
Chapter 373 — ध्यानम् (Dhyāna / Meditation)
ಭಗವಾನ್ ಅಗ್ನಿ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ನಿರಂತರ, ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನ, ಅವಿಕ್ಷಿಪ್ತ ಚಿಂತನೆ ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ—ಪುನಃಪುನಃ ಮನಸ್ಸನ್ನು ವಿಷ್ಣು/ಹರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲೇ ಲೀನಗೊಳ್ಳುವುದು. ಧ್ಯಾನವು ಮಧ್ಯೆ ಬೇರೆ ವಿಚಾರಗಳು ಪ್ರವೇಶಿಸದ ಏಕಧಾರೆ ‘ಪ್ರತ್ಯಯ’; ನಡೆಯುತ್ತಾ, ನಿಂತು, ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ, ಜಾಗೃತಿಯಲ್ಲಿ—ಯಾವುದೇ ದೇಶಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯ. ಸಾಧನೆಯ ನಾಲ್ಕು ಅಂಗಗಳು: ಧ್ಯಾತಾ, ಧ್ಯಾನ, ಧ್ಯೇಯ, ಪ್ರಯೋಜನ; ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಅಣಿಮಾದಿ ಅಷ್ಟೈಶ್ವರ್ಯಗಳೂ ಲಭಿಸುತ್ತವೆ. ‘ಧ್ಯಾನ-ಯಜ್ಞ’ವನ್ನು ಶುದ್ಧ, ಅಹಿಂಸಕ ಆಂತರಿಕ ಯಾಗವಾಗಿ ಬಾಹ್ಯ ಕರ್ಮಗಳಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಅದು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಅಪವರ್ಗವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕ್ರಮವಾಗಿ ಗುಣತ್ರಯ ವಿನ್ಯಾಸ, ಮೂರು ವರ್ಣ ಮಂಡಲಗಳು, ಹೃದಯಪದ್ಮದ ಸಂಕೇತಗಳು (ದಳಗಳು ಸಿದ್ಧಿಗಳು; ನಾಳ/ಕರ್ಣಿಕೆ ಜ್ಞಾನ-ವೈರಾಗ್ಯ) ಮತ್ತು ಅಂಗುಷ್ಟಮಾತ್ರ ಓಂಕಾರ ಅಥವಾ ಪ್ರಧಾನ-ಪುರುಷಾತೀತ ತೇಜೋಮಯ ಪದ್ಮಾಸೀನ ಪ್ರಭುವಿನ ಧ್ಯಾನ ಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವೈಷ್ಣವ ಮೂರ್ತಿ-ಧ್ಯಾನ, ‘ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ… ನಾನು ವಾಸುದೇವ’ ಎಂಬ ನಿಶ್ಚಯ ಜಪದೊಂದಿಗೆ; ಜಪ-ಯಜ್ಞವನ್ನು ರಕ್ಷಣೆ, ಸಮೃದ್ಧಿ, ಮೋಕ್ಷ, ಮೃತ್ಯುಜಯಕ್ಕೆ ಅನುತ್ತರವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे आसनप्राणायामप्रत्याहारा नाम द्विसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ त्रिसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ध्यानम् अग्निर् उवाच ध्यै चिन्तायां स्मृतो धातुर्विष्णुचिन्ता मुहूर्मुहुः अनाक्षिप्तेन मनसा ध्यानमित्यभिधीयते
ಇಂತೆ ಆಗ್ನೇಯ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ಆಸನ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ’ ಎಂಬ 372ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ 373ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ—‘ಧ್ಯಾನ’. ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದರು—‘ಧ್ಯೈ’ ಧಾತು ‘ಚಿಂತನೆ’ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ. ಮನಸ್ಸು ವಿಚಲಿತವಾಗದೆ ಮರುಮರು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಚಿಂತಿಸುವುದೇ ಧ್ಯಾನವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।
Verse 2
आत्मनः समनस्कस्य मुक्ताशेषोपधस्य च ब्रह्मचिन्तासमा शक्तिर्ध्यानं नाम तदुच्यते
ಮನಸ್ಸು ಸಮನ್ವಿತವಾಗಿರುವ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ, ಎಲ್ಲ ಉಪಾಧಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಿಂತನೆಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಶಕ್ತಿಯೇ ‘ಧ್ಯಾನ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 3
ध्येयालम्बनसंस्थस्य सदृशप्रत्ययस्य च प्रत्यान्तरनिर्मुक्तः प्रत्ययो ध्यानमुच्यते
ಧ್ಯೇಯವಸ್ತುವಿನ ಆಲಂಬನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರುವ, ಏಕರೂಪವಾದ ಪ್ರವಾಹ ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯೆ ಬರುವ ವಿಚಲಿತಗೊಳಿಸುವ ಇತರ ಜ್ಞಾನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ಆ ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರತ್ಯಯವೇ ‘ಧ್ಯಾನ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 4
ध्येयावस्थितचित्तस्य प्रदेशे यत्र कुत्रिचित् ध्यानमेतत्समुद्दिष्टं प्रत्ययस्यैकभावना
ಧ್ಯೇಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತ ಸ್ಥಿರವಾದವನಿಗೆ, ಯಾವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಾದರೂ ಒಂದೇ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಏಕಾಗ್ರ ಭಾವನೆ—ಇದೇ ಧ್ಯಾನವೆಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ।
Verse 5
एवं ध्यानसमायुक्तः खदेहं यः परित्यजेत् कुलं स्वजनमित्राणि समुद्धृत्य हरिर्भवेत्
ಈ ರೀತಿ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಯುಕ್ತನಾಗಿ ಯಾರು ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ತನ್ನ ಕುಲ, ಸ್ವಜನ, ಮಿತ್ರರನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿ ಹರಿಸ್ವರূপ (ವಿಷ್ಣುತಾದಾತ್ಮ್ಯ) ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ।
Verse 6
एवं मुहूर्तमर्धं वा ध्यायेद् यः श्रद्धया हरिं सोपि यां गतिमाप्नोति न तां सर्वैर् महामखैः
ಈ ರೀತಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಹರಿಯನ್ನು ಅರ್ಧ ಮುಹೂರ್ತವಾದರೂ ಧ್ಯಾನಿಸುವವನು, ಎಲ್ಲಾ ಮಹಾಮಖ ಯಜ್ಞಗಳಿಂದಲೂ ದೊರೆಯದ ಆ ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 7
भोगनद्यभिवेशेनेति ञ ध्याता ध्यानं तथा ध्येयं यच्च ध्यानप्रयोजनं एतच्चतुष्टयं ज्ञात्वा योगं युञ्जीत तत्त्ववित्
‘ಭೋಗನದಿ’ಯಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುವ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಧ್ಯಾತಾ, ಧ್ಯಾನ, ಧ್ಯೇಯ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನಪ್ರಯೋಜನ—ಈ ಚತುಷ್ಟಯವನ್ನು ಅರಿತು ತತ್ತ್ವವಿತನು ಯೋಗವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು।
Verse 8
योगाभ्यासाद्भवेन्मूक्तिरैश्वर्यञ्चाष्टधा महत् ज्ञानवैराग्यसम्पन्नः श्रद्दधानः क्षमान्वितः
ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಅಷ್ಟವಿಧ ಮಹತ್ತಾದ ಐಶ್ವರ್ಯವೂ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. (ಯೋಗಿ) ಜ್ಞಾನ-ವೈರಾಗ್ಯಸಂಪನ್ನ, ಶ್ರದ್ಧಾವಂತ, ಕ್ಷಮಾಶೀಲನಾಗಿರಬೇಕು।
Verse 9
विष्णुभक्तः सदोत्साही ध्यातेत्थं पुरुषः स्मृतः मूर्तामूर्तं परम्ब्रह्म हरेर्ध्यानं हि चिन्तनम्
ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತನಾಗಿ ಸದಾ ಉತ್ಸಾಹಿಯಿರುವ ಪುರುಷನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಅಂಥವನು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಜ ಸಾಧಕನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಪರಬ್ರಹ್ಮವು ಮೂರ್ತವೂ ಅಮೂರ್ತವೂ; ಹರಿಯ ಧ್ಯಾನವೇ ಚಿಂತನೆಯ ರೂಪದ ಮನನ.
Verse 10
सकलो निष्कलो ज्ञेयः सर्वज्ञः परमो हरिः अणिमादिगुणैश्वर्यं मुक्तिर्ध्यानप्रयोजनम्
ಪರಮ ಹರಿಯನ್ನು ಸಕಲ (ಮೂರ್ತ) ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕಲ (ಅಮೂರ್ತ) ಎರಡೂ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವನೇ ಸರ್ವಜ್ಞ. ಅಣಿಮಾದಿ ಗುಣೈಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ—ಇವೇ ಧ್ಯಾನದ ಪ್ರಯೋಜನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 11
फलेन योजको विष्णुरतो ध्यायेत् परेश्वरं गच्छंस्तिष्ठन् स्वपन् जाग्रदुन्मिषन् निमिषन्नपि
ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಫಲಸಹಿತ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ ಮಾಡುವವನು ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ನಡೆಯುತ್ತಾ, ನಿಂತು, ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಾ, ಎಚ್ಚರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಣ್ಣು ತೆರೆದು ಮುಚ್ಚುವಾಗಲೂ ಸಹ।
Verse 12
शुचिर्वाप्यशुचिर्वापि ध्यायेत् शततमीश्वरम् स्वदेहायतनस्यान्ते मनसि स्थाप्य केशवम्
ಶುಚಿಯಾಗಿರಲಿ ಅಶುಚಿಯಾಗಿರಲಿ, ಸದಾ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ತನ್ನ ದೇಹಾಯತನದ ಒಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೇಶವನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.
Verse 13
हृत्पद्मपीठिकामध्ये ध्यानयोगेन पूजयेत् ध्यानयज्ञः परः शुद्धः सर्वदोषविवर्जितः
ಹೃದಯಪದ್ಮದ ಪೀಠಿಕೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಯೋಗದಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಧ್ಯಾನಯಜ್ಞವು ಪರಮ, ಶುದ್ಧ, ಸರ್ವದೋಷವಿವರ್ಜಿತವಾಗಿದೆ.
Verse 14
तेनेष्ट्वा मुक्तिमाप्नोति वाह्यशुद्धैश् च नाध्वरैः हिंसादोषविमुक्तित्वाद्विशुद्धिश्चित्तसाधनः
ಆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದವನು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯಶುದ್ಧಿಯಂತೆ ತೋರುವ, ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಯಜ್ಞವಲ್ಲದ ವಿಧಿಗಳಿಂದಲ್ಲ. ಹಿಂಸಾದೋಷವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅದು ನಿಜವಾದ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ತಂದು, ಚಿತ್ತಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕಾರದ ಸಾಧನವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 15
ध्यानयज्ञः परस्तस्मादपवर्गफलप्रदः तस्माद्शुद्धं सन्त्यज्य ह्य् अनित्यं वाह्यसाधनं
ಧ್ಯಾನಯಜ್ಞವು ಆ ಬಾಹ್ಯಕರ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಅದು ಅಪವರ್ಗ (ಮೋಕ್ಷ) ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ ಅನಿತ್ಯವಾದ ಬಾಹ್ಯಸಾಧನಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಅಂತರ್ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕು.
Verse 16
यज्ञाद्यं कर्म सन्त्यज्य योगमत्यर्थमभ्यसेत् विकारमुक्तमव्यक्तं भोग्यभोगसमन्वितं
ಯಜ್ಞಾದಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಯೋಗವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು—ವಿಕಾರರಹಿತ ಅವ್ಯಕ್ತ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತ, ಅದು ಭೋಗ್ಯವಸ್ತುಗಳಿಗೂ ಭೋಗಾನುಭವಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು.
Verse 17
चिन्तयेद्धृदये पूर्वं क्रमादादौ गुणत्रयं तमः प्रच्छाद्य रजसा सत्त्वेन च्छादयेद्रजः
ಮೊದಲು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಗುಣತ್ರಯವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ತಮಸ್ಸನ್ನು ರಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ, ನಂತರ ರಜಸ್ಸನ್ನು ಸತ್ತ್ವದಿಂದ ಮುಚ್ಚಬೇಕು.
Verse 18
ध्यानमार्गेणेति ख , ज च ध्यायेत्त्रिमण्डलं पूर्वं कृष्णं रक्तं सितं क्रमात् सत्त्वोपाधिगुणातीतः पुरुषः पञ्चविंशकः
‘ಧ್ಯಾನಮಾರ್ಗೇಣ’—ಎಂದು ಖ ಮತ್ತು ಜ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಪಾಠ. ಮೊದಲು ತ್ರಿಮಂಡಲವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಪ್ಪು, ಕೆಂಪು, ಬಿಳಿ. ಗುಣಾತೀತನಾಗಿ, ಸತ್ತ್ವ-ಉಪಾಧಿ ಮಾತ್ರದಿಂದ ನಿಯತವಾದ ಪುರುಷನು ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೇ ತತ್ತ್ವವೆಂದು ಗಣ್ಯನು.
Verse 19
ध्येयमेतदशुद्धञ्च त्यक्त्वा शुद्धं विचिन्तयेत् ऐश्वर्यं पङ्कजं दिव्यं पुरुशोपरि संस्थितं
ಈ ಅಶುದ್ಧ ಧ್ಯೇಯವಸ್ತುವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಶುದ್ಧರೂಪವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ಪುರುಷನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ದಿವ್ಯ ಪದ್ಮರೂಪ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು।
Verse 20
द्वादशाङ्गुलविस्तीर्णं शुद्धं विकशितं सितं नालमष्टाङ्णूलं तस्य नाभिकन्दसमुद्भवं
ಅದು ಹನ್ನೆರಡು ಅಂಗುಲ ವಿಸ್ತಾರವುಳ್ಳದು—ಶುದ್ಧ, ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಕಸಿತ, ಶ್ವೇತ. ಅದರ ನಾಳ ಎಂಟು ಅಂಗುಲ, ನಾಭಿಕಂದದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದದು.
Verse 21
पद्मपत्राष्टकं ज्ञेयमणिमादिगुणाष्टकम् कर्णिकाकेशरं नालं ज्ञानवैराग्यमुत्तमम्
ಪದ್ಮದ ಎಂಟು ದಳಗಳನ್ನು ಅಣಿಮಾದಿ ಎಂಟು ಗುಣಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅದರ ಕರ್ಣಿಕಾ, ಕೇಸರ ಮತ್ತು ನಾಳ—ಇವು ಪರಮ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯವೇ.
Verse 22
विष्णुधर्मश् च तत्कन्दमिति पद्मं विचिन्तयेत् तद्धर्मज्ञानवैराग्यं शिवैश्वर्यमयं परं
ಪದ್ಮವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವಾಗ ‘ಅದರ ಕಂದವು ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಧರ್ಮ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬೇಕು. ಅದರಿಂದ ಧರ್ಮ, ಜ್ಞಾನ, ವೈರಾಗ್ಯ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ—ಪರಮ, ಶಿವೈಶ್ವರ್ಯಮಯ।
Verse 23
ज्ञात्वा पद्मासनं सर्वं सर्वदुःखान्तमाप्नुयात् तत्पद्मकर्णिकामध्ये शुद्धदीपशिखाकृतिं
ಪದ್ಮಾಸನವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿದು (ಸಾಧಿಸಿ) ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆ ಪದ್ಮದ ಕರ್ಣಿಕಾಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ದೀಪಶಿಖೆಯಂತೆ ಶುದ್ಧರೂಪವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.
Verse 24
अङ्गुष्ठमात्रममलं ध्यायेदोङ्कारमीश्वरं कदम्बगोलकाकारं तारं रूपमिव स्थितं
ಅಂಗುಷ್ಠಮಾತ್ರವಾದ ನಿರ್ಮಲ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಓಂಕಾರರೂಪವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ತಾರ (ಪ್ರಣವ) ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ, ಕದಂಬಕಲಿಕೆಯ ಗೋಳಕದಂತೆ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವಂತೆ.
Verse 25
ध्यायेद्वा रश्मिजालेन दीप्यमानं समन्ततः प्रधानं पुरुषातीतं स्थितं पद्मस्थमीश्वरं
ಅಥವಾ ಪದ್ಮಾಸನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ಅವನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಕಿರಣಜಾಲದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿ, ಪರಮಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ಪ್ರಧಾನ ಮತ್ತು ಪುರುಷ ಎರಡನ್ನೂ ಅತೀತನಾಗಿದ್ದಾನೆ।
Verse 26
ध्यायेज्जपेच्च सततमोङ्कारं परमक्षरं मनःस्थित्यर्थमिच्छान्ति स्थूलध्यानमनुक्रमात्
ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥೈರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪರಮಾಕ್ಷರವಾದ ಓಂಕಾರವನ್ನು ಸದಾ ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಜಪಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಥೂಲ (ಆಧಾರಯುಕ್ತ) ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕು।
Verse 27
तद्भूतं निश् चलीभूतं लभेत् सूक्ष्मे ऽपि संस्थितं नाभिकन्दे स्थितं नालं दशाङ्गुलसमायतं
ಆ (ಅಂತರಪ್ರವಾಹ) ನಿಶ್ಚಲವಾದಾಗ, ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದರೂ ಅದರ ಅನುಭವ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ನಾಭಿಕಂದದಲ್ಲಿ ಇರುವ ನಾಳ; ಅದು ಹತ್ತು ಅಂಗುಲಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರ ಹೊಂದಿದೆ।
Verse 28
नालेनाष्टदलं पद्मं द्वादशाङ्गुलविस्तृतं सत्त्वोपाधिसमायुक्तः सदा ध्येयश् च केशव इति ख लब्धदीपशिखाकृतिमिति ख , ञ च सकर्णिके केसराले सूर्यसोमाग्निमण्डलं
ನಾಳದೊಂದಿಗೆ ಅಷ್ಟದಲ ಪದ್ಮವನ್ನು—ದ್ವಾದಶ ಅಂಗುಲ ವಿಸ್ತಾರವಿರುವುದಾಗಿ—ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಸತ್ತ್ವೋಪಾಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತನಾದ ಕೇಶವನನ್ನು ಸದಾ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಕರ್ಣಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೇಸರಗಳೊಡನೆ ಆ ಪದ್ಮದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ, ಸೋಮ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ಮಂಡಲಗಳನ್ನೂ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು।
Verse 29
अग्निमण्डलमध्यस्थः शङ्खचक्रगदाधरः पद्मी चतुर्भुजो विष्णुरथ वाष्टभुजो हरिः
ಅಗ್ನಿಮಂಡಲದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ—ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ಗದೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಪದ್ಮಧಾರಿ ಚತುರ್ಭುಜನು; ಅಥವಾ ಅಷ್ಟಭುಜ ಹರಿ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು।
Verse 30
शार्ङ्गाक्षवलयधरः पाशाङ्कुशधरः परः स्वर्णवर्णः श्वेतवर्णः सश्रोवत्सः सकौस्तुभः
ಅವನು ಶಾರ್ಙ್ಗ ಧನುಸ್ಸನ್ನೂ ಭುಜವಲಯಗಳನ್ನೂ ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಪಾಶ ಮತ್ತು ಅಂಕುಶವನ್ನೂ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ; ಅವನೇ ಪರಮನು. ಅವನ ವರ್ಣ ಸ್ವರ್ಣಮಯವೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಶ್ವೇತವೂ; ಶ್ರೀವತ್ಸ ಚಿಹ್ನಯುಕ್ತನಾಗಿ ಕೌಸ್ತುಭ ಮಣಿಯಿಂದ ಭೂಷಿತನು।
Verse 31
वनमाली स्वर्णहारी स्फुरन्मकरकुण्डलः रत्नोज्ज्वलकिरीटश् च पीताम्बरधरो महान्
ಅವನು ವನಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ, ಸ್ವರ್ಣಹಾರದಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮಕರಾಕಾರದ ಕುಂಡಲಗಳು ಮಿನುಗುತ್ತವೆ; ರತ್ನಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಕಿರೀಟವಿದ್ದು, ಮಹಾನ್ ಪೀತಾಂಬರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ।
Verse 32
सर्वाभरणभूषाढ्यो वितस्तर्वा यथेच्छया अहं ब्रह्म ज्योतिरात्मा वाउदेवो बिमुक्त ॐ
ಎಲ್ಲ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಭೂಷಿತನಾಗಿ, ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ವಿತಸ್ತಿ-ಮಾತ್ರ (ಒಂದು ಬಿತ್ತ) ಪ್ರಮಾಣದ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಹೀಗೆ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—“ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ; ನನ್ನ ಸ್ವರೂಪ ಜ್ಯೋತಿ; ನಾನು ವಾಸುದೇವ—ಪೂರ್ಣ ವಿಮುಕ್ತ।” ಓಂ।
Verse 33
ध्यानाच्छ्रान्तो जपेन्मन्त्रं जपाच्छ्रान्तश् च चिन्तयेत् जपध्यानादियुक्तस्य विष्णुः शीघ्रं प्रसीदति
ಧ್ಯಾನದಿಂದ ದಣಿದರೆ ಮಂತ್ರಜಪ ಮಾಡಬೇಕು; ಜಪದಿಂದ ದಣಿದರೆ (ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ದೇವತೆಯನ್ನು) ಚಿಂತಿಸಬೇಕು. ಜಪ-ಧ್ಯಾನಾದಿ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನು ಆಗಿರುವವನ ಮೇಲೆ ವಿಷ್ಣು ಶೀಘ್ರ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 34
जपयज्ञस्य वै यज्ञाः कलां नार्हन्ति षोडशीं जपिनं नोपसर्पन्ति व्याधयश्चाधयो ग्रहाः भुक्तिर्मुर्क्तिर्मृत्युजयो जपेन प्राप्नुयात् फलं
ಜಪಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಇತರ ಯಜ್ಞಗಳು ಅದರ ಹದಿನಾರನೇ ಭಾಗಕ್ಕೂ ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ. ಜಪ ಮಾಡುವವನಿಗೆ ರೋಗಗಳು, ಮಾನಸಿಕ ಕ್ಲೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ಗ್ರಹಪೀಡೆಗಳು ಸಮೀಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಜಪದಿಂದ ಭೋಗ, ಮೋಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮೃತ್ಯುಜಯ ಎಂಬ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
It specifies dhyāna as a single, uniform pratyaya free from intervening cognitions, and gives a stepwise inner-visualization protocol: guṇa sequencing, tri-maṇḍala colors, heart-lotus measurements (e.g., 12-aṅgula lotus; stalk measures), Oṅkāra as thumb-sized, and placement of Viṣṇu within fire/solar/lunar maṇḍalas.
It reframes worship as dhyāna-yajña—an inward, non-violent sacrifice that purifies the mind, replaces reliance on external rites, stabilizes attention through Omkāra and japa, and culminates in realization-oriented contemplation (Hari/Brahman), thereby supporting both disciplined living (bhukti) and liberation (mukti/apavarga).
Liberation (mukti/apavarga) and aṣṭa-aiśvarya—mastery through qualities beginning with aṇimā—are explicitly stated as the purposes of dhyāna, with japa also yielding protection from afflictions and victory over death.