Adhyaya 380

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे अद्वैतव्रह्मविज्ञानं नमोनाशीत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथाशीत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः गीतासारः अग्निर् उवाच गीतासारं प्रवक्ष्यामि सर्वगीतोत्तमोत्तमं कृष्णो ऽर्जुनाय यमाह पुरा वै भुक्तिमुक्तिदं

ಇಂತೆ ಅಗ್ನಿ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ಅದ್ವೈತ ಬ್ರಹ್ಮವಿಜ್ಞಾನ’ ಎಂಬ ಮೂರುನೂರ ಎಪ್ಪತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ ಮೂರುನೂರ ಎಂಭತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ‘ಗೀತಾಸಾರ’ ಆರಂಭ. ಅಗ್ನಿಯು ಹೇಳಿದರು—ಎಲ್ಲ ‘ಗೀತಾ’ ಉಪದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಗೀತಾಸಾರವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಕೃಷ್ಣನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಹೇಳಿದದು, ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಎರಡನ್ನೂ ನೀಡುವದು.

Verse 2

श्रीभगवानुवाच गतासुरगतासुर्वा न शोच्यो देहवानजः आत्माजरो ऽमरो ऽभेद्यस्तस्माच्छोकादिकं त्यजेत्

ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಪ್ರಾಣ ಹೋದರೂ ಹೋಗದಿದ್ದರೂ ದೇಹವಂತನು ಶೋಕಿಸಬೇಕಾದವನು ಅಲ್ಲ. ಆತ್ಮನು ಅಜ, ಅಜರ, ಅಮರ, ಅಭೇದ್ಯ; ಆದ್ದರಿಂದ ಶೋಕಾದಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.

Verse 3

ज्ञानात् सौवीरभूपतिरिति ख , ञ च पठतां भुक्तिमुक्तिदमिति ख ध्यायतो विषयान् पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते सङ्गात् कामस्ततः क्रोधः क्रोधात्सम्मोह एव च

ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮರುಮರು ಧ್ಯಾನಿಸುವ ಪುರುಷನಿಗೆ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಆಸಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಾಮ, ಅದರಿಂದ ಕ್ರೋಧ; ಕ್ರೋಧದಿಂದಲೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೋಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 4

अम्मोहात् स्मृतिविभ्रंशो बुद्धिनाशात् प्रणश्यति दुःसङ्गहानिः सत्सङ्गान्मोक्षकाभी च कामनुत्

ಮೋಹದಿಂದ ಸ್ಮೃತಿಭ್ರಂಶ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಬುದ್ಧಿನಾಶವಾದರೆ ಮನುಷ್ಯನು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ. ದುಸ್ಸಂಗದಿಂದಾಗುವ ಹಾನಿ ಸತ್ಸಂಗದಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ; ಸತ್ಸಂಗದಿಂದ ಮೋಕ್ಷಕಾಂಕ್ಷೆ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 5

कामत्यागादात्मनिष्ठः स्थिरप्रज्ञस्तदोच्यते या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्ति संयमी

ಕಾಮತ್ಯಾಗದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಆತ್ಮನಿಷ್ಠನಾಗಿ ಸ್ಥಿರಪ್ರಜ್ಞನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಸರ್ವಭೂತಗಳಿಗೆ ‘ರಾತ್ರಿ’ಯಾದ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯಮಿ ಜಾಗೃತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

Verse 6

यस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुनेः आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते

ಸಾಮಾನ್ಯ ಭೂತಗಳು ಜಾಗೃತವಾಗಿರುವ ಸ್ಥಿತಿ ದರ್ಶನಶೀಲ ಮುನಿಗೆ ರಾತ್ರಿ ಸಮಾನ. ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ತೃಪ್ತನಾದವನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಬಾಧ್ಯ ಕಾರ್ಯವಿಲ್ಲ.

Verse 7

नैव तस्य कृते नार्थो नाकृते नेह कश् चनः तत्त्ववित्तु महावहो गुणकर्मविभागयोः

ಹೇ ಮಹಾಬಾಹೋ! ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದವನಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮದಿಂದಲೂ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ, ಮಾಡದಿದ್ದರೂ ಹಾನಿಯಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಗುಣ-ಕರ್ಮಗಳ ನಿಜವಾದ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಅರಿತಿರುತ್ತಾನೆ.

Verse 8

गुणा गुनेषु वर्तन्ते इति मत्वा न सज्जते सर्वं ज्ञानप्लवेनैव वृजिनं सन्तरिष्यति

‘ಗುಣಗಳು ಗುಣಗಳಲ್ಲೇ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ’ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಅವನು ಆಸಕ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನರೂಪದ ದೋಣಿಯಿಂದಲೇ ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪ ಮತ್ತು ವಿಪತ್ತನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾನೆ.

Verse 9

ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात् कुरुते ऽर्जुन ब्रह्मण्याधाय कर्माणि सङ्गन्त्यक्त्वा करोति यः

ಹೇ ಅರ್ಜುನ! ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಮಾಡುವವನು ಶುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 10

लिप्यते न स पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि

ಯನು ಸರ್ವಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮನನ್ನೂ, ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ಸರ್ವಭೂತಗಳನ್ನೂ ಕಾಣುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಪಾಪದಿಂದ ಲಿಪ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ—ನೀರಿನಿಂದ ತೋಯದ ಪದ್ಮಪತ್ರದಂತೆ।

Verse 11

ईक्षते योगयुक्तात्मा सर्वत्र समदर्शनः शुचीनां श्रीमतां गेहे योगभ्रष्टो ऽभिजायते

ಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಿಯತಾತ್ಮನಾಗಿ ಸರ್ವತ್ರ ಸಮದರ್ಶನದಿಂದ ನೋಡುವ ಯೋಗಿ; ಯೋಗಭ್ರಷ್ಟನಾದರೂ ಶುದ್ಧರೂ ಶ್ರೀಮಂತರೂ ಆದವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 12

न हि कल्याणकृत् कश्चिद्दुर्गतिं तात गच्छति देवी ह्य् एषा गुणमयी मम माया दुरत्यया

ಹೇ ತಾತ! ಕಲ್ಯಾಣಕರ್ಮ ಮಾಡುವವನು ಯಾರೂ ದುರ್ಗತಿಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಈ ದೇವಿ—ಗುಣಮಯಿಯಾದ ನನ್ನ ಮಾಯೆ—ದಾಟಲು ಅತ್ಯಂತ ದುಸ್ತರ.

Verse 13

मामेव ये प्रपद्यन्ते मायामेतान्तरन्ति ते आर्तो जिज्ञासुरर्थार्थो ज्ञानी च भरतर्षभ

ಹೇ ಭರತರ್ಷಭ! ನನ್ನಲ್ಲೇ ಶರಣಾಗುವವರು ಈ ಮಾಯೆಯನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ನಾಲ್ಕು ವಿಧ—ಆರ್ತ, ಜಿಜ್ಞಾಸು, ಅರ್ಥಾರ್ಥಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಿ.

Verse 14

चतुर्विधा भजन्ते मां ज्ञानी चैकत्वमास्थितः अक्षरं ब्रह्म परमं स्वभावो ऽध्यात्ममुच्यते

ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಭಕ್ತರು ನನ್ನನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ಜ್ಞಾನಿ ಏಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಅಕ್ಷರವೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮ; ಸ್ವಭಾವವನ್ನೇ ಅಧ್ಯಾತ್ಮವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।

Verse 15

भूतभावोद्भवकरो विसर्गः कर्मसंज्ञितः अधिभूतं क्षरोभावः पुरुषश्चाधिदैवतं

ಭೂತಭಾವಗಳ ಉದ್ಭವವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ವಿಸರ್ಗವೇ ‘ಕರ್ಮ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕ್ಷರಭಾವ ‘ಅಧಿಭೂತ’, ಪುರುಷನು ‘ಅಧಿದೈವತ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 16

अधियज्ञोहमेवात्र देहे देहभृतां वर अन्तकाले स्मरन्माञ्च मद्भावं यात्यसंशयः

ದೇಹಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನಾನೇ ಅಧಿಯಜ್ಞನು. ಅಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವವನು ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ನನ್ನ ಭಾವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 17

यं यं भावं स्मरन्नन्ते त्यजेद्देहन्तमाप्नुयात् प्राणं न्यस्य भ्रुवोर्मध्ये अन्ते प्राप्नोति मत्परम्

ಮಾನವನು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಭಾವವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅದೇ ಭಾವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭ್ರೂಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನೇ ಪರಮಗತಿಯಾಗಿ ಸೇರುತ್ತಾನೆ.

Verse 18

ओमित्येकाक्षरं ब्रह्मवदन् देहं त्यजन्तथा ब्रह्मादिस्तम्भपर्यन्ताः सर्वे मम विभूतयः

‘ಓಂ’ ಎಂಬ ಏಕಾಕ್ಷರ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ; ಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ ಸ್ಥಾವರಾಂತವರೆಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ನನ್ನ ವಿಭೂತಿಗಳೇ.

Verse 19

श्रीमन्तश्चोर्जिताः सर्वे ममांशाः प्राणिनःस्मृताः अहमेको विश्वरूप इति ज्ञात्वा विमुच्यते

ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳು—ಶ್ರೀಮಂತರೂ ಬಲಿಷ್ಠರೂ—ನನ್ನ ಅಂಶಗಳೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ‘ನಾನೇ ಒಬ್ಬನೇ ವಿಶ್ವರೂಪ’ ಎಂದು ತಿಳಿದವನು ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 20

क्षेत्रं शरीरं यो वेत्ति क्षेत्रज्ञः स प्रकोर्तितः क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्ज्ञानं यत्तज्ज्ञानं मतं मम

‘ಕ್ಷೇತ್ರ’ ಅಂದರೆ ದೇಹವನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಯುವನೋ, ಅವನೇ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನೆಂದು ಘೋಷಿತನು. ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ—ಇವೆರಡರ ವಿಷಯವಾದ ಜ್ಞಾನವೇ ನನ್ನ ಮತದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನ.

Verse 21

महाभूतान्यहङ्कारो बुद्धिरव्यक्तमेव च इन्द्रयाणि देशैकञ्च पञ्च चेन्द्रियगोचराः

ಮಹಾಭೂತಗಳು, ಅಹಂಕಾರ ತತ್ತ್ವ, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಕ್ತ (ಪ್ರಕೃತಿ); ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಒಂದೇ (ಸರ್ವವ്യാപಿ) ಆಕಾಶ; ಹಾಗೂ ಇಂದ್ರಿಯಗೋಚರವಾದ ಐದು ವಿಷಯಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 22

इच्छा द्वेषः सुखं दुःखं सङ्घातश्चेतना धृतिः एतत्क्षेत्रं समासेन सविकारमुदाहृतं

ಇಚ್ಛೆ, ದ್ವೇಷ, ಸುಖ, ದುಃಖ, ಸಂಘಾತ (ದೇಹ-ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸಮೂಹ), ಚೇತನ, ಧೃತಿ—ಇವು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ವಿಕಾರಗಳೊಡನೆ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 23

अमानित्वमदम्भित्वमहिंसा क्षान्तिरार्जवम् आचार्योपासनं शौचं स्थैर्यमात्मविनिग्रहः

ಅಮಾನಿತ್ವ, ಅದಂಭಿತ್ವ, ಅಹಿಂಸೆ, ಕ್ಷಾಂತಿ, ಆರ್ಜವ (ಸರಳತೆ), ಆಚಾರ್ಯೋಪಾಸನೆ, ಶೌಚ, ಸ್ಥೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿನಿಗ್ರಹ—ಇವು ಬೆಳೆಸಬೇಕಾದ ಶಿಸ್ತುಗಳು.

Verse 24

इन्द्रियार्थेषु वैराग्यमनहङ्कार एव च जन्ममृत्युजराव्याधिदुःखदोषानुदर्शनं

ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳ प्रति ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರರಹಿತತೆ; ಹಾಗೂ ಜನ್ಮ, ಮರಣ, ಜರಾ, ವ್ಯಾಧಿ, ದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ನಿಹಿತ ದೋಷಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅವಲೋಕಿಸುವುದು—(ಇದು ಸಾಧನ).

Verse 25

आसक्तिरनभिष्वङ्गः पुत्रदारगृहादिषु ममाङ्गा इति ख नित्यञ्च समचित्तत्त्वमिष्टानिष्टोपपत्तिषु

ಪುತ್ರ, ಪತ್ನಿ, ಮನೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳ प्रति ಆಸಕ್ತಿರಹಿತತೆ ಮತ್ತು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಭಾವದ ಅಭಾವ; ಹಾಗೆಯೇ ಅವು ‘ನನ್ನ ಅಂಗಗಳೇ’ ಎಂಬ ಭಾವವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನಿತ್ಯ ಬೋಧ; ಇಷ್ಟ‑ಅನಿಷ್ಟ ಸಂಭವಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ಸಮಚಿತ್ತತೆ।

Verse 26

मयि चानन्ययोगेन भक्तिरव्यभिचारिणी विविक्तदेशसेवित्वमरतिर्जनसंसदि

ಮತ್ತು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಅನನ್ಯಯೋಗದಿಂದ ಅಚಲವಾದ ಭಕ್ತಿ; ಏಕಾಂತ ಸ್ಥಳಗಳ ಸೇವನೆ; ಜನಸಮೂಹ ಹಾಗೂ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ।

Verse 27

अध्यात्मज्ञाननिष्ठत्वन्तत्त्वज्ञानानुदर्शनं एतज्ज्ञानमिति प्रोक्तमज्ञानं यदतो ऽन्यथा

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ದೃಢನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನದ ನೇರ, ಧ್ಯಾನಮಯ ಅನುಭವ—ಇದೇ ‘ಜ್ಞಾನ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದುದು ‘ಅಜ್ಞಾನ’।

Verse 28

ज्ञेयं यत्तत् प्रवक्ष्यामि यं ज्ञात्वामृतमश्नुते अनादि परमं ब्रह्म सत्त्वं नाम तदुच्यते

ಜ್ಞೇಯವಾದ ಆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಅದನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆ ಅನಾದಿ ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನೇ ‘ಸತ್ತ್ವ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 29

सर्वतः पाणिपादान्तं सर्वतो ऽक्षिशिरोमुखम् सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति

ಅವನ ಕೈ‑ಕಾಲುಗಳು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿವೆ; ಕಣ್ಣುಗಳು, ತಲೆಗಳು, ಮುಖಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇವೆ; ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವನ ಶ್ರವಣಶಕ್ತಿ ಸರ್ವತ್ರ—ಅವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆವರಿಸಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ।

Verse 30

सर्वेन्द्रियगुणाभासं सर्वेन्द्रियविवर्जितम् असक्तं सर्वभृच्चैव निर्गुणं गुणभोक्तृ च

ಅವನು ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಗುಣರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದರೂ, ಇಂದ್ರಿಯರಹಿತನು; ಆಸಕ್ತಿರಹಿತನು, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಧರಿಸುವವನು; ನಿರ್ಗುಣನಾಗಿಯೂ ಗುಣಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವನು.

Verse 31

वहिरन्तश् च भूतानामचरञ्चरमेव च सूक्ष्मत्वात्तदविज्ञेयं दूरस्थञ्चान्तिके ऽपि यत्

ಅದು ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳ ಹೊರಗೆಯೂ ಒಳಗೆಯೂ ಇದೆ; ಅಚರ ಮತ್ತು ಚರ—ಎರಡೂ ಅದೇ. ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮತ್ವದಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಇಂದ್ರಿಯಗ್ರಾಹ್ಯತೆಗೆ ಅವಿಜ್ಞೇಯ; ದೂರದಲ್ಲಿಯೂ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ.

Verse 32

अविभक्तञ्च भूतेषु विभक्तमिव च स्थितम् भूतभर्तृ च विज्ञेयं ग्रसिष्णु प्रभविष्णु च

ಅದು ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಅವಿಭಕ್ತವಾಗಿದ್ದರೂ, ವಿಭಕ್ತವಾದಂತೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಭೂತಭರ್ತನೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಸಿಸುವವನು ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಮೂಲವೂ ಅದೇ.

Verse 33

ज्योतिषामपि तज्ज्योतिस्तमसः परमुच्यते ज्ञानं ज्ञेयं ज्ञानगम्यं हृदि सर्वस्य धिष्ठितं

ಅದು ಜ್ಯೋತಿಗಳಿಗೂ ಜ್ಯೋತಿ; ತಮಸ್ಸನ್ನು ಮೀರಿ ಇರುವ ಪರಮವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಜ್ಞಾನ, ಜ್ಞೇಯ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪಡೆಯಲ್ಪಡುವುದು—ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 34

ध्यानेनात्मनि पश्यन्ति केचिदात्मानमात्मना अन्ये साङ्ख्येन योगेन कर्मयोगेन चापरे

ಕೆಲವರು ಧ್ಯಾನದಿಂದ ತಮ್ಮೊಳಗಿನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಆತ್ಮದಿಂದಲೇ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ; ಇತರರು ಸಾಂಖ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗದಿಂದ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಕರ್ಮಯೋಗದಿಂದ (ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ).

Verse 35

अन्ये त्वेवमजानन्तो श्रुत्वान्येभ्य उपासते तेपि चाशु तरन्त्येव मृत्युं श्रुतिपरायणाः

ಇತರರು ಇದನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಯದೆ, ಇತರರಿಂದ ಕೇಳಿ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ಶ್ರುತಿ (ವೇದ)ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯಕ್ಕೆ ಪರಾಯಣರಾಗಿರುವ ಅವರು ಕೂಡ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಮರಣವನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾರೆ।

Verse 36

सत्त्वात्सञ्जायते ज्ञानं रजसो लोभ एव च प्रमादमोहौ तमसो भवतो ज्ञानमेव च

ಸತ್ತ್ವದಿಂದ ಜ್ಞಾನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ರಜಸ್ಸಿನಿಂದ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಲೋಭ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಮಾದ ಮತ್ತು ಮೋಹ—ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನವೂ—ಜನಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 37

गुणा वर्तन्त इत्य् एव यो ऽवतिष्ठति नेङ्गते मानावमानमित्रारितुल्यस्त्यागी स निर्गुणः

‘ಗುಣಗಳೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ’ ಎಂಬ ಬೋಧದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ಅಲುಗದವನು; ಮಾನ-ಅಪಮಾನ, ಮಿತ್ರ-ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಮವಾಗಿ ನೋಡುವ ತ್ಯಾಗಿಯೇ ನಿಜವಾಗಿ ನಿರ್ಗುಣನು।

Verse 38

ऊर्ध्वमूलमधःशाखमश्वत्थं प्राहुरव्ययं छन्दांसि यस्य पर्णानि यस्तं वेद स वेदवित्

ಅವರು ಅವ್ಯಯ ಅಶ್ವತ್ಥವನ್ನು ಮೇಲ್ಮೂಲ, ಕೆಳಶಾಖೆಗಳಿರುವುದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅದರ ಎಲೆಗಳು ವೇದೀಯ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು. ಅದನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿದವನೇ ವೇದವಿತ್।

Verse 39

द्वौ भूतसर्गौ लोके ऽस्मिन् दैव आसुर एव च अहिंसादिः क्षमा चैव दैवीसम्पत्तितो नृणां

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭೂತಸೃಷ್ಟಿ ಎರಡು ವಿಧ—ದೈವೀ ಮತ್ತು ಆಸುರೀ. ಅಹಿಂಸೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ಹಾಗೂ ಕ್ಷಮೆಯೂ ಮಾನವರ ದೈವೀ ಸಂಪತ್ತು.

Verse 40

न शौचं नापि वाचारो ह्य् आसुरीसम्पदोद्धवः नरकत्वात् क्रोधलोभकामस्तस्मात्त्रयं त्यजेत्

ಆಸುರೀ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಶೌಚವೂ ಸದಾಚಾರವೂ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಕಾಮಗಳು ನರಕಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ್ದರಿಂದ, ಈ ಮೂರನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.

Verse 41

यज्ञस्तपस् तथा दानं सत्त्वाद्यैस्त्रिविधं स्मृतम् आयुः सत्त्वं बलारोग्यसुखायान्नन्तु सात्त्विकं

ಯಜ್ಞ, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ದಾನವು ಸತ್ತ್ವಾದಿ ಗುಣಭೇದದಿಂದ ತ್ರಿವಿಧವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಆಯುಸ್ಸು, ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ, ಬಲ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸುಖವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಆಹಾರವೇ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ.

Verse 42

दुःखशोकामयायान्नं तीक्ष्णरूक्षन्तु राजसं अमेध्योच्छिष्टपूत्यन्नं तामसं नीरसादिकं

ದುಃಖ, ಶೋಕ, ರೋಗವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಹಾಗೂ ಅತಿತೀಕ್ಷ್ಣ-ರೂಕ್ಷವಾದ ಆಹಾರ ರಾಜಸ. ಅಶುದ್ಧವಾದ—ಉಚ್ಛಿಷ್ಟ, ಕೊಳೆತ—ಮತ್ತು ನೀರಸಾದಿ ಆಹಾರ ತಾಮಸ.

Verse 43

यष्टव्यो विधिना यज्ञो निष्कामाय स सात्त्विकः यज्ञः फलाय दम्भात्मी राजसस्तामसः क्रतुः

ಯಜ್ಞವನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು; ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಸಾತ್ತ್ವಿಕ. ಫಲಕ್ಕಾಗಿ ದಂಭಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಯಜ್ಞ ರಾಜಸ; ಹೀನವಿಧಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕ್ರತು ತಾಮಸ.

Verse 44

श्रद्धामन्त्रादिविध्युक्तं तपः शारीरमुच्यते देवादिपूजाहिंसादि वाङ्मयं तप उच्यते

ಶ್ರದ್ಧೆ, ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ವಿಧಿಯಂತೆ ಆಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತಪಸ್ಸು ಶಾರೀರ ತಪ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ದೇವಪೂಜೆ, ಅಹಿಂಸೆ ಮೊದಲಾದ ನಿಯಮಾಚರಣೆ ವಾಙ್ಮಯ (ವಾಣಿ-ಸಂಬಂಧಿ) ತಪ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 45

अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं स्वाध्यायसज्जपः मानसं चित्तसंशुद्धेर्सौनमात्सविनिग्रहः

ಉದ್ವೇಗ ಉಂಟುಮಾಡದ ವಾಕ್ಯ, ಸತ್ಯವಚನ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯ ಜಪ; ಹಾಗೆಯೇ ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮಾನಸಿಕ ಸಂಯಮ, ಭೋಗಾರ್ಥ ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಾಸಕ್ತಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣ।

Verse 46

सात्त्विकञ्च तपो ऽकामं फलाद्यर्थन्तु राजसं तामसं परपीडायै सात्त्विकं दानमुच्यते

ಕಾಮನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಮಾಡಿದ ತಪಸ್ಸು ಸಾತ್ತ್ವಿಕ; ಫಲಾದಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾಡಿದುದು ರಾಜಸ; ಪರರಿಗೆ ಪೀಡೆ ಉಂಟುಮಾಡಲು ಮಾಡಿದುದು ತಾಮಸ. ಶುದ್ಧ ಆಶಯದಿಂದ ಮಾಡಿದ ದಾನವೂ ಸಾತ್ತ್ವಿಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 47

देशादौ चैव दातव्यमुपकाराय राजसं आदेशादाववज्ञातं तामसं दानमीरितं

ದೇಶ-ಕಾಲಾದಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಪ್ರತಿಫಲ ಅಥವಾ ಉಪಕಾರದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ನೀಡುವ ದಾನ ರಾಜಸ; ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಗಳನ್ನು ಅವಗಣಿಸಿ ತಿರಸ್ಕಾರದಿಂದ ನೀಡುವ ದಾನ ತಾಮಸವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 48

ओंतत्सदिति निर्देशो ब्रह्मणस्त्रिविधः स्मृतः यज्ञदानादिक कर्म बुक्तिमुक्तिप्रदं नृणां

‘ಓಂ’, ‘ತತ್’, ‘ಸತ್’—ಇವು ಬ್ರಹ್ಮನ ತ್ರಿವಿಧ ನಿರ್ದೇಶವೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಭಾವದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಯಜ್ಞ, ದಾನಾದಿ ಕರ್ಮಗಳು ಮಾನವರಿಗೆ ಭೋಗವೂ ಮೋಕ್ಷವೂ ನೀಡುತ್ತವೆ।

Verse 49

अनिष्टमिष्टं मिश्रञ्च त्रिविधं कर्मणः फलं भवत्यत्यागिनां प्रेत्य न तु सन्न्यासिनां क्वचित्

ಕರ್ಮಫಲವು ಮೂರು ವಿಧ—ಅನಿಷ್ಟ, ಇಷ್ಟ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರ. ಫಲತ್ಯಾಗ ಮಾಡದವರಿಗೆ ಅದು ಮರಣಾನಂತರ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಸನ್ನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಅದು ಎಂದಿಗೂ ಸೇರುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 50

तामसः कर्मसंयोगात् मोहात्क्लेशभयादिकात् राजसः सात्त्विको ऽकामात् पञ्चैते कर्महेतवः

ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಐದು ಪ್ರೇರಕ ಕಾರಣಗಳಿವೆ—(1) ಕರ್ಮಸಂಯೋಗದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ತಾಮಸ (ಅಂಧವಾಗಿ ಮಾಡಿದದ್ದು), (2) ಮೋಹಜನ್ಯ, (3) ಕ್ಲೇಶ, ಭಯ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುವದು, (4) ರಾಜಸ, (5) ಸ್ವಾರ್ಥಕಾಮನೆಯಿಲ್ಲದ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ—ಇವೇ ಕರ್ಮಹೇತುಗಳು।

Verse 51

अधिष्ठानं तथा कर्ता करणञ्च पृथग्विधम् त्रिविधाश् च पृथक् चेष्टा दैवञ्चैवात्र पञ्चमं

ಇಲ್ಲಿ ಐದು (ಕಾರಕಗಳು) ಇವೆ—ಅಧಿಷ್ಠಾನ (ಕರ್ಮದ ಆಧಾರ), ಕರ್ತೃ, ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧದ ಕರಣಗಳು (ಸಾಧನಗಳು), ತ್ರಿವಿಧವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಚೇಷ್ಟೆ (ಕ್ರಿಯೆ), ಮತ್ತು ಐದನೆಯದು—ದೈವ (ವಿಧಿ/ದೈವತತ್ತ್ವ)।

Verse 52

एकं ज्ञानं सात्त्विकं स्यात् पृथग् ज्ञानन्तु राजसं अतत्त्वार्थन्तामसं स्यात् कर्माकामाय सात्त्विकं

ಏಕ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಜ್ಞಾನ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ; ಭೇದ ಮತ್ತು ಬಹುತ್ವವನ್ನು ನೋಡುವ ಜ್ಞಾನ ರಾಜಸ; ಅತತ್ತ್ವ/ಅಸತ್ಯ ವಿಷಯಗಳ ಕಡೆ ತಿರುಗುವ ಜ್ಞಾನ ತಾಮಸ. ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದ ಕರ್ಮ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ.

Verse 53

कामाय राजसं कर्म मोहात् कर्म तु तामसं सीध्यसिद्ध्योः समः कर्ता सात्त्विको राजसो ऽत्यपि

ಕಾಮನೆಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮ ರಾಜಸ; ಮೋಹದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮ ತಾಮಸ. ಸಿದ್ಧಿ-ಅಸಿದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಮನಾಗಿರುವ ಕರ್ತೃ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ; ಅತಿಯಾಗಿ ರಾಗ-ಆವೇಗದಿಂದ ಚಲಿಸುವವನು ರಾಜಸ.

Verse 54

शठो ऽलसस्तामसः स्यात् कार्यादिधीश् च सात्त्विकी कार्यार्थं सा राजसी स्याद्विपरीता तु तामसी

ಕಪಟನಾಗಿರುವ ಅಥವಾ ಆಲಸ್ಯವಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ತಾಮಸನೆಂದು ಗಣ್ಯ. ಕರ್ತವ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ಬುದ್ಧಿ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ. ಕಾರ್ಯಸಾಧನೆ/ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುವ ಬುದ್ಧಿ ರಾಜಸ; ಅದರ ವಿರುದ್ಧವಾದುದು ತಾಮಸ.

Verse 55

मनोधृतिः सात्त्विकी स्यात् प्रीतिकामेति राजसी तामसी तु प्रशोकादौ मुखं सत्त्वात्तदन्तगं

ಮನೋಧೃತಿ ಸಾತ್ತ್ವಿಕವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಕಾಮದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವುದು ರಾಜಸ; ತೀವ್ರ ಶೋಕಾದಿಗಳ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವುದು ತಾಮಸ—ಅದರ ಲಕ್ಷಣ ವಂಗಿದ ಮುಖ; ಫಲವೂ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪ್ರಬಲ ಸತ್ತ್ವಾನುಸಾರವಾಗಿ ತದನುಗುಣವಾಗಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ।

Verse 56

सुखं तद्राजसञ्चाग्रे अन्ते दुःखन्तु तामसं अतः प्रवृत्तिर्भूतानां येन सर्वमिदन्ततं

ಆ ಪ್ರೇರಣೆ ರಾಜಸ—ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸುಖಕರ, ಆದರೆ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದುಃಖರೂಪವಾಗಿ ತಾಮಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭೂತಗಳ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಅದರಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಅದರಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್‌ಪ್ರವಾಹ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ।

Verse 57

स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य विष्णुं सिद्धिञ्च विन्दति कर्मणा मनसा वाचा सर्वावस्थासु सर्वदा

ತನ್ನ ಸ್ವಕರ್ಮದಿಂದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಿ ಮನುಷ್ಯನು ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಕರ್ಮದಿಂದ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ವಾಣಿಯಿಂದ—ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲೂ, ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲೂ—ಅವನನ್ನೇ ಉಪಾಸಿಸಬೇಕು।

Verse 58

भवत्ययोगिनामिति ख ब्रह्मादिस्तम्भपर्यन्तं जगद्विष्णुञ्च वेत्ति यः सिद्धिमाप्नोति भगवद्भक्तो भागवतो ध्रुवं

ಇದು ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲದವರಿಗೂ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ—ಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ ಹುಲ್ಲಿನ ಕಡ್ಡಿವರೆಗೆ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ವಿಷ್ಣುಮಯವೆಂದು ತಿಳಿಯುವ ಭಗವದ್ಭಕ್ತ ಭಾಗವತನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।