Adhyaya 13
Indra’s Brahma-hatyā, Flight from Sin, and Purification by Aśvamedha
ವೃತ್ರಾಸುರನ ವಧೆಯ ನಂತರ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿ ದೊರಕಿತು; ಆದರೆ ಇಂದ್ರನು ಮಾತ್ರ ಒಬ್ಬನೇ ವ್ಯಾಕುಲನಾದನು. ಪರಿಕ್ಷಿತನು ಕಾರಣ ಕೇಳಿದಾಗ ಶುಕದೇವನು ವಿವರಿಸಿದನು—ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಭಯ; ವೃತ್ರಾಸುರನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಮಾನನೆಂದು ಗಣಿಸಲ್ಪಡುವುದರಿಂದ ಅವನ ವಧೆಗೆ ಭಾರೀ ಪಾಪಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಇದೆ. ಇಂದ್ರನು ಹಿಂದಿನ ವಿಶ್ವರೂಪವಧದ ಪಾಪವು ಸ್ತ್ರೀಯರು, ಭೂಮಿ, ಮರಗಳು ಮತ್ತು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹಂಚಲ್ಪಟ್ಟುದನ್ನು ನೆನೆದು, ಈ ಬಾರಿ ಮತ್ತೆ ಅಂಥ ಶಮನ ಸಾಧ್ಯವೇ ಎಂದು ಸಂಶಯಿಸಿದನು. ಋಷಿಗಳು ಧೈರ್ಯ ನೀಡಿ—ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ನಾರಾಯಣನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದರೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಹರಿನಾಮದ ಶುದ್ಧಿಕಾರಕ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಾಪ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದರು. ವೃತ್ರವಧಾನಂತರ ಪಾಪವು ಭಯಾನಕ ಚಾಂಡಾಲಿನಿ ಸ್ತ್ರೀರೂಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿತು. ಇಂದ್ರನು ಓಡಿ ಮಾನಸಸರೋವರದ ಕಮಲನಾಳದೊಳಗೆ ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ಅಡಗಿದ್ದನು; ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ನಹುಷನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಮಾಡಿ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಪತನಗೊಂಡು ಶಾಪದಿಂದ ಸರ್ಪನಾದನು. ಲಕ್ಷ್ಮೀಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಇಂದ್ರನ ಪಾಪ ಕ್ರಮೇಣ ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅವನನ್ನು ಕರೆಸಿ ಅಶ್ವಮೇಧವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು; ಸೂರ್ಯೋದಯ ಮಂಜನ್ನು ದೂರಮಾಡುವಂತೆ ಯಜ್ಞವು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ಇಂದ್ರನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿ—ಈ ಕಥಾಶ್ರವಣ ಮಂಗಳ, ಜಯ, ದೀರ್ಘಾಯು ಮತ್ತು ಪಾಪವಿಮೋಚನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶುದ್ಧಿಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच वृत्रे हते त्रयो लोका विना शक्रेण भूरिद । सपाला ह्यभवन् सद्यो विज्वरा निर्वृतेन्द्रिया: ॥ १ ॥
ಶ್ರೀ ಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು: ಓ ರಾಜನೇ! ವೃತ್ರಾಸುರನು ಹತನಾದಾಗ, ಇಂದ್ರನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಎಲ್ಲ ಪಾಲಕರು ಮತ್ತು ಜೀವಿಗಳು ತಕ್ಷಣವೇ ನೆಮ್ಮದಿ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷವನ್ನು ಪಡೆದರು.
Verse 2
देवर्षिपितृभूतानि दैत्या देवानुगा: स्वयम् । प्रतिजग्मु: स्वधिष्ण्यानि ब्रह्मेशेन्द्रादयस्तत: ॥ २ ॥
ನಂತರ ದೇವತೆಗಳು, ಮಹರ್ಷಿಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಭೂತಗಣಗಳು, ದೈತ್ಯರು, ದೇವಾನುಯಾಯಿಗಳು, ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಿವ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಮರಳಿದರು. ಹೋಗುವಾಗ ಯಾರೂ ಇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ.
Verse 3
श्रीराजोवाच इन्द्रस्यानिर्वृतेर्हेतुं श्रोतुमिच्छामि भो मुने । येनासन् सुखिनो देवा हरेर्दु:खं कुतोऽभवत् ॥ ३ ॥
ಶ್ರೀರಾಜನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಮುನೇ, ಇಂದ್ರನ ಅಸಂತೋಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವನ್ನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ. ವೃತ್ರಾಸುರನ ವಧೆಯಿಂದ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು; ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ದುಃಖ ಏಕೆ?
Verse 4
श्रीशुक उवाच वृत्रविक्रमसंविग्ना: सर्वे देवा: सहर्षिभि: । तद्वधायार्थयन्निन्द्रं नैच्छद् भीतो बृहद्वधात् ॥ ४ ॥
ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದರು—ವೃತ್ರಾಸುರನ ಅಸಾಧಾರಣ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ದೇವತೆಗಳೂ ಋಷಿಗಳೂ ಎಲ್ಲರೂ ಕಳವಳಗೊಂಡರು. ಅವನ ವಧಕ್ಕಾಗಿ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡರು; ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಧದ ಭಯದಿಂದ ಇಂದ್ರನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ.
Verse 5
इन्द्र उवाच स्त्रीभूद्रुमजलैरेनो विश्वरूपवधोद्भवम् । विभक्तमनुगृह्णद्भिर्वृत्रहत्यां क्व मार्ज्म्यहम् ॥ ५ ॥
ಇಂದ್ರನು ಹೇಳಿದರು—ವಿಶ್ವರൂപನನ್ನು ವಧಿಸಿದಾಗ ನನಗೆ ಭಾರೀ ಪಾಪಫಲ ದೊರಕಿತು; ಆದರೆ ಸ್ತ್ರೀಯರು, ಭೂಮಿ, ಮರಗಳು ಮತ್ತು ನೀರು ಕೃಪೆಯಿಂದ ಆ ಪಾಪವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡವು. ಈಗ ವೃತ್ರಾಸುರನೆಂಬ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಕೊಂದರೆ, ಆ ಪಾಪದಿಂದ ನಾನು ಹೇಗೆ ಶುದ್ಧನಾಗುವೆ?
Verse 6
श्रीशुक उवाच ऋषयस्तदुपाकर्ण्य महेन्द्रमिदमब्रुवन् । याजयिष्याम भद्रं ते हयमेधेन मा स्म भै: ॥ ६ ॥
ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದರು—ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಋಷಿಗಳು ಮಹೇಂದ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: “ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ಭಯಪಡಬೇಡ. ನಾವು ನಿನಗಾಗಿ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತೇವೆ; ಅದರಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಧದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪಾಪದಿಂದ ನೀನು ಮುಕ್ತನಾಗುವೆ.”
Verse 7
हयमेधेन पुरुषं परमात्मानमीश्वरम् । इष्ट्वा नारायणं देवं मोक्ष्यसेऽपि जगद्वधात् ॥ ७ ॥
ಋಷಿಗಳು ಮುಂದುವರೆದು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಇಂದ್ರ, ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಪರಮಾತ್ಮ, ಪುರುಷ, ಸರ್ವೇಶ್ವರನಾದ ದೇವ ನಾರಾಯಣನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದರೆ, ಜಗತ್ತನ್ನೇ ವಧಿಸಿದ ಪಾಪದಿಂದಲೂ ಮುಕ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ವೃತ್ರಾಸುರನಂತಹ ದೈತ್ಯನ ವಧದ ಪಾಪದ ಮಾತೇ ಬೇಡ.
Verse 8
ब्रह्महा पितृहा गोघ्नो मातृहाचार्यहाघवान् । श्वाद: पुल्कसको वापि शुद्ध्येरन् यस्य कीर्तनात् ॥ ८ ॥ तमश्वमेधेन महामखेन श्रद्धान्वितोऽस्माभिरनुष्ठितेन । हत्वापि सब्रह्मचराचरं त्वं न लिप्यसे किं खलनिग्रहेण ॥ ९ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಹಸು, ತಂದೆ, ತಾಯಿ ಅಥವಾ ಗುರುವನ್ನು ಕೊಂದವನು ಭಗವಾನ್ ನಾರಾಯಣನ ಪವಿತ್ರ ನಾಮವನ್ನು ಜಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಕ್ಷಣವೇ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಬಹುದು. ಚಂಡಾಲರಂತಹ ಇತರ ಪಾಪಿಗಳು ಕೂಡ ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತರಾಗಬಹುದು. ನಾವು ನಿಮಗಾಗಿ ಮಹಾನ್ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ನೀವು ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣನನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಿದರೆ, ನೀವು ಏಕೆ ಭಯಪಡಬೇಕು?
Verse 9
ब्रह्महा पितृहा गोघ्नो मातृहाचार्यहाघवान् । श्वाद: पुल्कसको वापि शुद्ध्येरन् यस्य कीर्तनात् ॥ ८ ॥ तमश्वमेधेन महामखेन श्रद्धान्वितोऽस्माभिरनुष्ठितेन । हत्वापि सब्रह्मचराचरं त्वं न लिप्यसे किं खलनिग्रहेण ॥ ९ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಹಸು, ತಂದೆ, ತಾಯಿ ಅಥವಾ ಗುರುವನ್ನು ಕೊಂದವನು ಭಗವಾನ್ ನಾರಾಯಣನ ಪವಿತ್ರ ನಾಮವನ್ನು ಜಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಕ್ಷಣವೇ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಬಹುದು. ಚಂಡಾಲರಂತಹ ಇತರ ಪಾಪಿಗಳು ಕೂಡ ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತರಾಗಬಹುದು. ನಾವು ನಿಮಗಾಗಿ ಮಹಾನ್ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ನೀವು ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣನನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಿದರೆ, ನೀವು ಏಕೆ ಭಯಪಡಬೇಕು?
Verse 10
श्रीशुक उवाच एवं सञ्चोदितो विप्रैर्मरुत्वानहनद्रिपुम् । ब्रह्महत्या हते तस्मिन्नाससाद वृषाकपिम् ॥ १० ॥
ಶ್ರೀ ಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು: ಋಷಿಗಳ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿತನಾದ ಇಂದ್ರನು ತನ್ನ ಶತ್ರುವಾದ ವೃತ್ರಾಸುರನನ್ನು ಕೊಂದನು. ಅವನು ಹತನಾದಾಗ, ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ ದೋಷವು ಇಂದ್ರನನ್ನು ಆವರಿಸಿತು.
Verse 11
तयेन्द्र: स्मासहत्तापं निर्वृतिर्नामुमाविशत् । ह्रीमन्तं वाच्यतां प्राप्तं सुखयन्त्यपि नो गुणा: ॥ ११ ॥
ದೇವತೆಗಳ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಇಂದ್ರನು ವೃತ್ರಾಸುರನನ್ನು ಕೊಂದನು, ಆದರೆ ಈ ಪಾಪದ ಹತ್ಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವನು ನರಳಿದನು. ಇತರ ದೇವತೆಗಳು ಸಂತೋಷವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇಂದ್ರನಿಗೆ ವೃತ್ರಾಸುರನ ವಧೆಯಿಂದ ಸಂತೋಷ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಇಂದ್ರನ ಇತರ ಸದ್ಗುಣಗಳಾದ ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯವು ಅವನ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ.
Verse 12
तां ददर्शानुधावन्तीं चाण्डालीमिव रूपिणीम् । जरया वेपमानाङ्गीं यक्ष्मग्रस्तामसृक्पटाम् ॥ १२ ॥ विकीर्य पलितान् केशांस्तिष्ठ तिष्ठेति भाषिणीम् । मीनगन्ध्यसुगन्धेन कुर्वतीं मार्गदूषणम् ॥ १३ ॥
ಪಾಪವು ಚಂಡಾಲ ಸ್ತ್ರೀಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಇಂದ್ರನು ಕಂಡನು. ಅವಳು ತುಂಬಾ ಮುದುಕಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಅವಳ ದೇಹದ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳು ನಡುಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಕ್ಷಯರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಅವಳ ದೇಹ ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆಗಳು ರಕ್ತದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದವು. ಸಹಿಸಲಸಾಧ್ಯವಾದ ಮೀನಿನ ವಾಸನೆಯಿಂದ ಇಡೀ ಬೀದಿಯನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಾ, ಅವಳು ಇಂದ್ರನನ್ನು "ನಿಲ್ಲು! ನಿಲ್ಲು!" ಎಂದು ಕರೆದಳು.
Verse 13
तां ददर्शानुधावन्तीं चाण्डालीमिव रूपिणीम् । जरया वेपमानाङ्गीं यक्ष्मग्रस्तामसृक्पटाम् ॥ १२ ॥ विकीर्य पलितान् केशांस्तिष्ठ तिष्ठेति भाषिणीम् । मीनगन्ध्यसुगन्धेन कुर्वतीं मार्गदूषणम् ॥ १३ ॥
ಇಂದ್ರನು ಪಾಪಸ್ವರೂಪಿಯಾದ ಚಂಡಾಲ ಸ್ತ್ರೀ ತನ್ನನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು. ಅವಳು ಮುಪ್ಪಿನಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಾ, ರಕ್ತಸಿಕ್ತಳಾಗಿ, 'ನಿಲ್ಲು! ನಿಲ್ಲು!' ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದಳು.
Verse 14
नभो गतो दिश: सर्वा: सहस्राक्षो विशाम्पते । प्रागुदीचीं दिशं तूर्णं प्रविष्टो नृप मानसम् ॥ १४ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಇಂದ್ರನು ಮೊದಲು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಓಡಿಹೋದನು, ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿಯೂ ಆ ಸ್ತ್ರೀ ಬೆನ್ನಟ್ಟಿದಳು. ಕೊನೆಗೆ ಅವನು ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮಾನಸ ಸರೋವರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
Verse 15
स आवसत्पुष्करनालतन्तू- नलब्धभोगो यदिहाग्निदूत: । वर्षाणि साहस्रमलक्षितोऽन्त: सञ्चिन्तयन् ब्रह्मवधाद्विमोक्षम् ॥ १५ ॥
ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಪಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ, ಇಂದ್ರನು ಕಮಲದ ದಂಟಿನ ನೂಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಡಗಿದ್ದನು. ಅಗ್ನಿಯು ನೀರಿನೊಳಗೆ ಬರಲಾಗದಿದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಆಹಾರ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ.
Verse 16
तावत्त्रिणाकं नहुष: शशास विद्यातपोयोगबलानुभाव: । स सम्पदैश्वर्यमदान्धबुद्धि- र्नीतस्तिरश्चां गतिमिन्द्रपत्न्या ॥ १६ ॥
ಇಂದ್ರನು ಅಡಗಿದ್ದಾಗ, ನಹುಷನು ತನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನ ಬಲದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಆಳಿದನು. ಆದರೆ ಐಶ್ವರ್ಯದ ಮದದಿಂದ ಕುರುಡಾಗಿ, ಇಂದ್ರನ ಪತ್നിയನ್ನು ಬಯಸಿ, ಶಾಪದಿಂದ ಹಾವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದನು.
Verse 17
ततो गतो ब्रह्मगिरोपहूत ऋतम्भरध्याननिवारिताघ: । पापस्तु दिग्देवतया हतौजा- स्तं नाभ्यभूदवितं विष्णुपत्न्या ॥ १७ ॥
ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಇಂದ್ರನ ಪಾಪವು ನಾಶವಾಯಿತು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅವನನ್ನು ಮರಳಿ ಕರೆದರು ಮತ್ತು ಅವನು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದನು.
Verse 18
तं च ब्रह्मर्षयोऽभ्येत्य हयमेधेन भारत । यथावद्दीक्षञ्चक्रु: पुरुषाराधनेन ह ॥ १८ ॥
ಹೇ ಭಾರತ! ಮಹೇಂದ್ರನು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕವನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳು ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ಪರಮಪುರುಷನ ಆರಾಧನೆಗಾಗಿ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ದೀಕ್ಷೆ ನೀಡಿದರು।
Verse 19
अथेज्यमाने पुरुषे सर्वदेवमयात्मनि । अश्वमेधे महेन्द्रेण वितते ब्रह्मवादिभि: ॥ १९ ॥ स वै त्वाष्ट्रवधो भूयानपि पापचयो नृप । नीतस्तेनैव शून्याय नीहार इव भानुना ॥ २० ॥
ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಗಳಿಂದ ಮಹೇಂದ್ರನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ, ಸರ್ವದೇವಮಯಾತ್ಮನಾದ ಪರಮಪುರುಷನ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಇಂದ್ರನ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಫಲಗಳು ಶಮನವಾದವು। ಓ ನೃಪ! ತ್ವಾಷ್ಟ್ರವಧ ಎಂಬ ಭಾರೀ ಪಾಪಸಂಚಯವೂ ಆ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಶೂನ್ಯವಾಯಿತು; ಸೂರ್ಯೋದಯದಲ್ಲಿ ಮಂಜು ಕರಗುವಂತೆ।
Verse 20
अथेज्यमाने पुरुषे सर्वदेवमयात्मनि । अश्वमेधे महेन्द्रेण वितते ब्रह्मवादिभि: ॥ १९ ॥ स वै त्वाष्ट्रवधो भूयानपि पापचयो नृप । नीतस्तेनैव शून्याय नीहार इव भानुना ॥ २० ॥
ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಗಳಿಂದ ಮಹೇಂದ್ರನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ, ಸರ್ವದೇವಮಯಾತ್ಮನಾದ ಪರಮಪುರುಷನ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಇಂದ್ರನ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಫಲಗಳು ಶಮನವಾದವು। ಓ ನೃಪ! ತ್ವಾಷ್ಟ್ರವಧ ಎಂಬ ಭಾರೀ ಪಾಪಸಂಚಯವೂ ಆ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಶೂನ್ಯವಾಯಿತು; ಸೂರ್ಯೋದಯದಲ್ಲಿ ಮಂಜು ಕರಗುವಂತೆ।
Verse 21
स वाजिमेधेन यथोदितेन वितायमानेन मरीचिमिश्रै: । इष्ट्वाधियज्ञं पुरुषं पुराण- मिन्द्रो महानास विधूतपाप: ॥ २१ ॥
ಮರೀಚಿ ಮೊದಲಾದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ನಿಯಮಗಳಂತೆ ವಾಜಿಮೇಧ (ಅಶ್ವಮೇಧ) ಯಜ್ಞವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಅಧಿಯಜ್ಞನಾದ ಪುರಾಣಪುರುಷ—ಪರಮಾತ್ಮ ಭಗವಂತನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಇಂದ್ರನು ಪಾಪವಿಮುಕ್ತನಾಗಿ ತನ್ನ ಮಹತ್ತಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದು, ಎಲ್ಲರಿಂದಲೂ ಪುನಃ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು।
Verse 22
इदं महाख्यानमशेषपाप्मनांप्रक्षालनं तीर्थपदानुकीर्तनम् । भक्त्युच्छ्रयं भक्तजनानुवर्णनंमहेन्द्रमोक्षं विजयं मरुत्वत: ॥ २२ ॥ पठेयुराख्यानमिदं सदा बुधा:शृण्वन्त्यथो पर्वणि पर्वणीन्द्रियम् । धन्यं यशस्यं निखिलाघमोचनंरिपुञ्जयं स्वस्त्ययनं तथायुषम् ॥ २३ ॥
ಈ ಮಹಾಖ್ಯಾನವು ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುವದು, ತೀರ್ಥಪದನಾದ ಭಗವಂತನ ಕೀರ್ತನೆಯನ್ನು ಸಾರುವದು, ಭಕ್ತಿಯ ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವದು, ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ವೃತ್ರಾಸುರನಂತಹ ಭಕ್ತಜನರ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡದು, ಹಾಗೆಯೇ ಮಹೇಂದ್ರನ ಪಾಪಮೋಚನ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ವಿಜಯವನ್ನು ಹೇಳುವದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪಂಡಿತರು ಇದನ್ನು ಸದಾ ಪಠಿಸಬೇಕು; ಹಬ್ಬದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. ಇದು ಧನ್ಯ, ಯಶೋದಾಯಕ, ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಮೋಚಕ, ಶತ್ರುಜಯಕರ, ಸರ್ವತೋಮುಖ ಮಂಗಳಕರ ಮತ್ತು ಆಯುರ್ವರ್ಧಕವಾಗಿದೆ।
Verse 23
इदं महाख्यानमशेषपाप्मनांप्रक्षालनं तीर्थपदानुकीर्तनम् । भक्त्युच्छ्रयं भक्तजनानुवर्णनंमहेन्द्रमोक्षं विजयं मरुत्वत: ॥ २२ ॥ पठेयुराख्यानमिदं सदा बुधा:शृण्वन्त्यथो पर्वणि पर्वणीन्द्रियम् । धन्यं यशस्यं निखिलाघमोचनंरिपुञ्जयं स्वस्त्ययनं तथायुषम् ॥ २३ ॥
ಈ ಮಹಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ನಾರಾಯಣನ ತೀರ್ಥಪದ-ಕೀರ್ತನೆ, ಭಕ್ತಿಸೇವೆಯ ಉನ್ನತಿಮಹಿಮೆ, ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ವೃತ್ರಾಸುರನಂತಹ ಭಕ್ತಜನರ ವರ್ಣನೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಇಂದ್ರನ ಪಾಪಬಂಧನದಿಂದ ವಿಮೋಚನೆ ಮತ್ತು ದೈತ್ಯರ ಮೇಲೆ ಜಯ—ಇವೆಲ್ಲ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇದನ್ನು ಅರಿತರೆ ಸರ್ವಪಾಪಫಲಗಳು ಕ್ಷಾಳಿತವಾಗುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪಂಡಿತರು ಸದಾ ಇದನ್ನು ಪಠಿಸಿ, ಪರ್ವದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣ-ಕೀರ್ತನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಥೆ ಧನ್ಯ, ಯಶೋದಾಯಕ, ನಿಖಿಲಪಾಪಮೋಚಕ, ಶತ್ರುಜಯಕರ, ಸರ್ವಮಂಗಳಕರ ಮತ್ತು ಆಯುರ್ವರ್ಧಕವಾಗಿದೆ।
Frequently Asked Questions
Indra’s grief arises from brahma-hatyā: Vṛtrāsura is treated as brāhmaṇa-like due to spiritual qualification, so the act of killing—though politically necessary for cosmic order—creates severe karmic reaction. The chapter emphasizes that worldly victory does not cancel moral causality; only purification through devotion to Nārāyaṇa (supported by yajña and the holy name) can dissolve the reaction.
The pursuing caṇḍāla woman is pāpa personified—an embodied depiction of karmic reaction that relentlessly follows the doer. The imagery teaches that sin is not merely social guilt but a subtle force that attaches to action until neutralized by proper atonement aligned with devotion, especially Viṣṇu worship and nāma-smaraṇa.
Indra’s reactions diminish through strict worship of Lord Viṣṇu and divine protection associated with Lakṣmī at Mānasa-sarovara, and are finally nullified when brāhmaṇas conduct the aśvamedha-yajña to please the Supreme Lord. The text also underscores that chanting Nārāyaṇa’s name is intrinsically purifying—even for the gravest sins—when approached with genuine devotion.
Nahuṣa temporarily receives the capacity to rule heaven while Indra hides. Overpowered by opulence and pride, he makes improper advances toward Indra’s wife and is cursed by a brāhmaṇa, resulting in his fall and transformation into a serpent—illustrating how adhikāra without humility leads to degradation.