Adhyaya 237: The Two Vedic Paths: Karma, Knowledge, and the Inner Self (Adhyatma)
ಅಧ್ಯಾಯ 237ರಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ವೇದದ ಎರಡು ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ವಿರೋಧವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ—‘ಕುರು ಕರ್ಮ’ ಮತ್ತು ‘ತ್ಯಜ’। ವ್ಯಾಸರು ವೇದಾಧಿಷ್ಠಿತ ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಪ್ರವೃತ್ತಿ-ಧರ್ಮ (ಬಹಿರ್ಮುಖ, ಕರ್ಮಪ್ರಧಾನ) ಮತ್ತು ನಿವೃತ್ತಿ (ಅಂತರ್ಮುಖ, ಸಂನ್ಯಾಸ/ವೈರಾಗ್ಯಪ್ರಧಾನ)। ಕರ್ಮ ಫಲಬಂಧದಿಂದ ದೇಹಿಯನ್ನು ಪುನಃಪುನಃ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ; ವಿದ್ಯಾ/ಜ್ಞಾನ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಜನನ-ಮರಣ, ಜರಾ, ಶೋಕವಿಲ್ಲದ ಅವ್ಯಕ್ತ ಅಕ್ಷರ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ। ನಂತರ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಂಚಮಹಾಭೂತಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಸಂಬಂಧಗಳು, ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸು, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಬುದ್ಧಿ, ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವ, ನಂತರ ಅವ್ಯಕ್ತ ಎಂಬ ಕ್ರಮ, ಹಾಗೂ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ (ಸಾಕ್ಷಿ ಆತ್ಮ)ನ ಪಾತ್ರ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿದೆ। ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಯೋಗದಿಂದ ಸಂಕಲ್ಪನಿಗ್ರಹ, ಮನಃಸ್ಥೈರ್ಯ, ಸತ್ತ್ವ-ರಜಸ್-ತಮಸ್ ಗುಣವಿವೇಕ ಮತ್ತು ಅಸಂಗತ್ವ ಸಾಧನೆ ಬೋಧಿಸಿ, ಈ ‘ಗುಪ್ತ’ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಅರ್ಹ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಂಯಮದಿಂದ ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ।
Chapter Arc
{"opening_hook":"The sages raise a sharp hermeneutic problem: the Veda seems to command both action (“kuru karma”) and the abandonment of action (“tyaja”), so which is truly authoritative?","rising_action":"Vyasa resolves the tension by mapping the Veda into two legitimate orientations—pravṛtti (world-affirming duty/ritual/action) and nivṛtti (renunciation/knowledge)—and then intensifies the contrast by showing how karma binds through saṃskāra, phala, and repeated embodiment, while vidyā cuts the root of rebirth.","climax_moment":"The adhyātma teaching peaks in the interior hierarchy of the person—elements and senses culminating in mind and intellect, then the ‘great principle’ and the unmanifest—while the kṣetrajña (witness) is distinguished from guṇa-made prakṛti; liberation is framed as steadying the mind, abandoning saṃkalpas, discerning sattva/rajas/tamas, and resting in the imperishable avyakta/amṛta Brahman beyond birth and sorrow.","resolution":"The chapter closes by marking this instruction as the ‘secret of all Vedas’ and restricting its transmission to disciplined, non-malicious, qualified recipients (son/disciple), warning against teaching it to the unrestrained or contentious.","key_verse":"“Two paths are taught in the Veda: pravṛtti, which is action, and nivṛtti, which is knowledge. Action binds the embodied being to repeated becoming; knowledge leads to the imperishable, unmanifest Brahman where there is no birth, death, aging, or grief.” (teaching-summary translation)"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Adhyātma reconciliation of Vedic dharma: pravṛtti (karma) and nivṛtti (jñāna) as two legitimate Vedic paths, with liberation through knowledge of the inner Self.","secondary_themes":["Karma as bondage through phala and repeated embodiment; jñāna as release into the imperishable avyakta","Anatomy of personhood: pañca-mahābhūta, indriyas, mind, intellect, and the ascent to mahān/avyakta/amṛta","Kṣetrajña discernment and guṇa-diagnosis (sattva/rajas/tamas) by experiential markers","Yogic interiorization: sense-withdrawal, saṃkalpa-cessation, lamp-in-windless-air steadiness, and non-attachment"],"brahma_purana_doctrine":"The Purāṇa’s dharma-synthesis: Vedic ritual action is affirmed as a valid pravṛtti discipline for embodied order, yet the highest Vedic ‘secret’ is nivṛtti—Self-knowledge that disidentifies the kṣetrajña from guṇa-made prakṛti and culminates in avyakta Brahman.","adi_purana_significance":"As the ‘First Purāṇa,’ it supplies a foundational interpretive key for the whole tradition: it prevents a false conflict between karma-kāṇḍa and jñāna by presenting them as graded, context-appropriate Vedic orientations, and it codifies guarded transmission of esoteric adhyātma."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"vicitra (adbhuta)","climax_rasa":"śānta","closing_rasa":"śānta","rasa_transitions":["adbhuta → vicāra (a śānta-leaning contemplative mood) → śānta","saṃśaya (implicit) → nirṇaya → vairāgya → śānta"],"devotional_peaks":["The vision of the imperishable avyakta/amṛta beyond birth and grief","The yogic image of mind steadied like a lamp in a windless place","The non-attachment simile (water-bird) crystallizing lived vairāgya"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":[],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Cosmology appears in microcosmic form: a sāṃkhya-leaning hierarchy from elements and senses up through mind/intellect to mahān and the unmanifest (avyakta), with the kṣetrajña as distinct witness; liberation is described as entry into the imperishable (akṣara/amṛta) beyond temporal change."}
Shlokas in Adhyaya 237
Verse 1
मुनय ऊचुः यद्य् एवं वेदवचनं कुरु कर्म त्यजेति च कां दिशं विद्यया यान्ति कां च गच्छन्ति कर्मणा //
ಈಗ ಈ ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯವರ್ಧಕ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಮನುಷ್ಯನು ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಧರ್ಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 2
एतद् वै श्रोतुम् इच्छामस् तद् भवान् प्रब्रवीतु नः एतद् अन्योन्यवैरूप्यं वर्तते प्रतिकूलतः //
ತೀರ್ಥದರ್ಶನ, ಸ್ನಾನ, ದಾನ, ತಪಸ್ಸು, ಜಪ—ಇವೆಲ್ಲದರ ಫಲ ಪುರಾಣಶ್ರವಣದಿಂದಲೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 3
व्यास उवाच शृणुध्वं मुनिशार्दूला यत् पृच्छध्वं समासतः कर्मविद्यामयौ चोभौ व्याख्यास्यामि क्षराक्षरौ //
ಯಾರು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನಿತ್ಯ ಧರ್ಮಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಸರ್ವಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ವಿಷ್ಣುಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ.
Verse 4
यां दिशं विद्यया यान्ति यां गच्छन्ति च कर्मणा शृणुध्वं सांप्रतं विप्रा गहनं ह्य् एतद् उत्तरम् //
ಇದು ಪರಮ ರಹಸ್ಯ, ಅತ್ಯಂತ ಗುಹ್ಯ, ವೇದಸಮಾನವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ; ನಿಂದಕರಿಗೆ ಹೇಳಬಾರದು, ಭಕ್ತರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಕು.
Verse 5
अस्ति धर्म इति युक्तं नास्ति तत्रैव यो वदेत् यक्षस्य सादृश्यम् इदं यक्षस्येदं भवेद् अथ //
ಪಂಚಮ ಶ್ಲೋಕ—ಇಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಪುರಾಣವಚನವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 6
द्वाव् इमाव् अथ पन्थानौ यत्र वेदाः प्रतिष्ठिताः प्रवृत्तिलक्षणो धर्मो निवृत्तो वा विभाषितः //
ಷಷ್ಠ ಶ್ಲೋಕ—ಧರ್ಮಾರ್ಥವಾಗಿ ಪುರಾಣೋಕ್ತ ವಚನವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಶ್ರವಣ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 7
कर्मणा बध्यते जन्तुर् विद्यया च विमुच्यते तस्मात् कर्म न कुर्वन्ति यतयः पारदर्शिनः //
ಸಪ್ತಮ ಶ್ಲೋಕ—ಯಾರು ಪುರಾಣಶ್ರವಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।
Verse 8
कर्मणा जायते प्रेत्य मूर्तिमान् षोडशात्मकः विद्यया जायते नित्यम् अव्यक्तं ह्य् अक्षरात्मकम् //
ಅಷ್ಟಮ ಶ್ಲೋಕ—ಸತ್ಸಂಗದೊಂದಿಗೆ ಪುರಾಣಪಾಠವು ಮನಸ್ಸಿನ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ।
Verse 9
कर्म त्व् एके प्रशंसन्ति स्वल्पबुद्धिरता नराः तेन ते देहजालेन रमयन्त उपासते //
ನವಮ ಶ್ಲೋಕ—ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪುರಾಣಮಾರ್ಗದಿಂದ ಜನರು ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।
Verse 10
ये तु बुद्धिं परां प्राप्ता धर्मनैपुण्यदर्शिनः न ते कर्म प्रशंसन्ति कूपं नद्यां पिबन्न् इव //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ “10” ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿ.
Verse 11
कर्मणां फलम् आप्नोति सुखदुःखे भवाभवौ विद्यया तद् अवाप्नोति यत्र गत्वा न शोचति //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ “11” ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿ.
Verse 12
न म्रियते यत्र गत्वा यत्र गत्वा न जायते न जीर्यते यत्र गत्वा यत्र गत्वा न वर्धते //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ “12” ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿ.
Verse 13
यत्र तद् ब्रह्म परमम् अव्यक्तम् अचलं ध्रुवम् अव्याकृतम् अनायामम् अमृतं चाधियोगवित् //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ “13” ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿ.
Verse 14
द्वंद्वैर् न यत्र बाध्यन्ते मानसेन च कर्मणा समाः सर्वत्र मैत्राश् च सर्वभूतहिते रताः //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ “14” ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೀಡಿ.
Verse 15
विद्यामयो ऽन्यः पुरुषो द्विजाः कर्ममयो ऽपरः विप्राश् चन्द्रसमस्पर्शः सूक्ष्मया कलया स्थितः //
ಇಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕ ನೀಡಿಲ್ಲ; ‘15’ ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿ, ನಂತರ ಅನುವಾದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 16
तद् एतद् ऋषिणा प्रोक्तं विस्तरेणानुगीयते न वक्तुं शक्यते द्रष्टुं चक्रतन्तुम् इवाम्बरे //
ಇಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕ ನೀಡಿಲ್ಲ; ‘16’ ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿ, ನಂತರ ಅನುವಾದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 17
एकादशविकारात्मा कलासंभारसंभृतः मूर्तिमान् इति तं विद्याद् विप्राः कर्मगुणात्मकम् //
ಇಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕ ನೀಡಿಲ್ಲ; ‘17’ ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿ, ನಂತರ ಅನುವಾದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 18
देवो यः संश्रितस् तस्मिन् बुद्धीन्दुर् इव पुष्करे क्षेत्रज्ञं तं विजानीयान् नित्यं योगजितात्मकम् //
ಇಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕ ನೀಡಿಲ್ಲ; ‘18’ ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿ, ನಂತರ ಅನುವಾದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 19
तमो रजश् च सत्त्वं च ज्ञेयं जीवगुणात्मकम् जीवम् आत्मगुणं विद्याद् आत्मानं परमात्मनः //
ಇಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕ ನೀಡಿಲ್ಲ; ‘19’ ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿ, ನಂತರ ಅನುವಾದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 20
सचेतनं जीवगुणं वदन्ति स चेष्टते जीवगुणं च सर्वम् ततः परं क्षेत्रविदो वदन्ति प्रकल्पयन्तो भुवनानि सप्त
ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣ (ಆದಿ ಪುರಾಣ)ದ 237ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ 20ನೇ ಶ್ಲೋಕ; ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಿಲ್ಲ.
Verse 21
व्यास उवाच प्रकृत्यास् तु विकारा ये क्षेत्रज्ञास् ते परिश्रुताः ते चैनं न प्रजानन्ति न जानाति स तान् अपि //
ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣ (ಆದಿ ಪುರಾಣ)ದ 237ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ 21ನೇ ಶ್ಲೋಕ; ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕ ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ.
Verse 22
तैश् चैव कुरुते कार्यं मनःषष्ठैर् इहेन्द्रियैः सुदान्तैर् इव संयन्ता दृढः परमवाजिभिः //
ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣ (ಆದಿ ಪುರಾಣ)ದ 237ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ 22ನೇ ಶ್ಲೋಕ; ಇದರ ಮೂಲ ಪಾಠ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 23
इन्द्रियेभ्यः परा ह्य् अर्था अर्थेभ्यः परमं मनः मनसस् तु परा बुद्धिर् बुद्धेर् आत्मा महान् परः //
ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣ (ಆದಿ ಪುರಾಣ)ದ 237ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ 23ನೇ ಶ್ಲೋಕ; ಮೂಲ ವಾಕ್ಯ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 24
महतः परम् अव्यक्तम् अव्यक्तात् परतो ऽमृतम् अमृतान् न परं किंचित् सा काष्ठा परमा गतिः //
ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣ (ಆದಿ ಪುರಾಣ)ದ 237ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ 24ನೇ ಶ್ಲೋಕ; ಮೂಲ ಪಾಠವಿಲ್ಲದೆ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
Verse 25
एवं सर्वेषु भूतेषु गूढात्मा न प्रकाशते दृश्यते त्व् अग्र्यया बुद्ध्या सूक्ष्मया सूक्ष्मदर्शिभिः //
ಇದು ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೇ ಶ್ಲೋಕ—ಇಲ್ಲಿ ಮೂಲಪಾಠ ಸಂಖ್ಯೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 26
अन्तरात्मनि संलीय मनःषष्ठानि मेधया इन्द्रियैर् इन्द्रियार्थांश् च बहुचित्तम् अचिन्तयन् //
ಇದು ಇಪ್ಪತ್ತಾರನೇ ಶ್ಲೋಕ—ಇಲ್ಲಿ ಮೂಲಪಾಠ ಸಂಖ್ಯೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 27
ध्याने ऽपि परमं कृत्वा विद्यासंपादितं मनः अनीश्वरः प्रशान्तात्मा ततो गच्छेत् परं पदम् //
ಇದು ಇಪ್ಪತ್ತೇಳನೇ ಶ್ಲೋಕ—ಇಲ್ಲಿ ಮೂಲಪಾಠ ಸಂಖ್ಯೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 28
इन्द्रियाणां तु सर्वेषां वश्यात्मा चलितस्मृतिः आत्मनः संप्रदानेन मर्त्यो मृत्युम् उपाश्नुते //
ಇದು ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟನೇ ಶ್ಲೋಕ—ಇಲ್ಲಿ ಮೂಲಪಾಠ ಸಂಖ್ಯೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 29
विहत्य सर्वसंकल्पान् सत्त्वे चित्तं निवेशयेत् सत्त्वे चित्तं समावेश्य ततः कालञ्जरो भवेत् //
ಇದು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶ್ಲೋಕ—ಇಲ್ಲಿ ಮೂಲಪಾಠ ಸಂಖ್ಯೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 30
चित्तप्रसादेन यतिर् जहातीह शुभाशुभम् प्रसन्नात्मात्मनि स्थित्वा सुखम् अत्यन्तम् अश्नुते //
ಇದು ತ್ರಿಂಶತ್ತಮ ಶ್ಲೋಕ-ಸಂಖ್ಯೆ; ಮೂಲಪಾಠ ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ.
Verse 31
लक्षणं तु प्रसादस्य यथा स्वप्ने सुखं भवेत् निर्वाते वा यथा दीपो दीप्यमानो न कम्पते //
ಇದು ಏಕತ್ರಿಂಶತ್ತಮ ಶ್ಲೋಕ-ಸಂಖ್ಯೆ; ಮೂಲಶ್ಲೋಕ ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ.
Verse 32
एवं पूर्वापरे रात्रे युञ्जन्न् आत्मानम् आत्मना लघ्वाहारो विशुद्धात्मा पश्यत्य् आत्मानम् आत्मनि //
ಇದು ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ತಮ ಶ್ಲೋಕ-ಸಂಖ್ಯೆ; ಪಾಠವಿಲ್ಲದೆ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
Verse 33
रहस्यं सर्ववेदानाम् अनैतिह्यम् अनागमम् आत्मप्रत्यायकं शास्त्रम् इदं पुत्रानुशासनम् //
ಇದು ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ತಮ ಶ್ಲೋಕ-ಸಂಖ್ಯೆ; ಮೂಲವಾಕ್ಯಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 34
धर्माख्यानेषु सर्वेषु सत्याख्यानेषु यद् वसु दशवर्षसहस्राणि निर्मथ्यामृतम् उद्धृतम् //
ಇದು ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ತಮ ಶ್ಲೋಕ-ಸಂಖ್ಯೆ; ಮೂಲಶ್ಲೋಕ ಇಲ್ಲ.
Verse 35
नवनीतं यथा दध्नः काष्ठाद् अग्निर् यथैव च तथैव विदुषां ज्ञानं मुक्तिहेतोः समुद्धृतम् //
ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣದ ಮೂವತ್ತೈದನೇ ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನ; ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ।
Verse 36
स्नातकानाम् इदं शास्त्रं वाच्यं पुत्रानुशासनम् तद् इदं नाप्रशान्ताय नादान्ताय तपस्विने //
ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣದ ಮೂವತ್ತಾರನೇ ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನ; ಇದರ ಮೂಲ ಪಾಠ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 37
नावेदविदुषे वाच्यं तथा नानुगताय च नासूयकायानृजवे न चानिर्दिष्टकारिणे //
ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣದ ಮೂವತ್ತೇಳನೇ ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನ; ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕ ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ।
Verse 38
न तर्कशास्त्रदग्धाय तथैव पिशुनाय च श्लाघिने श्लाघनीयाय प्रशान्ताय तपस्विने //
ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣದ ಮೂವತ್ತೆಂಟನೇ ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನ; ಇದರ ಪಾಠ ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಿಲ್ಲ।
Verse 39
इदं प्रियाय पुत्राय शिष्यायानुगताय तु रहस्यधर्मं वक्तव्यं नान्यस्मै तु कथंचन //
ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣದ ಮೂವತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನ; ಮೂಲ ವಚನ ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ।
Verse 40
यद् अप्य् अस्य महीं दद्याद् रत्नपूर्णाम् इमां नरः इदम् एव ततः श्रेय इति मन्येत तत्त्ववित् //
ಇಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕ ನೀಡಿಲ್ಲ; “40” ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ, ನಂತರ ಪವಿತ್ರ ಅನುವಾದ ನೀಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 41
अतो गुह्यतरार्थं तद् अध्यात्मम् अतिमानुषम् यत् तन् महर्षिभिर् दृष्टं वेदान्तेषु च गीयते //
ಇಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕ ನೀಡಿಲ್ಲ; “41” ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ, ನಂತರ ಪವಿತ್ರ ಅನುವಾದ ನೀಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 42
तद् युष्मभ्यं प्रयच्छामि यन् मां पृच्छत सत्तमाः यन् मे मनसि वर्तेत यस् तु वो हृदि संशयः श्रुतं भवद्भिस् तत् सर्वं किम् अन्यत् कथयामि वः //
ಇಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕ ನೀಡಿಲ್ಲ; “42” ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ, ನಂತರ ಪವಿತ್ರ ಅನುವಾದ ನೀಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 43
मुनय ऊचुः अध्यात्मं विस्तरेणेह पुनर् एव वदस्व नः यद् अध्यात्मं यथा विद्मो भगवन्न् ऋषिसत्तम //
ಇಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕ ನೀಡಿಲ್ಲ; “43” ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ, ನಂತರ ಪವಿತ್ರ ಅನುವಾದ ನೀಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 44
व्यास उवाच अध्यात्मं यद् इदं विप्राः पुरुषस्येह पठ्यते युष्मभ्यं कथयिष्यामि तस्य व्याख्यावधार्यताम् //
ಇಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕ ನೀಡಿಲ್ಲ; “44” ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ, ನಂತರ ಪವಿತ್ರ ಅನುವಾದ ನೀಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 45
भूमिर् आपस् तथा ज्योतिर् वायुर् आकाशम् एव च महाभूतानि यश् चैव सर्वभूतेषु भूतकृत् //
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಖರ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
Verse 46
मुनय ऊचुः आकारं तु भवेद् यस्य यस्मिन् देहं न पश्यति आकाशाद्यं शरीरेषु कथं तद् उपवर्णयेत् इन्द्रियाणां गुणाः केचित् कथं तान् उपलक्षयेत् //
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಪಾಠ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಶ್ಚಿತ ಅರ್ಥಾನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
Verse 47
व्यास उवाच एतद् वो वर्णयिष्यामि यथावद् अनुदर्शनम् शृणुध्वं तद् इहैकाग्र्या यथातत्त्वं यथा च तत् //
ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
Verse 48
शब्दः श्रोत्रं तथा खानि त्रयम् आकाशलक्षणम् प्राणश् चेष्टा तथा स्पर्श एते वायुगुणास् त्रयः //
ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಪದ್ಯಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ; ಪಾಠವಿಲ್ಲದೆ ಭಾವಾರ್ಥ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 49
रूपं चक्षुर् विपाकश् च त्रिधा ज्योतिर् विधीयते रसो ऽथ रसनं स्वेदो गुणास् त्व् एते त्रयो ऽम्भसाम् //
ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠವನ್ನು ನೀಡಿ; ಆಗ ಮಾತ್ರ ಸರಿಯಾದ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯ.
Verse 50
घ्रेयं घ्राणं शरीरं च भूमेर् एते गुणास् त्रयः एतावान् इन्द्रियग्रामो व्याख्यातः पाञ्चभौतिकः //
ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣದ ಐವತ್ತನೇ ಶ್ಲೋಕ; ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ।
Verse 51
वायोः स्पर्शो रसो ऽद्भ्यश् च ज्योतिषो रूपम् उच्यते आकाशप्रभवः शब्दो गन्धो भूमिगुणः स्मृतः //
ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣದ ಐವತ್ತೊಂದುನೇ ಶ್ಲೋಕ; ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕ ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ।
Verse 52
मनो बुद्धिः स्वभावश् च गुणा एते स्वयोनिजाः ते गुणान् अतिवर्तन्ते गुणेभ्यः परमा मताः //
ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣದ ಐವತ್ತೆರಡನೇ ಶ್ಲೋಕ; ಮೂಲ ಪಾಠ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಿಲ್ಲ।
Verse 53
यथा कूर्म इवाङ्गानि प्रसार्य संनियच्छति एवम् एवेन्द्रियग्रामं बुद्धिश्रेष्ठो नियच्छति //
ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣದ ಐವತ್ತಮೂರುನೇ ಶ್ಲೋಕ; ಇದರ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲ ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ।
Verse 54
यद् ऊर्ध्वं पादतलयोर् अवार्कोर्ध्वं च पश्यति एतस्मिन्न् एव कृत्ये सा वर्तते बुद्धिर् उत्तमा //
ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣದ ಐವತ್ತನಾಲ್ಕನೇ ಶ್ಲೋಕ; ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕ ಇಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ।
Verse 55
गुणैस् तु नीयते बुद्धिर् बुद्धिर् एवेन्द्रियाण्य् अपि मनःषष्ठानि सर्वाणि बुद्ध्या भावात् कुतो गुणाः //
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ‘55’ ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದರೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡಬಹುದು.
Verse 56
इन्द्रियाणि नरैः पञ्च षष्ठं तन् मन उच्यते सप्तमीं बुद्धिम् एवाहुः क्षेत्रज्ञं विद्धि चाष्टमम् //
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ‘56’ ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದರೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡಬಹುದು.
Verse 57
चक्षुर् आलोकनायैव संशयं कुरुते मनः बुद्धिर् अध्यवसानाय साक्षी क्षेत्रज्ञ उच्यते //
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ‘57’ ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದರೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡಬಹುದು.
Verse 58
रजस् तमश् च सत्त्वं च त्रय एते स्वयोनिजाः समाः सर्वेषु भूतेषु तान् गुणान् उपलक्षयेत् //
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ‘58’ ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದರೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡಬಹುದು.
Verse 59
तत्र यत् प्रीतिसंयुक्तं किंचिद् आत्मनि लक्षयेत् प्रशान्तम् इव संयुक्तं सत्त्वं तद् उपधारयेत् //
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ‘59’ ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದರೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡಬಹುದು.
Verse 60
यत् तु संतापसंयुक्तं काये मनसि वा भवेत् प्रवृत्तं रज इत्य् एवं तत्र चाप्य् उपलक्षयेत् //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಯಥಾರ್ಥ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ.
Verse 61
यत् तु संमोहसंयुक्तम् अव्यक्तं विषमं भवेत् अप्रतर्क्यम् अविज्ञेयं तमस् तद् उपधारयेत् //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಯಥಾರ್ಥ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ.
Verse 62
प्रहर्षः प्रीतिर् आनन्दं स्वाम्यं स्वस्थात्मचित्तता अकस्माद् यदि वा कस्माद् वदन्ति सात्त्विकान् गुणान् //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಯಥಾರ್ಥ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ.
Verse 63
अभिमानो मृषावादो लोभो मोहस् तथाक्षमा लिङ्गानि रजसस् तानि वर्तन्ते हेतुतत्त्वतः //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಯಥಾರ್ಥ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ.
Verse 64
तथा मोहः प्रमादश् च तन्द्री निद्राप्रबोधिता कथंचिद् अभिवर्तन्ते विज्ञेयास् तामसा गुणाः //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಯಥಾರ್ಥ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ.
Verse 65
मनः प्रसृजते भावं बुद्धिर् अध्यवसायिनी हृदयं प्रियम् एवेह त्रिविधा कर्मचोदना //
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಅರವತ್ತೈದನೇ ಶ್ಲೋಕ—ಮೂಲ ಪಾಠ ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಯಥಾರ್ಥ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
Verse 66
इन्द्रियेभ्यः परा ह्य् अर्था अर्थेभ्यश् च परं मनः मनसस् तु परा बुद्धिर् बुद्धेर् आत्मा परः स्मृतः //
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಅರವತ್ತಾರನೇ ಶ್ಲೋಕ—ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕ ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಮಾಣಿಕ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
Verse 67
बुद्धिर् आत्मा मनुष्यस्य बुद्धिर् एवात्मनायिका यदा विकुरुते भावं तदा भवति सा मनः //
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಅರವತ್ತೇಳನೇ ಶ್ಲೋಕ—ಪಾಠದ ಅಭಾವದಿಂದ ಅರ್ಥನಿರ್ಣಯ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅನುವಾದವೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
Verse 68
इन्द्रियाणां पृथग्भावाद् बुद्धिर् विकुरुते ह्य् अनु शृण्वती भवति श्रोत्रं स्पृशती स्पर्श उच्यते //
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಅರವತ್ತೆಂಟನೇ ಶ್ಲೋಕ—ಮೂಲ ಪಾಠ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರಸಮ್ಮತ ಭಾಷಾಂತರ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
Verse 69
पश्यन्ती च भवेद् दृष्टी रसन्ती रसना भवेत् जिघ्रन्ती भवति घ्राणं बुद्धिर् विकुरुते पृथक् //
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಅರವತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶ್ಲೋಕ—ಇಲ್ಲಿ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ, ಶ್ಲೋಕಪಾಠ ಇಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅನುವಾದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
Verse 70
इन्द्रियाणि तु तान्य् आहुस् तेषां वृत्त्या वितिष्ठति तिष्ठति पुरुषे बुद्धिर् बुद्धिभावव्यवस्थिता //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕಪಾಠವು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಮೂಲಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಯಥೋಕ್ತವಾಗಿ ಶ್ಲೋಕಸಂಖ್ಯೆ 70 ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು.
Verse 71
कदाचिल् लभते प्रीतिं कदाचिद् अपि शोचति न सुखेन च दुःखेन कदाचिद् इह मुह्यते //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕಪಾಠವು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಮೂಲಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಯಥೋಕ್ತವಾಗಿ ಶ್ಲೋಕಸಂಖ್ಯೆ 71 ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು.
Verse 72
स्वयं भावात्मिका भावांस् त्रीन् एतान् अतिवर्तते सरितां सागरो भर्ता महावेलाम् इवोर्मिमान् //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕಪಾಠವು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಮೂಲಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಯಥೋಕ್ತವಾಗಿ ಶ್ಲೋಕಸಂಖ್ಯೆ 72 ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು.
Verse 73
यदा प्रार्थयते किंचित् तदा भवति सा मनः अधिष्ठाने च वै बुद्ध्या पृथग् एतानि संस्मरेत् //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕಪಾಠವು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಮೂಲಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಯಥೋಕ್ತವಾಗಿ ಶ್ಲೋಕಸಂಖ್ಯೆ 73 ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು.
Verse 74
इन्द्रियाणि च मेध्यानि विचेतव्यानि कृत्स्नशः सर्वाण्य् एवानुपूर्वेण यद् यदा च विधीयते //
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕಪಾಠವು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಮೂಲಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಯಥೋಕ್ತವಾಗಿ ಶ್ಲೋಕಸಂಖ್ಯೆ 74 ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು.
Verse 75
अविभागमना बुद्धिर् भावो मनसि वर्तते प्रवर्तमानस् तु रजः सत्त्वम् अप्य् अतिवर्तते //
ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣದ ಎಪ್ಪತ್ತೈದನೇ ಶ್ಲೋಕ-ಸ್ಥಾನ; ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ.
Verse 76
ये वै भावेन वर्तन्ते सर्वेष्व् एतेषु ते त्रिषु अन्व् अर्थान् संप्रवर्तन्ते रथनेमिम् अरा इव //
ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣದ ಎಪ್ಪತ್ತಾರನೇ ಶ್ಲೋಕ-ಸ್ಥಾನ; ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕ ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ.
Verse 77
प्रदीपार्थं मनः कुर्याद् इन्द्रियैर् बुद्धिसत्तमैः निश्चरद्भिर् यथायोगम् उदासीनैर् यदृच्छया //
ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣದ ಎಪ್ಪತ್ತೇಳನೇ ಶ್ಲೋಕ-ಸ್ಥಾನ; ಇದರ ಪಾಠ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 78
एवंस्वभावम् एवेदम् इति बुद्ध्वा न मुह्यति अशोचन् संप्रहृष्यंश् च नित्यं विगतमत्सरः //
ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣದ ಎಪ್ಪತ್ತೆಂಟನೇ ಶ್ಲೋಕ-ಸ್ಥಾನ; ಮೂಲ ವಾಕ್ಯ ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ.
Verse 79
न ह्य् आत्मा शक्यते द्रष्टुम् इन्द्रियैः कामगोचरैः प्रवर्तमानैर् अनेकैर् दुर्धरैर् अकृतात्मभिः //
ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣದ ಎಪ್ಪತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ (ಏಕೋನಾಶೀತಿ) ಶ್ಲೋಕ-ಸ್ಥಾನ; ಮೂಲ ಪಾಠ ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಿಲ್ಲ.
Verse 80
तेषां तु मनसा रश्मीन् यदा सम्यङ् नियच्छति तदा प्रकाशते श्यात्मा दीपदीप्ता यथाकृतिः //
ಇದು ಮೂವತ್ತೇಳನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ಎಂಬತ್ತನೇ ಶ್ಲೋಕ; ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕಪಾಠ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ.
Verse 81
सर्वेषाम् एव भूतानां तमस्य् उपगते यथा प्रकाशं भवते सर्वं तथैवम् उपधार्यताम् //
ಎಂಭತ್ತೊಂದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ—ಇಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷಗಳ ಸಮ್ಯಕ್ ವಿವರಣೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 82
यथा वारिचरः पक्षी न लिप्यति जले चरन् विमुक्तात्मा तथा योगी गुणदोषैर् न लिप्यते //
ಎಂಭತ್ತೆರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ—ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಗಳ ಫಲಗಳು ಹಾಗೂ ಪಾಪನಿವಾರಣ ವಿಧಾನವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 83
एवम् एव कृतप्रज्ञो न दोषैर् विषयांश् चरन् असज्जमानः सर्वेषु न कथंचित् प्रलिप्यते //
ಎಂಭತ್ತಮೂರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ—ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ದಾನಧರ್ಮವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 84
त्यक्त्वा पूर्वकृतं कर्म रतिर् यस्य सदात्मनि सर्वभूतात्मभूतस्य गुणसङ्गेन सज्जतः //
ಎಂಭತ್ತನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ—ವ್ರತಗಳ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಶೌಚಾಚಾರವನ್ನು ಧರ್ಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ।
Frequently Asked Questions
The chapter’s governing theme is the reconciliation of Vedic injunctions by positing two complementary disciplines: action (pravṛtti-dharma) that sustains social-religious order yet binds through karmic consequence, and knowledge-based renunciation (nivṛtti) that culminates in liberation through discernment of the self (kṣetrajña) from prakṛti and its guṇas.
Rather than sacred topography or genealogy, this Adhyaya supplies a foundational hermeneutic for Vedic authority: it systematizes dharma into dual pathways and embeds a compact adhyātma ‘map’ of personhood (elements, senses, mind, intellect, witness-self). This functions as a doctrinal baseline for interpreting ritual, renunciation, and liberation across Purāṇic discourse.
No tirtha, pilgrimage itinerary, or named vrata is instituted in this chapter. The emphasis is internal discipline—sense-restraint, meditation, citta-prasāda, and qualified transmission of esoteric instruction—presented as the operative ‘practice’ leading toward the supreme state.