Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 61
Amāvasyā-Pitṛtarpaṇa: Purūravas and the Soma-Based Ancestral Offering (अमावस्या-पितृतर्पण / सोमतर्पण-विधि)
Devanagari script
एतासां द्विलवः कालः कुहूमात्रङ्कुहूःस्मृताः / चन्द्रसूर्यव्यतीपाते संगते पूर्णिमान्तरे
Transliteration
etāsāṃ dvilavaḥ kālaḥ kuhūmātraṅkuhūḥsmṛtāḥ / candrasūryavyatīpāte saṃgate pūrṇimāntare
Translation
ಇವುಗಳ ಎರಡು ಲವಗಳ ಕಾಲವೇ ‘ಕುಹೂ-ಮಾತ್ರ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಚಂದ್ರ-ಸೂರ್ಯ ವ್ಯತೀಪಾತ ಸಂಯೋಗದಲ್ಲಿ, ಪೂರ್ಣಿಮೆಯ ಮಧ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಸೇರುವಾಗ, ಅದೇ ಕುಹೂ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
Word by Word
एतासाम्of these (tithis)
एतासाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
द्वि-लवःa period of two lavas
द्वि-लवः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootद्वि (संख्या) + लव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगु-समास (two lavas)
कालःtime
कालः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कुहू-मात्रम्the measure of Kuhū
कुहू-मात्रम्:
Karma (कर्म/Object/Measure)
TypeNoun
Rootकुहू (प्रातिपदिक) + मात्रा (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (कुह्वाः मात्रा = measure of Kuhū)
कुहूः(they) Kuhūs
कुहूः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकुहू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (पाठानुसार ‘स्मृताः’ इति बहुवचनान्वय)
स्मृताःare remembered/called
स्मृताः:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चन्द्र-सूर्य-व्यतीपातेat the lunar-solar vyatīpāta (conjunction)
चन्द्र-सूर्य-व्यतीपाते:
Adhikarana (अधिकरण/Occasion)
TypeNoun
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक) + सूर्य (प्रातिपदिक) + व्यतीपात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुष (चन्द्रसूर्ययोः व्यतीपातः)
संगतेwhen (they are) met/come together
संगते:
Adhikarana (अधिकरण/Condition)
TypeVerb
Rootसम्-गम् (धातु) → संगत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त/कर्मणि-भावे, सप्तमी एकवचन (locative absolute-like usage)
पूर्णिमा-अन्तरेin the interval of the full-moon (period)
पूर्णिमा-अन्तरे:
Adhikarana (अधिकरण/Time interval)
TypeNoun
Rootपूर्णिमा (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (पूर्णिमायाः अन्तरम्)