Adhyaya 6
Dakṣa’s Daughters, Cosmic Lineages, and the Population of the Three Worlds
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶುಕದೇವರು ಹೇಳುವದೇನೆಂದರೆ: ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷ (ಪ್ರಾಚೇತಸ) ಅಸಿಕ್ನಿಯಿಂದ ಅರವತ್ತು ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ಜನಿಸಿ, ಅವರ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ‘ವಿಸರ್ಗ’ ಎಂಬ ದ್ವಿತೀಯ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. ಹತ್ತು ಪುತ್ರಿಯರು ಧರ್ಮರಾಜ/ಯಮರಾಜನನ್ನು ವರಿಸಿಕೊಂಡು ಮೌಹೂರ್ತಿಕಾದಿ ವಂಶಗಳು ಹಾಗೂ ಅಷ್ಟ ವಸುಗಳನ್ನು ಜನ್ಮನೀಡಿದರು; ಉಪೇಂದ್ರ (ಜಯಂತ) ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಮುಖರ ಜೊತೆಗೆ ಭಗವಂತನ ವಿಸ್ತಾರಗಳು (ಶಿಶುಮಾರಾದಿ) ಕೂಡ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗುತ್ತವೆ. ನಂತರ ಅಙ್ಗಿರಸ ಮತ್ತು ಕೃಶಾಶ್ವ ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಕಶ್ಯಪನ ಪತ್ನಿಗಳು ವಿನತಾ, ಕದ್ರೂ ಮೊದಲಾದವರ ಮೂಲಕ ಗರುಡ, ಅರುಣ, ಸರ್ಪಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಶಲಭಾದಿ ಜೀವಿಗಳ ಜನನಕಥೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರದೇವನ ಶಾಪ ಮತ್ತು ವಿಮೋಚನವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ಕಶ್ಯಪನ ಮುಖ್ಯ ಪತ್ನಿಗಳು—ಅದಿತಿ, ದಿತಿ, ದನು ಇತ್ಯಾದಿ—ಮತ್ತು ಅವರಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಗಣನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದಿತಿ ವಂಶಾರಂಭ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವರೂಪನ ಜನನಸಂದರ್ಭವನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯದ ದೇವ–ಅಸುರ ಸಂಘರ್ಷ, ಪುರೋಹಿತತ್ವ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತದೆ।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच तत: प्राचेतसोऽसिक्न्यामनुनीत: स्वयम्भुवा । षष्टिं सञ्जनयामास दुहितृ: पितृवत्सला: ॥ १ ॥
ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನೇ, ನಂತರ ಸ್ವಯಂಭೂ ಬ್ರಹ್ಮನ ವಿನಂತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾಚೇತಸನಾದ ದಕ್ಷನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ಅಸಿಕ್ನಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅರವತ್ತು ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ಜನ್ಮಕೊಡಿಸಿದನು; ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತಂದೆಯ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ಸ्नेಹ ಹೊಂದಿದ್ದರು।
Verse 2
दश धर्माय कायादाद्द्विषट्त्रिणव चेन्दवे । भूताङ्गिर:कृशाश्वेभ्यो द्वे द्वे तार्क्ष्याय चापरा: ॥ २ ॥
ಅವನು ಧರ್ಮರಾಜ (ಯಮ)ನಿಗೆ ಹತ್ತು ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು, ಕಶ್ಯಪನಿಗೆ ಹದಿಮೂರು, ಚಂದ್ರದೇವನಿಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಅಙ್ಗಿರಾ, ಕೃಶಾಶ್ವ ಮತ್ತು ಭೂತ ಇವರಿಗೆ ತಲಾ ಎರಡು ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದನು; ಉಳಿದ ನಾಲ್ಕನ್ನೂ ಕಶ್ಯಪನಿಗೇ ಕೊಟ್ಟನು।
Verse 3
नामधेयान्यमूषां त्वं सापत्यानां च मे शृणु । यासां प्रसूतिप्रसवैर्लोका आपूरितास्त्रय: ॥ ३ ॥
ಈಗ ನನ್ನಿಂದ ಆ ಎಲ್ಲಾ ಪುತ್ರಿಯರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೂ, ಅವರ ಸಂತತಿಯ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೂ ಕೇಳು; ಅವರ ಜನನ ಮತ್ತು ವಂಶವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳೂ ತುಂಬಿಹೋದವು।
Verse 4
भानुर्लम्बा ककुद्यामिर्विश्वा साध्या मरुत्वती । वसुर्मुहूर्ता सङ्कल्पा धर्मपत्न्य: सुताञ्शृणु ॥ ४ ॥
ಧರ್ಮರಾಜ (ಯಮ)ನಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ಹತ್ತು ಪುತ್ರಿಯರ ಹೆಸರುಗಳು—ಭಾನು, ಲಂಬಾ, ಕಕುಡ್, ಯಾಮಿ, ವಿಶ್ವಾ, ಸಾಧ್ಯಾ, ಮರುತ್ವತೀ, ವಸು, ಮುಹೂರ್ತಾ ಮತ್ತು ಸಂಕಲ್ಪಾ. ಈಗ ಅವರ ಪುತ್ರರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೂ ಕೇಳು.
Verse 5
भानोस्तु देवऋषभ इन्द्रसेनस्ततो नृप । विद्योत आसील्लम्बायास्ततश्च स्तनयित्नव: ॥ ५ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಭಾನುಳ ಗರ್ಭದಿಂದ ದೇವಋಷಭ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿದನು; ಅವನಿಂದ ಇಂದ್ರಸೇನ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಲಂಬಾಳ ಗರ್ಭದಿಂದ ವಿದ್ಯೋತ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿದನು; ಅವನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಮೇಘಗಳು (ಸ್ತನಯಿತ್ನವಃ) ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು।
Verse 6
ककुद: सङ्कटस्तस्य कीकटस्तनयो यत: । भुवो दुर्गाणि यामेय: स्वर्गो नन्दिस्ततोऽभवत् ॥ ६ ॥
ಕಕುದೆಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ‘ಸಂಕಟ’ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು ಹುಟ್ಟಿದನು; ಅವನ ಪುತ್ರ ‘ಕೀಕಟ’. ಕೀಕಟನಿಂದ ‘ದುರ್ಗಾ’ ಎಂಬ ದೇವಗಣಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು. ಯಾಮಿಯಿಂದ ‘ಸ್ವರ್ಗ’ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ‘ನಂದಿ’ ಜನಿಸಿದನು.
Verse 7
विश्वेदेवास्तु विश्वाया अप्रजांस्तान् प्रचक्षते । साध्योगणश्च साध्याया अर्थसिद्धिस्तु तत्सुत: ॥ ७ ॥
ವಿಶ್ವೆಯ ಪುತ್ರರು ‘ವಿಶ್ವೇದೇವರು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು; ಅವರಿಗೆ ಸಂತಾನವಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸಾಧ್ಯಾಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ‘ಸಾಧ್ಯ’ ಗಣವು ಹುಟ್ಟಿತು; ಅವರ ಪುತ್ರ ‘ಅರ್ಥಸಿದ್ಧಿ’ ಆಗಿದ್ದನು.
Verse 8
मरुत्वांश्च जयन्तश्च मरुत्वत्या बभूवतु: । जयन्तो वासुदेवांश उपेन्द्र इति यं विदु: ॥ ८ ॥
ಮರುತ್ವತಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ‘ಮರುತ್ವಾನ್’ ಮತ್ತು ‘ಜಯಂತ’ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು. ಜಯಂತನು ಭಗವಾನ್ ವಾಸುದೇವನ ಅಂಶ; ಅವನನ್ನು ‘ಉಪೇಂದ್ರ’ ಎಂದು ಜನರು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 9
मौहूर्तिका देवगणा मुहूर्तायाश्च जज्ञिरे । ये वै फलं प्रयच्छन्ति भूतानां स्वस्वकालजम् ॥ ९ ॥
ಮುಹೂರ್ತೆಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ‘ಮೌಹೂರ್ತಿಕ’ ಎಂಬ ದೇವಗಣಗಳು ಜನಿಸಿದವು. ಅವರು ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.
Verse 10
सङ्कल्पायास्तु सङ्कल्प: काम: सङ्कल्पज: स्मृत: । वसवोऽष्टौ वसो: पुत्रास्तेषां नामानि मे शृणु ॥ १० ॥ द्रोण: प्राणो ध्रुवोऽर्कोऽग्निर्दोषो वास्तुर्विभावसु: । द्रोणस्याभिमते: पत्न्या हर्षशोकभयादय: ॥ ११ ॥
ಸಂಕಲ್ಪೆಯ ಪುತ್ರನು ‘ಸಂಕಲ್ಪ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟನು; ಅವನಿಂದ ‘ಕಾಮ’ ಜನಿಸಿದನೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಸುವಿನ ಪುತ್ರರು ‘ಅಷ್ಟ ವಸುಗಳು’; ಅವರ ಹೆಸರುಗಳು—ದ್ರೋಣ, ಪ್ರಾಣ, ಧ್ರುವ, ಅರ್ಕ, ಅಗ್ನಿ, ದೋಷ, ವಾಸ್ತು, ವಿಭಾವಸು. ದ್ರೋಣನ ಪತ್ನಿ ಅಭಿಮತಿಯಿಂದ ಹರ್ಷ, ಶೋಕ, ಭಯ ಮೊದಲಾದ ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು.
Verse 11
सङ्कल्पायास्तु सङ्कल्प: काम: सङ्कल्पज: स्मृत: । वसवोऽष्टौ वसो: पुत्रास्तेषां नामानि मे शृणु ॥ १० ॥ द्रोण: प्राणो ध्रुवोऽर्कोऽग्निर्दोषो वास्तुर्विभावसु: । द्रोणस्याभिमते: पत्न्या हर्षशोकभयादय: ॥ ११ ॥
ಸಂಕಲ್ಪೆಯ ಪುತ್ರನು ‘ಸಂಕಲ್ಪ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು; ಅವನಿಂದ ‘ಕಾಮ’ ಜನಿಸಿದನೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಸುವಿನ ಎಂಟು ಪುತ್ರರು ‘ಅಷ್ಟವಸುಗಳು’—ದ್ರೋಣ, ಪ್ರಾಣ, ಧ್ರುವ, ಅರ್ಕ, ಅಗ್ನಿ, ದೋಷ, ವಾಸ್ತು, ವಿಭಾವಸು. ದ್ರೋಣನ ಪತ್ನಿ ಅಭಿಮತಿಯಿಂದ ಹರ್ಷ, ಶೋಕ, ಭಯ ಮೊದಲಾದ ಪುತ್ರರು ಹುಟ್ಟಿದರು.
Verse 12
प्राणस्योर्जस्वती भार्या सह आयु: पुरोजव: । ध्रुवस्य भार्या धरणिरसूत विविधा: पुर: ॥ १२ ॥
ಪ್ರಾಣನ ಪತ್ನಿ ಊರ್ಜಸ್ವತಿಯಿಂದ ಸಹ, ಆಯು, ಪುರೋಜವ ಎಂಬ ಮೂರು ಪುತ್ರರು ಹುಟ್ಟಿದರು. ಧ್ರುವನ ಪತ್ನಿ ಧರಣಿ; ಅವಳ ಗರ್ಭದಿಂದ ವಿವಿಧ ಪುರಗಳು (ನಗರಗಳು) ಉದ್ಭವಿಸಿದವು.
Verse 13
अर्कस्य वासना भार्या पुत्रास्तर्षादय: स्मृता: । अग्नेर्भार्या वसोर्धारा पुत्रा द्रविणकादय: ॥ १३ ॥
ಅರ್ಕನ ಪತ್ನಿ ವಾಸನೆಯಿಂದ ತರ್ಷ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಪುತ್ರರು ಹುಟ್ಟಿದರು. ವಸು ‘ಅಗ್ನಿ’ಯ ಪತ್ನಿ ಧಾರೆಯಿಂದ ದ್ರವಿಣಕ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು.
Verse 14
स्कन्दश्च कृत्तिकापुत्रो ये विशाखादयस्तत: । दोषस्य शर्वरीपुत्र: शिशुमारो हरे: कला ॥ १४ ॥
ಅಗ್ನಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪತ್ನಿ ಕೃತ್ತಿಕೆಯಿಂದ ಸ್ಕಂದ (ಕಾರ್ತ್ತಿಕೇಯ) ಎಂಬ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿದನು; ಅವನ ಪುತ್ರರಲ್ಲಿ ವಿಶಾಖ ಮೊದಲಾದವರು ಪ್ರಮುಖರು. ವಸು ‘ದೋಷ’ನ ಪತ್ನಿ ಶರ್ವರಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಶಿಶುಮಾರ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು ಹುಟ್ಟಿದನು; ಅವನು ಶ್ರೀಹರಿಯ ಕಲಾ (ಅಂಶಪ್ರಕಾಶ) ಆಗಿದ್ದನು.
Verse 15
वास्तोराङ्गिरसीपुत्रो विश्वकर्माकृतीपति: । ततो मनुश्चाक्षुषोऽभूद् विश्वे साध्या मनो: सुता: ॥ १५ ॥
ವಸು ‘ವಾಸ್ತು’ನ ಪತ್ನಿ ಆಂಗಿರಸಿಯಿಂದ ಮಹಾಶಿಲ್ಪಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಜನಿಸಿದನು. ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಆಕೃತಿಯ ಪತಿಯಾದನು; ಅವರಿಂದ ಚಾಕ್ಷುಷ ಮನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಮನುನ ಪುತ್ರರು ‘ವಿಶ್ವೇದೇವರು’ ಮತ್ತು ‘ಸಾಧ್ಯರು’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು.
Verse 16
विभावसोरसूतोषा व्युष्टं रोचिषमातपम् । पञ्चयामोऽथ भूतानि येन जाग्रति कर्मसु ॥ १६ ॥
ವಿಭಾವಸುವಿನ ಪತ್ನಿ ಊಷಾ ವ್ಯುಷ್ಟ, ರೋಚಿಷ ಮತ್ತು ಆತಪ ಎಂಬ ಮೂರು ಪುತ್ರರನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ಆತಪನಿಂದ ಪಂಚಯಾಮ (ದಿನದ ಪ್ರಹರ) ಹುಟ್ಟಿ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 17
सरूपासूत भूतस्य भार्या रुद्रांश्च कोटिश: । रैवतोऽजो भवो भीमो वाम उग्रो वृषाकपि: ॥ १७ ॥ अजैकपादहिर्ब्रध्नो बहुरूपो महानिति । रुद्रस्य पार्षदाश्चान्ये घोरा: प्रेतविनायका: ॥ १८ ॥
ಭೂತನ ಪತ್ನಿ ಸರೂಪಾ ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ರುದ್ರರನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಹನ್ನೊಂದು ರುದ್ರರು—ರೈವತ, ಅಜ, ಭವ, ಭೀಮ, ವಾಮ, ಉಗ್ರ, ವೃಷಾಕಪಿ ಮೊದಲಾದವರು.
Verse 18
सरूपासूत भूतस्य भार्या रुद्रांश्च कोटिश: । रैवतोऽजो भवो भीमो वाम उग्रो वृषाकपि: ॥ १७ ॥ अजैकपादहिर्ब्रध्नो बहुरूपो महानिति । रुद्रस्य पार्षदाश्चान्ये घोरा: प्रेतविनायका: ॥ १८ ॥
ಅಜೈಕಪಾತ್, ಅಹಿರ್ಬ್ರಧ್ನ, ಬಹುರೂಪ, ಮಹಾನ್—ಇವರೂ ಪ್ರಧಾನ ರುದ್ರರು. ರುದ್ರನ ಇತರ ಭಯಂಕರ ಪಾರ್ಷದರು—ಪ್ರೇತರು ಮತ್ತು ವಿನಾಯಕರು—ಭೂತನ ಮತ್ತೊಂದು ಪತ್ನಿಯಿಂದ ಜನಿಸಿದರು.
Verse 19
प्रजापतेरङ्गिरस: स्वधा पत्नी पितृनथ । अथर्वाङ्गिरसं वेदं पुत्रत्वे चाकरोत् सती ॥ १९ ॥
ಪ್ರಜಾಪತಿ ಅಂಗಿರಸನಿಗೆ ಸ್ವಧಾ ಮತ್ತು ಸತೀ ಎಂಬ ಎರಡು ಪತ್ನಿಯರು ಇದ್ದರು. ಸ್ವಧಾ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಪುತ್ರರಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದಳು; ಸತೀ ಅಥರ್ವಾಂಗಿರಸ ವೇದವನ್ನು ಪುತ್ರನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಳು.
Verse 20
कृशाश्वोऽर्चिषि भार्यायां धूमकेतुमजीजनत् । धिषणायां वेदशिरो देवलं वयुनं मनुम् ॥ २० ॥
ಕೃಶಾಶ್ವನಿಗೆ ಅರ್ಚಿಷ್ ಮತ್ತು ಧಿಷಣಾ ಎಂಬ ಎರಡು ಪತ್ನಿಯರು ಇದ್ದರು. ಅರ್ಚಿಷ್ನಲ್ಲಿ ಧೂಮಕೇತುವನ್ನು ಪಡೆದನು; ಧಿಷಣಾನಲ್ಲಿ ವೇದಶಿರಾ, ದೇವಲ, ವಯುನ ಮತ್ತು ಮನು ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆದನು.
Verse 21
तार्क्ष्यस्य विनता कद्रू: पतङ्गी यामिनीति च । पतङ्गयसूत पतगान्यामिनी शलभानथ ॥ २१ ॥ सुपर्णासूत गरुडं साक्षाद् यज्ञेशवाहनम् । सूर्यसूतमनूरुं च कद्रूर्नागाननेकश: ॥ २२ ॥
ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯನೆಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಶ್ಯಪನಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಪತ್ನಿಯರು—ವಿನತಾ (ಸುಪರ್ಣಾ), ಕದ್ರೂ, ಪತಂಗೀ ಮತ್ತು ಯಾಮಿನೀ. ಪತಂಗೀ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಹೆತ್ತಳು; ಯಾಮಿನೀ ಶಲಭಗಳನ್ನು (ಮಿಡತೆಗಳನ್ನು) ಹೆತ್ತಳು. ವಿನತಾ (ಸುಪರ್ಣಾ) ಸ್ವಯಂ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ವಾಹನವಾದ ಗರುಡನನ್ನೂ, ಸೂರ್ಯದೇವನ ರಥಸಾರಥಿಯಾದ ಅರುಣ (ಅನೂರು)ನನ್ನೂ ಹೆತ್ತಳು. ಕದ್ರೂ ಅನೇಕ ವಿಧದ ನಾಗಗಳನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.
Verse 22
तार्क्ष्यस्य विनता कद्रू: पतङ्गी यामिनीति च । पतङ्गयसूत पतगान्यामिनी शलभानथ ॥ २१ ॥ सुपर्णासूत गरुडं साक्षाद् यज्ञेशवाहनम् । सूर्यसूतमनूरुं च कद्रूर्नागाननेकश: ॥ २२ ॥
ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯನೆಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಶ್ಯಪನಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಪತ್ನಿಯರು—ವಿನತಾ (ಸುಪರ್ಣಾ), ಕದ್ರೂ, ಪತಂಗೀ ಮತ್ತು ಯಾಮಿನೀ. ಪತಂಗೀ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಹೆತ್ತಳು; ಯಾಮಿನೀ ಶಲಭಗಳನ್ನು (ಮಿಡತೆಗಳನ್ನು) ಹೆತ್ತಳು. ವಿನತಾ (ಸುಪರ್ಣಾ) ಸ್ವಯಂ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ವಾಹನವಾದ ಗರುಡನನ್ನೂ, ಸೂರ್ಯದೇವನ ರಥಸಾರಥಿಯಾದ ಅರುಣ (ಅನೂರು)ನನ್ನೂ ಹೆತ್ತಳು. ಕದ್ರೂ ಅನೇಕ ವಿಧದ ನಾಗಗಳನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.
Verse 23
कृत्तिकादीनि नक्षत्राणीन्दो: पत्न्यस्तु भारत । दक्षशापात् सोऽनपत्यस्तासु यक्ष्मग्रहार्दित: ॥ २३ ॥
ಹೇ ಭಾರತಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಹಾರಾಜ ಪರೀಕ್ಷಿತ್! ಕೃತ್ತಿಕಾ ಮೊದಲಾದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಚಂದ್ರದೇವನ ಪತ್ನಿಯರು. ಆದರೆ ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನ ಶಾಪದಿಂದ ಕ್ಷಯರೋಗದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ಚಂದ್ರನು ಸಂತಾನಹೀನನಾದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ತನ್ನ ಯಾವ ಪತ್ನಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಂತಾನವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 24
पुन: प्रसाद्य तं सोम: कला लेभे क्षये दिता: । शृणु नामानि लोकानां मातृणां शङ्कराणि च ॥ २४ ॥ अथ कश्यपपत्नीनां यत्प्रसूतमिदं जगत् । अदितिर्दितिर्दनु: काष्ठा अरिष्टा सुरसा इला ॥ २५ ॥ मुनि: क्रोधवशा ताम्रा सुरभि: सरमा तिमि: । तिमेर्यादोगणा आसन् श्वापदा: सरमासुता: ॥ २६ ॥
ನಂತರ ಸೋಮನು (ಚಂದ್ರನು) ವಿನಯಪೂರ್ಣ ವಚನಗಳಿಂದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿ, ಕ್ಷಯರೋಗದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ತನ್ನ ಪ್ರಕಾಶಕಲಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪಡೆದನು. ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ತೇಜಸ್ಸು ಕ್ಷೀಣಿಸಿ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೂ ಅವನು ಸಂತಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಹೇ ಮಹಾರಾಜ ಪರೀಕ್ಷಿತ್! ಈಗ ಕಶ್ಯಪನ ಪತ್ನಿಯರ ಶುಭನಾಮಗಳನ್ನು ಕೇಳು—ಅವರ ಗರ್ಭದಿಂದಲೇ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಜೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು: ಅದಿತಿ, ದಿತಿ, ದನು, ಕಾಷ್ಠಾ, ಅರಿಷ್ಟಾ, ಸುರಸಾ, ಇಲಾ, ಮುನಿ, ಕ್ರೋಧವಶಾ, ತಾಮ್ರಾ, ಸುರಭಿ, ಸರಮಾ ಮತ್ತು ತಿಮಿ. ತಿಮಿಯಿಂದ ಜಲಚರಗಣಗಳು ಹುಟ್ಟಿದರೆ, ಸರಮೆಯಿಂದ ಸಿಂಹ-ಹುಲಿ ಮುಂತಾದ ಕ್ರೂರ ಶ್ವಾಪದಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು.
Verse 25
पुन: प्रसाद्य तं सोम: कला लेभे क्षये दिता: । शृणु नामानि लोकानां मातृणां शङ्कराणि च ॥ २४ ॥ अथ कश्यपपत्नीनां यत्प्रसूतमिदं जगत् । अदितिर्दितिर्दनु: काष्ठा अरिष्टा सुरसा इला ॥ २५ ॥ मुनि: क्रोधवशा ताम्रा सुरभि: सरमा तिमि: । तिमेर्यादोगणा आसन् श्वापदा: सरमासुता: ॥ २६ ॥
ನಂತರ ಸೋಮನು (ಚಂದ್ರನು) ವಿನಯಪೂರ್ಣ ವಚನಗಳಿಂದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿ, ಕ್ಷಯರೋಗದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ತನ್ನ ಪ್ರಕಾಶಕಲಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪಡೆದನು. ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ತೇಜಸ್ಸು ಕ್ಷೀಣಿಸಿ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೂ ಅವನು ಸಂತಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಹೇ ಮಹಾರಾಜ ಪರೀಕ್ಷಿತ್! ಈಗ ಕಶ್ಯಪನ ಪತ್ನಿಯರ ಶುಭನಾಮಗಳನ್ನು ಕೇಳು—ಅವರ ಗರ್ಭದಿಂದಲೇ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಜೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು: ಅದಿತಿ, ದಿತಿ, ದನು, ಕಾಷ್ಠಾ, ಅರಿಷ್ಟಾ, ಸುರಸಾ, ಇಲಾ, ಮುನಿ, ಕ್ರೋಧವಶಾ, ತಾಮ್ರಾ, ಸುರಭಿ, ಸರಮಾ ಮತ್ತು ತಿಮಿ. ತಿಮಿಯಿಂದ ಜಲಚರಗಣಗಳು ಹುಟ್ಟಿದರೆ, ಸರಮೆಯಿಂದ ಸಿಂಹ-ಹುಲಿ ಮುಂತಾದ ಕ್ರೂರ ಶ್ವಾಪದಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು.
Verse 26
पुन: प्रसाद्य तं सोम: कला लेभे क्षये दिता: । शृणु नामानि लोकानां मातृणां शङ्कराणि च ॥ २४ ॥ अथ कश्यपपत्नीनां यत्प्रसूतमिदं जगत् । अदितिर्दितिर्दनु: काष्ठा अरिष्टा सुरसा इला ॥ २५ ॥ मुनि: क्रोधवशा ताम्रा सुरभि: सरमा तिमि: । तिमेर्यादोगणा आसन् श्वापदा: सरमासुता: ॥ २६ ॥
ನಂತರ ಸೋಮರಾಜನು ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನನ್ನು ಮಧುರ ವಚನಗಳಿಂದ ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿ, ಕ್ಷಯರೋಗದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಕಲைகளை ಮತ್ತೆ ಪಡೆದನು; ಆದರೂ ಅವನಿಗೆ ಸಂತಾನವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಕಾಂತಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಓ ರಾಜ ಪರೀಕ್ಷಿತ್, ಈಗ ಕಶ್ಯಪನ ಪತ್ನಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೇಳು—ಅವರ ಗರ್ಭದಿಂದಲೇ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಜೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿದರು. ಅವರು: ಅದಿತಿ, ದಿತಿ, ದನು, ಕಾಷ್ಠಾ, ಅರಿಷ್ಟಾ, ಸುರಸಾ, ಇಳಾ, ಮುನಿ, ಕ್ರೋಧವಶಾ, ತಾಮ್ರಾ, ಸುರಭಿ, ಸರಮಾ ಮತ್ತು ತಿಮಿ. ತಿಮಿಯಿಂದ ಜಲಚರಗಳು, ಸರಮೆಯಿಂದ ಸಿಂಹ-ಹುಲಿ ಮೊದಲಾದ ಭಯಂಕರ ಮೃಗಗಳು ಜನ್ಮಿಸಿದವು.
Verse 27
सुरभेर्महिषा गावो ये चान्ये द्विशफा नृप । ताम्राया: श्येनगृध्राद्या मुनेरप्सरसां गणा: ॥ २७ ॥
ಓ ನೃಪ ಪರೀಕ್ಷಿತ್, ಸುರಭಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಮಹಿಷ, ಗೋವು ಮತ್ತು ಇತರ ದ್ವಿಶಫ (ಚೀರಿ ಹೋದ ಖುರಗಳ) ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು. ತಾಮ್ರೆಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಶ್ಯೇನ, ಗೃಧ್ರ ಮೊದಲಾದ ದೊಡ್ಡ ಬೇಟೆಪಕ್ಷಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು; ಮುನಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಅಪ್ಸರಸೆಯರ ಗಣಗಳು ಜನ್ಮಿಸಿದವು.
Verse 28
दन्दशूकादय: सर्पा राजन् क्रोधवशात्मजा: । इलाया भूरुहा: सर्वे यातुधानाश्च सौरसा: ॥ २८ ॥
ಓ ರಾಜನ್, ಕ್ರೋಧವಶೆಯ ಪುತ್ರರು ದಂಡಶೂಕ ಮೊದಲಾದ ಸರ್ಪಗಳು, ಇತರ ಸರ್ಪಗಳು ಹಾಗೂ ಸೊಳ್ಳೆ ಮೊದಲಾದ ಕೀಟಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು. ಇಳೆಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಲತೆಗಳು, ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳು ಜನ್ಮಿಸಿದವು. ಸುರಸೆಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಯಾತುಧಾನರು—ರಾಕ್ಷಸರು ಮತ್ತು ದುಷ್ಟ ಆತ್ಮವರ್ಗ—ಉದ್ಭವಿಸಿದರು.
Verse 29
अरिष्टायास्तु गन्धर्वा: काष्ठाया द्विशफेतरा: । सुता दनोरेकषष्टिस्तेषां प्राधानिकाञ् शृणु ॥ २९ ॥ द्विमूर्धा शम्बरोऽरिष्टो हयग्रीवो विभावसु: । अयोमुख: शङ्कुशिरा: स्वर्भानु: कपिलोऽरुण: ॥ ३० ॥ पुलोमा वृषपर्वा च एकचक्रोऽनुतापन: । धूम्रकेशो विरूपाक्षो विप्रचित्तिश्च दुर्जय: ॥ ३१ ॥
ಅರಿಷ್ಟೆಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಗಂಧರ್ವರು ಹುಟ್ಟಿದರು; ಕಾಷ್ಠೆಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಅಶ್ವ ಮೊದಲಾದ ಅദ್ವಿಶಫ (ಚೀರಿ ಹೋಗದ ಖುರಗಳ) ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಜನ್ಮಿಸಿದವು. ಓ ರಾಜಾ, ದನುವಿನ ಗರ್ಭದಿಂದ ಅರವತ್ತೊಂದು ಪುತ್ರರು ಹುಟ್ಟಿದರು; ಅವರಲ್ಲಿ ಈ ಹದಿನೆಂಟು ಪ್ರಮುಖರು: ದ್ವಿಮೂರ್ಧಾ, ಶಂಬರ, ಅರಿಷ್ಟ, ಹಯಗ್ರೀವ, ವಿಭಾವಸು, ಅಯೋಮುಖ, ಶಂಕುಶಿರಾ, ಸ್ವರ್ಭಾನು, ಕಪಿಲ, ಅರುಣ, ಪುಲೋಮಾ, ವೃಷಪರ್ವಾ, ಏಕಚಕ್ರ, ಅನುತಾಪನ, ಧೂಮ್ರಕೇಶ, ವಿರೂಪಾಕ್ಷ, ವಿಪ್ರಚಿತ್ತಿ ಮತ್ತು ದುರ್ಜಯ।
Verse 30
अरिष्टायास्तु गन्धर्वा: काष्ठाया द्विशफेतरा: । सुता दनोरेकषष्टिस्तेषां प्राधानिकाञ् शृणु ॥ २९ ॥ द्विमूर्धा शम्बरोऽरिष्टो हयग्रीवो विभावसु: । अयोमुख: शङ्कुशिरा: स्वर्भानु: कपिलोऽरुण: ॥ ३० ॥ पुलोमा वृषपर्वा च एकचक्रोऽनुतापन: । धूम्रकेशो विरूपाक्षो विप्रचित्तिश्च दुर्जय: ॥ ३१ ॥
ಅರಿಷ್ಟೆಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಗಂಧರ್ವರು ಹುಟ್ಟಿದರು; ಕಾಷ್ಠೆಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಅಶ್ವ ಮೊದಲಾದ ಅദ್ವಿಶಫ (ಚೀರಿ ಹೋಗದ ಖುರಗಳ) ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಜನ್ಮಿಸಿದವು. ಓ ರಾಜಾ, ದನುವಿನ ಗರ್ಭದಿಂದ ಅರವತ್ತೊಂದು ಪುತ್ರರು ಹುಟ್ಟಿದರು; ಅವರಲ್ಲಿ ಈ ಹದಿನೆಂಟು ಪ್ರಮುಖರು: ದ್ವಿಮೂರ್ಧಾ, ಶಂಬರ, ಅರಿಷ್ಟ, ಹಯಗ್ರೀವ, ವಿಭಾವಸು, ಅಯೋಮುಖ, ಶಂಕುಶಿರಾ, ಸ್ವರ್ಭಾನು, ಕಪಿಲ, ಅರುಣ, ಪುಲೋಮಾ, ವೃಷಪರ್ವಾ, ಏಕಚಕ್ರ, ಅನುತಾಪನ, ಧೂಮ್ರಕೇಶ, ವಿರೂಪಾಕ್ಷ, ವಿಪ್ರಚಿತ್ತಿ ಮತ್ತು ದುರ್ಜಯ।
Verse 31
अरिष्टायास्तु गन्धर्वा: काष्ठाया द्विशफेतरा: । सुता दनोरेकषष्टिस्तेषां प्राधानिकाञ् शृणु ॥ २९ ॥ द्विमूर्धा शम्बरोऽरिष्टो हयग्रीवो विभावसु: । अयोमुख: शङ्कुशिरा: स्वर्भानु: कपिलोऽरुण: ॥ ३० ॥ पुलोमा वृषपर्वा च एकचक्रोऽनुतापन: । धूम्रकेशो विरूपाक्षो विप्रचित्तिश्च दुर्जय: ॥ ३१ ॥
ಅರಿಷ್ಟೆಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಗಂಧರ್ವರು ಜನಿಸಿದರು; ಕಾಷ್ಠೆಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಅಶ್ವಾದಿ ವಿಭಜಿತ-ಖುರವಿಲ್ಲದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು. ಓ ರಾಜನೇ, ದನು ಗರ್ಭದಿಂದ ಅರವತ್ತೊಂದು ಪುತ್ರರು; ಅವರಲ್ಲಿ ಈ ಹದಿನೆಂಟು ಪ್ರಮುಖರು—ದ್ವಿಮೂರ್ಧಾ, ಶಂಬರ, ಅರಿಷ್ಟ, ಹಯಗ್ರೀವ, ವಿಭಾವಸು, ಅಯೋಮುಖ, ಶಂಕುಶಿರಾ, ಸ್ವರ್ಭಾನು, ಕಪಿಲ, ಅರುಣ, ಪುಲೋಮಾ, ವೃಷಪರ್ವಾ, ಏಕಚಕ್ರ, ಅನುತಾಪನ, ಧೂಮ್ರಕೇಶ, ವಿರೂಪಾಕ್ಷ, ವಿಪ್ರಚಿತ್ತಿ, ದುರ್ಜಯ।
Verse 32
स्वर्भानो: सुप्रभां कन्यामुवाह नमुचि: किल । वृषपर्वणस्तु शर्मिष्ठां ययातिर्नाहुषो बली ॥ ३२ ॥
ಸ್ವರ್ಭಾನು ಪುತ್ರಿ ಸುಪ್ರಭೆಯನ್ನು ನಮುಚಿ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ವೃಷಪರ್ವನ ಪುತ್ರಿ ಶರ್ಮಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ನಹುಷಪುತ್ರನಾದ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ ರಾಜ ಯಯಾತಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.
Verse 33
वैश्वानरसुता याश्च चतस्रश्चारुदर्शना: । उपदानवी हयशिरा पुलोमा कालका तथा ॥ ३३ ॥ उपदानवीं हिरण्याक्ष: क्रतुर्हयशिरां नृप । पुलोमां कालकां च द्वे वैश्वानरसुते तु क: ॥ ३४ ॥ उपयेमेऽथ भगवान् कश्यपो ब्रह्मचोदित: । पौलोमा: कालकेयाश्च दानवा युद्धशालिन: ॥ ३५ ॥ तयो: षष्टिसहस्राणि यज्ञघ्नांस्ते पितु: पिता । जघान स्वर्गतो राजन्नेक इन्द्रप्रियङ्कर: ॥ ३६ ॥
ದನುಪುತ್ರ ವೈಶ್ವಾನರನಿಗೆ ಉಪದಾನವೀ, ಹಯಶಿರಾ, ಪುಲೋಮಾ, ಕಾಲಕಾ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಸುಂದರ ಪುತ್ರಿಯರು ಇದ್ದರು. ಓ ರಾಜನೇ, ಉಪದಾನವಿಯನ್ನು ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನು, ಹಯಶಿರೆಯನ್ನು ಕ್ರತು ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಕಶ್ಯಪನು ಪುಲೋಮಾ ಮತ್ತು ಕಾಲಕಾ ಎಂಬ ಉಳಿದ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಆ ಇಬ್ಬರ ಗರ್ಭದಿಂದ ನಿವಾತಕವಚ ಮೊದಲಾದ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ದಾನವರು ಹುಟ್ಟಿದರು; ಅವರು ಪೌಲೋಮರು ಮತ್ತು ಕಾಲಕೇಯರು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರು, ಯುದ್ಧನಿಪುಣರು, ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಭಂಗಪಡಿಸುವವರಾಗಿದ್ದರು. ಪ್ರಿಯ ರಾಜಾ, ನಿಮ್ಮ ಪಿತಾಮಹ ಅರ್ಜುನನು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಒಬ್ಬನೇ ಅವರನ್ನೆಲ್ಲ ಸಂಹರಿಸಿದನು; ಇದರಿಂದ ಇಂದ್ರನು ಅವನ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ನೇಹಭಾವ ಹೊಂದಿದನು.
Verse 34
वैश्वानरसुता याश्च चतस्रश्चारुदर्शना: । उपदानवी हयशिरा पुलोमा कालका तथा ॥ ३३ ॥ उपदानवीं हिरण्याक्ष: क्रतुर्हयशिरां नृप । पुलोमां कालकां च द्वे वैश्वानरसुते तु क: ॥ ३४ ॥ उपयेमेऽथ भगवान् कश्यपो ब्रह्मचोदित: । पौलोमा: कालकेयाश्च दानवा युद्धशालिन: ॥ ३५ ॥ तयो: षष्टिसहस्राणि यज्ञघ्नांस्ते पितु: पिता । जघान स्वर्गतो राजन्नेक इन्द्रप्रियङ्कर: ॥ ३६ ॥
ದನುಪುತ್ರ ವೈಶ್ವಾನರನಿಗೆ ಉಪದಾನವೀ, ಹಯಶಿರಾ, ಪುಲೋಮಾ, ಕಾಲಕಾ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಸುಂದರ ಪುತ್ರಿಯರು ಇದ್ದರು. ಓ ರಾಜನೇ, ಉಪದಾನವಿಯನ್ನು ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನು, ಹಯಶಿರೆಯನ್ನು ಕ್ರತು ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಕಶ್ಯಪನು ಪುಲೋಮಾ ಮತ್ತು ಕಾಲಕಾ ಎಂಬ ಉಳಿದ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಆ ಇಬ್ಬರ ಗರ್ಭದಿಂದ ನಿವಾತಕವಚ ಮೊದಲಾದ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ದಾನವರು ಹುಟ್ಟಿದರು; ಅವರು ಪೌಲೋಮರು ಮತ್ತು ಕಾಲಕೇಯರು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರು, ಯುದ್ಧನಿಪುಣರು, ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಭಂಗಪಡಿಸುವವರಾಗಿದ್ದರು. ಪ್ರಿಯ ರಾಜಾ, ನಿಮ್ಮ ಪಿತಾಮಹ ಅರ್ಜುನನು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಒಬ್ಬನೇ ಅವರನ್ನೆಲ್ಲ ಸಂಹರಿಸಿದನು; ಇದರಿಂದ ಇಂದ್ರನು ಅವನ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ನೇಹಭಾವ ಹೊಂದಿದನು.
Verse 35
वैश्वानरसुता याश्च चतस्रश्चारुदर्शना: । उपदानवी हयशिरा पुलोमा कालका तथा ॥ ३३ ॥ उपदानवीं हिरण्याक्ष: क्रतुर्हयशिरां नृप । पुलोमां कालकां च द्वे वैश्वानरसुते तु क: ॥ ३४ ॥ उपयेमेऽथ भगवान् कश्यपो ब्रह्मचोदित: । पौलोमा: कालकेयाश्च दानवा युद्धशालिन: ॥ ३५ ॥ तयो: षष्टिसहस्राणि यज्ञघ्नांस्ते पितु: पिता । जघान स्वर्गतो राजन्नेक इन्द्रप्रियङ्कर: ॥ ३६ ॥
ದನುಪುತ್ರ ವೈಶ್ವಾನರನಿಗೆ ಉಪದಾನವೀ, ಹಯಶಿರಾ, ಪುಲೋಮಾ, ಕಾಲಕಾ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಸುಂದರ ಪುತ್ರಿಯರು ಇದ್ದರು. ಓ ರಾಜನೇ, ಉಪದಾನವಿಯನ್ನು ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನು, ಹಯಶಿರೆಯನ್ನು ಕ್ರತು ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಕಶ್ಯಪನು ಪುಲೋಮಾ ಮತ್ತು ಕಾಲಕಾ ಎಂಬ ಉಳಿದ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಆ ಇಬ್ಬರ ಗರ್ಭದಿಂದ ನಿವಾತಕವಚ ಮೊದಲಾದ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ದಾನವರು ಹುಟ್ಟಿದರು; ಅವರು ಪೌಲೋಮರು ಮತ್ತು ಕಾಲಕೇಯರು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರು, ಯುದ್ಧನಿಪುಣರು, ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಭಂಗಪಡಿಸುವವರಾಗಿದ್ದರು. ಪ್ರಿಯ ರಾಜಾ, ನಿಮ್ಮ ಪಿತಾಮಹ ಅರ್ಜುನನು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಒಬ್ಬನೇ ಅವರನ್ನೆಲ್ಲ ಸಂಹರಿಸಿದನು; ಇದರಿಂದ ಇಂದ್ರನು ಅವನ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ನೇಹಭಾವ ಹೊಂದಿದನು.
Verse 36
वैश्वानरसुता याश्च चतस्रश्चारुदर्शना: । उपदानवी हयशिरा पुलोमा कालका तथा ॥ ३३ ॥ उपदानवीं हिरण्याक्ष: क्रतुर्हयशिरां नृप । पुलोमां कालकां च द्वे वैश्वानरसुते तु क: ॥ ३४ ॥ उपयेमेऽथ भगवान् कश्यपो ब्रह्मचोदित: । पौलोमा: कालकेयाश्च दानवा युद्धशालिन: ॥ ३५ ॥ तयो: षष्टिसहस्राणि यज्ञघ्नांस्ते पितु: पिता । जघान स्वर्गतो राजन्नेक इन्द्रप्रियङ्कर: ॥ ३६ ॥
ದಾನುಪುತ್ರ ವೈಶ್ವಾನರನಿಗೆ ಉಪದಾನವೀ, ಹಯಶಿರಾ, ಪುಲೋಮಾ, ಕಾಲಕಾ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಸುಂದರ ಪುತ್ರಿಯರು ಇದ್ದರು. ಉಪದಾನವಿಯನ್ನು ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನು, ಹಯಶಿರೆಯನ್ನು ಕ್ರತು ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಕಶ್ಯಪನು ಪುಲೋಮಾ ಮತ್ತು ಕಾಲಕಾ ಎಂಬ ಉಳಿದಿಬ್ಬರನ್ನೂ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಆ ಇಬ್ಬರ ಗರ್ಭದಿಂದ ಪೌಲೋಮರು ಮತ್ತು ಕಾಲಕೇಯರು ಎಂಬ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ದಾನವರು ಹುಟ್ಟಿದರು; ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಭಂಗಪಡಿಸುವವರು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು. ರಾಜನೇ, ನಿಮ್ಮ ಪಿತಾಮಹ ಅರ್ಜುನನು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಒಬ್ಬನೇ ಅವರನ್ನೆಲ್ಲ ಸಂಹರಿಸಿದನು; ಅದರಿಂದ ಇಂದ್ರನು ಅವನ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತನಾದನು.
Verse 37
विप्रचित्ति: सिंहिकायां शतं चैकमजीजनत् । राहुज्येष्ठं केतुशतं ग्रहत्वं य उपागता: ॥ ३७ ॥
ವಿಪ್ರಚಿತ್ತಿಯು ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ಸಿಂಹಿಕೆಯಿಂದ ನೂರೊಂದು ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆದನು. ಅವರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯನು ರಾಹು; ಉಳಿದ ನೂರು ಮಂದಿ ಕೇತುಗಳು. ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಗ್ರಹಪದವನ್ನು ಪಡೆದರು.
Verse 38
अथात: श्रूयतां वंशो योऽदितेरनुपूर्वश: । यत्र नारायणो देव: स्वांशेनावातरद्विभु: ॥ ३८ ॥ विवस्वानर्यमा पूषा त्वष्टाथ सविता भग: । धाता विधाता वरुणो मित्र: शत्रु उरुक्रम: ॥ ३९ ॥
ಇದೀಗ ಅದಿತಿಯ ವಂಶವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೇಳಿರಿ; ಈ ವಂಶದಲ್ಲೇ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ದೇವ ನಾರಾಯಣನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಂಶದಿಂದ ಅವತರಿಸಿದನು. ಅದಿತಿಯ ಪುತ್ರರು—ವಿವಸ್ವಾನ್, ಅರ್ಯಮಾ, ಪೂಷಾ, ತ್ವಷ್ಟಾ, ಸವಿತಾ, ಭಗ, ಧಾತಾ, ವಿಧಾತಾ, ವರುಣ, ಮಿತ್ರ, ಶತ್ರು, ಉರುಕ್ರಮ.
Verse 39
अथात: श्रूयतां वंशो योऽदितेरनुपूर्वश: । यत्र नारायणो देव: स्वांशेनावातरद्विभु: ॥ ३८ ॥ विवस्वानर्यमा पूषा त्वष्टाथ सविता भग: । धाता विधाता वरुणो मित्र: शत्रु उरुक्रम: ॥ ३९ ॥
ಇದೀಗ ಅದಿತಿಯ ವಂಶವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೇಳಿರಿ; ಈ ವಂಶದಲ್ಲೇ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ದೇವ ನಾರಾಯಣನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಂಶದಿಂದ ಅವತರಿಸಿದನು. ಅದಿತಿಯ ಪುತ್ರರು—ವಿವಸ್ವಾನ್, ಅರ್ಯಮಾ, ಪೂಷಾ, ತ್ವಷ್ಟಾ, ಸವಿತಾ, ಭಗ, ಧಾತಾ, ವಿಧಾತಾ, ವರುಣ, ಮಿತ್ರ, ಶತ್ರು, ಉರುಕ್ರಮ.
Verse 40
विवस्वत: श्राद्धदेवं संज्ञासूयत वै मनुम् । मिथुनं च महाभागा यमं देवं यमीं तथा । सैव भूत्वाथ वडवा नासत्यौ सुषुवे भुवि ॥ ४० ॥
ಸೂರ್ಯದೇವ ವಿವಸ್ವಾನನ ಪತ್ನಿ ಸಂಜ್ಞಾ ಶ್ರಾದ್ಧದೇವ ಎಂಬ ಮನುನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ಅದೇ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವತಿ ಯಮದೇವನನ್ನೂ ಯಮೀ (ಯಮುನಾ) ಎಂಬ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಜನ್ಮಕೊಟ್ಟಳು. ನಂತರ ಯಮೀ ಕುದುರೆಯ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನಾಸತ್ಯರಾದ ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರರನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.
Verse 41
छाया शनैश्चरं लेभे सावर्णिं च मनुं तत: । कन्यां च तपतीं या वै वव्रे संवरणं पतिम् ॥ ४१ ॥
ಸೂರ್ಯದೇವನ ಇನ್ನೊಂದು ಪತ್ನಿ ಛಾಯಾ ಶನೈಶ್ಚರ ಮತ್ತು ಸಾವರ್ಣಿ ಮನು ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರನ್ನು ಹಾಗೂ ತಪತೀ ಎಂಬ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಹೆತ್ತಳು; ತಪತೀ ಸಂವರಣನನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ವರಿಸಿದಳು।
Verse 42
अर्यम्णो मातृका पत्नी तयोश्चर्षणय: सुता: । यत्र वै मानुषी जातिर्ब्रह्मणा चोपकल्पिता ॥ ४२ ॥
ಅರ್ಯಮಾನದ ಪತ್ನಿ ಮಾತೃಕೆಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಅನೇಕ ಚರ್ಷಣಯರು (ಪಂಡಿತ ಪುತ್ರರು) ಜನಿಸಿದರು; ಅವರೊಳಗೇ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆತ್ಮಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಮಾನವ ಜಾತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು।
Verse 43
पूषानपत्य: पिष्टादो भग्नदन्तोऽभवत्पुरा । योऽसौ दक्षाय कुपितं जहास विवृतद्विज: ॥ ४३ ॥
ಪೂಷನಿಗೆ ಸಂತಾನ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಶಿವನು ದಕ್ಷನ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಂಡಾಗ ಪೂಷನು ಹಲ್ಲು ತೋರಿಸಿ ನಕ್ಕನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಹಲ್ಲುಗಳು ಉದುರಿ, ಅವನು ಕೇವಲ ಹಿಟ್ಟು ತಿನ್ನುವವನಾದನು।
Verse 44
त्वष्टुर्दैत्यात्मजा भार्या रचना नाम कन्यका । सन्निवेशस्तयोर्जज्ञे विश्वरूपश्च वीर्यवान् ॥ ४४ ॥
ಪ್ರಜಾಪತಿ ತ್ವಷ್ಟಾರ ಪತ್ನಿ ದೈತ್ಯಕುಲದ ರಚನಾ ಎಂಬ ಕನ್ಯೆ. ಅವಳ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ತ್ವಷ್ಟಾರ ವೀರ್ಯದಿಂದ ಸನ್ನಿವೇಶ ಮತ್ತು ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ವಿಶ್ವರೂಪ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು।
Verse 45
तं वव्रिरे सुरगणा स्वस्रीयं द्विषतामपि । विमतेन परित्यक्ता गुरुणाङ्गिरसेन यत् ॥ ४५ ॥
ವಿಶ್ವರೂಪನು ಅವರ ಶಾಶ್ವತ ಶತ್ರುಗಳಾದ ದೈತ್ಯರ ಪುತ್ರಿಯ ಮಗನಾಗಿದ್ದರೂ, ದೇವಗಣಗಳು ತಮ್ಮ ಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದ ಕಾರಣ ಅವನಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ವಿಶ್ವರೂಪನನ್ನು ಪುರೋಹಿತರಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು।
Frequently Asked Questions
The detail is a visarga map: marriages function as sanctioned channels of secondary creation, showing how cosmic population, administrative deities, and species-lines arise under Brahmā’s plan. The Bhāgavata frames genealogy not as mere history but as a theological chart of how the Lord’s order manifests through prajāpatis and their networks.
The eight Vasus—Droṇa, Prāṇa, Dhruva, Arka, Agni, Doṣa, Vāstu, and Vibhāvasu—represent elemental and functional powers within universal maintenance. Their family lines (e.g., Viśvakarmā from Vāstu; Skanda from Agni) illustrate how specialized cosmic roles (architecture, time divisions, leadership of devas) emerge within dharmic creation.
The curse episode explains the moon’s cyclical waxing and waning and simultaneously transitions the narrative from Dakṣa’s immediate marital distributions to Kaśyapa’s broader progenitive network. It anchors cosmological observation (lunar phases) in moral causality (Dakṣa’s curse) while keeping the focus on population dynamics.
Aditi’s sons include Vivasvān, Aryamā, Pūṣā, Tvaṣṭā, Savitā, Bhaga, Dhātā, Vidhātā, Varuṇa, Mitra, Śatru, and Urukrama. This Āditya line is crucial because it is a primary deva lineage through which the Supreme Lord’s plenary expansion is described as descending, and it sets the stage for conflicts and resolutions involving devas, asuras, and priestly authority (e.g., Viśvarūpa).