Adhyaya 3
The Earth Laughs at World-Conquering Kings; Yuga-Dharma and the Remedy for Kali
ಪರೀಕ್ಷಿತನ ಸಮೀಪ ಮರಣವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿ ಶುಕದೇವರು ವೈರಾಗ್ಯದ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭೂಮಿ ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ ನಗುತ್ತದೆ—ರಾಜರು ಭೂವಿಜಯಕ್ಕೆ ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಮೃತ್ಯುವಿನ ಮುಂದೆ ಅಸಹಾಯರು; ದೇಹಾಭಿಮಾನ ಹಾಗೂ ಕಾಮಪ್ರೇರಿತ ರಾಜಕೀಯ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯನ್ನು ಅವಳು ಖಂಡಿಸುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜರೂ ಬಲಿಷ್ಠ ದೈತ್ಯರೂ ಕಾಲದಿಂದ ಕೇವಲ ಹೆಸರುಮಾತ್ರವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಶುಕದೇವರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ—ರಾಜವಂಶ ಕಥೆಗಳು ಜ್ಞಾನ-ವೈರಾಗ್ಯಕ್ಕೆ ವಾಹನ, ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯಲ್ಲ. ನಂತರ ಉತ್ತಮಶ್ಲೋಕ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಗುಣ-ಲೀಲೆಗಳ ನಿರಂತರ ಶ್ರವಣ-ಕೀರ್ತನೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪರೀಕ್ಷಿತನು ಕಲಿಯುಗದ ಮಲಿನತೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಶುದ್ಧಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ಯುಗ-ಕಾಲ ವಿವರಣೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಶುಕದೇವರು ಸತ್ಯ, ತ್ರೇತಾ, ದ್ವಾಪರ, ಕಲಿ—ಧರ್ಮದ ಕ್ರಮೇಣ ಕ್ಷಯದೊಂದಿಗೆ—ವರ್ಣಿಸಿ, ಕಲಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ದೋಷಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷೋಪಾಯ—ಹೃದಯಸ್ಥ ಭಗವಂತನೇ ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಸಾಧನ ನಾಮಸಂಕೀರ್ತನ, ಹರೆ ಕೃಷ್ಣ ಮಹಾಮಂತ್ರ ಜಪ।
Shlokas
Verse 1
श्री शुक उवाच: दृष्ट्वात्मनि जये व्यग्रान् नृपान् हसति भूरियम् । अहो मा विजिगीषन्ति मृत्यो: क्रीडनका नृपा: ॥ १ ॥
ಶ್ರೀ ಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು— ತನ್ನನ್ನು ಜಯಿಸಲು ತೊಡಗಿರುವ ರಾಜರನ್ನು ನೋಡಿ ಈ ಭೂಮಿ ನಗಿತು. ಅವಳು ಹೇಳಿದಳು— “ಅಹೋ! ಮರಣದ ಕೈಯಲ್ಲಿನ ಆಟಿಕೆಗಳಾದ ಈ ರಾಜರು ನನ್ನನ್ನು ಜಯಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ!”
Verse 2
काम एष नरेन्द्राणां मोघ: स्याद् विदुषामपि । येन फेनोपमे पिण्डे येऽतिविश्रम्भिता नृपा: ॥ २ ॥
ಓ ನರೇಂದ್ರರೇ! ಈ ಕಾಮವಾಸನೆ ವಿದ್ಯಾವಂತರನ್ನೂ ವ್ಯರ್ಥತೆಯಲ್ಲಿ ಬೀಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಮದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ರಾಜರು ನುರಿಗೆಯಂತೆ ಕ್ಷಣಭಂಗುರ ದೇಹಪಿಂಡದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ನಂಬಿಕೆ ಇಡುತ್ತಾರೆ.
Verse 3
पूर्वं निर्जित्य षड्वर्गं जेष्यामो राजमन्त्रिण: । तत: सचिवपौराप्तकरीन्द्रानस्य कण्टकान् ॥ ३ ॥ एवं क्रमेण जेष्याम: पृथ्वीं सागरमेखलाम् । इत्याशाबद्धहृदया न पश्यन्त्यन्तिकेऽन्तकम् ॥ ४ ॥
ರಾಜರು ಮತ್ತು ರಾಜಮಂತ್ರಿಗಳು ಹೀಗೆ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ—‘ಮೊದಲು ಷಡ್ವರ್ಗ (ಇಂದ್ರಿಯ-ಮನಾದಿ) ಜಯಿಸೋಣ; ನಂತರ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿ, ಸಲಹೆಗಾರರು, ಪ್ರಜೆ, ಸ್ನೇಹಿತ-ಬಂಧುಗಳು ಹಾಗೂ ಆನೆಪಾಲಕರು ಎಂಬ ಮುಳ್ಳುಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡೋಣ. ಹೀಗೆ ಕ್ರಮೇಣ ಸಾಗರಮೇಖಲೆಯಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಜಯಿಸೋಣ.’ ಆಶೆಯಿಂದ ಬಂಧಿತ ಹೃದಯದಿಂದ ಅವರು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಮರಣವನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 4
पूर्वं निर्जित्य षड्वर्गं जेष्यामो राजमन्त्रिण: । तत: सचिवपौराप्तकरीन्द्रानस्य कण्टकान् ॥ ३ ॥ एवं क्रमेण जेष्याम: पृथ्वीं सागरमेखलाम् । इत्याशाबद्धहृदया न पश्यन्त्यन्तिकेऽन्तकम् ॥ ४ ॥
ರಾಜರು ಮತ್ತು ರಾಜಮಂತ್ರಿಗಳು ಹೀಗೆ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ—‘ಮೊದಲು ಷಡ್ವರ್ಗ (ಇಂದ್ರಿಯ-ಮನಾದಿ) ಜಯಿಸೋಣ; ನಂತರ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿ, ಸಲಹೆಗಾರರು, ಪ್ರಜೆ, ಸ್ನೇಹಿತ-ಬಂಧುಗಳು ಹಾಗೂ ಆನೆಪಾಲಕರು ಎಂಬ ಮುಳ್ಳುಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡೋಣ. ಹೀಗೆ ಕ್ರಮೇಣ ಸಾಗರಮೇಖಲೆಯಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಜಯಿಸೋಣ.’ ಆಶೆಯಿಂದ ಬಂಧಿತ ಹೃದಯದಿಂದ ಅವರು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಮರಣವನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 5
समुद्रावरणां जित्वा मां विशन्त्यब्धिमोजसा । कियदात्मजयस्यैतन्मुक्तिरात्मजये फलम् ॥ ५ ॥
ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಆವರಿತವಾದ ನನ್ನ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಈ ಗರ್ವಿತ ರಾಜರು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ, ಸಮುದ್ರವನ್ನೂ ಜಯಿಸುವಂತೆ. ಆದರೆ ರಾಜಕೀಯ ಶೋಷಣೆಗೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ ಈ ಆತ್ಮಸಂಯಮಕ್ಕೆ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಆತ್ಮಜಯದ ನಿಜ ಫಲ ಮೋಕ್ಷವೇ.
Verse 6
यां विसृज्यैव मनवस्तत्सुताश्च कुरूद्वह । गता यथागतं युद्धे तां मां जेष्यन्त्यबुद्धय: ॥ ६ ॥
ಓ ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಹಿಂದೆ ಮನುವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂತಾನ ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಬಂದಂತೆಯೇ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಸಹಾಯವಾಗಿ ಹೊರಟುಹೋದರು; ಆದರೂ ಇಂದಿಗೂ ಮೂರ್ಖರು ನನ್ನನ್ನು ಜಯಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
Verse 7
मत्कृते पितृपुत्राणां भ्रातृणां चापि विग्रह: । जायते ह्यसतां राज्ये ममताबद्धचेतसाम् ॥ ७ ॥
ನನ್ನನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕೆಂಬ ಲಾಲಸೆಯಿಂದ ಭೌತಿಕಾಸಕ್ತರು ಪರಸ್ಪರ ಯುದ್ಧಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರದ ಮಮತೆಯಿಂದ ಹೃದಯ ಬಂಧಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ತಂದೆ ಮಗನಿಗೆ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ, ಸಹೋದರರು ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಾರೆ.
Verse 8
ममैवेयं मही कृत्स्ना न ते मूढेति वादिन: । स्पर्धमाना मिथो घ्नन्ति म्रियन्ते मत्कृते नृपा: ॥ ८ ॥
ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು ಪರಸ್ಪರ ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ—“ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭೂಮಿ ನನ್ನದೇ; ನಿನ್ನದು ಅಲ್ಲ, ಓ ಮೂಢ!” ಹೀಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ದಾಳಿ ಮಾಡಿ, ನನ್ನ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಸಾಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 9
श्रीशुक उवाच पृथु: पुरूरवा गाधिर्नहुषो भरतोऽर्जुन: । मान्धाता सगरो राम: खट्वाङ्गो धुन्धुहा रघु: ॥ ९ ॥ तृणबिन्दुर्ययातिश्च शर्याति: शन्तनुर्गय: । भगीरथ: कुवलयाश्व: ककुत्स्थो नैषधो नृग: ॥ १० ॥ हिरण्यकशिपुर्वृत्रो रावणो लोकरावण: । नमुचि: शम्बरो भौमो हिरण्याक्षोऽथ तारक: ॥ ११ ॥ अन्ये च बहवो दैत्या राजानो ये महेश्वरा: । सर्वे सर्वविद: शूरा: सर्वे सर्वजितोऽजिता: ॥ १२ ॥ ममतां मय्यवर्तन्त कृत्वोच्चैर्मर्त्यधर्मिण: । कथावशेषा: कालेन ह्यकृतार्था: कृता विभो ॥ १३ ॥
ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದರು—ಪೃಥು, ಪುರುರವ, ಗಾಧಿ, ನಹುಷ, ಭರತ, (ಕಾರ್ತವೀರ್ಯ) ಅರ್ಜುನ, ಮಾಂಧಾತಾ, ಸಾಗರ, ರಾಮ, ಖಟ್ವಾಂಗ, ಧುಂಧುಹಾ, ರಘು; ತೃಣಬಿಂದು, ಯಯಾತಿ, ಶರ್ಯಾತಿ, ಶಂತನು, ಗಯ; ಭಗೀರಥ, ಕುವಲಯಾಶ್ವ, ಕಕುತ್ಸ್ಥ, ನೈಷಧ, ನೃಗ; ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು, ವೃತ್ರ, ಲೋಕವನ್ನೆಲ್ಲ ಅಳಿಸಿದ ರಾವಣ, ನಮುಚಿ, ಶಂಬರ, ಭೌಮ, ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷ, ತಾರಕ—ಮತ್ತೂ ಅನೇಕ ದೈತ್ಯರು ಹಾಗೂ ಮಹಾಬಲ ರಾಜರು—ಎಲ್ಲರೂ ಜ್ಞಾನಸಂಪನ್ನರು, ಶೂರರು, ಸರ್ವಜಯಿಗಳು, ಅಜೇಯರು. ಆದರೂ, ಓ ಸರ್ವಶಕ್ತನಾದ ಪ್ರಭು, ಮರಣಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಅವರು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಮಮತೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಬದುಕಿದರು; ಆದರೆ ಕಾಲವು ಅವರನ್ನು ಕೇವಲ ಕಥಾವಶೇಷರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಅಕೃತಾರ್ಥರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು—ಯಾರೂ ಶಾಶ್ವತ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 10
श्रीशुक उवाच पृथु: पुरूरवा गाधिर्नहुषो भरतोऽर्जुन: । मान्धाता सगरो राम: खट्वाङ्गो धुन्धुहा रघु: ॥ ९ ॥ तृणबिन्दुर्ययातिश्च शर्याति: शन्तनुर्गय: । भगीरथ: कुवलयाश्व: ककुत्स्थो नैषधो नृग: ॥ १० ॥ हिरण्यकशिपुर्वृत्रो रावणो लोकरावण: । नमुचि: शम्बरो भौमो हिरण्याक्षोऽथ तारक: ॥ ११ ॥ अन्ये च बहवो दैत्या राजानो ये महेश्वरा: । सर्वे सर्वविद: शूरा: सर्वे सर्वजितोऽजिता: ॥ १२ ॥ ममतां मय्यवर्तन्त कृत्वोच्चैर्मर्त्यधर्मिण: । कथावशेषा: कालेन ह्यकृतार्था: कृता विभो ॥ १३ ॥
ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದರು—ಪೃಥು, ಪುರುರವ, ಗಾಧಿ, ನಹುಷ, ಭರತ, (ಕಾರ್ತವೀರ್ಯ) ಅರ್ಜುನ, ಮಾಂಧಾತಾ, ಸಾಗರ, ರಾಮ, ಖಟ್ವಾಂಗ, ಧುಂಧುಹಾ, ರಘು; ತೃಣಬಿಂದು, ಯಯಾತಿ, ಶರ್ಯಾತಿ, ಶಂತನು, ಗಯ; ಭಗೀರಥ, ಕುವಲಯಾಶ್ವ, ಕಕುತ್ಸ್ಥ, ನೈಷಧ, ನೃಗ; ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು, ವೃತ್ರ, ಲೋಕವನ್ನೆಲ್ಲ ಅಳಿಸಿದ ರಾವಣ, ನಮುಚಿ, ಶಂಬರ, ಭೌಮ, ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷ, ತಾರಕ—ಮತ್ತೂ ಅನೇಕ ದೈತ್ಯರು ಹಾಗೂ ಮಹಾಬಲ ರಾಜರು—ಎಲ್ಲರೂ ಜ್ಞಾನಸಂಪನ್ನರು, ಶೂರರು, ಸರ್ವಜಯಿಗಳು, ಅಜೇಯರು. ಆದರೂ, ಓ ಸರ್ವಶಕ್ತನಾದ ಪ್ರಭು, ಮರಣಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಅವರು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಮಮತೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಬದುಕಿದರು; ಆದರೆ ಕಾಲವು ಅವರನ್ನು ಕೇವಲ ಕಥಾವಶೇಷರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಅಕೃತಾರ್ಥರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು—ಯಾರೂ ಶಾಶ್ವತ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 11
श्रीशुक उवाच पृथु: पुरूरवा गाधिर्नहुषो भरतोऽर्जुन: । मान्धाता सगरो राम: खट्वाङ्गो धुन्धुहा रघु: ॥ ९ ॥ तृणबिन्दुर्ययातिश्च शर्याति: शन्तनुर्गय: । भगीरथ: कुवलयाश्व: ककुत्स्थो नैषधो नृग: ॥ १० ॥ हिरण्यकशिपुर्वृत्रो रावणो लोकरावण: । नमुचि: शम्बरो भौमो हिरण्याक्षोऽथ तारक: ॥ ११ ॥ अन्ये च बहवो दैत्या राजानो ये महेश्वरा: । सर्वे सर्वविद: शूरा: सर्वे सर्वजितोऽजिता: ॥ १२ ॥ ममतां मय्यवर्तन्त कृत्वोच्चैर्मर्त्यधर्मिण: । कथावशेषा: कालेन ह्यकृतार्था: कृता विभो ॥ १३ ॥
ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದರು—ಪೃಥು, ಪುರುರವ, ಗಾಧಿ, ನಹುಷ, ಭರತ, (ಕಾರ್ತವೀರ್ಯ) ಅರ್ಜುನ, ಮಾಂಧಾತಾ, ಸಾಗರ, ರಾಮ, ಖಟ್ವಾಂಗ, ಧುಂಧುಹಾ, ರಘು; ತೃಣಬಿಂದು, ಯಯಾತಿ, ಶರ್ಯಾತಿ, ಶಂತನು, ಗಯ; ಭಗೀರಥ, ಕುವಲಯಾಶ್ವ, ಕಕುತ್ಸ್ಥ, ನೈಷಧ, ನೃಗ; ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು, ವೃತ್ರ, ಲೋಕವನ್ನೆಲ್ಲ ಅಳಿಸಿದ ರಾವಣ, ನಮುಚಿ, ಶಂಬರ, ಭೌಮ, ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷ, ತಾರಕ—ಮತ್ತೂ ಅನೇಕ ದೈತ್ಯರು ಹಾಗೂ ಮಹಾಬಲ ರಾಜರು—ಎಲ್ಲರೂ ಜ್ಞಾನಸಂಪನ್ನರು, ಶೂರರು, ಸರ್ವಜಯಿಗಳು, ಅಜೇಯರು. ಆದರೂ, ಓ ಸರ್ವಶಕ್ತನಾದ ಪ್ರಭು, ಮರಣಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಅವರು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಮಮತೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಬದುಕಿದರು; ಆದರೆ ಕಾಲವು ಅವರನ್ನು ಕೇವಲ ಕಥಾವಶೇಷರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಅಕೃತಾರ್ಥರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು—ಯಾರೂ ಶಾಶ್ವತ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 12
श्रीशुक उवाच पृथु: पुरूरवा गाधिर्नहुषो भरतोऽर्जुन: । मान्धाता सगरो राम: खट्वाङ्गो धुन्धुहा रघु: ॥ ९ ॥ तृणबिन्दुर्ययातिश्च शर्याति: शन्तनुर्गय: । भगीरथ: कुवलयाश्व: ककुत्स्थो नैषधो नृग: ॥ १० ॥ हिरण्यकशिपुर्वृत्रो रावणो लोकरावण: । नमुचि: शम्बरो भौमो हिरण्याक्षोऽथ तारक: ॥ ११ ॥ अन्ये च बहवो दैत्या राजानो ये महेश्वरा: । सर्वे सर्वविद: शूरा: सर्वे सर्वजितोऽजिता: ॥ १२ ॥ ममतां मय्यवर्तन्त कृत्वोच्चैर्मर्त्यधर्मिण: । कथावशेषा: कालेन ह्यकृतार्था: कृता विभो ॥ १३ ॥
ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದನು—ಪೃಥು, ಪುರುರವ, ಗಾಧಿ, ನಹುಷ, ಭರತ, ಕಾರ್ತವೀರ್ಯ ಅರ್ಜುನ, ಮಾಂಧಾತ, ಸಾಗರ, ರಾಮ, ಖಟ್ವಾಂಗ, ಧುಂಧುಹಾ, ರಘು, ತೃಣಬಿಂದು, ಯಯಾತಿ, ಶರ್ಯಾತಿ, ಶಂತನು, ಗಯ, ಭಗೀರಥ, ಕುವಲಯಾಶ್ವ, ಕಕುತ್ಸ್ಥ, ನೈಷಧ, ನೃಗ, ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು, ವೃತ್ರ, ಲೋಕವನ್ನೆಲ್ಲ ಅಳಿಸಿದ ರಾವಣ, ನಮುಚಿ, ಶಂಬರ, ಭೌಮ, ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ತಾರಕ—ಮತ್ತೂ ಅನೇಕ ದೈತ್ಯರು ಹಾಗೂ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ರಾಜರು—ಎಲ್ಲರೂ ಜ್ಞಾನಸಂಪನ್ನರು, ಶೂರರು, ಸರ್ವಜಯಿಗಳು, ಅಜೇಯರು. ಆದರೂ, ಹೇ ಸರ್ವಶಕ್ತ ಪ್ರಭುವೇ, ನನ್ನ ಮೇಲಿನ ಮಮತೆಯಿಂದ ಬದುಕಿದರೂ ಅವರು ಮರಣಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಕಾಲಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕಥಾವಶೇಷರಾದರು; ಯಾರೂ ಶಾಶ್ವತ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 13
श्रीशुक उवाच पृथु: पुरूरवा गाधिर्नहुषो भरतोऽर्जुन: । मान्धाता सगरो राम: खट्वाङ्गो धुन्धुहा रघु: ॥ ९ ॥ तृणबिन्दुर्ययातिश्च शर्याति: शन्तनुर्गय: । भगीरथ: कुवलयाश्व: ककुत्स्थो नैषधो नृग: ॥ १० ॥ हिरण्यकशिपुर्वृत्रो रावणो लोकरावण: । नमुचि: शम्बरो भौमो हिरण्याक्षोऽथ तारक: ॥ ११ ॥ अन्ये च बहवो दैत्या राजानो ये महेश्वरा: । सर्वे सर्वविद: शूरा: सर्वे सर्वजितोऽजिता: ॥ १२ ॥ ममतां मय्यवर्तन्त कृत्वोच्चैर्मर्त्यधर्मिण: । कथावशेषा: कालेन ह्यकृतार्था: कृता विभो ॥ १३ ॥
ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದನು—ಪೃಥು, ಪುರುರವ, ಗಾಧಿ, ನಹುಷ, ಭರತ, ಕಾರ್ತವೀರ್ಯ ಅರ್ಜುನ, ಮಾಂಧಾತ, ಸಾಗರ, ರಾಮ, ಖಟ್ವಾಂಗ, ಧುಂಧುಹಾ, ರಘು, ತೃಣಬಿಂದು, ಯಯಾತಿ, ಶರ್ಯಾತಿ, ಶಂತನು, ಗಯ, ಭಗೀರಥ, ಕುವಲಯಾಶ್ವ, ಕಕುತ್ಸ್ಥ, ನೈಷಧ, ನೃಗ, ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು, ವೃತ್ರ, ಲೋಕವನ್ನೆಲ್ಲ ಅಳಿಸಿದ ರಾವಣ, ನಮುಚಿ, ಶಂಬರ, ಭೌಮ, ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ತಾರಕ—ಮತ್ತೂ ಅನೇಕ ದೈತ್ಯರು ಹಾಗೂ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ರಾಜರು—ಎಲ್ಲರೂ ಜ್ಞಾನಸಂಪನ್ನರು, ಶೂರರು, ಸರ್ವಜಯಿಗಳು, ಅಜೇಯರು. ಆದರೂ, ಹೇ ಸರ್ವಶಕ್ತ ಪ್ರಭುವೇ, ನನ್ನ ಮೇಲಿನ ಮಮತೆಯಿಂದ ಬದುಕಿದರೂ ಅವರು ಮರಣಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಕಾಲಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕಥಾವಶೇಷರಾದರು; ಯಾರೂ ಶಾಶ್ವತ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 14
कथा इमास्ते कथिता महीयसां विताय लोकेषु यश: परेयुषाम् । विज्ञानवैराग्यविवक्षया विभो वचोविभूतीर्न तु पारमार्थ्यम् ॥ १४ ॥
ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಪರಾಕ್ರಮಿ ಪರೀಕ್ಷಿತನೇ! ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹರಡಿ ನಂತರ ನಿರ್ಗಮಿಸಿದ ಮಹಾರಾಜರ ಕಥೆಗಳನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದೆನು. ಹೇ ಪ್ರಭುವೇ, ನನ್ನ ನಿಜ ಉದ್ದೇಶ ಪರಮ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವುದೇ. ರಾಜಕಥೆಗಳು ಈ ವಚನಗಳಿಗೆ ವೈಭವ ಮತ್ತು ಬಲ ನೀಡುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಅವೇ ಪರಮಾರ್ಥವಲ್ಲ.
Verse 15
यस्तूत्तम:श्लोकगुणानुवाद: सङ्गीयतेऽभीक्ष्णममङ्गलघ्न: । तमेव नित्यं शृणुयादभीक्ष्णं कृष्णेऽमलां भक्तिमभीप्समान: ॥ १५ ॥
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಲ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸುವವನು, ಉತ್ತಮಃಶ್ಲೋಕ ಭಗವಂತನ ಗುಣಾನುવાદವನ್ನು—ನಿರಂತರ ಸಂಕೀರ್ತನೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ಅಮಂಗಳವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದನ್ನು—ನಿತ್ಯವೂ ಪುನಃಪುನಃ ಕೇಳಬೇಕು. ಭಕ್ತನು ದಿನನಿತ್ಯದ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ, ದಿನವಿಡೀ ಸಹ ಈ ಶ್ರವಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರಬೇಕು.
Verse 16
श्रीराजोवाच केनोपायेन भगवन् कलेर्दोषान् कलौ जना: । विधमिष्यन्त्युपचितांस्तन्मे ब्रूहि यथा मुने ॥ १६ ॥
ರಾಜಾ ಪರೀಕ್ಷಿತನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಭಗವನ್! ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಜನರು ಈ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಂಚಿತವಾದ ದೋಷಗಳನ್ನು ಯಾವ ಉಪಾಯದಿಂದ ತೊಳೆದುಹಾಕುವರು? ಹೇ ಮುನಿವರ್ಯ, ದಯಮಾಡಿ ನನಗೆ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೇಳಿರಿ.
Verse 17
युगानि युगधर्मांश्च मानं प्रलयकल्पयो: । कालस्येश्वररूपस्य गतिं विष्णोर्महात्मन: ॥ १७ ॥
ದಯವಿಟ್ಟು ನನಗೆ ಯುಗಗಳು, ಪ್ರತಿಯುಗದ ಧರ್ಮಲಕ್ಷಣಗಳು, ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಳಯಗಳ ಕಾಲಮಾನ, ಹಾಗೆಯೇ ಪರಮಾತ್ಮಸ್ವರೂಪನಾದ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ರೂಪವಾದ ಕಾಲದ ಗತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
Verse 18
श्रीशुक उवाच कृते प्रवर्तते धर्मश्चतुष्पात्तज्जनैर्धृत: । सत्यं दया तपो दानमिति पादा विभोर्नृप ॥ १८ ॥
ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು: ಓ ರಾಜನೇ, ಕೃತ (ಸತ್ಯ) ಯುಗದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವು ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು, ಆ ಯುಗದ ಜನರು ಅದನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಧರ್ಮದ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳು—ಸತ್ಯ, ದಯೆ, ತಪಸ್ಸು, ದಾನ.
Verse 19
सन्तुष्टा: करुणा मैत्रा: शान्ता दान्तास्तितिक्षव: । आत्मारामा: समदृश: प्रायश: श्रमणा जना: ॥ १९ ॥
ಸತ್ಯಯುಗದ ಜನರು ಬಹುಪಾಲು ತೃಪ್ತರು, ಕರುಣಾಮಯರು, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮಿತ್ರರು, ಶಾಂತರು, ಸಂಯಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಹನಶೀಲರು. ಅವರು ಒಳಗಿನ ಆನಂದದಲ್ಲೇ ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಮದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಿಕ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಗೆ ನಿರಂತರ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 20
त्रेतायां धर्मपादानां तुर्यांशो हीयते शनै: । अधर्मपादैरनृतहिंसासन्तोषविग्रहै: ॥ २० ॥
ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಚತುರ್ಥಾಂಶವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಅಧರ್ಮದ ನಾಲ್ಕು ಆಧಾರಗಳು—ಸುಳ್ಳು, ಹಿಂಸೆ, ಅಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಕಲಹ—ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ.
Verse 21
तदा क्रियातपोनिष्ठा नातिहिंस्रा न लम्पटा: । त्रैवर्गिकास्त्रयीवृद्धा वर्णा ब्रह्मोत्तरा नृप ॥ २१ ॥
ಓ ನೃಪನೇ, ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಜನರು ಯಜ್ಞಾದಿ ಕರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ಅತಿಹಿಂಸಕರು ಅಲ್ಲ, ಭೋಗಲಂಪಟರೂ ಅಲ್ಲ. ಅವರ ಆಸಕ್ತಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತ್ರಿವರ್ಗ—ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ—ದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ; ಮೂರು ವೇದಗಳ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಅವರು ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಾದರೂ, ಬಹುಪಾಲು ಜನರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ, ಓ ರಾಜನೇ.
Verse 22
तप:सत्यदयादानेष्वर्धं ह्रस्वति द्वापरे । हिंसातुष्टयनृतद्वेषैर्धर्मस्याधर्मलक्षणै: ॥ २२ ॥
ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು, ಸತ್ಯ, ದಯೆ ಮತ್ತು ದಾನ ಎಂಬ ಧರ್ಮದ ಗುಣಗಳು ಅಧರ್ಮದ ಲಕ್ಷಣಗಳಾದ ಅಸಂತೋಷ, ಅಸತ್ಯ, ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷಗಳಿಂದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ.
Verse 23
यशस्विनो महाशीला: स्वाध्यायाध्ययने रता: । आढ्या: कुटुम्बिनो हृष्टा वर्णा: क्षत्रद्विजोत्तरा: ॥ २३ ॥
ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಜನರು ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಮತ್ತು ಮಹಾನ್ ಶೀಲವಂತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ವೇದಾಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಶ್ರೀಮಂತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ದೊಡ್ಡ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ.
Verse 24
कलौ तु धर्मपादानां तुर्यांशोऽधर्महेतुभि: । एधमानै: क्षीयमाणो ह्यन्ते सोऽपि विनङ्क्ष्यति ॥ २४ ॥
ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅಧರ್ಮದ ಕಾರಣಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಆ ಉಳಿದ ಭಾಗವೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಾ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 25
तस्मिन् लुब्धा दुराचारा निर्दया: शुष्कवैरिण: । दुर्भगा भूरितर्षाश्च शूद्रदासोत्तरा: प्रजा: ॥ २५ ॥
ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಜನರು ದುರಾಸೆಯುಳ್ಳವರು, ಕೆಟ್ಟ ನಡತೆಯುಳ್ಳವರು, ನಿರ್ದಯಿಗಳು ಮತ್ತು ತಕ್ಕ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಪರಸ್ಪರ ಜಗಳವಾಡುವವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ದುರದೃಷ್ಟವಂತರು ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ಆಸೆಗಳಿಂದ ಆವೃತರಾದ ಕಲಿಯುಗದ ಜನರು ಬಹುತೇಕ ಶೂದ್ರರು ಮತ್ತು ದಾಸರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
Verse 26
सत्त्वं रजस्तम इति दृश्यन्ते पुरुषे गुणा: । कालसञ्चोदितास्ते वै परिवर्तन्त आत्मनि ॥ २६ ॥
ಸತ್ವ, ರಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸು ಎಂಬ ಭೌತಿಕ ಗುಣಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಕಾಲನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇವು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ (ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ) ಬದಲಾಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ.
Verse 27
प्रभवन्ति यदा सत्त्वे मनोबुद्धीन्द्रियाणि च । तदा कृतयुगं विद्याज्ज्ञाने तपसि यद् रुचि: ॥ २७ ॥
ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಸತ್ತ್ವಗುಣದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾದಾಗ, ಆ ಕಾಲವನ್ನು ಸತ್ಯಯುಗವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಆಗ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 28
यदा कर्मसु काम्येषु भक्तिर्यशसि देहिनाम् । तदा त्रेता रजोवृत्तिरिति जानीहि बुद्धिमन् ॥ २८ ॥
ಹೇ ಬುದ್ಧಿವಂತನೇ, ದೇಹಿಗಳು ಕರ್ತವ್ಯಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರೂ ಕಾಮ್ಯಾಭಿಲಾಷೆ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ಸು-ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಆಸೆ ಹೊಂದಿರುವಾಗ, ಅದನ್ನು ರಜೋಗುಣಪ್ರಧಾನ ತ್ರೇತಾಯುಗವೆಂದು ತಿಳಿ।
Verse 29
यदा लोभस्त्वसन्तोषो मानो दम्भोऽथ मत्सर: । कर्मणां चापि काम्यानां द्वापरं तद् रजस्तम: ॥ २९ ॥
ಲೋಭ, ಅಸಂತೋಷ, ಅಹಂಕಾರ, ದಂಭ ಮತ್ತು ಮತ್ಸರಗಳು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ, ಸ್ವಾರ್ಥಕಾಮ್ಯಕರ್ಮಗಳತ್ತ ಆಕರ್ಷಣೆ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ಅದನ್ನು ರಜಸ್-ತಮಸ್ ಮಿಶ್ರಪ್ರಧಾನವಾದ ದ್ವಾಪರಯುಗವೆಂದು ತಿಳಿ।
Verse 30
यदा मायानृतं तन्द्रा निद्रा हिंसा विषादनम् । शोकमोहौ भयं दैन्यं स कलिस्तामस: स्मृत: ॥ ३० ॥
ಮಾಯೆ (ಮೋಸ), ಸುಳ್ಳು, ಆಲಸ್ಯ, ನಿದ್ರಾಲುತೆ, ಹಿಂಸೆ, ವಿಷಾದ, ಶೋಕ, ಮೋಹ, ಭಯ ಮತ್ತು ದಾರಿದ್ರ್ಯ ಇವುಗಳು ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದಾಗ, ಆ ಯುಗವು ಕಲಿ; ಅದು ತಮೋಗುಣಪ್ರಧಾನವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ।
Verse 31
तस्मात् क्षुद्रदृशो मर्त्या: क्षुद्रभाग्या महाशना: । कामिनो वित्तहीनाश्च स्वैरिण्यश्च स्त्रियोऽसती: ॥ ३१ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಕಲಿ ಯುಗದ ದೋಷಗಳಿಂದ ಮನುಷ್ಯರು ಕ್ಷುದ್ರದೃಷ್ಟಿಯವರಾಗಿ, ದುರ್ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಗಳಾಗಿ, ಅತಿಭೋಜಿಗಳಾಗಿ, ಕಾಮಾಸಕ್ತರಾಗಿಯೂ ಧನಹೀನರಾಗಿಯೂ ಆಗುವರು; ಸ್ತ್ರೀಯರು ಅಶೀಲರಾಗಿಬಿಟ್ಟು ಸ್ವೈರಿಣಿಗಳಾಗಿ ಒಬ್ಬನಿಂದ ಮತ್ತೊಬ್ಬನ ಕಡೆ ಅಲೆದಾಡುವರು।
Verse 32
दस्यूत्कृष्टा जनपदा वेदा: पाषण्डदूषिता: । राजानश्च प्रजाभक्षा: शिश्नोदरपरा द्विजा: ॥ ३२ ॥
ನಗರಗಳು ಕಳ್ಳರಿಂದ ತುಂಬಿಹೋಗುತ್ತವೆ, ವೇದಗಳು ಪಾಷಂಡಿಗಳ ಕುತರ್ಕಗಳಿಂದ ಕಲುಷಿತವಾಗುತ್ತವೆ, ರಾಜರು ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಕೇವಲ ಹೊಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಕಾಮದ ದಾಸರಾಗುತ್ತಾರೆ.
Verse 33
अव्रता बटवोऽशौचा भिक्षवश्च कुटुम्बिन: । तपस्विनो ग्रामवासा न्यासिनोऽत्यर्थलोलुपा: ॥ ३३ ॥
ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳು ವ್ರತಹೀನರೂ ಅಪವಿತ್ರರೂ ಆಗುವರು, ಗೃಹಸ್ಥರು ಭಿಕ್ಷುಕರಾಗುವರು, ವಾನಪ್ರಸ್ಥರು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವರು ಮತ್ತು ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಧನಲೋಭಿಗಳಾಗುವರು.
Verse 34
ह्रस्वकाया महाहारा भूर्यपत्या गतह्रिय: । शश्वत्कटुकभाषिण्यश्चौर्यमायोरुसाहसा: ॥ ३४ ॥
ಸ್ತ್ರೀಯರು ಕುಬ್ಜರೂ, ಅತಿಹಾರಿಗಳೂ, ಹೆಚ್ಚು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆರುವವರೂ ಮತ್ತು ಲಜ್ಜೆಯಿಲ್ಲದವರೂ ಆಗುವರು. ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಕಟುವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವರು ಮತ್ತು ಕಳ್ಳತನ, ಮೋಸ ಹಾಗೂ ದುಸ್ಸಾಹಸಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವರು.
Verse 35
पणयिष्यन्ति वै क्षुद्रा: किराटा: कूटकारिण: । अनापद्यपि मंस्यन्ते वार्तां साधु जुगुप्सिताम् ॥ ३५ ॥
ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಕ್ಷುದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವರು ಮತ್ತು ಮೋಸ ಮಾಡುವರು. ಯಾವುದೇ ಆಪತ್ತು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಜನರು ನಿಂದನೀಯ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವರು.
Verse 36
पतिं त्यक्ष्यन्ति निर्द्रव्यं भृत्या अप्यखिलोत्तमम् । भृत्यं विपन्नं पतय: कौलं गाश्चापयस्विनी: ॥ ३६ ॥
ಸೇವಕರು ನಿರ್ಧನನಾದ ಯಜಮಾನನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವರು, ಅವನು ಎಷ್ಟೇ ಉತ್ತಮವಾಗಿದ್ದರೂ ಸರಿ. ಯಜಮಾನರು ಅಸಹಾಯಕ ಸೇವಕನನ್ನು ಮತ್ತು ಜನರು ಹಾಲು ಕೊಡದ ಹಸುಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವರು.
Verse 37
पितृभ्रातृसुहृज्ज्ञातीन् हित्वा सौरतसौहृदा: । ननान्दृश्यालसंवादा दीना: स्त्रैणा: कलौ नरा: ॥ ३७ ॥
ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ದೀನರಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ವಶದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ. ತಂದೆ, ಸಹೋದರ, ಸ್ನೇಹಿತ, ಬಂಧುಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಪತ್ನಿಯ ನಂದ-ಮಾವಂದಿರೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಬೆರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಸ್ನೇಹವು ಕೇವಲ ಕಾಮಬಂಧದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ.
Verse 38
शूद्रा: प्रतिग्रहीष्यन्ति तपोवेषोपजीविन: । धर्मं वक्ष्यन्त्यधर्मज्ञा अधिरुह्योत्तमासनम् ॥ ३८ ॥
ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಶೂದ್ರಸ್ವಭಾವದವರು ತಪಸ್ಸಿನ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಿ ಭಿಕ್ಷುಕವೇಷದಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾ ದಾನ ಸ್ವೀಕರಿಸುವರು. ಧರ್ಮವನ್ನು ಅರಿಯದವರೇ ಉನ್ನತ ಆಸನ ಏರಿ ಧರ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವಂತೆ ತೋರ್ಪಡಿಸುವರು.
Verse 39
नित्यमुद्विग्नमनसो दुर्भिक्षकरकर्शिता: । निरन्ने भूतले राजननावृष्टिभयातुरा: ॥ ३९ ॥ वासोऽन्नपानशयनव्यवायस्नानभूषणै: । हीना: पिशाचसन्दर्शा भविष्यन्ति कलौ प्रजा: ॥ ४० ॥
ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳ ಮನಸ್ಸು ಸದಾ ಅಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ರಾಜನೇ, ದುರ್ಭಿಕ್ಷ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆಯ ಬಾಧೆಯಿಂದ ಅವರು ಕ್ಷೀಣರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಮಳೆಯಿಲ್ಲದ ಭಯದಿಂದ ಸದಾ ಕಳವಳಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ವಸ್ತ್ರ, ಅನ್ನಪಾನ, ನಿದ್ರೆ, ಸಂಭೋಗ, ಸ್ನಾನ, ಆಭರಣಗಳಿಲ್ಲದೆ ಅವರು ಕ್ರಮೇಣ ಭೂತಪ್ರಾಯವಾಗಿ ಕಾಣುವರು.
Verse 40
नित्यमुद्विग्नमनसो दुर्भिक्षकरकर्शिता: । निरन्ने भूतले राजननावृष्टिभयातुरा: ॥ ३९ ॥ वासोऽन्नपानशयनव्यवायस्नानभूषणै: । हीना: पिशाचसन्दर्शा भविष्यन्ति कलौ प्रजा: ॥ ४० ॥
ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ವಸ್ತ್ರ, ಅನ್ನಪಾನ, ನಿದ್ರೆ, ಸಂಭೋಗ, ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗುವರು. ದೇಹಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸಿ, ರೂಪವು ಕ್ರಮೇಣ ಭೂತಪ್ರಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 41
कलौ काकिणिकेऽप्यर्थे विगृह्य त्यक्तसौहृदा: । त्यक्ष्यन्ति च प्रियान् प्राणान् हनिष्यन्ति स्वकानपि ॥ ४१ ॥
ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ನಾಣ್ಯಗಳಿಗಾಗಿಯೂ ಜನರು ಜಗಳವಾಡಿ ಸ್ನೇಹಸೌಹಾರ್ದವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಾಗುವರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮದೇ ಬಂಧುಗಳನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲುವರು.
Verse 42
न रक्षिष्यन्ति मनुजा: स्थविरौ पितरावपि । पुत्रान् भार्यां च कुलजां क्षुद्रा: शिश्नोदरंभरा: ॥ ४२ ॥
ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರು ವೃದ್ಧ ತಂದೆತಾಯಿಗಳನ್ನು, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಕುಲವಂತಿಯಾದ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಕೂಡ ರಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಅಧಃಪತನಗೊಂಡು ಹೊಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಸಂತೋಷವನ್ನೇ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ।
Verse 43
कलौ न राजन्जगतां परं गुरुं त्रिलोकनाथानतपादपङ्कजम् । प्रायेण मर्त्या भगवन्तमच्युतं यक्ष्यन्ति पाषण्डविभिन्नचेतस: ॥ ४३ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಪಾಷಂಡ ಮತ್ತು ನಾಸ್ತಿಕತೆಯಿಂದ ಜನರ ಬುದ್ಧಿ ಭ್ರಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ತ್ರಿಲೋಕಾಧಿಪತಿಗಳೂ ನಮಿಸುವ ಕಮಲಪಾದಗಳಿರುವ ಜಗದ್ಗುರು ಅಚ್ಯುತ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅವರು ಬಹುಶಃ ಯಜ್ಞಾರಾಧನೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 44
यन्नामधेयं म्रियमाण आतुर: पतन् स्खलन् वा विवशो गृणन् पुमान् । विमुक्तकर्मार्गल उत्तमां गतिं प्राप्नोति यक्ष्यन्ति न तं कलौ जना: ॥ ४४ ॥
ಮರಣಭಯದಿಂದ ಆತುರನಾಗಿ ಬಿದ್ದು, ಜಾರಿ, ಅಸಹಾಯಕ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಪವಿತ್ರ ನಾಮವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದರೆ, ಅವನು ಕರ್ಮಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಆದರೂ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಜನರು ಆ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 45
पुंसां कलिकृतान् दोषान् द्रव्यदेशात्मसम्भवान् । सर्वान् हरति चित्तस्थो भगवान् पुरुषोत्तम: ॥ ४५ ॥
ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಗಳು, ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳೂ ಕಲಿದೋಷದಿಂದ ಮಲಿನವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಭಗವಂತನನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದವನ ಜೀವನದಿಂದ ಆ ಎಲ್ಲ ಮಲಿನತೆಯನ್ನು ಭಗವಂತನು ದೂರಮಾಡುತ್ತಾನೆ।
Verse 46
श्रुत: सङ्कीर्तितो ध्यात: पूजितश्चादृतोऽपि वा । नृणां धुनोति भगवान् हृत्स्थो जन्मायुताशुभम् ॥ ४६ ॥
ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಭಗವಂತನ ಕುರಿತು ಯಾರಾದರೂ ಕೇಳಿದರೂ, ಸಂಕೀರ್ತಿಸಿದರೂ, ಧ್ಯಾನಿಸಿದರೂ, ಪೂಜಿಸಿದರೂ ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದರೂ—ಆ ಭಗವಂತನು ಅನೇಕ ಸಾವಿರ ಜನ್ಮಗಳ ಅಶುಭ ಮಲಿನತೆಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತೊಳೆದುಹಾಕುತ್ತಾನೆ।
Verse 47
यथा हेम्नि स्थितो वह्निर्दुर्वर्णं हन्ति धातुजम् । एवमात्मगतो विष्णुर्योगिनामशुभाशयम् ॥ ४७ ॥
ಬಂಗಾರದಲ್ಲಿರುವ ಅಗ್ನಿ ಇತರ ಲೋಹಗಳ ಅಂಶದಿಂದ ಬಂದ ಮಲಿನತೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ದೂರಮಾಡುತ್ತದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಹೃದಯಸ್ಥ ವಿಷ್ಣು ಯೋಗಿಗಳ ಅಶುಭಾಶಯವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 48
विद्यातप:प्राणनिरोधमैत्री- तीर्थाभिषेकव्रतदानजप्यै: । नात्यन्तशुद्धिं लभतेऽन्तरात्मा यथा हृदिस्थे भगवत्यनन्ते ॥ ४८ ॥
ದೇವಪೂಜೆ, ತಪಸ್ಸು, ಪ್ರಾಣನಿರೋಧ, ಮೈತ್ರಿ, ತೀರ್ಥಸ್ನಾನ, ವ್ರತ, ದಾನ ಮತ್ತು ಜಪ ಇವುಗಳಿಂದಲೂ ಅಂತರಾತ್ಮಕ್ಕೆ ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುವ ಅನಂತ ಭಗವಂತನ ಪ್ರಾಕಟ್ಯದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಪರಮ ಶುದ್ಧಿ ದೊರೆಯದು।
Verse 49
तस्मात् सर्वात्मना राजन् हृदिस्थं कुरु केशवम् । म्रियमाणो ह्यवहितस्ततो यासि परां गतिम् ॥ ४९ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ರಾಜನೇ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೇಶವನನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸು. ಮರಣಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಅವನಲ್ಲೇ ಏಕಾಗ್ರನಾಗಿದ್ದರೆ ನೀನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ।
Verse 50
म्रियमाणैरभिध्येयो भगवान् परमेश्वर: । आत्मभावं नयत्यङ्ग सर्वात्मा सर्वसंश्रय: ॥ ५० ॥
ಪ್ರಿಯ ರಾಜನೇ, ಭಗವಾನ್ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ ಪರಮ ನಿಯಂತ್ರಕನು. ಅವನು ಸರ್ವಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರ ಆಶ್ರಯ. ಮರಣಾಸನ್ನರು ಅವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದಾಗ, ಅವನು ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ನಿತ್ಯ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 51
कलेर्दोषनिधे राजन्नस्ति ह्येको महान् गुण: । कीर्तनादेव कृष्णस्य मुक्तसङ्ग: परं व्रजेत् ॥ ५१ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಕಲಿಯುಗವು ದೋಷಗಳ ನಿಧಿಯಾದರೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹಾನ್ ಗುಣವಿದೆ—ಕೇವಲ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ನಾಮಕೀರ್ತನೆಯಿಂದಲೇ ಮನುಷ್ಯನು ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಪರಮಧಾಮವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ।
Verse 52
कृते यद्ध्यायतो विष्णुं त्रेतायां यजतो मखै: । द्वापरे परिचर्यायां कलौ तद्धरिकीर्तनात् ॥ ५२ ॥
ಸತ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುಧ್ಯಾನದಿಂದ, ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಗಳಿಂದ, ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುವಿನ ಪಾದಸೇವೆಯಿಂದ ದೊರಕಿದ ಫಲವೇ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಹರಿನಾಮ-ಕೀರ್ತನೆಯಿಂದ—‘ಹರೇ ಕೃಷ್ಣ’ ಮಹಾಮಂತ್ರ ಜಪದಿಂದ—ಸಿಗುತ್ತದೆ।
Frequently Asked Questions
She laughs because their conquest is based on bodily identification and political lust, while they themselves are “playthings” of death. The Earth’s critique is a dharma-śāstric inversion: rulers presume mastery over land and people, yet kāla inevitably strips them of everything. Her laughter functions as instruction (upadeśa), exposing the vanity of sovereignty and pushing the listener toward renunciation and the search for the eternal shelter in Bhagavān.
It presents dharma as standing on four legs—truthfulness, mercy, austerity, and charity—fully present in Satya-yuga. In Tretā, each leg is reduced by a quarter due to irreligious pillars (lying, violence, dissatisfaction, quarrel). In Dvāpara, dharma is halved, and in Kali only one quarter remains, steadily diminishing until destroyed. The chapter also correlates yugas with the dominance of guṇas in collective psychology: goodness (Satya), passion (Tretā), mixed passion/ignorance (Dvāpara), and ignorance (Kali).
The list includes celebrated rulers and formidable antagonists (e.g., Pṛthu, Bharata, Māndhātā, Sagara, Rāma, Raghu; and figures like Hiraṇyakaśipu, Vṛtra, Rāvaṇa). The rhetorical repetition intensifies the point: regardless of learning, heroism, or empire, all are conquered by time. The intended takeaway is not genealogical pride but vairāgya—worldly fame collapses into “historical accounts,” whereas devotion yields imperishable benefit.
The chapter culminates in nāma-saṅkīrtana: chanting the Hare Kṛṣṇa mahā-mantra. It teaches that while many practices (austerity, vows, holy baths, mantra recitation, demigod worship) offer some purification, the most complete cleansing occurs when the Supreme Lord is fixed within the heart—most readily achieved in Kali by chanting His holy names.