Adhyaya 224

Verse 1

इत्य् आग्नेये महाओपुराणे स्त्रीरक्षादिकामशास्त्रं नाम त्रयोविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ चतुर्विंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजधर्माः पुष्कर उवाच राजपुत्रस्य रक्षा च कर्तव्या पृथिवीक्षिता धर्मार्थकामशास्त्राणि धनुर्वेदञ्च शिक्षयेत्

ಇಂತೆ ಅಗ್ನಿ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ಸ್ತ್ರೀರಕ್ಷಾದಿ ಕಾಮಶಾಸ್ತ್ರ’ ಎಂಬ 223ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು. ಈಗ 224ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ‘ರಾಜಧರ್ಮಗಳು’ ಆರಂಭ. ಪುಷ್ಕರನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಭೂಪಾಲಕ, ರಾಜಪುತ್ರನ ರಕ್ಷಣೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು; ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥ-ಕಾಮಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೂ ಧನುರ್ವೇದವನ್ನೂ ಬೋಧಿಸಬೇಕು।

Verse 2

शिल्पानि शिक्षयेच्चैवमाप्तैर् मिथ्याप्रियंवदैः शरीररक्षाव्याजेन रक्षिणो ऽस्य नियोजयेत्

ಹೀಗೆ ಅವನಿಗೆ ಶಿಲ್ಪಾದಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸಬೇಕು, ನಂಬಿಗಸ್ತರಾದರೂ ಪ್ರಿಯವಾಗಿ—ಅಸತ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ—ಮಾತನಾಡುವವರಿಂದ; ಮತ್ತು ದೇಹರಕ್ಷಣೆಯ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ರಕ್ಷಕರನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು।

Verse 3

न चास्य सङ्गो दातव्यः क्रुद्धलुब्धविमानितैः अशक्यन्तु गुणाधानं कर्तुं तं बन्धयेत् मुखैः

ಕೋಪಿಷ್ಠ, ಲೋಭಿ, ಅಹಂಕಾರಿ ಜನರ ಸಂಗವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಕೊಡಬಾರದು. ಅವನಲ್ಲಿ ಗುಣಗಳನ್ನು ನೆಡಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ದೃಢವಾದ ಉಪದೇಶ ಮತ್ತು ಗದರಿಕೆಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು.

Verse 4

अधिकारेषु सर्वेषु विनीतं विनियोजयेत् मृगयां पानमक्षांश् च राज्यनाशंस्त्यजेन्नृपः

ಎಲ್ಲ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜನು ವಿನೀತನೂ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದವನೂ ಆದವರನ್ನೇ ನೇಮಿಸಬೇಕು. ಬೇಟೆ, ಮದ್ಯಪಾನ, ಪಾಶ ಜೂಜು—ರಾಜ್ಯನಾಶಕ ದೋಷಗಳು—ಇವನ್ನು ಆಡಳಿತಗಾರನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.

Verse 5

दिवास्वप्नं वृथाट्याञ्च वाक्पारुष्यं विवर्जयेत् निन्दाञ्च दण्डपारुष्यमर्थदूषणमुत्सृजेत्

ಹಗಲು ನಿದ್ರೆ, ವ್ಯರ್ಥ ಅಲೆದಾಟ, ಕಠೋರ ವಾಕ್ಯಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ನಿಂದೆ, ಶಿಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೌರ್ಯ, ಮತ್ತು ಧನದ ದೂಷಣೆ/ದುರುಪಯೋಗವನ್ನೂ ಬಿಡಬೇಕು.

Verse 6

आकाराणां समुछेदो दुर्गादीनामसत्क्रिया अर्थानां दूषणं प्रोक्तं विप्रकीर्णत्वमेव च

ಪದರೂಪಗಳ ಕತ್ತರಿಕೆ/ವಿಕೃತಿ, ದುರ್ಗಾದಿ (ಕಠಿನ) ಪದಗಳ ಅಸಮಂಜಸ ಬಳಕೆ, ಅರ್ಥಗಳ ದೂಷಣೆ—ಇವು ದೋಷಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಬರವಣಿಗೆಯ ಚದುರಿಕೆ ಕೂಡ.

Verse 7

अदेशकाले यद्दानमपात्रे दानमेव च अर्थेषु दूषणं प्रोक्तमसत्कर्मप्रवर्तनं

ಅಯೋಗ್ಯ ದೇಶ-ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ದಾನ, ಹಾಗೆಯೇ ಅಪಾತ್ರನಿಗೆ ನೀಡುವ ದಾನ—ಇದು ಧನದಲ್ಲಿನ ದೋಷವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಮತ್ತು ಇದು ಅಧರ್ಮಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 8

कामं क्रोधं मदं मानं लोभं दर्पञ्च वर्जयेत् ततो भृत्यजयङ्कृत्वा पौरजानपदं जयेत्

ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಮದ, ಮಾನ, ಲೋಭ ಮತ್ತು ದರ್ಪಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಮೊದಲು ಭೃತ್ಯ‑ಪರಿವಾರರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿ ಅವರ ನಿಷ್ಠೆ ಹಾಗೂ ಶಿಸ್ತು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ನಗರಜನರನ್ನೂ ಜನಪದ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನೂ ತನ್ನ ಕಡೆಗೆ ಜಯಿಸಬೇಕು.

Verse 9

जयेद्वाह्यानरीन् पश्चाद्वाह्याश् च त्रिविधारयः गुरवस्ते यथा पूर्वं कुल्यानन्तरकृत्रिमाः

ಮೊದಲು ಬಾಹ್ಯ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ಮೂರು ವಿಧದ ಕಂದಕಗಳ ಮೂಲಕ ಬಾಹ್ಯ ರಕ್ಷಣಾ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಭದ್ರಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಅವುಗಳ ಅಗಲ‑ಆಳಗಳು ಪೂರ್ವೋಕ್ತದಂತೆ ಇರಲಿ; ಕಂದಕಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಹಜವಾದವು, ನಂತರ ಕೃತಕವಾಗಿ (ತೋಡಿ ಮಾಡಿದವು) ಅಳವಡಿಸಬೇಕು.

Verse 10

पितृपैतामहं मित्रं सामन्तञ्च तथा रिपोः कृत्रिमञ्च महाभाग मित्रन्त्रिविधमुच्यते

ಓ ಮಹಾಭಾಗ! ಮಿತ್ರನು ಮೂರು ವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ—(1) ತಂದೆ‑ತಾತರಿಂದ ಬಂದ ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯ ಮಿತ್ರ, (2) ಸಾಮಂತನೆಂದರೆ ನೆರೆಯ ಸಹಾಯಕ/ಅಧೀನ ರಾಜ, (3) ಕೃತಕ ಮಿತ್ರ—ನೀತಿ ಮತ್ತು ಲಾಭದಿಂದ ಶತ್ರುವನ್ನೂ ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಿತ್ರನಾಗಿಸುವುದು.

Verse 11

स्वाम्यमात्यञ्जनपदा दुर्गं दण्दस्तथैव च कोषो मित्रञ्च धर्मज्ञ सप्ताङ्गं राज्यमुच्यते

ಓ ಧರ್ಮಜ್ಞಾ! ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಏಳು ಅಂಗಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಸ್ವಾಮಿ (ರಾಜ), ಅಮಾತ್ಯರು (ಮಂತ್ರಿಗಳು), ಜನಪದ (ಪ್ರಜೆ ಮತ್ತು ದೇಶ), ದುರ್ಗ (ಕೋಟೆ), ದಂಡ (ಶಾಸನಶಕ್ತಿ/ಸೇನೆ‑ದಂಡನೀತಿ), ಕೋಶ (ರಾಜಕೋಶ), ಮತ್ತು ಮಿತ್ರ (ಮಿತ್ರರಾಜ್ಯ).

Verse 12

मूलं स्वामी स वै रक्ष्यस्तस्माद्राज्यं विशेषतः राज्याङ्गद्रोहिणं हन्यात्काले तीक्ष्णो मृदुर्भवेत्

ಸ್ವಾಮಿ (ರಾಜ)ನೇ ಮೂಲಾಧಾರ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು—ಹೀಗಾಗಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾಪಾಡಬೇಕು. ರಾಜ್ಯಾಂಗಗಳಿಗೆ ದ್ರೋಹ ಮಾಡುವವನನ್ನು ಕಾಲಾನುಸಾರ ಶಿಕ್ಷಿಸಬೇಕು, ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಸಂಹರಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ಕಾಲ‑ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಠಿಣನಾಗಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೃದುನಾಗಿ ಇರಬೇಕು.

Verse 13

एवं लोकद्वयं राज्ञो भृत्यैर् हासं विवर्जयेत् भृत्याः परिभवन्तीह नृपं हर्षणसत्कथं

ಹೀಗಾಗಿ ರಾಜನ ಸೇವಕರು ರಾಜನ ಕುರಿತು ಹಾಸ್ಯ-ಪರಿಹಾಸವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ರಾಜನ ಇಹಪರ ಲೋಕಗಳ ಕ್ಷೇಮಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕರ. ಇಲ್ಲಿ ಸೇವಕರು ಹರ್ಷಕರವಾದ ಚಾಟು ಮಾತುಗಳ ಮೂಲಕ ನೃಪನನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲು ಬರುತ್ತಾರೆ।

Verse 14

लोकसङ्ग्रहणार्थाय कृतकव्यसनो भवेत् स्मितपूर्वाभिभाषी स्यात् लोकानां रञ्जनं चरेत्

ಜನಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೆಂಬಲಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯ-ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಮೊದಲು ಸ್ಮಿತದಿಂದ ಮಾತಾಡಿ, ಜನರನ್ನು ರಂಜಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು।

Verse 15

दीर्घसूत्रस्य नृपतेः कर्महानिर्ध्रुवं भवेत् रागे दर्पे च माने च द्रोहे पापे च कर्मणि

ವಿಳಂಬಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ನೃಪನಿಗೆ ರಾಜ್ಯಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಷ್ಟವು ನಿಶ್ಚಿತ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರ್ಮಗಳು ಆಸಕ್ತಿ, ದರ್ಪ, ಮಾನ, ದ್ರೋಹ ಮತ್ತು ಪಾಪಾಚರಣೆಯಿಂದ ಚಾಲಿತವಾದಾಗ।

Verse 16

अप्रिये चैव वक्तव्ये दीर्घसूत्रः प्रशस्यते सुप्तमन्त्रो भवेद्राजा नापदो गुप्तमन्त्रतः

ಅಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾತನ್ನೂ ಹೇಳಬೇಕಾದಾಗಲೂ ವಿವೇಚನೆಯಿಂದ ಮುಂದುವರಿಯುವವನು ಪ್ರಶಂಸನೀಯ. ರಾಜನು ತನ್ನ ಮಂತ್ರಣೆಯನ್ನು ಗುಪ್ತವಾಗಿರಿಸಬೇಕು; ಗುಪ್ತ ಮಂತ್ರಣೆಯಿಂದ ಆಪತ್ತುಗಳು ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 17

तस्माद्राष्ट्रमिति ख , ग , घ , छ , ज , ञ , ट च ज्ञायते हि कृतं कर्म नारब्धं तस्य राज्यकं आकारैर् इङ्गितैर् गत्या चेष्टया भाषितेन च

ಆದ್ದರಿಂದ ‘ಖ, ಗ, ಘ, ಛ, ಜ, ಞ ಮತ್ತು ಟ’ ಎಂಬ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ‘ರಾಷ್ಟ್ರ’ ಎಂಬ ಪದವು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ರಾಜನು ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಆರಂಭವಾಗದ ರಾಜಕಾರ್ಯವೂ ಅವನ ಮುಖಭಾವ, ಸಂಕೆತ, ನಡೆ, ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಮಾತಿನಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ।

Verse 18

नेत्रवक्तविकाराभ्यां गृह्यते ऽन्तर्गतं पुनः नैकस्तु मन्त्रयेन् मन्त्रं न राजा बहुभिः सह

ಕಣ್ಣುಗಳ ಹಾಗೂ ಮುಖಭಾವದ ವಿಕಾರಗಳಿಂದ ಒಳಗಿರುವುದೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಬ್ಬನೇ ಮಂತ್ರವಿಚಾರ ಮಾಡಬಾರದು; ರಾಜನೂ ಅನೇಕ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ವೇಳೆ ಮಂತ್ರಣೆ ಮಾಡಬಾರದು.

Verse 19

बहुभिर्मन्त्रयेत् कामं राजा मन्त्रान् पृथक् पृथक् मन्त्रिणामपि नो कुर्यान् मन्त्री मन्त्रप्रकाशनं

ರಾಜನು ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಅನೇಕ ಸಲಹೆಗಾರರೊಂದಿಗೆ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮಂತ್ರಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಸಚಿವನು, ಸಚಿವರ ಮಧ್ಯೆಯೂ, ರಾಜಮಂತ್ರವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಬಾರದು.

Verse 20

क्वापि कस्यापि विश्वासो भवतीह सदा नृणां निश् चयश् च तथा मन्त्रे कार्य एकेन सूरिणा

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜನರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯಾರ ಮೇಲಾದರೂ ನಂಬಿಕೆ ಇಡುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಮಂತ್ರವಿಷಯದಲ್ಲಿ ದೃಢ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಒಬ್ಬನೇ ಜ್ಞಾನಿಯು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು.

Verse 21

नश्येदविनयाद्राजा राज्यञ्च विनयाल्लभेत् त्रैविद्येभ्यस्त्रयीं विद्यां दण्डनीतिञ्च शाश्वतीं

ಅವಿನಯದಿಂದ ರಾಜನು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ; ವಿನಯದಿಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ತ್ರಿವೇದಪಾರಂಗತ ಆಚಾರ್ಯರಿಂದ ತ್ರಯೀ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನೂ ಶಾಶ್ವತ ದಂಡನೀತಿಯನ್ನೂ ಕಲಿಯಬೇಕು.

Verse 22

आन्वीक्षिकीञ्चार्थविद्यां वार्तारम्भांश् च लोकतः जितेन्द्रियो हि शक्नोति वशे स्थापयितुं प्रजाः

ಲೋಕಾನುಭವದಿಂದ ಪಡೆದ ಆನ್ವೀಕ್ಷಿಕೀ, ಅರ್ಥವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ವಾರ್ತಾ-ಉದ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಇಂದ್ರಿಯಜಿತನಾದವನೇ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ವಶಪಡಿಸಬಲ್ಲನು.

Verse 23

पूज्या देवा द्विजाः सर्वे दद्याद्दानानि तेषु च द्विजे दानञ्चाक्षयो ऽयं निधिः कैश्चिन्न नाश्यते

ಎಲ್ಲ ದೇವರೂ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ದ್ವಿಜರೂ ಪೂಜ್ಯರು; ಅವರಿಗೆ ದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. ದ್ವಿಜನಿಗೆ ನೀಡಿದ ದಾನವು ಅಕ್ಷಯ ನಿಧಿ; ಅದು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ನಾಶವಾಗದು.

Verse 24

सङ्ग्रामेष्वनिवर्तित्वं प्रजानां परिपालनं दानानि ब्राह्मणानाञ्च राज्ञो निःश्रेयसम्परं

ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂಜರಿಯದೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದು, ಪ್ರಜೆಗಳ ಪಾಲನೆ-ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸುಶಾಸನ, ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನ—ಇವೇ ರಾಜನಿಗೆ ಪರಮ ನಿಃಶ್ರೇಯಸಕ್ಕೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಧನಗಳು.

Verse 25

कृपणानाथवृद्धानां विधवानाञ्च योषितां योगक्षेमञ्च वृत्तिञ्च तथैव परिकल्पयेत्

ದರಿದ್ರರು, ಅನಾಥರು, ವೃದ್ಧರು ಮತ್ತು ವಿಧವಾ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗಾಗಿ ಯೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ-ಕ್ಷೇಮ, ಪಾಲನೆ-ಪೋಷಣೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಸಹ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 26

वर्णाश्रमव्यवस्थानं कार्यन्तापसपूजनं न विश्वसेच्च सर्वत्र तापसेषु च विश्वसेत्

ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ತಪಸ್ವಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಆದರೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅಂಧವಾಗಿ ನಂಬಬಾರದು; (ನಿಜವಾದ) ತಪಸ್ವಿಗಳಲ್ಲೇ ವಿಶ್ವಾಸ ಇರಬೇಕು.

Verse 27

विश्वासयेच्चापि परन्तत्त्वभूतेन हेतुना तस्य कर्मकमिति ख क्वचित् कस्यापि इति ख , ग , घ , ज , ट च वकविच्चिन्तयेदर्थं सिंहवच्च पराक्रमेत्

ಪರಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಕಾರಣದಿಂದ ಇತರರಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶ್ವಾಸ ಹುಟ್ಟಿಸಬೇಕು—ಇದೇ ಅವನ ಕರ್ತವ್ಯಕ್ರಮ. ಕೆಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯವಂತನೂ ವಿವೇಕಿಯೂ ಆದವನು ಗುರಿಯನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ ಸಿಂಹದಂತೆ ಪರಾಕ್ರಮಿಸಬೇಕು.

Verse 28

वृकवच्चावलुम्पेत शशवच्च विनिष्पतेत् दृढप्रहरी च भवेत् तथा शूकरवन्नृपः

ರಾಜನು ತೋಳದಂತೆ ಹಿಡಿದು ಲೂಟಿ ಮಾಡಲಿ, ಮೊಲದಂತೆ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಜಿಗಿದು ದೂರ ಸರಲಿ; ದೃಢ ಪ್ರಹಾರಕನಾಗಿರಲಿ ಮತ್ತು ಕಾಡುಹಂದಿಯಂತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಒತ್ತುತ್ತಾ ಸಾಗಲಿ।

Verse 29

चित्रकारश् च शिखिवद् दृढभक्तिस् तथाश्ववत् भवेच्च मधुराभाषी तथा कोकिलवन्नृपः

ಚಿತ್ರಕಾರನು ನವಿಲಿನಂತೆ ದೃಢಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನಾಗಲಿ, ಕುದುರೆಯಂತೆ ಶಿಸ್ತಿನವನಾಗಿ ಸೇವಾಕ್ಷಮನಾಗಲಿ; ರಾಜನು ಕೋಗಿಲೆಯಂತೆ ಮಧುರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಲಿ।

Verse 30

काकशङ्की भवेन्नित्यमज्ञातां वसतिं वसेत् नापरीक्षितपूर्वञ्च भोजनं शयनं स्पृशेत्

ಕಾಗೆಯಂತೆ ಸದಾ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಸಂಶಯಶೀಲನಾಗಿರಲಿ, ತಿಳಿದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸಲಿ; ಪರಿಶೀಲಿಸದೆ ಆಹಾರವನ್ನೂ ಶಯನವನ್ನೂ ಬಳಸಬಾರದು।

Verse 31

नाविज्ञातां स्त्रियं गच्छेन्नाज्ञातां नावमारुद्वेत् राष्ट्रकर्षी भ्रस्यते च राज्यार्थाच्चैव जीवितात्

ಅಪರಿಚಿತ ಸ್ತ್ರೀಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಬಾರದು, ಅಪರಿಚಿತ ದೋಣಿಗೆ ಏರಬಾರದು; ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹಿಂಡಿ ಶೋಷಿಸುವವನು ರಾಜ್ಯಾರ್ಥದಿಂದಲೂ ಜೀವಿತದಿಂದಲೂ ಭ್ರಷ್ಟನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 32

भृतो वत्सो जातबलः कर्मयोग्यो यथा भवेत् तथा राष्ट्रं महाभाग भृतं कर्मसहं भवेत्

ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ! ಪೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕರು ಬಲಿಷ್ಠನಾಗಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನಾಗುವಂತೆ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪಾಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಜ್ಯವೂ ಕಾರ್ಯಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಕಾರ್ಯಸಾಧನೆಗೆ ಸಮರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 33

सर्वं कर्मेदमायत्तं विधाने दैवपौरुषे तयोर्दैवमचिन्त्यं हि पौरुषे विद्यते क्रिया

ಇಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ತ ಕರ್ಮವು ದೈವ ಮತ್ತು ಪುರುಷಪ್ರಯತ್ನ ಎಂಬ ವಿಧಾನದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಅವೆರಡರಲ್ಲಿ ದೈವ ಅಚಿಂತ್ಯ; ಆದರೆ ಪುರುಷಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಸಂಕಲ್ಪಿತ ಕ್ರಿಯೆ ಇರುತ್ತದೆ.

Verse 34

जनानुरागप्रभवा राज्ञो राज्यमहीश्रियः

ರಾಜನ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವೂ ರಾಜ್ಯದ ಮಹಾಸಮೃದ್ಧಿಯೂ ಜನರ ಅನುರಾಗ ಮತ್ತು ಸದುದ್ದೇಶದಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ.