಿ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಮನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪೋಷಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ—ಅದೇ ಪೂರ್ಣಿಮೆ.

Verse 65

दशभिः पञ्चभिश्चैव कलाभिर्दिवसक्रमात् / तस्मात्कलाः पञ्चदश सोमेनास्य तु षोडशी

ದಿನಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಮತ್ತು ಐದು ಕಲಗಳಿಂದ (ಚಂದ್ರನು) ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸೋಮನಿಗೆ ಹದಿನೈದು ಕಲಗಳು, ಮತ್ತು ಅವನ ‘ಷೋಡಶೀ’ ಎಂಬ ಹದಿನಾರನೇ ಕಲೆ (ಪೂರ್ಣತೆ) ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 66

तस्मात्सोमस्य भवति पञ्चदश्याप्रपां क्षयः / इत्येते पितरो देवाः सोमपाः सोमवर्द्धनाः

ಆದ್ದರಿಂದ ಪಂಚದಶಿ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಮನಿಗೆ ಕ್ಷಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರು ಪಿತೃಗಳು ದೇವಸ್ವರೂಪರು—ಸೋಮಪಾನಿಗಳು, ಸೋಮವರ್ಧಕರು.

Verse 67

आर्तवा ऋतवो ह्यृद्धा देवास्तान्भावयन्ति वै / अतः पितॄन्प्रवक्ष्यामि मासश्राद्धभुजस्तु ये

ಋತುಚಕ್ರದಂತೆ ಈ ಋತುಗಳು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿವೆ; ದೇವತೆಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ಮಾಸಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 68

तेषां गतिं सतत्त्वां च प्राप्तिं श्राद्धस्य चैव हि / न मृतानां गतिः शक्या ज्ञातुं न पुनरागतिः

ಅವರ ಗತಿ, ಅವರ ನಿಜ ತತ್ತ್ವಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಶ್ರಾದ್ಧಫಲಪ್ರಾಪ್ತಿ—ಇವುಗಳನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವುದು ಕಷ್ಟ; ಮೃತರ ಗತಿ ತಿಳಿಯಲಾಗದು, ಪುನರಾಗಮನವೂ ಇಲ್ಲ।

Verse 69

तपसापि प्रसिद्धेन किंपुनर्मासचक्षुषा / अनुदेवपितॄनेते पितरो लौकिकाः स्मृताः

ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದವನಿಗೂ (ಅವರು) ತಿಳಿಯರು; ಹಾಗಿರಲು ಮಾಂಸಚಕ್ಷುವಿನಿಂದ ಏನು ತಿಳಿಯುವುದು? ದೇವಪಿತೃಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಈ ಪಿತೃಗಳು ‘ಲೌಕಿಕ’ರೆಂದು ಸ್ಮೃತರಾಗಿದ್ದಾರೆ।

Verse 70

देवाः सौम्याश्च काव्याश्च अयज्वानो ह्यचोनिजाः / देवास्ते पितरः सर्वे देवास्तान्वादयन्त्युत

ಸೌಮ್ಯರು ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯರು ಎಂಬ ದೇವರುಗಳು—ಯಜ್ಞ ಮಾಡದವರು, ಅಚೋನಿಜರು—ಅವರೇ ಎಲ್ಲಾ ಪಿತೃಗಳು, ದೇವಸ್ವರೂಪರು; ದೇವರೂ ಅವರನ್ನೇ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 71

मनुष्यपितरश्चैव तेभ्यो ऽन्ये लौकिकाः स्मृताः / पिता पितामहश्चापि तथा यः प्रपितामहः

ಮಾನವಪಿತೃಗಳೂ ಇದ್ದಾರೆ; ಅವರಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಇತರರು ‘ಲೌಕಿಕ’ ಪಿತೃಗಳೆಂದು ಸ್ಮೃತ—ಅಂದರೆ ತಂದೆ, ತಾತ ಮತ್ತು ಪರತಾತ (ಪ್ರಪಿತಾಮಹ)।

Verse 72

यज्वानो ये तु सामेन सोमवन्तस्तु ते स्मृताः / ये यज्वानो हविर्यज्ञे ते वै बर्हिषदः स्मृताः

ಸಾಮಗಾನದಿಂದ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವ ಯಜ್ವಾನರು ‘ಸೋಮವಂತರು’ ಎಂದು ಸ್ಮೃತ; ಹವಿರ್ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವ ಯಜ್ವಾನರು ‘ಬರ್ಹಿಷದರು’ ಎಂದು ಸ್ಮೃತ।

Verse 73

अग्निष्वात्ताः स्मृतास्तेषां होमिनो ऽयाज्ययाजिनः / तेषां तु धर्मसाधर्म्यात्स्मृताः सायुज्यगा द्विजैः

ಅವರು ‘ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತ’ ಪಿತೃಗಳೆಂದು ಸ್ಮೃತರು—ಹೋಮಶೀಲರು, ಅಯಾಜ್ಯನಿಗೂ ಯಜನ ಮಾಡುವವರು. ಧರ್ಮಸಾಧರ್ಮ್ಯದಿಂದ ದ್ವಿಜರು ಅವರನ್ನು ಸಾಯುಜ್ಯಗಾಮಿಗಳೆಂದು ಹೇಳಿದರು.

Verse 74

ये चाप्याश्रमधर्माणां प्रस्थानेषु व्यवस्थिताः / अन्ते तु नावसीदन्ति श्रद्धायुक्तास्तु कर्मसु

ಆಶ್ರಮಧರ್ಮಗಳ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾದವರೂ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಸಿಯರು; ಅವರು ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧಾಯುಕ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

Verse 75

तपसा ब्रह्मचर्येण यज्ञेन प्रजया च वै / श्राद्धेन विद्यया चैव प्रदानेन च सप्तधा

ತಪಸ್ಸು, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಯಜ್ಞ, ಸಂತಾನ, ಶ್ರಾದ್ಧ, ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ದಾನ—ಇಂತೆ ಏಳು ವಿಧವಾಗಿ.

Verse 76

कर्मस्वेतेषु ये युक्ता भवन्त्यादेहपातनात् / दैवैस्तैः पितृभिः सार्द्धं सूक्ष्मजैः सोमयाजनैः

ದೇಹಪಾತದವರೆಗೆ ಈ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತರಾಗಿರುವವರು, ಆ ದಿವ್ಯ ಪಿತೃಗಳೊಂದಿಗೆ—ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹಿಗಳು, ಸೋಮಯಾಗಕರ್ತರು—ಸಹವಾಸ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 77

स्वर्गता दिवि मोदन्ते पितृवत्त उपासते / तेषां निवापे दत्ते तु तत्कुलीनैश्च बन्धुभिः

ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದವರು ದಿವಿಯಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳಂತೆ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗಾಗಿ ಅದೇ ಕುಲದ ಬಂಧುಗಳು ನಿವಾಪ (ಪಿಂಡದಾನ) ನೀಡುವಾಗ.

Verse 78

मासश्राद्धभुजस्तृप्तिं लभन्ते सोमलौकिकाः / एते मनुष्यपितरो मासश्राद्धभुजस्तु ये

ಮಾಸಶ್ರಾದ್ಧದ ಅನ್ನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಸೋಮಲೋಕವಾಸಿಗಳು ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಾಸಶ್ರಾದ್ಧಭೋಜಿಗಳು ಆಗಿರುವವರೇ ಮಾನವ ಪಿತೃಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 79

तेभ्यो ऽपरे तु ये ऽप्यन्ये संकीर्णाः कर्मयोनिषु / भ्रष्टाश्चाश्रमधर्मेभ्यः स्वधास्वाहाविवर्जिताः

ಅವರಿಗಿಂತ ಬೇರೆ, ಕರ್ಮಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕರಗೊಂಡ ಇತರರು ಆಶ್ರಮಧರ್ಮಗಳಿಂದ ಭ್ರಷ್ಟರಾಗಿದ್ದು, ‘ಸ್ವಧಾ’ ಮತ್ತು ‘ಸ್ವಾಹಾ’ಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

Verse 80

भिन्नदेहा दुरात्मानः प्रेतभूता यमक्षये / स्वकर्माण्य नुशोचन्तो यातनास्थानमागताः

ಆ ದುರುಾತ್ಮರು ದೇಹದಿಂದ ವಿಭಜಿತರಾಗಿ ಯಮಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇತಭೂತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆನೆದು ಶೋಕಿಸುತ್ತ ಯಾತನಾಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ.

Verse 81

दीर्घायुषो ऽतिशुष्काश्च श्मश्रुलाश्च विवाससः / क्षुत्पिपासापरीताश्च विद्रवन्तस्ततस्ततः

ಅವರು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯರಾದರೂ ಅತಿಶಯ ಒಣಗಿದವರಾಗಿ, ಗಡ್ಡದವರಾಗಿ, ವಸ್ತ್ರರಹಿತರಾಗಿ; ಹಸಿವು-ಬಾಯಾರಿಕೆಯಿಂದ ಆವರಿತರಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 82

सरित्सरस्तडागानि वापीश्चाप्युपलिप्सवः / परान्नानि च लिप्संतः काल्यमानास्ततस्ततः

ಅವರು ನದಿಗಳು, ಸರೋವರಗಳು, ಕೆರೆಗಳು, ಬಾವಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇತರರ ಅನ್ನವನ್ನು ಬಯಸಿ, ಓಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 83

स्थानेषु पात्यमानाश्च यातनाश्च पुनः पुनः / शाल्मले वैतरण्यां च कुंभीपाके तथैव च

ಅವರು ಪುನಃ ಪುನಃ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಯಾತನೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ—ಶಾಲ್ಮಲಿ, ವೈತರಣಿ ಮತ್ತು ಕುಂಭೀಪಾಕ ನರಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ।

Verse 84

करंभवालुकायां च असिपत्रवने तथा / शिला संपेषणे चैव पात्यमानाः स्वकर्मभिः

ಅವರು ಕರಂಭ-ವಾಲುಕಾ, ಅಸಿಪತ್ರವನ ಮತ್ತು ಶಿಲಾ-ಸಂಪೇಷಣದಲ್ಲಿಯೂ ತಮ್ಮದೇ ಕರ್ಮಫಲದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ।

Verse 85

तत्रस्थानां हि तेषां वै दुः खितानामनाशिनाम् / तेषां लोकान्तरस्थानां बान्धवैर्नाम गोत्रतः

ಅಲ್ಲಿ ಇರುವ ಆ ದುಃಖಿತರು ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಲೋಕಾಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಅವರನ್ನು ಬಂಧುಗಳು ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಗೋತ್ರದಿಂದ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 86

भूमावसव्यं दर्भेषु दत्ताः पिण्डास्त्रयस्तु वै / यान्ति तास्तर्पयन्ते च प्रेतस्थानेष्वधिष्ठितान्

ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದರ್ಭೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅಪಸವ್ಯವಾಗಿ ನೀಡಿದ ಮೂರು ಪಿಂಡಗಳು ಪ್ರೇತಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವವರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುತ್ತವೆ।

Verse 87

अप्राप्ता यातनास्थानं प्रभ्रष्टा य च पञ्चधा / पश्चाद्ये स्थावरान्ते वै जाता नीचैः स्वकर्मभिः

ಯಾತನಾ-ಸ್ಥಾನಕ್ಕೂ ತಲುಪದವರು ಐದು ವಿಧವಾಗಿ ಪತನಗೊಂಡು, ನಂತರ ತಮ್ಮ ನೀಚ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾವರ ಯೋನಿಯವರೆಗೆ ಜನ್ಮ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ।

Verse 88

नानारूपासु जायन्ते तिर्यग्योनिष्वयोनिषु / यदाहारा भवन्त्येते तासु तास्विह योनिषु

ಅವರು ನಾನಾ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇತರ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಜನ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾವ ಯಾವ ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಆಹಾರವೋ, ಆ ಆ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಅದೇ ಆಹಾರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುವವರಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 89

तस्मिंस्तस्मिंस्तदाहारे श्राद्धं दत्तं प्रतिष्ठते / काले न्यायागतं पात्रे विधिना प्रतिपादितम्

ಆ ಆ ಆಹಾರರೂಪವಾಗಿ ನೀಡಿದ ಶ್ರಾದ್ಧವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ಯೋಗ್ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ದೊರಕಿದ ಪಾತ್ರೆಗೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಮರ್ಪಿಸಿದದ್ದೇ ಅದು.

Verse 90

प्राप्नोत्यन्नं यथादत्तं जन्तुर्यत्रावतिष्ठते / यथा गोषु प्रनष्टामु वत्सो विन्दति मातरम्

ಜೀವಿ ಎಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಅನ್ನವು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ; ಹಸುಗಳ ನಡುವೆ ಕಳೆದುಹೋದ ಕರು ಕೂಡ ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ.

Verse 91

तथा श्राद्धेषु दत्तान्नं मन्त्रः प्रापयते पितॄन् / एवं ह्यविफलं श्राद्धं श्रद्धादत्तं तु मन्त्रतः

ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಅನ್ನವನ್ನು ಮಂತ್ರವು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನೀಡಿದ ಶ್ರಾದ್ಧವು ಎಂದಿಗೂ ನಿಷ್ಫಲವಾಗದು.

Verse 92

तत्तत्कुमारः प्रोवाच पश्यन्दिव्येन चक्षुषा / गतागतज्ञः प्रेतानां प्राप्तिं श्राद्धस्य तैः सह

ಆ ಆ ಕುಮಾರನು ದಿವ್ಯಚಕ್ಷುವಿನಿಂದ ನೋಡಿ ಹೇಳಿದನು; ಅವನು ಪ್ರೇತಗಳ ಗತಾಗತವನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನೂ ಅರಿತವನು.

Verse 93

बाह्लीकाश्चोष्मपाश्चैव दिवाकीर्त्याश्च ते स्मृताः / कृष्णपक्षस्त्वहस्तेषां शुक्लः स्वप्नाय शर्वरी

ಅವರು ಬಾಹ್ಲೀಕರು, ಊಷ್ಮಪರು ಮತ್ತು ದಿವಾಕೀರ್ತ್ಯರು ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಹಗಲು ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷ, ರಾತ್ರಿ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ—ಸ್ವಪ್ನಾರ್ಥವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 94

इत्येते पितरो देवा देवाश्च पितरश्च वै / ऋत्वर्तवार्द्धमासास्तु अन्योन्यं पितरः स्मृताः

ಹೀಗೆ ಪಿತೃಗಳು ದೇವರುಗಳು; ದೇವರೂ ಪಿತೃಗಳೇ. ಋತು, ಅರ್ಥವ ಮತ್ತು ಅರ್ಧಮಾಸಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಪಿತೃರೂಪವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 95

इत्येत पितरो देवा मनुष्यपितरश्च ये / प्रीतेषु तेषु प्रीयन्ते श्राद्धयुक्तेषु कर्मसु

ಹೀಗೆ ಪಿತೃ-ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಪಿತೃಗಳು—ಅವರು ತೃಪ್ತರಾದಾಗ ಶ್ರಾದ್ಧಯುಕ್ತ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 96

इत्येष विचयः प्रोक्तः पितॄणां सोमपायिनाम् / एवं पितृसतत्त्वं हि पुराणे निश्चयं गतम्

ಇದು ಸೋಮಪಾನ ಮಾಡುವ ಪಿತೃಗಳ ಕುರಿತು ಹೇಳಿದ ವಿವೇಚನೆ. ಹೀಗೆ ಪಿತೃತತ್ತ್ವವು ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 97

इत्यर्कपितृसोमानामैलस्य च समागमः / सुधामृतस्य च प्राप्तिः पितॄणां चैव तर्प्पणम्

ಹೀಗೆ ಅರ್ಕ, ಪಿತೃ ಮತ್ತು ಸೋಮರ, ಹಾಗೆಯೇ ಐಲ (ಪುರೂರವ)ನ ಸಂಗಮ; ಸುಧಾಮೃತದ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ—ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 98

पूर्णा मावास्ययोः कालो यातनास्थानमेव च / समासात्कीर्तितस्तुभ्यमेष सर्गः मनातनः

ಪೌರ್ಣಿಮೆ ಮತ್ತು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಕಾಲವೂ, ಯಾತನಾಸ್ಥಾನವೂ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ನಿನಗೆ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳಿದೆನು. ಈ ಸರ್ಗವು ಅನಾದಿ-ಪ್ರಾಚೀನ.

Verse 99

वैश्वरूप्यं तु सर्गस्य कथितं ह्येकदैशिकम् / न शक्यं परिसंख्यातुं श्रद्धेयं भूतिमिच्छता

ಸರ್ಗದ ವೈಶ್ವರೂಪವನ್ನು ನಾನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಎಣಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಭೂತಿ (ಶ್ರೇಯಸ್ಸು) ಬಯಸುವವನು ಇದನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಿ.

Verse 100

स्वायंभुवस्य हि ह्येष सर्गः क्रान्तो मया तु वै / विस्तरेणानुपूर्व्या च भूयः किं वर्णयाम्यहम्

ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನುವಿನ ಈ ಸರ್ಗವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ನಾನು ಇನ್ನೇನು ವರ್ಣಿಸಲಿ?